Nghiên cứu Phật Giáo Tây Vực

XIX. Nạp -Phược-BA

ghi rằng: “Từ Thiện Thiện đi về phía Tây 1.640 dặm, đến thành Tả-mạt; trong thành dân cư có được 100 nhà…” Sách này viết tên thành là Tả-mạt, bởi vì Tả-mạt cùng Thả-mạt, Tự-mạt là dịch khác mà đồng âm. Xem lại tổng hợp những truyện trên, có thể biết Thả-mạt vốn là tên thành ở trong ốc đảo sa mạc; từ đời Hán cho đến thời đại Nam-Bắc triều là một thôn trấn; đến đời Đường thì đại suy, không có mấy người ở. Nhưng mà Cherchen ngày nay là trạng thái khôi phục từ đời Đường trở về sau.

XIX. NẠP-PHƯỢC-BA

Bản văn:54

“Lại đi về phía Đông bắc, hơn 1.000 dặm, đến nước cũ Nạp-phược-ba, tức là đất Lâu Lan.”

Khảo chứng:

Cái tên Nạp-phược-ba chẳng thấy ở Chính sử Trung Quốc. Thời Hán Võ đế thông với Tây Vực gọi là Lâu Lan. Đến năm Nguyên Phụng thứ 4 đời Chiêu đế (năm 77 trước Tl.), đổi là Thiện Thiện. Thuỷ kinh chú dẫn thích thị Tây Vực ký nói rằng: “Nam hà chảy từ phía Đông Vu-điền tới phía Bắc 3.000 dặm, đến nước Thiện Thiện đổ vào biển Lao Lan”. Lao Lan cùng Lâu Lan, nếu xuất phát đồng một ngữ nguyên thì Lâu Lan hình như là do biển (tức là từ tên hồ) mà có tên nước. Biển Lao Lan là Lop Nor ngày nay, không có gì nghi ngờ nữa. Bởi Lâu Lan hoặc là từ tên xưa của Lop Nor chuyển hoá mà thành. Lop Nor xưa ở phía Bắc hồ ngày nay, nên lãnh thổ Lâu Lan nhất định là dải đất bờ Nam Lop Nor xưa.

———

54 Tây Vực ký 12, p945c14.

1. Nước Thiện Thiện đời Hán — Truyện Tây Vực trong Hán thư chép về Lâu Lan thời đại Võ đế:

“Nước Thiện Thiện vốn tên là Lâu Lan, nơi ngự trị của vua là thành Hãn-nê… có 1.570 hộ, gồm 14.100 nhân khẩu, binh hùng mạnh có 2.912 người… Đất đai cát mặn, ít ruộng, nên nhờ ruộng lúa nước bên cạnh. Nước sản xuất ngọc; nhiều lau lách, cây liễu, cây hồ đồng,55 bạch thảo (cỏ trắng). Dân theo nghề chăn súc vật, theo nguồn nước và cỏ. Có lừa ngựa, nhiều thứ khác.”

Thành Hãn-nê là thủ phủ của nước Lâu Lan, nhân khẩu 14.000 người, binh sĩ ước chừng đến 3.000 người. Nhân dân sống nghề du mục. Đời Hán Võ đế khuếch trương quân đội uy lực đến Tây Vực, Lâu Lan có người làm con tin (chất tử) ở Trung Quốc; đồng thời lại có một con tin ở Hung Nô; môi giới giữa hai cường quốc đều biểu lộ sự phục tùng. Đến khi quân Hán bức bách Hung Nô thì lòng họ gần với Hán mà phản Hung Nô. Năm đầu niên hiệu Chinh Hoà đời Võ đế (năm 92 trước Tl.), vua Lâu Lan chết, Hung Nô liền cho con tin về nước mà lập làm vua. Năm Nguyên Phụng thứ tư đời Chiêu đế (năm 77 trước Tl.), nhà Hán phát binh giết vua Lâu Lan, lập Uý-thự-kỳ, em của vua ấy là con tin của nhà Hán lên làm vua, đổi quốc hiệu là Thiện Thiện, đem cung nữ gã làm vương phi. Vua sợ thuộc hạ bè đảng của vua trước cùng người Hung Nô càng thêm nguy hiểm, mới xin cho binh đội Trung Quốc đến đồn trú bên trong đất nước để bảo hộ cho mình. Nhà Hán sai phái Tư mã56 một người, quan lại 40 người, đóng binh làm ruộng ở thành Y Tuần. Sau đó, Trung

———

55 Hồ đồng 胡桐: Tên khoa học Sesamum indicum, hoặc gọi cây Quỳnh nhai hải đường.

56 Tư mã 司馬: Chức quan võ, là đại thần chấp chánh quân sự.

Quốc phái thêm văn võ quan viên rất nhiều. Năm Kiến Võ thứ 14 (năm 38 Tl.) và năm thứ 21 đời Quan Võ đế thời Hậu Hán, Thiện Thiện có qua lại với Trung Quốc. Năm Vĩnh Bình thứ 16 đời Minh đế (năm 73 Tl.), Ban Siêu đi sứ Tây Vực, đến nước Thiện Thiện, được quốc vương gặp gỡ đón tiếp nồng hậu. Vài ngày sau, sứ giả Hung Nô đến, gặp Ban Siêu nên ngưng sự thông hoà. Ban Siêu biết tình hình ấy, tức thì đang đêm đốc suất bộ hạ của mình đánh úp sứ giả Hung Nô, giết hết bọn họ. Từ đó, nước Thiện Thiện thuộc về nhà Hán.

2. Nước Thiện Thiện đời Tấn — Thời Tam Quốc, 3 nước Tiểu Uyển, Tinh Tuyệt v.v… đều thuộc nước Thiện Thiện. Năm Hoàng Sơ thứ 3 đời Ngụy Văn đế (năm 222 Tl.), nước Thiện Thiện sai sứ đến Trung Quốc; năm Thái Khang thứ 4 đời Tấn Võ đế (năm 283 Tl.), lại thông hiếu với nhau. Đến khi thế nhà Tấn suy, lánh về Giang Nam, thì lãnh địa Phù Tần bao gồm luôn các vùng đất Giang Bắc; năm Thái Nguyên thứ 7 đời Hiếu Võ đế (năm 382 Tl.), nước Thiện Thiện sai sứ tới Phù Tần. Vào năm Hoàng Thỉ thứ 2 đời Diêu Tần (năm 400 Tl.), ngài Pháp Hiển từ Trường An xuất phát, đi đến lưu vực Tarim, vào nước Thiện Thiện, ký sự57 của ngài viết rằng:

“Nước Thiện Thiện, đất nước ấy gập gềnh không màu mỡ. Phong tục, con người, y phục phần lớn giống với đất Hán, nhưng dùng dạ, vải là khác. Quốc vương nước ấy phụng pháp, có thể có hơn 4.000 vị Tăng, đều là học phái Tiểu thừa. Những người tục và Sa-môn trong nước tu hành theo pháp của Thiên Trúc, nhưng có khác nhau. Từ đây đi về phía Tây, đi qua các nước đều như thế cả. Duy chỉ ngôn ngữ Hồ của từng nước là chẳng đồng, song

———

57 Cao tăng Pháp Hiển truyện 1, T51n2085_p857a19.

người xuất gia đều học tập sách Thiên Trúc, ngôn ngữ Thiên Trúc. Ngài trụ ở nước này một tháng.”

Thời ngài Pháp Hiển, nước Thiện Thiện có 4.000 vị Tăng Tiểu thừa, đủ thấy sự lưu hành của Phật pháp vậy.

3. Nước Thiện Thiện thời đại Hậu Ngụy — vào khoảng năm đầu niên hiệu Thái Diên, đời Thái Võ đế nhà Hậu Ngụy (năm 435 Tl.), đến năm Đại Thống thứ 8 nhà Tây Ngụy (năm 542 Tl.), nước Thiện Thiện sai sứ tới Ngụy 6 lần. Lạc Dương già-lam ký nói rằng “Lãnh thổ của con trai thứ vua Thổ-cốc-hồn, dân tộc Mông Cổ có cả nước Thiện Thiện”, đó là khoảng năm 430 hoặc 440 Tây lịch, nước Thiện Thiện ở dưới thế lực Thổ-cốc-hồn. Trong niên hiệu Thái Bình Chân Quân nhà Hậu Ngụy, Tự-cừ-an-châu chinh phạt Thiện Thiện, quốc vương là Tỷ Long sắp qui hàng thì may mắn có sứ giả đất Hán đi qua Thiện Thiện, liền viện trợ để chống cự An-châu, mới được tạm thời thoát khỏi. Thế tử của Tỷ Long lại theo An-châu làm phản Ngụy. Năm Thái Bình Chân Quân thứ 6 đời Thái Võ đế (năm 455 Tl.), Vạn Độ Qui đem 5.000 binh chinh phạt Thiện Thiện, bắt vua nước ấy rồi trở về. Sau đó nước Thiện Thiện trở thành nước bảo hộ của nước Ngụy.

Lời người dịch bản Hán (Kỷ Bân dịch từ Nhật sang Hán):

Trong các nước vùng Tây Vực, Vu-điền là quốc gia có quan hệ mật thiết nhất với Trung Quốc. Đất ấy chính là con đường giao thông thông suốt giữa Đông và Tây, đồng thời cũng sớm hấp thu ba nền văn hoá khác nhau: Ấn Độ, Iran và Trung Quốc. Rồi hình thành một thứ văn minh mới, trở thành trung tâm văn hoá Tây Vực, như cửa ải chính cho hai nền văn hoá Đông-Tây giao lưu nhau.

Phật giáo ở Bắc Ấn Độ, một khi truyền vào Vu-điền liền hình thành một chiếc cầu nối, giúp cho Phật giáo phát triển ra bên ngoài một cách toàn diện; từ nước này mà phổ cập tới các nước Tây Vực, rồi lại truyền vào lãnh thổ Trung Quốc và các dân tộc phương Đông. Kinh điển Đại thừa bản Phạn hiện hành như Bát-nhã, Hoa nghiêm v.v… phần nhiều là từ Vu-điền. Cho nên trước tác của các học giả Đông-Tây liên quan đến nghiên cứu Vu-điền rất nhiều.

Trên vấn đề nghiên cứu Vu-điền, chung qui chia làm hai phái: một là do ông Stein người Anh làm đại biểu, chú trọng đến khảo cổ học, tìm tòi những cổ vật; một phái khác do ông Quật Khiêm Đức người Nhật làm đại biểu, chuyên nghiên cứu những thư tịch, sách vở xưa và kinh điển Hán dịch, rồi thêm vào những phát hiện về khảo cổ học, thành loại nghiên cứu so sánh tổng hợp. Trước tác nổi tiếng của ông Stein là Cổ Vu-điền sử, trước tác nổi tiếng của ông Quật Khiêm Đức là Giải thuyết Tây Vực ký.

Vào năm Minh Trị thứ 45, ông Quật Khiêm Đức đem kết quả nghiên cứu liên quan đến Vu-điền, diễn giảng tại buổi họp thường lệ ở hội Sử Học Nhật Bản (ngày 23 tháng 3); cùng năm đó ông đăng bài “Vu-điền khảo” trong Sử học tạp chí số thứ 5, thiên thứ 23. Về sau ông bổ sung thêm, rồi đưa vào tác phẩm Giải thuyết Tây Vực ký, là bài thứ 15 “nước Cù-tát-đán-na” (trong Đại Đường Tây Vực ký quyển thứ 12, trang 992-1054). Thiên khảo luận trên là dịch từ tác phẩm ấy. Vì muốn làm nổi bật ý nghĩa nội dung nên đổi là Khảo cứu nước Vu-điền.

Thể tài sách Giải thuyết Tây Vực ký của ông Quật Khiêm Đức là phép chia cắt giải thích, tức là đem nguyên văn Tây Vực ký của ngài Đường Huyền Trang cắt ra thành từng đoạn, rồi theo đó mà giải thích và khảo chứng nên mỗi đoạn đều có 3 phần: a. bản văn, b. giải thích, c. khảo chứng. Xét ra thì phần khảo chứng là ý kiến chính diện của Tác giả, tức là một phần tinh hoa; bản văn là bày ra văn bản để Tác giả căn cứ phát biểu ý kiến; hai điều này khó cắt bỏ. Duy chỉ phần giải thích là Tác giả đem nguyên văn Tây Vực ký dịch ra Nhật văn, để tiện cho độc giả người Nhật xem, còn đối với độc giả Trung Quốc thì rất bình thường. Cho nên ngoại trừ những chỗ quan trọng thì chú thích dịch vào, còn lại đều san định bỏ đi.

Hoàn tất bản dịch Việt ngữ vào buổi chiều, ngày 25 tháng 2 năm 2003.

Nghinh phong Tiểu Các

Mạnh xuân Quí Mùi

Tuệ Khai Cư sĩ

Ban biên tập “Pháp tạng Phật giáo Việt Nam”

hiệu chỉnh xong lần cuối, ngày 17 tháng 10 năm 2010

(ngày mùng 10 tháng 9 năm Canh Dần)

Sách Dẫn

SÁCH DẪN

—A—

A-di-đà Phật, 99

Aditya, 88

A-du-xà (nước), 465

A Nhĩ Thái (núi), 47, 198, 204

A-nhĩ-thái

ngữ hệ Altai, 145

A-súc Phật, 100

A Sử Na (họ), 200

A. Grünwedel, 493, 496

A. Schiefner, 282

Abūl-Hasan Nasr, 535

A-chất-đạt-tản (Sa-môn), 485

Afghanistan, 18, 19, 26, 38, 39, 53, 55, 57, 59, 65, 218, 248, 256, 287, 375, 474, 479

Ahura Mazba, 382, 531

Aiding-kul, 560

Aksu

A-khắc-tô, 169, 522

A-rập, 24, 358

Ara (văn khắc Ara), 261, 263, 264

Alexander (đại đế A-lịch-sơn), 21, 23, 54, 55, 113, 244, 245, 457

Alexander Polyhistor, 55, 245

Alexandria (núi), 82

Ali Pādshāh, 550

Allium Fistulosum, 18

A-lỗ-mễ-ni-á (cổ văn), 24

Alptigīn, 474

A-lý-yên (Tăng sĩ), 397

Amitabha-Buddha, 99

Amṛtaprabhā, 450

Amu Darya

Vakṣu

Oxus

sông A-mỗ, A-mẫu, Hòa-xoa, Ô-hử, Phược-sô, sông Qui (Qui Thuỷ)

20, 22, 23, 53, 54, 56, 74, 77, 92, 127, 154, 209, 215, 217, 218, 237, 238, 242, 244, 273, 275, 294, 339, 341, 355, 360, 361, 363

An Pháp Hiền, 35, 232, 353, 356

An Pháp Khâm, 35, 232, 353, 356

An Thế Cao, 31, 34, 94, 99, 180, 186, 191, 268, 321, 344, 345, 346, 350, 351, 352, 356, 480

An Tức

Parthia

18, 23, 27, 31, 34, 35, 38, 40, 56, 59, 71, 92, 95, 96, 97, 119, 120, 121, 171, 179, 189, 191, 212, 216, 232, 238, 240, 247, 250, 270, 295, 334, 339, 340, 341, 342, 343, 344, 345, 351, 353, 354, 355, 356, 365, 369, 422, 479, 501

An Tức ngữ, 154

An Tức hương

guggula, 210

A-na-ma-để

Ratnamati, 368

A-nan, 25, 26, 184, 406, 409, 414

A-nan-đà, 416

A-nậu-đạt (hồ)

Anavataptā, 432

An Huyền, 34, 94, 189, 190, 191, 344, 352, 356, 481

A-nễ-chân-na

ngài Bảo Tư Duy

Ratuakinta, 449

Anh Vũ trưởng giả, 117

Antiochos Theos, 53

Áo nghĩa thư, 501

Áo-kiện (thành), 360

Ảo-đà-na phẩm

Udāna-varga, 103

Áp-đạt

Ephthalite - Bạch Hung Nô

121, 272, 274, 294, 355, 369, 442, 443, 457, 466, 470

Ara, 259

Arab, 119

Arabia, 247

Arachosia, 341

Aral, 358

Aral Sea, 20

Ardashīr, 354

Armenia, 247

Arsakes (Arsaces) II, 339, 340, 354

Arshaka, 92, 340

A-nhĩ-tát-khắc-tư (vua), 339

Arthabanus, 340, 354

ārya, 335

Aryan

A-lợi-an ngữ, 86

Asia Minor

Tiểu Á-tế-á, 17, 39

Asoka,

vua A-thâu-ca,

A-dục, Vô Ưu

24, 25, 26, 27, 55, 60, 62, 63, 91, 119, 177, 244, 245, 280, 395, 406, 407, 408, 410, 414, 435, 457, 458, 459, 467, 473, 480, 500, 517

Asterābād, 356

Aṭanaṭiya-Sutra, 105

Atrek (sông), 340

A-tu-la

Asura, 458

A-tư-mạt-tây-tạp (bộ lạc), 340

A-tỳ tâm luận, 108

A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận, 25

Augustus (hoàng đế), 258

Azes (vua), 341

Âm Sơn, 197

Ấn Độ

4 con sông lớn ở Ấn Độ, 25

Ấn Độ

thời Tống Thái Tông, 122

Ấn Độ-Nguyệt Chi (ngôn ngữ), 101

Ấn Độ-Nguyệt Chi (tộc)

Indo-Sythia, 100

Ấn Độ-Tắc-già (vương triều)

Indo-Saka, 90

Ẩn Nguyên Long Kì, 141

Ấn-đặc-già (nước), 495

—B—

Ba Sở, 211

Babilonia, 340

Bác sĩ đệ tử, 19

Bắc sử, 143

Bắc Thiên Trúc, 37, 38, 175, 209, 273, 419, 421, 454, 473

Bạch Anh, 32, 478

Bạch Bá, 32, 478

Bạch Chấn, 32, 477, 478

Bạch Diên, 32, 35, 72, 232, 481

Bạch Hiếu-tiết, 33

Bạch Ngọc (sông)

Yurung-kash Darya

499, 513, 514, 519, 527, 528,

533, 549

Bạch Nguyên Tín, 72, 482

Bạch Pháp-cự, 35

Bạch Pháp-tổ, 33

Bách Tế, 137

Bạch Thi-lê-mật-đa-la, 35, 72, 233

Bạch Thuần, 32, 477, 478, 486

Bạch Tượng Cung (chùa), 467

Bạch Điểu Khố Cát, 78, 144, 145, 240, 295, 356, 358, 360, 373, 404, 498

Bạch-thi-lê-mật-đa-la, 32

Bạc-la (thành), 273

Bactria, 23, 39, 113, 154, 245, 251, 252, 339, 298, 369

Bagnilale, 260

Barcuq ngữ, 83, 84

Bai (địa danh), 103

Bái hỏa giáo, 54

xem Hỏa giáo

Baikal Lake

hồ Bối-gia-nhĩ, 196, 202

Balkhash

Ba-nhĩ-khách-thập (hồ), 200

Ba-la-mạt-đà, 234

Ba-la-pha-ca-la, 37

Balkh, 54, 87, 108, 239, 298

Balti, 406

Bamiyan, 298, 453

Ban Cố, 249

Ban Dũng, 32, 194, 250, 271

Ban Siêu, 32, 93, 194, 211, 250, 286, 343, 480, 525, 568

Bản Đa Huệ Long, 147

Bàn-đà-la (danh Tăng), 438

Bàn-đầu-đạt-đa (Sa-môn)

Vandhudatta, 425

Bàn-già-việt-sư

Ngũ niên đại hội, 377

Bảo La (Sa-môn), 469

Bảo Tư Duy, 38, 449

Bảo Vân (Sa-môn), 432

Bà-phược-na, 550

Barahmi (văn khắc), 260

Barkschük, 84

Bà-sa (luận sư Diệu Âm), 462

Basganisch, 494

Bát Vương họa Tấn, 193

Bà-tẩu-bạt-ma

Vasuvarman, 416

Bát-đạt-sáng-na (tên nước),

Badakshan, 297

Bạt-đề (sông)

Ajitavatī, 25

Bạt-để-diên (thành), 369

Bát-lạt-nhã, 38

Bạt-lỗ-sa (thành), 466, 471

Bát-nhã, 117, 153

Bát-nhã (người), 335, 336

Bất-nhã-đa-la

Phú-nhã-mật-la, 439

Bát-nhã-lưu-chi, 233

Bát-nhã-mật-đa-la (tôn giả), 414

Ba-tư

Persia

18, 23, 39, 45, 46, 48, 53, 54, 57, 59, 74, 79, 82, 84, 87, 92, 99, 108, 119, 120, 121, 204, 210, 212, 214, 225, 231, 256, 274, 276, 279, 335, 339, 340, 343, 354, 355, 356, 365, 396, 443, 508, 515, 529, 549

Ba-tư giáo, 344

Ba-tư ngữ, 154

Bà-tu-mật (tôn giả), 292, 414

Ba-tư-nặc

Prasenajit, 393

Bạt-kỳ

Phạt-địa

Vṛji, Vajji, 426

Bạt-xà-la-bà-la (Kim Cương Kiên), 469

BäZäklik, 46

Benares

Banaras

Ba-la-nại, 253, 279

Bhagya, 552

Bhasman, 471

Bhavana, 550

Bhellika

Ba-lợi, 244

Bhīmā, 471, 563

Bi hoa (kinh), 103

Bì Sơn, 131, 132, 208, 530

Biāhmī, 337

Bỉ-đắc-bảo, 116

Biến Chiếu (Tăng nhân), 539

Bỉ-lân-trì-bạt-bà

Viriñci-Vasta, 463

Bimā, 450

Bimbisāra

Tần-bà-sa-la, 393

Bỉ-tiền, 74

Bộ Ất, 164

Bồ Lê, 130, 131, 132, 133, 211, 213, 218, 225

Bồ Loại, 212

bộ tộc họ Tái, 22

bộ tộc Tái, 26

Bộc-đạt, 23

Bồ-đề (cây)

Bodhi-druma, 468

Bồ-đề-đăng, 234

Bồ-đề-lưu-chi, 37, 38

Bodhila, 436

Bổ-hát (nước), 360

Bối diệp

lá Bối, 118

Bokhara, 54, 121, 298, 355, 360

Bố-lạt-noa (luận sư)

Pūrṇa, 436

Bố-lộ-sa, 474

Bố-lộ-sa (thành), 458, 464

Bộ-phược-để-da, 121

Bố-sái-tha (Bố-tát)

poṣatha, 407

Bột-gia-di (thành), 551, 552

Bower, 41, 116, 493

Boyer, 248

Brāhmi, 516, 517, 521

Bretschneider, 358

Buddharamdita, 502

—C—

C. Foy, 47

Ca-chiên-diên, 188, 292, 415, 416, 417, 419, 422, 434

Ca-đại-lực, 66

Ca-da-y (chùa), 451

Ca-diếp (tôn giả)

Ma-ha Ca-diếp, 439, 416

Ca-diếp-ma-đằng, 191

Ma-đằng

172, 173, 281, 282, 284, 302, 303, 306, 351

Ca-duy-la-vệ

Kapilavastu, 175, 437

Cagatai (tiếng Cagatai), 358

Ca-la-dục vương

Kālāsoka, 409

Ca-lưu-đà-già, 233

Cam Anh, 93, 343

Cambodia, 37

Cam-châu-nhĩ, 79

Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ bách nhất yết-ma, 104

Can Di, 530

Càn-đà-la (Kiền-đà-la), 273, 274, 322, 443, 453, 457, 467, 473, 501

Can-đạt-mã-khắc

Gandamak, 19

Candropamā-Sūtra, 105

Cảnh giáo

Nestorianism, 231

Cảnh Tịnh, 335, 336

Adam, 335

Cảnh Dã Triết, 299

Ca-nị-ca (vua), 291

Ca-nị-sắc-ca

vua Kaniṣka

22, 24, 25, 27, 57, 96, 108, 231, 248, 249, 253, 254, 255, 256, 257, 258, 259, 260, 262, 263, 264, 265

266, 267, 268, 269, 270, 271, 275, 277, 279, 285, 289, 291, 292, 410, 411, 413, 414, 419, 420, 422, 423, 470, 472, 540

Caṅkuṇa, 451, 454

Caṅkuṇa-Vihara, 110, 454

Cao Du, 51

Cao Tuyền Tính Đôn, 141

Cao Xương, 19, 33, 45, 47, 51, 74, 115, 116, 120, 123, 149, 161, 162, 163, 198, 199, 203, 206, 209, 213, 222, 224, 226, 228, 231, 383, 384, 385, 386, 387, 388, 389, 390, 391, 392, 394, 395, 396, 398, 399, 400, 432, 497, 505, 523, 544

Cao Nam Thuận Thứ Lang, 146

Cao-phụ, 39, 53, 122, 209, 216, 242, 247, 251, 253, 256, 272, 279, 285, 312, 442, 457

Cáp Một, 396

Cash-mere, 19

Ca-sư-cát-lê (Ca-sư-kỳ-liên), 373

Cát Tường (thiên nữ), 500

Ca-tất-thí, 38, 268, 269, 291, 374, 453, 455

Cát-ca-dạ, 233

Ca-thấp-di-la

Kashmir, Kasmir

Khách(Khắc)-thập-mễ-nhĩ

19, 21, 23, 25, 26, 28, 33, 39, 59, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 70, 71, 72, 109, 113, 120, 121, 248, 251, 279, 288, 289, 290, 292, 375, 403, 406, 408, 409, 410, 411, 412, 415, 419, 422, 423, 425, 426, 428, 432, 433, 437, 439, 440, 441, 443, 444, 446, 447, 448, 449, 451, 452, 453, 454, 456, 457, 458, 459, 462, 463, 473, 480, 538, 539, 551

Ca-thấp-mật (nước), 455

Cấp-đa

Vương triều Cấp-đa

Gupta

17, 66, 91, 274, 293

Cật-lợi-đa

tộc Cật-lợi-đa

Kritīyas

410, 423

Cát-nhĩ-cát-tư, 56

Catuḥālā, 450

Catuḥśataka-stotra, 106

Cát Xuyên Tiểu Nhất Lang, 148, 152, 158

Cầu pháp cao tăng truyện, 36

Câu-di (nước), 475, 488, 526

Cầu-na-bạt-đà, 506

Cầu-na-bạt-đà-la, 36, 96, 233

Cầu-na-bạt-ma

Guṇavarman

36, 233, 426, 430, 436

Câu-na-la, 519

Cầu-na-tỳ-địa, 37, 234

Câu-sa (chủng tộc), 278

Câu-xá luận ký, 108

Cây Hoa (vỏ cây Hoa), 65

Ceasar, 261

Cetiya, 451

Chagatai, 537

Chalmadana, 565

Chân Đế (Cầu-na-la-đà), 37, 408

Chân Lạp, 37

Chân-đà-kế-nị, 267

Chân-đàn-ca-ni-tra, 267

Chân-đàn-ca-nị-tra, 278

Chandra, 268

Chấn-na-đát-la-đa

Tối Thắng Cứu

Jinatrāta, 446

Charles Eliot, 67

Chất tử, 269, 374, 507

Châu Âu (ngôn ngữ), 111, 113, 153

Châu sử, 52

xem Đảo vương thống sử

Châu thư, 200

Châu-mộc-na (sông), 248

Chenale, 403

Cherechen, 565

Chi Cương Lương, 34, 232

Chi Đạo Căn, 36, 233, 293, 319, 320, 328

Chi Diệu, 34, 178, 179, 191, 307, 325, 329

Chi Khiêm, 34, 171, 232, 308, 309, 311, 321, 324, 325, 328, 329, 330, 331, 332

Chi Lượng, 31, 178, 191, 308

Chi Pháp Độ, 232, 293, 319, 328, 330

Chi Pháp Lĩnh, 28, 497, 505, 543

Chi Sấm, 175

Chi Thí Luân, 36, 233, 293, 320, 328, 481

Chi-cương-lương-tiếp, 292

Chi-đàm-đế, 368

Chi-đàm-thược, 368

Chi-đề, 451

Chiên-đàn Ca-nị-sắc-ca, 289

Chiên-đàn-kế-nị-tra, 419

Chiết-ma-đà-na (nước), 565

Chi-lâu-ca-sấm

Jokarakṣa

31, 34, 96, 176, 288, 306, 307, 324, 325, 328, 329, 332, 480, 540

Chí-na-bộc-để (nước)

Cīnabhukti, 374, 418

Chi-pháp-độ, 35

Chu Hà, 81

Chu Sĩ Hành, 28, 31, 35, 69, 220, 234, 302, 305, 497, 504, 515, 539, 540, 541

Chư sử, 227

Chu-câu-ba, 527

Chu-cú-ba, 126, 127

Chúng Âm

Shamghaghoṣa, 558

Chúng dịch, 117

Chúng Hiền, 436

Chúng Hiền (Tăng-già-bạt-đà-la), 435

Chúng tập kinh, 105

Chúng Thánh điểm ký, 266

Chước-câu-ca, 511

Chước-cú-ca, 19, 29, 30, 125, 126, 127, 128, 129

Chuyển luân vương, 70

Clemens, 292

Cô Mặc

Ahsu, 494, 524

Cô Tạng, 77, 489, 505, 544

Cổ Trì, 559, 560

Cơ Tử, 135

Cối Kê, 182

Crichandra, 291

Cư Dung Quan, 155

Cừ Lặc, 208, 530

Cù-ma-bà-la-càn-đà, 548

Cù-ma-đế (chùa)

Gomatī,

438, 542

Cù-ma-đế (sông), 548, 549

Cunningham, 248

Cương-lương-da-xá, 36, 233

Cương-lương-lâu-chí, 232

Cù-tát-đán-na, 80, 128, 497, 498, 511, 512, 551, 552, 557, 561, 564

Cù-thất-lăng-già

núi Ngưu Giác, 546

Cưu-ma-la-bạt-đề

Kumarabhadra

75, 384, 428

Cưu-ma-la-đà

Kumāralāta, 106

Cưu-ma-la-đa (Đồng Thọ), 434, 435

Cưu-ma-la-phật-đề, 233

Cưu-ma-la-thập

La-thập

Kumārajiva

33, 36, 74, 107, 223, 233, 234, 375, 425, 429, 479, 483, 486, 487, 489

—D—

Dahae (bộ tộc), 339

Dandān-Uiliq, 515, 516, 521, 522

Da-xá (đại thần)

Yasas, 500

Da-xá-quật-đa, 234

Devaputra, 261

Dhrupa (tộc), 523

Dalas, 251

Dật Nhiên Tính Dung, 141

Da-thâu-đạt-ma (vua)

Yasadharma, 442

Dã Thôn Vinh Tam Lang, 152

Đà-lịch

Darada, 59, 61

Darkan, 552

Đa Văn (trời), 499, 500

Đặc-thị, 415

Đại (sa mạc) Qua-bích, 207

Đại bạch tản cái chú, 117

Đại Ca-diếp (tôn giả), 414

Đại chúng bộ, 26, 408, 436, 446, 462, 503

Đại chúng pháp môn (kinh), 105

Đại Hạ, 20, 21, 22, 23, 24, 39, 53, 56, 71, 77, 92, 113, 150, 155, 209, 217, 237, 238, 240, 244, 247, 248, 255, 272, 273, 275, 292, 295, 312, 334, 339, 340, 345, 361, 362, 369, 508

Đại hợp tập kinh, 117

Đại Mạc, 163

Đại Mi Tính Thiện, 141

Đại Nguyệt Thị, 56, 71, 96, 121, 132, 145, 153, 172, 201, 209, 220, 237, 238, 240, 242, 244, 246, 247, 251, 261, 270, 272, 273, 284, 285, 288, 292, 293, 296, 299, 302, 312, 322, 323, 324, 333, 334, 338, 345, 354, 357, 361, 363, 369, 374, 480

Đại Nguyệt Thị ngữ, 153

Đại niết-bàn, 117

Đại phẩm bát-nhã, 117

Đại sử

(Đại vương thống sử)

Mahāvaṃsa, 52

Đại Tần, 93, 220

Đại Thích, 198

Đại Thiên

Mahādeva, 26, 407, 408

Đại thừa kinh, 117

Đại Thực, 119

Đại tích, 117

Đại Tộc (vua), 441

Đại Tự Tại Thiên

Maheśvara, 285, 471

Đại Tuyết Sơn, 39, 53, 108, 127, 209, 340

Đại tỳ-bà-sa luận, 25, 26, 58, 108

kết tập Đại tỳ-bà-sa luận, 25

Đại Uyển, 145, 212, 214, 220, 221, 222, 225, 238, 240, 341, 342, 354, 357, 360, 370

Đại Cốc Quang Thụy, 49, 147,

Đại Cốc Thắng Chân, 146

Đái-duy-tư, 122

Đa-lợi-tư-bắc (vua), 137

Đà-lý-ngụy-địa (Cao Tăng), 454

Đàm Học, 388

Đàm Lãng, 432

Đàm Quả, 175

Đàm-đế, 36, 232, 353, 368

Đàm-kha-ca-la

Đàm-ma-ca-la

Dharmakāla

34, 232, 482

Đàm-ma-đa-la

Pháp Cứu

Dharmatrāta

27, 58, 437, 439, 459, 461, 462, 470

Đàm-ma-da-xá

Dhamayasas

36, 233, 426, 428, 436

Đàm-ma-la, 438

Đàm-ma-lưu-chi, 36, 233

Đàm-ma-mật-đa

Dharmamitra

36, 233, 426, 430

Đàm-ma-mật-đa-la, 436

Đàm-ma-nan-đề

Dharmanandi

35, 108, 233, 293, 320, 330, 331, 332

Đàm-ma-quật-đa, 233, 428

Đàm-ma-trì, 233

Đàm-ma-ty, 428

Đàm-ma-tỳ, 233, 426

Dharma-priya, 426

Đàm-vô-đức bộ

Dharmaguptaka, 354

Đàm-vô-đế

Dharmasatya

34, 94, 344, 356

Đàm-vô-sấm, 36, 233, 386, 387, 440, 505, 543

Đan Hoàn, 212

Đàn Thạch Hòe, 196

Đan Vu, 195

Đan-châu-nhĩ, 502

Đẳng tụng (kinh), 105

Đằng Điền Phong Bát, 145, 146

Đạo, 213

Đạo An, 31, 191, 268, 300, 311, 315, 346, 347, 350, 351, 375, 384, 425

Đạo Dược, 467

Đạo Giả Siêu Nguyên, 141

Đạo Phổ, 387, 505

Đảo sử, 52

Đạo Thúy (Sa-môn), 469

Đạo Từ, 140

Đảo vương thống sử, 52

Đáp-mạt-tô-phạt-na

Tamasāvana, 418

Đạt Đức Lực (thành), 530, 531

Đạt-lệ-la xuyên

Darela, 59

Đạt-ma (Tỳ-kheo), 433

Đạt-ma-bạt-đà, 490

Đạt-ma-bát-nhã, 234

Đạt-ma-bồ-đề, 234

Đạt-ma-cấp-đa

Dharmagupta

37, 379, 380, 391, 428

Đạt-ma-đa-la (tôn giả), 414

Đạt-ma-đạt, 438

Đạt-ma-đạt-bà, 489

Đạt-ma-lưu-chi, 234

Đạt-ma-ma-đề, 388

Đạt-ma-mạt-ma, 109

Đạt-ma-tất-thiết, 61, 297

Đạt-ma-thi-lợi-đế, 108, 424

Đạt-ma-xá-la (chùa), 445

Đạt-ma-xá-la (vua)

Dharmasāla, 444

Đát-xoa-thỉ-la (nước), 434, 435, 445, 457, 480, 517

Đậu Hiến, 195

Đâu-khư-lặc

Tukhāra

35, 36, 108, 321

Đâu-suất thiên, 465

Deccan

cao nguyên Đức-can, 122

Đề-bà

Deva, 421, 435

Đề-đa-ca, 416

Dementrios, 55

Đề-phổ, 244

Đề-vân-bát-nhã, 38, 507

Địa Nhũ, 41, 80, 498, 500, 511, 548

Địa-bà-ha-la, 38

Địa-ca-bà-phược-na, 550

Địa-già-bàn-phược-na (già-lam),

Dirghabhavana-Sanghārāma, 547

Địa-mạn-đặc-lợi-a-tư, 55

Di-sa-tắc bộ

Mahiśāsaka, 429

Di-đà-sơn

Mitrasanta

109, 323, 328, 332

Diệp Hộ Khả Hãn, 393

Diệp Thành, 129

Điều Chi, 212, 214, 216, 342, 354

Điều Phục Quân, 455

Điểu Cư Long Tạng, 145

Điều-đạt

Devadatta, 261

Di-lặc (Bồ-tát), 433, 438, 465

Maitreya, 433

Đinh Linh, 196

Diodotos, 55, 339

Dīpavaṃsa, 52

Dirghabhāvana, 550

Đồ Chủng, 282

Đỗ Hành Khải, 449

Đô hộ, 238, 359

Đồ hôi ngoại đạo

Pāśupata, 471, 518

Đô Lan Khả Hãn, 203

Độ Biên Triết Học, 147

Độc Lập Tính Dị, 141

Đổ-hóa-la, xem Tokharian

Đột-quyết, 47, 49, 76, 81, 83, 95, 110, 112, 118, 145, 154, 197, 199, 200, 202, 203, 205, 206, 227, 228, 229, 230, 296, 297, 391, 394, 454, 469, 472, 473, 477, 501, 520, 521, 523, 529

Đột-quyết-tư-thản, 18

Do-tuần, 445

Dự Chương, 182

Du thạch, 377

Du-na thế giới

Yona-loka,

20, 24, 27, 53

Đức Nhược, 133, 211

Dũ-nặc (thành), 360

Dược-xoa (thần)

Yakṣa, 422

Dương Quan, 39

Dương Thủ Kính, 170

Dutreuil de Rhins, 550

Duy-kỳ-nan, 35, 232

—E—

E. Leumann, 86, 494

E. Waldschmidt, 104

Ed. Chavannes, 251

Endere, 565

Erythraean, 252

Euthydemos, 55

—F—

F. W. K. Müller, 47, 83, 84, 87, 88, 100, 335, 395, 398, 494

F. Weber, 493

Fergana

Phá-lạc-na, 197

Ferghāna, 82, 382

Firozpur, 418

—G—

Gaya, 279

Ghazipur, 253

Ghaznī, 456

Ghoṣa, 462

Giả Thời (nước), 363

Giác Thiên (Phật-đà-đề-bà), 462

Giá-cư-bàn, 126

Giám Chân, 141

Giang Tả, 17

Gia-nhĩ-mạn (chủng tộc), 334

Giao Chỉ, 28, 232, 364, 367

Giao Hà thành, 74

giáp trữ (tượng), 547

Giả-thời (nước), 360

Giới Nhật (vua), 122

Giới Pháp

Sīladharma, 546

Gītamitra, 316

Gobi Desert

Sa mạc Qua-bích, 163

Golcha (tộc), 521

Gomasala-gandha, 548

Gondphares, 251

Gōpāla, 457

Gośṛnga-giri, 546, 547

Gotarzes, 251

Graeco-Bactria Kingdom

vua Greaco-Bactria

154, 255

Grhapati, 550

Grhapati Nāgaraja, 550

Grhovadatta, 550

Grünwede, 111

—H—

H. Lüders, 47, 87, 95, 100, 106, 251, 257, 263, 266, 508

H. Stonner, 47

Hà quốc (nước Hà), 84

Hắc Ngọc (sông)

Kara-kash Darya

499, 513, 514, 519, 527, 549

Hắc Thành

Bara Bhoto, 155

Hạc-lặc-na (tổ sư), 175

Hadrian, 263

Haisadeva, 456

Hàm hải, 20, 358

Hamburg, 42

Hãn Di (nước Ninh Di, Câu Di), 530, 531

Hãn huyết mã, 214, 221

Hán-bàn-đà

Hát-bàn-đà

61, 127, 435, 521

xem Khiết-bàn-đà,

Hành quốc, 130, 238, 240, 358

Hấp hầu

Ngũ Hấp hầu

23, 215, 242, 247, 255

Hằng hà (sông Hằng)

Gaṅgā, 25, 408

Harivarman, 434

Hasan Boghra Khān, 535

Hashtnagar, 459

Hạt-lao-lạc-ca, 562, 563

Hậu Ngụy, 224

hdor-hdros, 503

Hgumstir, 555

Hiếp tôn giả, 25, 27, 58, 413

Hiếp Tôn giả

Hiếp Tỳ-kheo,

Pārśva

25, 58, 414, 415, 416, 417, 418, 420, 421, 459, 470

Hiếu Ức, 85

Himālaya, 25, 403

Himatala, 297, 423

Hindu Kush

Hưng-đô Khố-thập

39, 108, 154, 209

xem núi Đại Tuyết

Hirht, 296

Hồ công (mũ Hồ Công), 528

Hồ Cương, 81

Hồ địch, 163

Hồ đồng (cây)

Sesamum indicum, 568

Hô Kiền (núi), 125

Hồ phấn, 210

Hoa (bì), 115, 153

(vỏ cây Hoa), 115

Hòa Đàm (thành), 356

Hỏa giáo, 54, 371, 529

Hỏa yêu giáo, 120, 121, 356, 371

Hỏa hoán (vải Hoả hoán), 220

Hoa Thị (thành)

Pāṭaliputra, 408, 419

Hòa-điền

Khotan

41, 42, 49, 64, 65, 66, 75, 76, 152, 497, 498, 499, 512, 513, 514, 515, 516, 519, 520, 521, 523, 524, 527, 529

Hóa-lợi-tập-di-đà (nước), 360

Hoàng Bá tông, 142

Hoàng Lão, 283

Hoạt quốc, 127, 297

Kunduz, 297

Hòa-trác-diệt, 123

Hoernle, 88

Hồi Cốt, 118, 154, 396, 397, 398, 399, 401, 478, 501

Hồi Cốt (Hồi Cốt văn), 118

Hồi Cốt ngữ, 154

Hôn-đà-đa, 61

Hộ-sắt-ca-la (chùa)

Huviṣkāra

288, 411, 444

Huệ Lãm, 438

Huệ Sinh, 126, 128, 129, 228, 235, 443, 469

Huệ Từ, 138

Hungary, 41, 144

Hushpapura (thành), 279

Hưu Tuần, 211

Huviṣka (Huska)

Hồ-vi-tư-ca

275, 279, 253, 280, 411, 444, 459

Huyền Giác, 394

Huyễn Nhật (vua)

Bà-la-a-điệt-đa

Bālāditya

441, 443, 464

Huyền Phưởng, 140

Huyền Trang, 25, 54, 59, 62, 65, 67, 74, 80, 81, 84, 91, 107, 128, 133, 134, 140, 146, 244, 264, 265, 268, 276, 288, 289, 296, 298, 323, 324, 336, 356, 360, 363, 371, 373, 374, 380, 381, 382, 392, 394, 404, 408, 411, 413, 414, 418, 420, 422, 424, 434, 438, 441, 444, 445, 447, 448, 452, 453, 454, 457, 466, 467, 468, 470, 472, 480, 490, 494, 499, 511, 517, 529, 542, 547, 549, 552, 555, 556, 558, 560, 561, 563, 564, 566

Hyrcania, 251

—I—

Ibn Hanqual, 84

Ili, 237

Ilichi, 519

Indradeve, 412

Indradevīḍhavana, 412

Iran, 17, 18, 45, 48, 74, 119, 212, 216

Iran ngữ, 86, 89, 95, 99, 405

Justinian, 515

Italo-Celtique, 494

—J—

J. F. Fleet, 253

J. Kinste, 494

Jabgu (Zabgu), 255

Jagālū Khalkhālū, 536

Jālamdhara, 268

Jayāpīḍa-Vinayāditya, 455

Jayendra, 444

Jeyata, 421

Jhelam, 403

Jigdalik, 104

Jinayasas, 469

Julien, 550

Julius Caesar, 258, 263

Jumna, 248, 279

—K—

K. F. Geldner, 47

Kabul, 19, 39, 53, 83, 92, 248, 251, 474

Kaisara, 261, 262

Kālacakra-tantra, 45

Kalhaṇa, 110, 288, 419, 434, 442, 453, 454

Kampuchea, 37

Kangar, 358

Kangli, 359

Kanika, 278, 291

Kapisa, 453

Karakasr, 499

Karakhodja, 395

Karakoram, 524

Karashar, 44

Karateghin, 77

Karghalik, 525

Karuṇāpuṇḍarīka-Sūtra, 103

Kāsān, 358, 361

Kasaniya, 81

Kasanna, 360

Kāshgar, 41, 373, 429, 522

Kaska, 82

Kausika, 462

Kaya, 104

Kayyavihāra, 451

Kế (Kế thành), 360

Kế Nghiệp (Tam tạng), 456

Kế Tân, 19, 23, 25, 35, 36, 37, 38, 39, 64, 65, 121, 145, 209, 217, 223, 225, 238, 247, 248, 250, 256, 272, 285, 290, 312, 375, 403, 406, 409, 411, 412, 415, 418, 421, 424, 425, 428, 429, 431, 434, 437, 438, 440, 442, 443, 447, 448, 453, 455, 456, 457, 483, 485, 486, 488, 490, 543

Kê Viên (chùa)

Kukhuṭārama, 407

Kế-nị-ca, 277, 278

Kennedy, 251

Keriya, 521, 523

Kerminch, 360

Kết Cốt, 201

Khabandha, 61

Khách-lạt-hòa-trác, 161

Khách-lạt-sa-nhĩ, 110

Khắc-hoa-thị (thành), 419

Khách-thập, 123

Khách-thập-các-nhĩ, 19

Khách-thập-cát-nhĩ, 19, 41, 116, 127, 289

Khắc-lợi-môn-chí (tên người), 47

Khadalik, 65

Khādanā, 412

Khải-tát-lạt, 263

Khalīfa Sulayman, 382

Khảm-cự-đề, 213

Kham-lâm-cáp, 249, 254

Khan-lâm-cáp, 281

Khẩn-niết-địch, 252, 258, 259, 262, 264

Kharosthi

Kharoṣṭha, Kharoṣṭī

Kharoṣṭhī, Kharoṣṭrī

Khư-lâu, Khư-lô-sắt (văn tự)

65, 66, 97, 511, 550

Khát-bàn-đà, 225

Khê-đán, 80

Khiết Đan, 201

Khiết-bàn-đà, 61, 128, 133

Khiva, 360, 369

Khoát-tất-đa (tên nước), 297

Khodjend, 82, 358

Khōja Mahēb Khojam, 549

Khố-mộc-thổ-lạt, 46

Không Hải, 140

Khổng tước vương (kinh), 115

Khora, 106

Khost, 297

Khố-xa, 19, 41, 43, 44, 46, 47, 48, 49, 100, 103, 104, 107, 115, 148, 150, 151, 152, 153, 156, 165, 169, 204, 333, 390, 475, 493, 494, 522

Khố-xa ngữ, 101, 102

Khuất-chi (nước Qui-tư), 475, 550

Khuất-đan, 80

Khuất-sương-nhĩ-ca (nước), 360

Khúc Cung, 475

Khương Cư, 18, 27, 31, 34, 36, 38, 40, 56, 59, 71, 76, 84, 93, 94, 119, 120, 121, 144, 154, 171, 190, 191, 212, 215, 220, 221, 225, 232, 233, 238, 250, 270, 295, 334, 339, 354, 357, 358, 359, 360, 361, 362, 363, 364, 365, 366, 367, 368, 369, 370, 381, 422, 479

Khương Đạo Hòa, 233, 368

Khương Lâm Hãn, 466

Khương Mãnh, 175

Khương Mạnh Tường, 34, 94, 175, 176, 190, 191, 365, 369

Khương Quốc, 205

Khương Tăng Hội, 28, 31, 34, 94, 232, 347, 351, 352, 364, 366, 367

Khương Tăng Khải

Saṃghavarman

34, 94, 99, 232, 366

Khương Thần, 190

Khương Cự

34, 94, 190, 369

Khư-lô (Khư-lô-sắt), 115

xem Kharosthi

Khư-sa, 127

Khwarizm, 121, 298

Kiến Đức Lực (sông), 530, 531

Kiến nha, 201

Kiền-đà-la

Gandhara

Gandhāra, Gāndhāra

19, 23, 25, 26, 33, 37, 39, 46, 53, 59, 62, 64, 66, 83, 97, 109, 111, 120, 122, 161, 166, 209, 248, 264, 265, 267, 269, 279, 289, 291, 293, 403, 405, 407, 410, 411, 412, 413, 414, 420, 424, 425, 435, 441, 443, 457, 458, 459, 462, 464, 465, 469, 470, 472, 474, 480

Kiền-đà-la (phái mỹ thuật), 27

Kiền-đà-vệ (nước), 294

Kiền-đà-việt, 267

Kiệt-xoa, 133, 373, 377

Kiều-đáp-ma Bát-nhã

Gautama-Prajrā, 455

Kiều-thưởng-di

Kausāmbī, 464, 562

Kim bàn, 467

Kim cương bát-nhã, 117

Kim Cương Trí, 37

Kim quang minh, 117

Kim Sơn, 47

kinh (9 bộ kinh Đại thừa), 430

Kirghiz, 56, 522

Kiria, 499

Kitara, 273, 275

Kohmari, 549, 550

Kokeha, 297

Konow, 87

Kophes, 457

Koutchén, 101

Kucha, 41

Kueina, 475

Kujula Kadphises

Khâu-tựu-khước

23, 247, 248, 249, 252, 253, 254, 255, 256, 259, 261, 272, 275, 281, 284, 285, 412, 459

Kumishaidān, 558

Kumtora

Khố-xa-thổ-lạt, 152

Kunḍalavana (chùa), 415

Kundut, 61

Kusān, 247, 278

Kusana, 24

Kusanik, 84

Kusānika, 84

Kusannika, 360

Kuṣsaṇa, 87

Ku-stana, 497, 498, 511

Kuti, 475

Kutsahiyui, 475

Kỳ túc

Sthavira, 26, 407

Kỳ-bà (mẹ La-thập)

Jīva, 375, 425

Kỳ-dạ-đa (tôn giả), 290, 421

Ký-đa-la, 209, 273, 275, 293

xem vua Wema Kudphises

Kỳ-đa-mật, 233, 316, 505

Kỳ-đa-mật-la, 69

Kỳ-na-da-xá (Thắng Danh), 469

—L—

La Chấn Ngọc, 146

La La (tên nước), 37

La Sát (nước), 227

Lặc-na-ma-đề, 233

Lacouperie, 358

La-đức-luận, 116

LaLa (tướng quân)

Lạt-lạt, 258, 287

Lalitāditya-Muktāpīda, 450

Lãm-ba (nước Lạm-ba)

Lamghām, 453

Lam-thị (thành Lam-thị), 238, 239, 245, 247

La-nghiêm, 232

Lang Tinh Nhất, 146

Lan-ma (đại sư), 121, 456

Lassen, 245

Lạt-ma giáo, 399

Lâu Lan (nước Nạp-phược-ba), 207, 567, 568

Laurus oassia, 118

Le Coq, 44, 493

Lê-hiên, 342

Lê-kiện 342, 354,

Rekem, 342

(xem Đại Tần), 93

Lịch bác sĩ, 137

Liên Hoa Tinh Tấn, 38

Liêu sử (sách), 536

Liễu Trung, 271

Linh Mộc, 300

Li-yul, 497, 498

Lỗ Ai Công, 227, 391

Lỗ sa, 218

Loạn Khăn Vàng, 193

Lô-giám-thị (thành), 273

Loḥ (nước), 412

Lợi Ngôn, 80, 336

Long Nữ, 559

Long Thọ

Nāgārjuna, 282, 421, 435

Lop Nor Basin, 77

La-bố-bạc

77, 156, 520, 525, 567

Lostoup, 412

Lư Châu, 533

Lữ Quang, 32, 222, 223, 226, 383, 490

Lư Thần, 65

Luận hành, 136

Lục Ngọc, 514, 533

Lục Triều, 165

Ludwig Riess, 144

Luktin, 271

Lưỡng Hà, 25

Ly Can, 170, 171

Lý Diên Thọ, 32

Lý Hải, 200

—M—

M. Aurel Stein, 42, 43, 48, 64, 66, 77, 79, 95, 97, 116, 117, 118, 145, 149, 155, 156, 157, 230, 289, 364, 373, 454, 493, 509

M. Grenard, 41, 115, 373, 550

Mã Minh

Asvaghoṣa

106, 276, 278, 292, 416, 419,

421, 435

Macartney, 65

Madhurā

Mã-đồ-lạt, 248, 279

Madhyāntika, 457

Ma-điệt-lợi-thế-đa

Ma-điệt-lí-chế-tra,

Ma-hí(điệt)-lí-chế-tra

106, 117, 291, 278

Ma-ê-la-cự-la (vua), 442

Magadha

Ma-yết-đà

98, 409, 421, 441, 448

Magiana, 251

Ma-ha-lạt, 425

Ma-ha-na-ma

Mahānāma, 52

Mahaparinirvana, 103

Mahārāja, 255, 261

Ma-ha-thừa, 234

Ma-hê-bạt-ma, 434

Mahirakula, 441

Mahmūd, 456

Ma-lại-da (tên nước), 37

Malaixia, 37

Ma-la-tư, 45

Malava, 291

Malov, 400

Mã-mộc, 123

Man Di, 165

Mạn-đà-la (danh Tăng), 37, 234

Mandivihāra, 454

Maues (vua), 90

Mạnh Phước, 175

Ma-ni giáo

Manich(a)esim

46, 47, 231, 397, 496

Mānikiāla, 258, 267

Mạo Đốn Đan Vu, 237

Mao thi, 391

Maralbachi, 44, 84

Marasch, 45

Marco Polo, 381, 537

Mark Antony, 258

Marquarht, 240, 270

Masson, 65

Mật tông, 117

Mātanga, 282

Mạt-điền-để-ca

Madhyāntika, Majjhantika

Mạt-điền-đề

Mạt-điền-địa

25, 26, 53, 57, 60, 406, 410, 414, 457, 458

Ma-thiên-đà-la (tinh xá)

Mahēndra, 432

Mathurā, 253, 260

Maṭricheṭa, 278

Mã-trí-đạt (thần), 531

Mâu Hãn Hột Thăng Cái Khả Hãn, 198

Mawarra-annahr, 298

Max Müler, 88

Ma-xạ (chùa), 502, 557, 558

Mễ-dặc, 364

Media, 340

Meghavahana, 412, 450

Mễ-hắc-lạt-khố-lạt, 442, 444

Meillet, 86, 494

Mễ-lặc (tên người), 83, 87, 100

Meleagris gallopavo, 535

Menander

Menandros, 55

Mihirakura, 442

Minh sử (sách), 537

Mi-si-ya-pa giáo, 496

Mithradates, 340, 341, 342

Mộc Am Tính Phách, 141

Mộc-xoa-cúc-đa, 490, 492

Moga, 90

Mohammed

tôn giáo Muhammad

Mục-hãn-mặc-đức

119, 123, 298, 535, 537

Mokran, 298

Mô-nạp, 335, 398

Mông Cổ, 49, 121, 123, 145, 148, 152, 163, 197, 198, 201, 396, 399, 520, 521, 570

Mông-đề (chùa), 454

Mũ trụ, 200

Muhammed ben Kasim, 298

Mūlasarvāstivāda-nikāya-vinaya-nidāna-mātṛikā-gāthā, 109

Mullah Alamutti, 556

Mullah Serekmutti, 556

Mullah Yahyamtti, 556

Multan, 298

Murtuq, 46, 395

Muttra, 279

My Châu, 533

—N—

Na-bộc-để (nước), 418

Na-bố-xa (rừng), 25

Nặc-khương, 524

Na-đề, 37

Nagarahāra, 438

Nagaropama-Sūtra, 103

Naghāiakhānah, 560

Na Kha Thông Thế, 144

Nalanda

Na-lan-đà, 421

Na-liên-đề-lê-da-xá, 37, 234, 547

Nam Đạo (sa mạc), 565

Nam Hải Ha Lăng, 38

ngũ chủng dị pháp (năm thứ dị pháp), 407

Namangan, 358, 361

Na-mật (sông), 355

Nanda, 298

Nan-đà, 298

Nạp-phược-ba (nước), 567

Nava-Samghārāma, 54

Na-yết-la-hạt (nước Ni-kiều-ha-la), 438

Nepal, 40

Ngân Châu, 533

Nghĩa Học, 427

Nghĩa Tịnh, 36, 80, 104, 106, 109, 450, 506

Nghiêm-phật-điều, 31

Ngộ Không, 109, 453, 454, 473, 474, 546

Ngộ Nhập (luận sư)

Skandhila, 435

Ngọc Châu, 533

Ngọc Môn

Ngọc Môn Quan, 39, 43, 204

Ngốc Thị Hựu Tường, 282

ngũ hành, 179

ngữ hệ Ấn-Âu, 76, 101

ngữ hệ Đột-quyết, 76

ngữ hệ Iran, 76

Ngũ Hồ loạn Hoa, 193

Ngư Hoạn, 71

Ngũ kinh, 227

Ngũ kinh bác sĩ, 137

Ngũ kinh, Chư sử, 390

Ngũ minh, 375

Người Nuỵ, 135

Ngưu Đầu (núi), 174, 502, 547, 548

Ngụy lược (sách), 71

Nguyên Hiến Tông, 121

Nguyên Hòa tánh toản (sách), 175

Nguyệt Chi, 174, 175, 176

Nguyệt dụ kinh, 105, 117

Nguyệt Thị, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 34, 39, 56, 57, 59, 71, 96, 98, 99, 100, 119, 120, 146, 171, 196, 216, 217, 220, 232, 233, 237, 238, 239, 240, 241, 244, 246, 247, 254, 269, 270, 271, 281, 288, 290, 299, 301, 304, 307, 311, 316, 319, 320, 321, 322, 323, 337, 341, 358, 359, 362, 368, 405, 419, 422, 508, 509, 540

Nguyệt-bà-thủ-na

Upaśūnya

37, 234, 323

Nhã-la-nghiêm, 505

Nhan Sư Cổ, 22, 169, 242, 342

Nhã-na (Sa-môn), 484

Nhã-na-bạt-đà-la, 38

Nhã-na-kiệt-đa, 234

Nhập chư Phật cảnh giới, 117

Nhất bách ngũ thập tán Phật tụng

Śatapañcāśataka-stotra, 106

Nhật Chiếu, 449

Nhật tạng phần

Sūryagarbha, 548

Nhất Thiết Nghĩa Thành, 70

Nhiếp Đạo Chân, 317, 318, 324, 327, 328, 330, 331

Nhiếp-ma-đằng, 34, 171, 172, 332

Nhiệt Hải

Issyk Kul (Issik Kul)

81, 127, 358, 383

Nhu Nhiên, 197

Như Ý (luận sư)

Manoratha, 464

Nhung Lư, 208, 530

Nhương-na-bạt-đà-la, 234

Niệm xứ (kinh)

Smṛtyupasthāna, 103

Niết-bàn, 153

Ni-kiều-ha-la (nước), 438

Nilamata Purāna, 66

Ni-liên-thiền, 25

Nerañjarā, Nairañjanā, 25

Ni-nhưỡng thành, 97, 563, 564

Ninã

Niya, 65, 499, 515, 564, 565

Nữ hộ, 164

Nữ quốc, 128, 527

Ô Dặc (Bài Trì), 212, 354

Ô Dặc Sơn, 212

Ô Hoàn, 195

Ô Ngọc, 514, 533

Ô Tham Tí Li, 212

Ô Tôn, 144, 196, 212

Ô Trạ, 132, 133, 213

Ô Trường, 37, 293

Ô-trượng-na

Udyāna

60, 293, 406, 457, 472

O. Franke, 47, 240

Ô-bát-hạt (nước), 355

Ô-đạc-ca-hán-trà (thành)

Udakakhanḍa, 445

Ô-dặc-sơn-ly, 256

Ổ-đà-diễn-na (vua), 562

Omayyad, 298

Ôn Túc, 170, 171, 211, 212, 477, 486, 494

Ordos, 154

Ô-sát, 127, 128, 131, 133

Ột nạp tề, 535

Ổ-bất-sằn-đề (Cao Tăng), 454

—P—

P. E. Eozlov, 155

Pakistan, 19, 60, 66, 169, 216

Palohheri, 466

Palusa, 466

Pamir plateau

cao nguyênPhạ-mễ, Ba-mê-la

20, 74, 86, 133, 521

Paṇini

Ba-nhĩ-ni, 424

Panjab

Punjab, 55

55, 248, 249, 252, 258, 268, 272, 279, 474

Panjshamba, 85

Patika, 90

Paul Pelliot, 48, 79, 87, 89, 98, 101, 118, 145, 155, 157, 334, 335, 364, 369, 400, 494

Pehlevi, 154

Periphus, 16, 252

Peshawar, 122, 274, 278, 458

Petrovski, 41, 380

Phạm-dẫn (nước Phạm-diễn-na), 453

Phạn (chữ Phạn)

Sanskrit, 66

Phạn giáp, 485

Phạn ngữ, 112, 150

Pháp cú (kinh)

Dharamapada

97, 103, 115, 117, 186

Pháp Dũng, 427, 432

Pháp Hiến, 389, 506, 544

Pháp Hiền, 353, 489

Pháp Hiển, 57, 59, 68, 97, 125, 126, 127, 128, 129, 133, 134, 228, 231, 235, 276, 293, 336, 373, 376, 377, 379, 381, 457, 465, 466, 507, 542, 544, 549, 556, 569

Pháp Hộ

Dharmarakṣa

35, 72, 96, 235, 268, 311, 312, 313, 317, 318, 324, 325, 326, 327, 328, 329, 330, 331, 338, 424, 482, 497

Pháp Hòa, 427

Pháp hoa (kinh), 27, 28, 72, 117, 126, 138, 145, 153

Pháp Huệ, 389

Pháp Lan (Trúc Pháp Lan), 172, 173, 174, 191, 281, 282, 284, 302, 303, 304, 305, 306, 351

Pháp Lãng, 386

Pháp Nghiệp, 505

Pháp Nguyệt (tam Tạng), 485

Pháp Thiên, 336

Pháp Thịnh, 386

Pháp Tiến, 386

Pháp Tự, 387

Pháp Ý, 545

Pháp-la-vật-la (thành)

Pravarapara, 444

Phật điển (ngôn ngữ cổ đại Tây Vực), 153

Phật điển Phạn văn, 150

Phật điển văn Tây Hạ, 154

Phật Thái Tiên (Phật-đà-tư-na), 439

Phật thuyết Đại tập pháp môn (kinh), 105

Phật-đà-ba-lợi (Giác Hộ)

Buddhapāla, 38, 449

Phật-đà-bạt-đà-la (Giác Hiền),

Buddhabhadra

36, 96, 233, 432, 436, 437,

438, 439, 505

Phật-đà-đa-la (Giác Cứu),

Buddhatrāta, 38, 450

Phật-đà-da-xá,

Buddhayasas

36, 233, 426, 429, 440

Phật-đà-mật-đa

Phật-đà-mật-đa-la

Buddhamitra, 416, 417

Phật-đà-nan-đề, 416

Phật-đà-phiến-đa, 96, 233

Phật-đà-thập

Buddhajīva

36, 233, 426, 429, 440, 544

Phật-đà-tư-na

Buddhasena

58, 437, 439, 506, 544

Phật-địa-la (luận sư), 436

Phật-đồ-la-sát, 233

Phật-đồ-thiệt-di, 482, 483, 486, 488, 489, 492

Phật-đồ-trừng

Buddhacinga, 35, 425

Phất-nhã-đa-la

Puṇyatāla

36, 102, 233, 234, 426, 428, 440

Phất-sa-phục (thành), 466

Phật-sứ

Buddhadūta, 547, 555

Phnom Penh, 37

Phổ Năng, 484

Phổ Quang, 108

phong giác, 179

Phòng Huyền Linh (Phòng Kiều), 32

Phraates, 340

Phu Dư, 196

Phù Kiên, 32, 75, 197, 222, 223, 224, 385, 427, 477

Phù Nam, 37, 234

Phú-cừ-mông-tốn, 30

Phù-đà-bạt-ma

Buddhavarman

36, 108, 233, 321, 322, 331

Phụ-mặc (thành), 360

Phú-na-xa, 416

Phú-nhã-la

Punyara, 58, 437, 439

Phú-nhã-mật-la

Puṇyamitra, 58, 437, 439

Phược-hát, 54, 298

Phược-yết, 87

Phương quảng, 117

Vaipulya, 117

Pidjan, 74, 383

Pippala, 468

Pjeuzow, 519

Pogai, 552

Prākrit, 405, 512, 564

Prātimokas, 333

Procopius, 515

Prussia

Phổ-lỗ-sĩ, 45

Ptolemneus, 296

Ptolemy, 457, 515

Purushapura

nước Phất-lâu-sa, thành Phất-lâu-sa, Phú-lâu-sa

273, 277, 278, 284, 289, 293, 294, 465, 457

Puskaravastī

thành Bố-sắc-yết-la-phạt-để

459, 466, 467, 470, 471, 472

—Q—

Qua Châu, 530

Quật Hiền Hùng, 147

Quật Khiêm Đức, 146, 256, 399, 405, 498, 511

Quật-sương-nhĩ-ca, 84

Quất-thụy-siêu, 49, 148, 151, 398

Quí-sương vương, 23

Quí-sương ngữ, 112

Quí-sương-nặc-khắc, 84

Qui-tư, 19, 28, 31, 32, 33, 35, 36, 38, 119, 123, 210, 475, 476, 478, 479, 481, 482, 483, 484, 485, 486, 488, 489, 490, 492, 493, 494

Qui-tư ngữ, 102, 112, 150

Qumtra, 46

Quốc Thống Vương pháp sư, 394

Quý Sơn (thành), 357, 358, 361

Quyên Độc, 211

Qyzil, 46, 104

—R—

R. D. Banerji, 259, 260

R. Pischel, 47

Rājataraṅginī, 67, 110

Rājātirāja, 255, 261

Rājavihāra, 450

Raṇāditya, 450

Rapson, 564

Rawaipenda, 258

Richthofen, 295, 515

Rouble

Lô-bố, 118

Rudolf Hoernle, 65

—S—

S. F. Oldenburg, 47, 493

Sylvan Lévi (S. Lévi), 48, 82, 98, 101, 404, 494, 550

Sa Châu, 163

Sa Nhã, 51

Sabuktigīn, 474

Sāchi, 253

Sahanusahi, 87

Sahib Ali, 103

Saint Petersburg, 41

Sakraprasna, 103

Sầm Trọng Miễn, 125, 134

Samghadāsa, 440

Samgiti-Sutra, 105

Sammī, 412

Sa-môn-na

Sāmaṇera, Śrāmaṇera, 56

Samrkand

Tát-mã-nhĩ-hãn, 76, 213, 214, 215, 218, 219, 364

Sanchi, 280

Sangrāma, 456

Sanketava, 110

Sarikol, 61, 62, 435, 521

Sa-sơ, 429

Sassan

Sassanid

vương triều Tát-san, 354, 365, 274

Satok Boghra Khān, 383

Sa-xa, 19, 64, 84, 93, 130, 131, 211, 216, 377, 476, 503, 511, 525

Scallion, 18

Scythia, 339

Segling, 86

Seleukos Nikator, 53

Seres, 515

Serindia, 42, 515

Shāh Mir, 456

Shulik, 380

Siberia

Tây-bá-lợi-á, 18, 39, 148, 195, 196

Sieg, 494

Siegling, 494

Siêu Nguyên, 141

Siêu Nhật (vua)

Vikramaditya, 464

Sīgala, 441

Sindh, 298

Sir Konow, 508

Sīstāna, 341

Śiva

Thấp-bà (thần)

280, 285, 287, 471, 518

Slanting Brāhmī, 337

Sogdian

Sogdiana

tiếng Túc-đặc

người Túc-đặc (dặc)

48, 56, 76, 77, 78, 79, 80, 83, 84, 85, 86, 90, 91, 95, 97, 101, 112, 145, 150, 154, 160, 214, 360, 361, 362, 363, 364, 368, 369

Sơ-lặc, 19, 33, 120, 123, 127, 128, 129, 131, 211, 213, 220, 225, 229, 231, 269, 271, 295, 373, 374, 375, 376, 377, 378, 379, 381, 382, 391, 443, 476, 480, 490, 501, 511, 521, 525, 534, 535

Somiya, 556

Sơn hải kinh, 136

Son-Kul, 81

Sri Mahādevi, 563

Staël-Holstein, 87

Statok Boghra Khan, 520

Strabo, 53, 457

Stuk Kara Khan, 398

Stunpā, 412

Sư Hiền, 37, 426, 431

Sư Tử (nước Tích-lan), 431

Sư Tử (vua)

Siṃha, 289

Suj-ab, 81

Suli, 82

Sūrya (thần mặt trời), 88

Suryāsoma, 377

Susiana, 340

Susima Jataka, 457

Suy Cổ Thiên Hoàng, 138

Sven Hedin, 519

Swat, 293

Syr Daria, 358

Syria

Syrian

Tự-lợi-á, 93, 339, 340, 342, 343, 344, 396

—T—

T. A. Joyce, 95, 520

Tạ Phu, 347, 351

Tabali, 382

Tắc ngữ, 100

Tắc tộc

Saka, 22, 87, 89, 100, 113, 237, 254, 340

Takshasila, 293

Tam Quốc, 220

Tam tịnh nhục, 382

Tâm Việt Hưng Trù, 141

Ta-ma-nhã (chùa)

Samājñā

553, 555, 556, 557

Tam Trạch Mễ Cát (sử gia Nhật), 358, 144

Tán Ca, 117

Tân Đầu (sông)

Sindhu, 25, 432

Tân Nhật (vua), 464

Tân tuế kinh, 117

Tăng:

Danh Tăng dịch kinh thời Tam Quốc, 232

thời Tây Tấn, 232

đời Tuỳ, 234

thời Nguyên Nguỵ, Bắc Tề, Bắc Châu, 233

thời Nam Tề, Lương Trần, 234

thời Lưu Tống, 233

thời Đông Tấn, 233

Tăng cương, 124

Tăng Mãnh, 432

Tăng Thuần, 488

Tăng Tuân, 386, 387

Tăng Xứng

Samghayasas, 445

Tăng-già-bà-la, 37, 96, 234

Tăng-già-bạt-đà-la

Samghabhadra, 234, 435

Tăng-già-bạt-di, 233

Tăng-già-bạt-ma, 36, 233

Tăng-già-bạt-trừng

Samghabhūti

15, 35, 426, 427

Tăng-già-đà, 233

Tăng-già-đạt-đa

Samghadatta, 436

Tăng-già-đề-bà

Samghadeva

35, 233, 426, 427, 428

Tăng-già-lam Nạp-phược, 54

Tăng-già-la-sát

Saṃgharakṣā

108, 267, 268, 414, 421

Tăng-già-la-sát tập, 108

Tăng-già-la-xoa

Samghakṣā

35, 233, 426, 428, 414

Tang-môn, 283

Tang Nguyên Khích Tạng, 145

Tạp A-hàm, 103, 105, 107, 117

Tāranlācha, 276

Tarim Basin

Tháp-lý-mộc Bồn

51, 76, 77, 78, 86, 88, 101, 110, 111, 113, 154, 165, 207, 475, 513, 514, 515, 517, 520, 523, 525, 527, 528, 535, 537, 540, 543, 546, 563, 569

Tarn, 257

Tashkend

Tashkent

Tháp-thập-can

82, 202, 360, 361, 363

Tát-bà-đa bộ

Sarvāstivāda, 58, 333, 433

Tất-cư-bán, 125

Taxila, 66, 90, 91, 341

Tây Dạ, 130, 131, 132, 133, 211

Tây Đột-quyết, 121

Tây Hạ ngữ, 150, 160

Tây Tấn, 221

Tây Tạng, 123

Tây Thiên Trúc, 37, 171, 174

Tây Vực, 17, 18, 19, 39, 169

Tây-nhĩ cổ ngữ, 154

Tchina, 499

Tegin, 443

Tể-lợi, 81, 82

Th. Bartus, 44

Thả Di, 212

Thả Mạt, 207

Thác-bạt-tư-cung, 154

Thạch Thành, 62

Thạch Điền Cán Chi Trợ, 146

Thác-hòa-lạc-hãn, 123

Thagoura (Thorara), 296

Thả-mạt, 526, 565, 566

Thần Châu, 193

Thắng Man (kinh), 138

Thành dụ, 117

Thánh Đức Thái tử, 138, 139

Thần-na-phạn-trà

Tối Thắng Sấn

Jimabandhu, 446

Thập Dực Kiện, 197

Thập nhị nhân duyên luận

Pratītyasamutpāda-śāstra, 103

Thập tụng luật, 102, 103

Tháp-bố-lạp-lý-tư, 123

Thất diện điểu, 535

thất diệu, 179

Thất-lợi-cấp-đa (vua)

Srigupta, 448

Thật-xoa-nan-đà

Śikṣānanda

28, 38, 109, 323, 328, 506, 546

Thế Cao (An Thế Cao), 179

Thế Hữu

Vasumitra

Bà-tu-mật, Bà-tu-mật-đa

27, 58, 292, 408, 414, 446, 459, 460, 461, 462, 464

Thế Thân

Vasubandhu

27, 59, 435, 436, 440, 462, 463, 464, 465, 470, 472

Thera, 26

Thị (Nguyệt Thị), 21

Thi Hộ, 105

Thích (họ Thích), 31

Thích Ca (chủng tộc), 22

Thích Pháp Bình, 368

Thích Trí Nghi, 27, 364

Thích Tuệ (Huệ) Chiểu, 404

Thích Tuệ Minh, 28, 365

Thích-đề-hoàn-nhân vấn kinh, 103

Thiện Kiến Tỳ-kheo

Sudarsana, 289, 409

Thiên Phật (Thiên Phật động), 42, 89, 148, 149, 157, 159

Thiên Phật nham Mạc-cao, 159

Thiên Sơn, 21, 123, 163, 169, 334

Thiên thai tông, 140

Thiện Thiện, 207, 220, 221, 222, 225, 229, 274, 384, 503, 525, 527, 566, 567, 568, 569, 570

Thiên Trí

Devejñā, 545

Thiên Trúc

năm nước Thiên Trúc, 81

Thiên Tức Tai, 455

Thiên Tuyền, 127

Thiện Vô Úy, 37

Thiết Lặc, 204

Thiết Môn, 82, 360, 362

Thiệt-di (Phật-đồ-thiệt-di), 486, 487

Thỉ Khánh Huy, 146

Thi-la-đạt-ma, 38

Thi-lợi-nan-đà-thiết (Sa-môn)

Srīnandīsa, 450

Thị Thôn Toản Thứ Lang (sử gia Nhật), 144

Thi-tỳ-ca (vua)

Sivika, 472

Thổ Môn, 200

Thoáng pháp sư, 394

Thổ-cốc-hồn, 152, 154, 158, 201, 203, 229, 528, 570

Thổ-hoả-la (xem Đổ-hóa-la), 74

Thổ-hỏa-la ngữ, 150

Thổ-hỏa-la-phược-thục, 108

Thời luân đát-đặc-la, 45

Thời Luân phái, 45

Thổ-lỗ-phồn

Turfan

19, 41, 43, 46, 47, 74, 110, 116, 123, 148, 150, 152, 153, 156, 159, 161, 163, 165, 166, 396, 399, 400, 428, 494, 546

Thông Lĩnh, 18, 19

Thổ-nhĩ-cổ, 255

Thổ-nhĩ-kỳ cổ ngữ, 150

Thú chủ ngoại đạo (Đồ Khôi phái), 471

Thư hoàng, 210

Thứng-giám-thị, 209

Thượng Cốc, 196

Thượng tọa bộ, 26, 408

Thương-na-hòa-tu

Sāṇāvāsika, 409, 416

thūpa, 64

Thuyết nhất thiết hữu bộ, 25, 58, 109

Ti Điền (thành), 361

Tích Lan, 37, 38, 40, 52

Tích-nhĩ (sông), 127

Tiệm giáo, 492

Tiền Điếm, 169

Tiền Hán, 63

Tiền Lương, 221

Tiền Tần, 222

Tiên Ti, 195

Tiểu bộ kinh tạng, 117

Tiểu thừa kinh, 116

Tiểu Nguyệt Thị, 240, 273, 274, 293, 457

Tiểu Uyển, 207

Tiểu Dã Huyền Diệu, 146

Tiểu Dã Muội Tử, 138, 139

Tigranes, 341

Tikabhavana, 550

Tili, 291

Tỉ-đa (sông)

Śītā, Sītī, 127

Tỉ-ma (sông), 563

Tỉ-ma (thành), 561, 562, 563

Tín-độ (sông), 25

Tín Thụy Sa-môn, 287, 286

Tịnh Phạn, 70

Tĩnh Thái chúng kinh mục lục, 37

Tinh Tuyệt (nước), 207, 530

Tỉnh Thượng Hoằng Viên, 147

Tốc-lợi, 81, 82

Tô-đan, 474

Tô-đạt-noa (thái tử), 467

Tô-già-mật-đa-la (Như Lai Hữu)

Sugatamitra, 446

Tô-giới (thành), 360

Tối Trừng, 140

Tokharian

Tochari

Tokhari

Tukhāra

ngôn ngữ, tộc Đổ-hóa-la,

Thổ-hỏa-la,

Đổ-hóa-la, Đổ-hóa-lợi

20, 36, 74, 81, 83, 100, 107, 111, 112, 113, 295, 296, 297, 298, 321, 322, 323, 324, 333, 335, 337, 360, 362, 423, 451, 454

Toklamakan (sa mạc), 475

Tokmak, 81

Tô-lợi-da-đề-bà (Nhật Thiên)

Suryadeva, 446

Thủy thành Tố-diệp, 81

Tomaschek, 85, 361

Tống Vân, 126, 133, 134, 228, 235, 274, 295, 305, 466, 467, 468, 469, 473

Tốt-đổ-ba

stūpa, thūpa, 64

Tốt-đổ-lợi-sắt-na, 358

ToXyl, 87

Transoxiana, 298

Trapusha, 244

Trâu Diễn, 193

Trí Du, 389

Trí Lâm, 387

Trí Mãnh, 373, 376, 386, 427, 432

Trí Nghiễm, 38, 427, 432, 436, 497, 507

Trí Thăng, 304, 308, 313, 389

Trí Thắng, 544, 545

Triều Hành, 139

Trọng Tùng Tuấn Chương, 146

Trử Toại Lương, 32

Trúc Cao Tòa, 311, 312

Trúc Đại Lực, 175, 191

Trúc Luật Diên, 232

Trúc Luật Viêm, 35

Trúc Lực, 72

Trực Nguyệt, 389

Trúc Pháp Lan, 34, 172, 173, 191, 303, 304, 325, 329, 332

Trúc Phật Niệm, 488

Trúc Phật Sóc, 31, 34, 174, 191

Trúc Thúc Lan, 35, 234, 504

Trúc-đàm-vô-lan, 233, 304

Trúc-nan-đề, 233, 431

Trúc-sát-thi-la (nước), 294

Trung Á, 169

Trung A-hàm, 8, 103, 105, 107, 117, 319

Trường A-hàm, 8, 105, 107, 117, 183

Trương Dịch, 155

Trương Gia Khẩu, 149

Trương Khiên, 20, 22, 237, 240, 281, 303, 341, 357, 359, 360, 362, 533

Trương Liên, 175

Trường quị

(Hồ quị), 81

Trưởng sử, 247

Trường Tôn Thịnh, 202

Tsarma Vihara, 539

Tứ bách tán, 106

Tự Đại Thật (Đại Thực), 121

Tử Hợp, 30, 125, 127, 128, 129, 130, 131, 132, 133, 134, 211

Tư mã, 568

Tứ Phệ-đà, 375

Từ Phước, 136

Từ tâm kinh, 117

Tự tứ (kinh)

Pravaraṇa-Sutra, 105

Tự Bản Uyển Nhã, 301

Tu-bồ-đề, 234

Túc diệu, 82

Tức Phi Như Nhất, 141

Túc-ha-đa (nước), 294

Tự-cừ-kinh-thanh, 31, 235, 385, 438, 506, 544

Tuệ Giác, 544

Tuệ Lãm, 427, 433

Tuệ Nghĩa, 505

Tuệ Nghiêm, 505

Tuệ Quán, 387, 438, 439

Tuệ Siêu, 121, 298, 451, 452, 453

Tuệ Trì, 427

Tuệ Tung, 389, 390

Tuệ Viễn, 427

Tu-lê-da, 490

Tu-lê-da-tô-ma, 490

Tu-lợi-da-tô-ma (vương tử), 377

Tùng Bản Văn Tam Lang, 146

Tùng Điền Thọ Nam, 146

Tước-ly-phật (tháp), 467, 468, 470, 473

Tướng luân, 468

Tượng pháp, 501

Turfan, 41, 45, 74, 383

Turk, 47

Turkey, 535

Turkistan

Turkestan

Thổ-nhĩ-kỳ-tư-thản, 18, 22, 39, 44, 47, 48, 51, 56, 59, 61, 77, 86, 87, 91, 100, 110, 157, 274, 293, 361, 364, 383, 479, 535

Turuṣka-Mahāsammata, 440

Tush-kurghan, 62

Tùy (triều Tùy), 227

Tùy Dũng tôn giả kinh, 117

Tuyết Sơn (núi), 517

Tuyết Sơn Hạ (vua), 423

Ty Lục, 212

Tyash, 360

Ty-bát-la (cây Bồ-đề), 468

Tỳ-kheo-ni giới bản, 104

Tỳ-lô-chiên (Tỳ-kheo), 539

Tỳ-lô-chiết-na

Vairocana

62, 68, 70, 411, 502, 538, 539

Tỳ-ma (thiên nữ), 471

Ty-ma-la-xoa

Vimalākṣa

36, 233, 234, 426, 440

Tỳ-mục-trí-tiên, 233

Tỳ-sa-môn (trời), 499, 500, 513, 519

Tỳ-tuất-đà-tăng-ha (Tịnh Sư Tử),

Visuddhasimha, 446

Tỳ-xà-da-tán-bạt-bà (vua), 68

—U—

Udānālankar, 103

Uighur

Úy-ngột-nhi

Úy-ngột-nhi ngữ

Duy-ngô(ngột)-nhĩ

49, 83, 86, 87, 112, 118, 395, 396, 397, 536

(Xem thêm Hồi Cốt văn)

Ura Tube, 358

Ural, 358

Usrshna, 358

Uy Đức, 388, 544

Uzbekistan, 76

Uzun-Tati, 563

Ưu-ba-cúc-đa

Ưu-bà-cúc-đa

Ưu-ba-quật (tôn giả), 414

Ưu-bà-quật-đa, 416

Upagupta, 409

Ưu-ba-lợi kinh, 117

Ưu-ba-ly (kinh)

Upali-Sutra, 105

Ưu-bà-tắc

Upāsaka

Thanh tín sĩ (tín sĩ), 173

Ưu-điền (vua), 174

Ưu-thiền-ni, 37

—V—

V. Smith, 63, 251, 494

Vajheṣlika, 260, 262

Vambery, 296

Văn-thù-thỉ-niết-địa (Cao Tăng), 454

vân vật, 179

Vārāṇasī

Ba-la-nại-tư, 261

Vāsishka

(Vasashka, Vasushka)

Vi-tây-tư-ca

260, 267, 275, 287, 338, 253, 412

Vasishpa, 262

Vāsudeva

Vi-tô-đặc-bà

253, 256, 260, 261, 262, 266, 272, 275, 280, 281, 412, 459

Vật-đề-đề-sạn-ngư, 484

Vệ Mãn, 135

Viên Hạnh, 140

Viên Nhân, 140

Viên Trân, 140

Việt Nam, 28, 40, 364

Vijayakirti, 503

Vijayasambhava, 539

Vijayasimha, 380

Vijayavirya, 547, 555

Vikrama Era

kỷ nguyên Vikrama

254, 261

Viṣṇu, 280, 450, 458

Tỳ-nữu thần

Tỳ-thấp-noa thần, 450

Vô Cấu Hữu (luận sư)

Vimalamitra, 436

Vô già đại hội

Vô già hội, Đại trai vô già

Pañca-vārṣikamaha

472, 506

Vô Lôi, 130, 131, 132, 133

Vô lượng môn đà-la-ni, 117

Vô Trước

Asaṅga

27, 59, 440, 463, 464, 465,

470, 472

Vô-la-xoa

Vô-xoa-la

Mokṣala

232, 504, 541

Vonones, 341

Vũ Vực, 162

Vu-điền, 19, 28, 29, 30, 31, 33, 38, 41, 42, 51, 62, 63, 65, 66, 67, 70, 71, 76, 80, 86, 89, 90, 91, 95, 97, 98, 99, 111, 115, 119, 120, 123, 126, 127, 128, 129, 145, 148, 150, 156, 165, 198, 199, 207, 208, 220, 221, 229, 230, 231, 256, 294, 315, 336, 355, 380, 382, 388, 389, 411, 429, 433, 438, 443, 477, 479, 494, 497, 498, 499, 500, 501, 503, 504, 505, 506, 507, 508, 509, 511, 513, 514, 515, 516, 519, 521, 522, 523, 524, 525, 526, 527, 528, 529, 530, 531, 532, 533, 534, 535, 537, 539, 540, 541, 542, 543, 544, 545, 547, 548, 549, 552, 555, 556, 558, 560, 563, 567

Vu-điền ngữ, 101, 102, 150

Vũ Điền Hanh, 49, 145, 337, 398

Vũ Điền Minh, 147

Vu-độn, 80

Vũ Khê Liễu Đế, 146, 147, 157

Vương Huyền Sách, 448, 449, 453

Vương Quốc Duy, 146

Vururgkash, 499

Vijayasambhava, 555

—W—

Wakhan, 61, 125, 215, 218, 297

Wardanes, 251

Watters, 70, 85, 404, 550, 552, 555

Wema

Wema Kadphises

Diêm-cao-trân

209, 247, 248, 250, 252, 253, 254, 255, 259, 261, 266, 271, 275, 285, 287, 288, 412, 459

—X—

Xà Sơn, 550

Xa Sư Hậu Bộ (Xa Sư Hậu Quốc), 74

Xa Sư Tiền Bộ

Xa Sư Tiền Quốc

74, 75, 221, 222, 226, 383, 384, 385

Xà-bà (Trảo-oa), 431

Xà-da-nhân-đà-la (chùa), 444, 445

Xà-lan-đà (nước), 415

Xá-lợi-việt-ma (Tam tạng), 109

Xá-na-bà-tư (tôn giả), 414

Xà-na-da-xá, 234

Xà-na-quật-đa, 30, 37, 96, 126, 234, 469

Xà-nhã-na-bạt-đạt-la

Trí Hiền

Jnanabhadra, 469

Xá-vệ

Srāvast, 419, 425

Xa-yết-la (thành), 441

Xích Diện, 501

—Y—

Y bác sĩ, 137

Y Nại, 130, 131, 132, 133

Y Ngô, 392

Y Tồn, 19, 24

Yarkand,

Diệp-nhĩ-khương

64, 84, 127, 289, 377, 525

sông Diệp-nhĩ-khương, 129

Yarkhoto, 74

Yavana (người Hy Lạp), 53

Yavana-loka, 24

Y-bồ-tắc, 283

Y-diếp-ba-la

Īśvara, 233

Yên Kỳ, 44, 47, 153, 198, 206, 209, 220, 221, 222, 224, 225, 226, 228, 230, 231, 390, 443, 475, 477

Yết-sương-na (nước), 81, 360

Yết-thấp-di-la, 81

Yêu giáo, 54, 56, 210, 231, 382, 531, 533

Y-lê, 237

Yōtkan, 556, 560

Y-thấp-phạt-na (luận sư), 471

Īśvara, 471

Yūkadevī, 412

Yūsuf Qadr Khān, 535, 536

—Z—

Zarafshan, 82, 355, 361

Zend-Avesta, 45

Zoroaster,

Zoroastrism…

54, 344, 371, 382, 531