Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Luân Quán Hội Nghĩa

4. Tín Giải Phẩm Đệ Tứ

4. Tín Giải Phẩm Đệ Tứ

信解品第四

Phẩm thứ tư: Tín Giải

Căn cơ có lợi hay độn, Hoặc (phiền não) thì có dày hay mỏng. Thuyết thì có pháp và thí (thí dụ), ngộ thì có trước, sau. Kinh văn nói: “Thế Tôn vãng tích thuyết pháp ký cửu. Ngã thời tại tòa, thân thể bì giải, đản niệm Không, Vô Tướng, Vô Tác. Ư Bồ Tát pháp, bất sanh nhất niệm hảo nhạo chi tâm” (Xưa kia, đức Thế Tôn thuyết pháp đã lâu. Khi đó con ngồi nơi đó, thân thể mỏi mệt, sanh lười nhác, chỉ nghĩ tới Không, Vô Tướng, Vô Tác. Đối với pháp Bồ Tát, chẳng sanh một niệm tâm ưa thích). Thoạt đầu, nghe nói đại lược, do dấy động chấp trước bèn sanh nghi. Khi nghe nói cặn kẽ về năm loại Phật, [vẫn còn] mông lung, chưa hiểu. Nay nghe Thí Dụ, hoan hỷ, hớn hở, tín giải phát sanh, hết nghi, hiểu lý. Hoan hỷ là Thế Giới Tất Đàn. Tín tâm sanh khởi là Vị Nhân Tất Đàn. Hết nghi là Đối Trị Tất Đàn. Hiểu lý chính là Đệ Nhất Nghĩa Tất Đàn. Viên dung Tứ Tất Đàn, cùng lúc đều đạt được! Vì thế, gọi là phẩm Tín Giải.

Lại nữa, phàm là bẩm thọ Đại giáo hay Tiểu giáo, đổi phàm thành thánh, mỗi đằng đều có địa vị theo thứ tự. Tiểu Thừa do nghe mà sanh giải, Khổ nhẫn sáng tỏ, tín tâm tương xứng với hạnh. Quán sát trọn khắp các pháp, Khổ nhẫn sáng tỏ, pháp bèn xứng với hạnh. Nếu tín hạnh chuyển vào tu đạo, thì gọi là “tín giải”. Nếu pháp hạnh chuyển vào tu đạo, thì gọi là “kiến đắc”. Chuẩn theo Tiểu Thừa để xét Đại Thừa, cũng phải nên như thế. Nay kẻ trung căn nghe nói Thí Dụ, trước hết là phá nghi hoặc, nhập Đại Thừa kiến đạo. Vì thế, gọi là Tín. Tiến nhập Đại Thừa tu đạo, cho nên gọi là Giải. Kinh văn chép: “Vô thượng bảo tụ, bất cầu tự đắc. Ngã đẳng kim nhật, chân thị Thanh Văn. Dĩ Phật đạo thanh, linh nhất thiết văn” (Khối báu vô thượng, chẳng cầu mà tự đạt được. Chúng con ngày nay, thật sự là Thanh Văn. Dùng âm thanh Phật đạo, khiến cho hết thảy đều được nghe), tức là nghe Viên Giáo, dự vào các địa vị của Viên Giáo. Vì thế gọi là phẩm Tín Giải.

Xét theo Bổn Tích, bốn vị đại đệ tử nhập Đại Thừa đã lâu, đã thành tựu Phật pháp. Nơi Tích thì do dẫn khởi trung căn, cho nên thị hiện mới vừa tín giải. Vì thế, gọi là phẩm Tín Giải.

Xét theo quán tâm, liễu đạt “ngoài tâm chẳng có pháp”, thì gọi là Tín. Từ trong một niệm tâm nhỏ nhoi hiện tiền mà thấy hết thảy các pháp, thì gọi là Giải. Từ Danh Tự Tín Giải cho đến Cứu Cánh Tín Giải.

* Trung căn lãnh giải trong Thí Thuyết Châu

Gần là lãnh ngộ nhà lửa, xa là lãnh ngộ phương tiện.

4.1. Người kết tập kinh trần thuật

(Kinh) Nhĩ thời, Huệ Mạng Tu Bồ Đề, Ma Ha Ca Chiên Diên, Ma Ha Ca Diếp, Ma Ha Mục Kiền Liên, tùng Phật sở văn vị tằng hữu pháp, Thế Tôn thọ Xá Lợi Phất A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề ký, phát hy hữu tâm, hoan hỷ, dũng dược, tức tùng tòa khởi, chỉnh y phục, thiên đản hữu kiên, hữu tất trước địa, nhất tâm hiệp chưởng,

khúc cung cung kính, chiêm ngưỡng tôn nhan.

(經)爾時，慧命須菩提、摩訶迦栴延、摩訶迦葉、摩訶目犍連，從佛所聞未曾有法，世尊授舍利弗阿耨多羅三藐三菩提記，發希有心，歡喜踴躍，卽從座起，整衣服，偏袒右肩，右膝著地，一心合掌，曲躬恭敬，瞻仰尊顏。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Huệ Mạng Tu Bồ Đề, Ma Ha Ca Chiên Diên, Ma Ha Ca Diếp, Ma Ha Mục Kiền Liên, từ Phật được nghe pháp chưa từng có, [nghe] đức Thế Tôn thọ ký Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác cho ngài Xá Lợi Phất, phát tâm hy hữu, hoan hỷ, hớn hở, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, chỉnh đốn y phục, trật vai áo phải, gối phải đặt sát đất, nhất tâm chắp tay, khom mình cung kính, chiêm ngưỡng tôn nhan).

Phần đầu kinh văn trước hết trần thuật nội tâm. Kế đó, từ “tức tùng tòa khởi” (liền từ chỗ ngồi đứng dậy), trần thuật oai nghi bên ngoài. Riêng ngài Thiện Cát (Tu Bồ Đề) được gọi là Huệ Mạng; ba vị kia được gọi là Ma Ha. Luận định chung, [cả bốn vị] đều là đại, đều là huệ. Ngài Thiện Cát giải Không, Không Huệ là mạng. Đó là xét theo hạnh. (Nếu xét theo nhân duyên), trong các vị có trí huệ thì Phật huệ là bậc nhất. Trong thời Bát Nhã, đức Phật sai ngài Tu Bồ Đề dạy thay. Bậc trí huệ vâng theo mệnh lệnh, nên gọi là Huệ Mạng. (Xét theo giáo), ba vị đệ tử kia ít thọ lãnh mệnh lệnh. Ma Ha đã được giải thích trong phần trước. Ở đây, cũng có đủ sự lãnh giải nơi ba nghiệp. Phát tâm hy hữu, tức là tâm lãnh giải (tiếp nhận và giải ngộ). “Từ chỗ ngồi đứng dậy” chính là thân lãnh giải. “Nhi bạch Phật ngôn” (Mà bạch cùng đức Phật rằng) tức là khẩu lãnh giải.

“Tùng Phật sở văn vị tằng hữu pháp” (Được nghe pháp chưa từng có từ đức Phật): Gần là chỉ thí dụ về nhà lửa, xa thì là phần Pháp Thuyết Châu giản lược và chi tiết. Lại nghe đức Thế Tôn thọ ký cho ngài Thân Tử, những người cùng hàng suy ngẫm, sẽ biết chính mình ắt có phần. Do vậy, phát khởi tâm hy hữu, hoan hỷ, hớn hở. Sự biểu hiện bên ngoài dễ hiểu. Nếu xét theo sự biểu thị pháp, “từ chỗ ngồi đứng dậy” [biểu thị] bỏ sự chứng Không của Tiểu Thừa. “Chỉnh đốn y phục”: Trí Đoạn của Thanh Văn chính là Pháp Nhẫn của Bồ Tát. “Trật vai áo phải”: Bên phải biểu thị Quyền. Xưa kia, chưa khai Quyền, ví như vai phải còn [bị y ca-sa] che đậy. Nay đã khai Quyền, cho nên trật vai áo bên phải. “Gối phải đặt sát đất”: Đất biểu thị Nhất Thật. Biết Quyền chính là Nhất Thật.

“Chắp tay” biểu thị Quyền và Thật bất nhị. Bất nhị tức là nhất tâm “chẳng phải Quyền, chẳng phải Thật”. “Cung” (躬, khom mình) là chẳng phải thẳng, chẳng phải cong, mà có thể thẳng, có thể cong. Thẳng biểu thị Thật, cong biểu thị Quyền. Nay khom mình cung kính chiêm ngưỡng tôn nhan, biểu thị dùng Quyền của ta để tiến nhập Thật của Phật.

4.2. Bạch Phật, tự trần thuật

Phần Trường Hàng và Trùng Tụng trần thuật sự giải ngộ. Mười ba bài kệ kế đó nhằm tán thán ân sâu của Phật.

4.2.1. Trường Hàng và Trùng Tụng

4.2.1.1. Trường Hàng

4.2.2.1.1. Dựa theo pháp để lược thuật sự nhận lãnh, giải ngộ

4.2.2.1.1.1. Chánh pháp thuyết

4.2.2.1.1.1.1. Nói rõ trước đó [hàng Thanh Văn] do sẵn có ba điều, cho nên chẳng cầu [tấn tu]

4.2.2.1.1.1.1.1. Nêu bày

(Kinh) Nhi bạch Phật ngôn: - Ngã đẳng cư tăng chi thủ, niên tịnh hủ mại, tự vị dĩ đắc Niết Bàn vô sở kham nhậm, bất phục tấn cầu A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)而白佛言：「我等居僧之首，年並朽邁，自謂已得涅槃無所堪任，不復進求阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Mà bạch cùng đức Phật rằng: - Chúng con đứng đầu tăng chúng, tuổi đã già suy, tự cho là đã đắc Niết Bàn, chẳng còn kham gánh vác [pháp Đại Thừa], chẳng còn tiến cao hơn cầu Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

- Một là do đã đứng đầu trong tăng chúng, cho nên chẳng cầu. Pháp lạp đã cao, kẻ hậu học lấy ta làm khuôn phép. Nếu bỗng dưng sửa đổi đường lối, bỏ Tiểu, cầu Đại, sợ sẽ gây trở ngại cho kẻ hậu học. Tự củng cố mình, hộ trì kẻ khác; do vậy, chẳng cầu. Nhưng chấp vào điều nhỏ nhặt là pháp lạp, Đại pháp hoàn toàn bị thiếu khuyết. Chẳng bỏ Tiểu pháp, do chưa biết đến chuyện “khai tam”. “Tự củng cố” tức là chấp trước vào Tiểu pháp chẳng rời. “Hộ trì người khác” tức là mê nơi khuôn phép to lớn. Đó là lỗi lầm thứ nhất.

- Hai là do tuổi già, suy yếu, cho nên không cầu. Nếu làm bậc Bồ Tát, phải nên gánh vác đại đạo, rộng độ chúng sanh. Nay đã già suy, chẳng thể kham nổi, cho nên chẳng cầu. Nhưng đối với chuyện đoạn chứng ngay trong một đời, lại viện vào lý do tuổi cao để tự coi thường chính mình, hạt giống lép chưa loại trừ. Đó là vì vọng kiến mà chẳng đảm nhiệm. Đấy là lỗi lầm thứ hai.

- Ba là [tưởng lầm] “đã đắc Niết Bàn”, cho nên chẳng cầu. Cao nguyên, đất bằng chẳng sanh hoa sen. Đã nhập chánh vị vô vi, chẳng lại kham phát đại tâm. Do đó, chẳng cầu. Nhưng trước kia, đối với thật nghĩa đã mê, chỉ so đo công lao nơi chánh vị. Do tình chấp kiên cố ấy, chẳng biết những gì chính mình đã hành chính là Bồ Tát đạo. Đó là lỗi lầm thứ ba.

4.2.2.1.1.1.1.2. Giải thích

(Kinh) Thế Tôn vãng tích thuyết pháp ký cửu, ngã thời tại tòa, thân thể bì giải, đản niệm Không, Vô Tướng, Vô Tác, ư Bồ Tát pháp, du hý, thần thông, tịnh Phật quốc độ, thành tựu chúng sanh, tâm bất hỷ nhạo. Sở dĩ giả hà? Thế Tôn linh ngã đẳng xuất ư tam giới, đắc Niết Bàn chứng. Hựu kim ngã đẳng niên dĩ hủ mại, ư Phật giáo hóa Bồ Tát A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề, bất sanh nhất niệm hảo nhạo chi tâm.

(經)世尊往昔說法旣久，我時在座，身體疲懈，但念空，無相，無作，於菩薩法，遊戲，神通，淨佛國土 ，成

就眾生，心不喜樂。所以者何？世尊令我等出於三界，得涅槃證。又今我等年已朽邁，於佛教化菩薩阿耨多羅三藐三菩提，不生一念好樂之心。

(Kinh: Khi trước, đức Thế Tôn nói pháp đã lâu, lúc đó chúng con đang ngồi nơi tòa, thân thể mỏi mệt, chỉ nhớ nghĩ Không, Vô Tướng, Vô Tác, đối với pháp Bồ Tát, du hý, thần thông, nghiêm tịnh cõi Phật, thành tựu chúng sanh, tâm chẳng ưa thích. Vì cớ sao vậy? Đức Thế Tôn dạy chúng con ra khỏi tam giới, chứng đắc Niết Bàn. Nay chúng con lại do tuổi tác già nua, đối với pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác do Phật dạy cho hàng Bồ Tát, chẳng sanh một tâm niệm ưa thích).

Ngồi trong pháp hội mỏi mệt, giải thích chuyện [tự thấy] chính mình thuộc loại đứng đầu tăng chúng cho nên chẳng cầu. Kế đó, giải thích chuyện đắc Niết Bàn. Sau cùng, giải thích [lý do chẳng tấn tu] là vì tuổi tác đã già lụn.

Phần thứ nhất, “chỉ ra trước kia do đã có ba điều, cho nên chẳng cầu [Vô Thượng Chánh Giác]” đã xong!

4.2.2.1.1.1.2. Nay do hiểu Nhất Thừa, cho nên tự đạt được

(Kinh) Ngã đẳng kim ư Phật tiền, văn thọ Thanh Văn A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề ký, tâm thậm hoan hỷ, đắc vị tằng hữu, bất vị ư kim, hốt nhiên đắc văn hy hữu chi pháp, thâm tự khánh hạnh, hoạch đại thiện lợi.

(經)我等今於佛前，聞授聲聞阿耨多羅三藐三菩提記，心甚歡喜，得未曾有，不謂於今，忽然得聞希有之法，深自慶幸，獲大善利。

(Kinh: Chúng con nay ở trước Phật, nghe Thanh Văn được thọ ký Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, tâm rất hoan hỷ, đạt được điều chưa từng có, chẳng ngờ ngày nay bỗng được nghe pháp hy hữu, tự mừng rỡ sâu xa, đạt được điều lợi lành to lớn).

Do nghe Pháp Thuyết và Thí Thuyết tầng tầng khai hiển đại lược và cặn kẽ, cho nên tín giải. Chỉ nêu chuyện Thanh Văn được thọ ký, vì thọ ký ắt phải do khai hiển mà đạt được.

Phần thứ nhất là Chánh Pháp Thuyết đã xong.

4.2.2.1.1.2. Nêu đại lược thí dụ

(Kinh) Vô lượng trân bảo, bất cầu tự đắc.

(經)無量珍寶，不求自得。

(Kinh: Vô lượng trân bảo chẳng cầu mà tự đạt được).

Xưa kia, trong thời Bát Nhã lãnh giáo, đã nói là vì Bồ Tát, chẳng phải là đến hiện thời [mới là] hoàn toàn được bình đẳng ban cho!

Phần thứ nhất, “xét theo pháp, trần thuật đại lược sự tiếp nhận, giải ngộ” đã xong.

4.2.2.1.2. Xét theo thí dụ để nói rộng về sự lãnh nhận, giải ngộ

4.2.2.1.2.1. Lập thí dụ

4.2.2.1.2.1.1. Thỉnh cầu được nêu thí dụ

(Kinh) Thế Tôn! Ngã đẳng kim giả nhạo thuyết thí dụ dĩ minh tư nghĩa.

(經)世尊！我等今者樂說譬喻以明斯義。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Chúng con nay thích nói thí dụ để nêu rõ nghĩa ấy).

Giống như lễ nghi trong thế gian, mong được chấp thuận, trước hết cần phải thỉnh cầu [cho phép] phát khởi.

4.2.2.1.2.1.2. Lập thệ

4.2.2.1.2.1.2.1. Thí dụ về cha con thất lạc nhau

[Dùng thí dụ để trần thuật] sự lãnh ngộ tổng thí trong phần trước (thí dụ trong phẩm Thí Dụ) và phần trùng tụng đại lược trong phẩm Phương Tiện.

4.2.2.1.2.1.2.1.1. Con bỏ cha rời đi

4.2.2.1.2.1.2.1.1.1. Trái nghịch cha mà bỏ đi

(Kinh) Thí nhược hữu nhân, niên ký ấu trĩ, xả phụ đào thệ, cửu trụ tha quốc, hoặc thập, nhị thập, chí ngũ thập tuế.

(經)譬若有人，年旣幼稚，捨父逃逝，久住他國 ，或

十，二十，至五十歲。

(Kinh: Ví như có người, tuổi còn thơ dại, bỏ cha trốn đi, ở lâu nơi nước khác, hoặc mười, hai mươi, cho đến năm mươi năm).

“Thí như hữu nhân” (Ví như có người): Hàng Nhị Thừa tự sánh ví. “Niên ấu trĩ” (Tuổi còn thơ dại): Sánh ví thiện căn yếu ớt, ít ỏi. “Cha” ví như Ứng Thân của Như Lai, tức là nói do được hai vạn ức Phật dạy vô thượng đạo, đã trở thành cha con. Sau khi Ứng Thân chấm dứt sự ứng hóa, [hàng Nhị Thừa] thoái thất đại tâm, đó gọi là “xả phụ” (lìa bỏ cha). Tự bị che lấp bởi vô minh, gọi là “đào” (逃, trốn tránh). Tiến hướng sanh tử, gọi là Thệ (逝, đi đến). Luân hồi trong tam giới, ngũ dục, thì gọi là “cửu trụ tha quốc” (ở lâu nơi nước khác). Thiên đạo là “hoặc thập” (hoặc mười). Nhân đạo là “nhị thập” (hai mươi). Trải qua khắp năm đường là “chí ngũ thập tuế” (tới năm mươi năm). Đấy là lãnh ngộ ý nghĩa “các con trước đó do vui chơi mà vào trong nhà ấy” được nói trong phần trước.

Hỏi: - Ứng Thân thôi hóa hiện, chúng sanh dấy lên Hoặc, đó là cha lìa bỏ con, chẳng phải là con bỏ cha [thì mới là đúng chứ?]

Đáp: - Do chúng sanh chẳng cảm, cho nên Ứng Thân rời khỏi thế gian, vẫn thành ý nghĩa “con bỏ cha”.

Lại dựa theo quán tâm để giải thích, Bổn Giác là cha, chủng tử Thỉ Giác là con. Sức chủng tử nhỏ nhoi, tức là “ấu trĩ”. Do trái nghịch Bổn Giác, dấy khởi vô minh, tức là “xả phụ đào thệ” (bỏ cha trốn đi). Tịch Quang lý tánh là “bổn quốc”. Ngũ dục sanh tử là “tha quốc” (nước khác). Trải qua năm đường thì là “năm mươi năm”.

4.2.2.1.2.1.2.1.1.2. Hướng đến bổn quốc để trở về

(Kinh) Niên ký trưởng đại, gia phục cùng khốn, trì sính tứ phương, dĩ cầu y thực, tiệm tiệm du hành, ngộ hướng bổn quốc.

(經)年旣長大，加復窮困，馳騁四方，以求衣食，漸漸遊行，遇向本國。

(Kinh: Kẻ đó tuổi đã lớn, càng thêm bần cùng, khốn khổ, rong ruổi bốn phương để cầu cơm áo, du hành dần dần, tình cờ trở về nước mình).

“Niên ký trưởng đại” (Tuổi tác đã lớn): Ví như thiện căn Đại

Thừa đã ngầm hun đúc. “Gia phục cùng khốn” (Càng thêm bần cùng, khốn khổ): Ví như thoái thất Đại Thừa đã lâu, tàn phước dần dần mất đi, chịu đủ tám nỗi khổ, chẳng đạt được lẽ xuất yếu. Vì thế “cùng” (窮, nghèo túng). Bị tám khổ thiêu đốt, cho nên “khốn” (困, khốn đốn). “Trì sính tứ phương” (Rong ruổi bốn phương): Trải khắp “thân, thọ, tâm, pháp”; suy cầu trọn khắp có, không, song diệc (vừa có vừa không), song phi (chẳng phải có, chẳng phải không). “Dĩ cầu y thực” (Để cầu cơm áo): Trong ấy, cầu thức ăn chánh đạo, cầu áo trợ đạo. “Tiệm tiệm du hành, ngộ hướng bổn quốc” (Du hành dần dần, tình cờ trở về nước mình): Bất ngờ gặp gỡ thì gọi là Ngộ. Ngoại đạo chán khổ, cầu lý, tuy chẳng thích đáng, vẫn có thể là duyên “được hóa độ”. Lúc đức Phật mới xuất thế, các hàng ngoại đạo đều đắc độ trước, tức là ý này.

Phần thứ nhất, “thí dụ con bỏ cha mà đi” đã xong.

4.2.2.1.2.1.2.1.2. Cha tìm con, ở lại giữa chừng

(Kinh) Kỳ phụ tiên lai cầu tử bất đắc, trung chỉ nhất thành. Kỳ gia đại phú, tài bảo vô lượng, kim, ngân, lưu ly, san hô, hổ phách, pha lê, châu đẳng. Kỳ chư thương khố tất giai doanh dật, đa hữu đồng bộc, thần, tá, lại dân, tượng, mã, xa thặng, ngưu, dương vô số. Xuất nhập tức lợi, nãi biến tha quốc. Thương cô, cổ khách, diệc thậm chúng đa.

(經)其父先來求子不得，中止一城。其家大富，財寶無量，金，銀，琉璃，珊瑚，琥珀，玻瓈，珠等。其諸倉庫悉皆盈溢，多有僮僕，臣，佐，吏民，象，馬，車乘，牛，羊無數。出入息利，乃徧他國。商估，賈客，亦甚眾多。

(Kinh: Cha kẻ đó từ trước đến nay tìm con chẳng được, bèn ở lại một thành trong đó. Nhà ông ta giàu to, của báu vô lượng, vàng, bạc, lưu ly, san hô, hổ phách, pha lê, châu v.v… Các kho vựa thảy đều đầy ắp, có nhiều tôi tớ, người trợ tá, kẻ chạy việc, nhân dân, voi, ngựa, xe cộ, trâu, dê vô số. Chi ra, thâu vào, lợi tức trọn khắp các nước khác. Thương nhân, lái buôn, cũng rất đông đảo).

Sau khi thoái thất Đại Thừa, cầu cơ duyên mà chẳng được! Vì thế nói “cầu tử bất đắc” (tìm con chẳng được). Chẳng vì một đứa con mà phế bỏ gia nghiệp, ví như đức Phật chẳng vì một chỗ không có căn cơ mà bỏ các phương khác, chẳng giáo hóa. Vì thế nói “trung chỉ nhất thành” (ở lại một thành trong đó), tức là cõi Phương Tiện. Ở giữa hai cõi Thật Báo và Đồng Cư, thì gọi là Trung. Xét theo Hữu Dư Niết Bàn mà gọi là Thành. Trụ trong Quyền Lý thì gọi là Chỉ (ngưng lại, ở lại), Quyền Lý ấy chính là Thật Tướng. Vì thế gọi là “kỳ gia” (nhà của ông ta). Trọn đủ vạn đức; vì thế là “đại phú”. Phước đức thuộc Ngũ Độ (Bố Thí, Trì Giới, Nhẫn Nhục, Tinh Tấn, Thiền Định) là Tài (của cải), trí huệ Bát Nhã là Bảo (vật báu). Hướng dẫn hết thảy các pháp đều là Ma Ha Diễn (Đại Thừa); vì thế nói là “vô lượng”. Bảy báu như vàng, bạc v.v… chính là ba mươi bảy đạo phẩm trong Viên Giáo. Đó là lãnh ngộ ý nghĩa “trưởng giả giàu to” [trong phẩm Thí Dụ] thuộc phần trước.

“Thương khố doanh dật” (Kho vựa đầy ắp): Chỗ để chứa gạo là Thương (倉, vựa), sánh ví Thiền Định có thể sanh ra một trăm lẻ tám môn tam-muội. Chứa vật là Khố (庫, kho), sánh ví Thật Tướng có thể phát khởi mười tám Không trí. Tự cung cấp cho mình là Doanh (盈), giáo hóa ra ngoài là Dật (溢). Đấy là lãnh giải ý nghĩa “có nhiều ruộng nương, nhà cửa” trong phần trước. “Đồng bộc” (Tôi tớ) ví như Phương Tiện Ba La Mật, tức là lãnh giải ý nghĩa “cập chư đồng bộc” (và các tôi tớ) trong phần trước. Hơn nữa, Nhị Thừa thuộc hai giáo và Bồ Tát trong Thông Giáo, ba mươi tâm (tức ba mươi địa vị thuộc Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng) trong Biệt Giáo, đều như tôi tớ. Thập Địa trong Viên Giáo như “thần” (臣, bầy tôi thân cận). Thập Hồi Hướng như Tá (佐, kẻ phụ tá, trợ tá, trợ lý). Thập Hạnh như Lại (吏, các nhân viên cấp dưới của thần, tá). Thập Trụ như dân. Vừa mới nhập cảnh giới của Phật thì người trong cả nước đều là dân của vua. Thập Hạnh tu tập các pháp, rong ruổi các thứ; vì thế như Lại. Thập Hồi Hướng Lý Sự hơi sâu, chức vị gần bên vua; vì thế như Tá. Thập Địa phù tá Phật giáo hóa, hàng ma, chế địch; vì thế như Thần (bầy tôi thân cận, cận thần).

“Voi” ví như Nhất Tâm Tam Quán, chuyển vận Viên Giáo Đại Thừa. “Ngựa” ví như Thứ Đệ Tam Quán, chuyển vận Biệt Giáo Đại Thừa. “Trâu” ví như hai phép Quán Tức Không (Thể Không) và Tích Không, chuyển vận Thông Giáo và Tạng Giáo Đại Thừa. “Dê” ví như pháp tự phân tích để tự hành Quán, chuyển vận Thanh Văn Thừa. Không nói đến nai là do kinh văn giản lược.

Lại nữa, Bích Chi Phật gặp Phật, được gom vào hàng Thanh Văn. “Vô số” là nói đến các pháp Quyền và Thật, đều gọi là “xa thặng” (xe cộ). Quán trí Quyền Thật được gọi là “voi, ngựa, trâu, dê”. Không chỉ là giáo pháp rất nhiều mà Quán Trí cũng lại vô số. “Xuất nhập” (Ra vào): Tuy hai mà chẳng hai thì là Nhập (nhập Trung). Bất nhị mà là hai, thì là Xuất (xuất Trung).

Lại nữa, bất nhị mà là hai thì là Nhập (nhập Không, nhập Hữu). Hai mà chẳng hai thì là Xuất (Xuất Không Hữu. Hai đằng dung thông lẫn nhau, đấy là nói theo Tam Đế). Vô lượng quy hoàn một thì là Nhập. Từ trong một sanh ra vô lượng là Xuất (đấy là nói theo Nhị Đế). Có tác dụng hóa độ người khác là Xuất, có tác dụng tự hành thì là Nhập (đấy là nói theo Tự và Tha, chỉ là vận dụng Tam Đế hay Nhị Đế trên đây). Ban ra pháp ích cho chúng sanh là Tức (tiền lãi), công giáo hóa quy về chính mình là Lợi. Trọn khắp ba cõi chính là “nãi biến tha quốc” (trọn khắp tới các nước khác). Chỉ có pháp tánh độ, thì gọi là “kỷ quốc” (nước của chính mình). Hàng hóa lưu động gọi là Thương (商), chứa hàng tại một chỗ gọi là Cổ (賈), ví như các Bồ Tát vào khắp ba cõi để cầu pháp lợi; vì thế nói “thậm đa” (rất nhiều). Hoặc Bồ Tát cõi này đến cõi khác để nghe pháp, hoặc bậc đại sĩ từ phương khác đến cõi này để nghe kinh.

Lại nữa, Ứng Thân và Hóa Thân ví như lái buôn, đem thật pháp vào trọn khắp ba cõi, hóa độ, lợi ích chúng sanh quy vào Pháp Thân, cho nên nói là “thậm đa”. Như người trong thế gian khiến cho kẻ khác kiếm tiền, sanh lợi, thì chính mình cũng có lợi.

4.2.2.1.2.1.2.1.3. Con tình cờ đến thành của cha

(Kinh) Thời, bần cùng tử du chư tụ lạc, kinh lịch quốc ấp, toại đáo kỳ phụ sở chỉ chi thành.

(經)時，貧窮子遊諸聚落，經厯國邑，遂到其父所止之城。

(Kinh: Khi đó, đứa con nghèo túng ấy đi qua các làng xóm, trải qua thành ấp của các nước, đến tòa thành chỗ cha hắn ở).

Đấy là sánh ví sau khi đã thoái thất Đại Thừa, gặp đủ mọi nỗi khổ, sanh lòng chán sợ sâu đậm, muốn cầu xuất ly. Dùng tà huệ Đoạn Thường để quán sát thôn xóm Ngũ Ấm, nước “mười tám Giới”, ấp “mười hai Nhập”, cầu áo cơm chánh đạo và trợ đạo khắp nơi! Do cảnh khổ ấy làm cơ duyên, cảm lòng đại bi của Phật, có ý nghĩa “đắc Niết Bàn”. Vì thế nói là “toại đáo phụ sở chỉ thành” (bèn đến tòa thành nơi cha hắn ở).

4.2.2.1.2.1.2.1.4. Cha buồn nhớ con

(Kinh) Phụ mỗi niệm tử, dữ tử ly biệt ngũ thập dư niên, nhi vị tằng hướng nhân thuyết như thử sự, đản tự tư duy, tâm hoài hối hận. Tự niệm lão hủ, đa hữu tài vật, kim, ngân, trân bảo, thương khố doanh dật, vô hữu tử tức. Nhất đán chung một, tài vật tán thất, vô sở ủy phó. Thị dĩ ân cần mỗi ức kỳ tử. Phục tác thị niệm: “Ngã nhược đắc tử, ủy phó tài vật, thản nhiên khoái lạc, vô phục ưu lự”.

(經)父每念子，與子離別五十餘年，而未曾向人說如此事，但自思惟，心懷悔恨。自念老朽，多有財物，金，銀，珍寶，倉庫盈溢，無有子息。一旦終沒，財物散失，無所委付。是以慇懃每憶其子。復作是念：「我若得子，委付財物，坦然快樂，無復憂慮」。

(Kinh: Cha thường nghĩ đến con, cùng con ly biệt hơn năm mươi năm, nhưng chưa từng nói với người khác chuyện như thế đó, chỉ tự suy nghĩ, ôm lòng hối hận, tự nghĩ già suy, có nhiều của cải, vàng, bạc, trân bảo, kho vựa đầy ắp, chẳng có con cái. Một mai chết mất, của cải tiêu tán, tài vật thất lạc, không người giao phó. Vì thế, thường ân cần nhớ đến con. Lại nghĩ như thế này: “Nếu ta tìm được con, giao phó của cải cho nó, tâm sẽ thanh thản, vui sướng, chẳng còn lo nghĩ nữa”).

Từ “phụ mỗi niệm tử” (cha thường nghĩ tới con) trở đi, là nghĩ đến nỗi khổ do mất con. Từ “phục tác thị niệm” (lại nghĩ như thế này) trở đi, ngẫm nghĩ niềm vui do tìm được con. Như Lai từ xưa đến nay, luôn nghĩ đến các con có căn cơ Đại Thừa. Vì thế nói “mỗi niệm” (thường nghĩ tới). Mở ra quỷ đạo và Tu La, cho nên nói “ngũ thập dư niên” (hơn năm mươi năm).

“Vị tằng thuyết” (Chưa từng nói): Chưa từng hướng về thần, tá, lại dân trong cõi Phương Tiện để nói về cơ duyên của đứa con ấy (các thần, tá v.v… ấy chẳng phải là hoàn toàn không biết căn cơ, tánh tình của đứa con nghèo, nhưng chưa đến lúc nói với đứa con nghèo! Chủ và bạn cùng ẩn Thật chưa nói, quyền biến thuận theo căn cơ của chúng sanh. Do vậy, chẳng nói).

Hơn nữa, kể từ khi [đức Phật] ứng thế tới nay, từ các pháp tòa Hoa Nghiêm, Phương Đẳng, Bát Nhã, cũng chưa từng hướng đến các đại sĩ nói rành rẽ “Thanh Văn vốn là Phật tử!”

“Tâm hoài hối hận” (Ôm lòng hối hận): Hối tiếc trước kia chẳng siêng năng dạy bảo, đến nỗi con do không được dạy bảo mà bỏ trốn. Hận con chẳng suy nghĩ ân nghĩa, lợt lạt tình thân của ta! Dùng chuyện này để sánh ví Như Lai hối hận chẳng ân cần giáo hóa, khiến cho chúng sanh nhập nội phàm, đến nỗi họ thoái thất sự hiểu biết sẵn có, tiếc hận họ chẳng thể tinh tấn, chí ý kiên cố, lợt lạt chánh pháp của ta, thân cận sáu trần.

“Tự niệm lão hủ” (Tự nghĩ chính mình già suy): Thời giáo hóa sắp xong, Đại pháp chưa truyền, như già suy mà chẳng có con.

Hỏi: - Các vị Bồ Tát được Pháp Thân giáo hóa, đều kham thành bậc Bổ Xứ, sao lại ưu tư như thế?

Đáp: - Pháp Thân hóa độ, vốn chẳng hưng phế, ai bàn đến chuyện già suy? Nay nói về quyến thuộc của Hóa Thân thì có hai loại:

- Một là bậc Pháp Thân đại sĩ cùng làm Ảnh Hưởng Chúng, nơi Tích tuy là đệ tử, nhưng nơi Bổn có thể là thầy. Hạng này cũng chẳng thuộc loại “tự niệm lão hủ” (tự nghĩ già suy).

- Hai là phàm phu trong cõi Đồng Cư, thoạt đầu từ hóa Phật mà phát khởi đạo tâm, gọi đó là “con”. Con kế nghiệp cha khiến cho dòng tộc chẳng dứt. Như ngài Thân Tử được thọ ký làm Hoa Quang Phật, tức là Phật chủng trong một phương sẽ liên tục bất đoạn, gia nghiệp Đại Thừa được nối tiếp giao phó. Nếu ngài Thân Tử là căn cơ chẳng thể hóa độ, pháp tài Đại Thừa hiện thời sẽ chẳng được giao phó, Phật chủng sau này biết gởi gắm vào đâu? Chính vì thế mà rên rẩm “già suy”. Có căn cơ để có thể hóa độ thì gọi là “đắc tử” (có con). Thọ ký thành Phật chính là “phó tài vật” (giao phó của cải). Xứng với bổn tâm thì gọi là “khoái lạc”.

Phần thứ nhất, “thí dụ cha con lạc mất nhau” đã xong.

4.2.2.1.2.1.2.2. Thí dụ cha con gặp nhau

[Đây chính là] lãnh ngộ thí dụ “trưởng giả thấy lửa” trong phần trước (phẩm Thí Dụ) và Ngũ Trược được nói trong phần Trùng Tụng thuộc phẩm Phương Tiện. Nhưng trong phần Pháp Thuyết và Thí Thuyết đều nói cha thấy con trước; ở đây, lại nói con thấy cha trước. Ấy là vì xét theo phía Phật, do linh trí liền biết trước. Xét theo phía chúng sanh, do căn cơ đã thành thục, sẽ cảm ứng. Ứng hiện tương ứng căn cơ chẳng trước, chẳng sau, chẳng thể nghĩ bàn, nhưng đặc biệt nêu ra chuyện trước sau!

4.2.2.1.2.1.2.2.1. Con thấy cha

(Kinh) Thế Tôn! Nhĩ thời, cùng tử dung nhẫm triển chuyển, ngộ đáo phụ xá, trụ lập môn trắc, dao kiến kỳ phụ, cứ sư tử sàng, bảo kỷ thừa túc. Chư Bà-la-môn, Sát-lợi, cư sĩ, giai cung kính vi nhiễu. Dĩ chân châu anh lạc, giá trị thiên vạn, trang nghiêm kỳ thân. Lại dân, đồng bộc, thủ chấp bạch phất, thị lập tả hữu. Phú dĩ bảo trướng, thùy chư hoa phan. Hương thủy sái địa, tán chúng danh hoa, la liệt bảo vật, xuất, nội, thủ dữ, hữu như thị đẳng chủng chủng nghiêm sức, oai đức đặc tôn. Cùng tử kiến phụ hữu đại thế lực, tức hoài khủng bố, hối lai chí thử, thiết tác thị niệm: “Thử hoặc thị vương, hoặc thị vương đẳng, phi ngã dung lực đắc vật chi xứ. Bất như vãng chí bần lý, tứ lực hữu địa, y thực dị đắc. Nhược cửu trụ thử, hoặc kiến bức bách, cưỡng sử ngã tác”. Tác thị niệm dĩ, tật tẩu nhi khứ.

(經)世尊！爾時，窮子傭賃展轉，遇到父舍，住立門側，遙見其父，踞師子床，寶几承足。諸婆羅門、剎利、居士，皆恭敬圍繞。以真珠瓔珞，價直千萬，莊嚴其身。吏民僮僕，手執白拂，侍立左右。覆以寶帳，垂諸華旛。香水灑地，散眾名華，羅列寶物，出內取與，有如是等種種嚴飾，威德特尊。窮子見父有大勢力，卽懷恐怖，悔來至此，竊作是念：「此或是王，或是王等，非我傭力得物之處。不如往至貧里，肆力有地，衣食易得。若久住此，或見逼迫，強使我作」。作是念已，疾走而去。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Lúc bấy giờ, gã nghèo lần lượt làm mướn, tình cờ đến nhà cha, đứng ở bên cửa, từ xa thấy cha mình ngồi trên giường sư tử, ghế báu đỡ chân. Các Bà-la-môn, Sát-lợi, cư sĩ đều cung kính vây quanh. Dùng chuỗi ngọc chân châu giá trị ngàn vạn để tô điểm thân hình. Thuộc hạ, tôi tớ tay cầm phất trần trắng, đứng hầu hai bên. Che bằng trướng báu, treo rủ các phan hoa. Nước thơm rưới đất, rải các hoa quý, báu vật la liệt phát ra, thâu vào, lấy, cho, có các thứ trang hoàng như thế, oai đức đặc biệt tôn quý. Gã nghèo thấy cha có thế lực to lớn, liền ôm lòng hoảng sợ, hối hận đã đến nơi đây, trộm nghĩ như thế này: “Đây hoặc là vua, hoặc bậc ngang hàng với vua, chẳng phải là chỗ ta làm thuê để được vật dụng. Chẳng bằng đến xóm nghèo, có chỗ để ta tha hồ ra sức, dễ kiếm được cơm áo. Nếu ở lâu nơi đây, có thể sẽ bị bức bách, ép ta phải làm”. Suy nghĩ như thế xong, liền nhanh chóng rời khỏi).

Đoạn kinh văn này có bốn ý:

- Một, nguyên do đến gặp cha: Do vì đi làm mướn.

- Hai, ở chỗ trông thấy cha, nép ở bên cửa.

- Ba, thấy tướng trạng của cha ngồi trên giường sư tử cho tới oai đức đặc biệt tôn quý.

- Bốn, sanh lòng sợ hãi, trốn lánh. Tức là thấy cha có đại thế lực, bèn hối hận đã đến đây v.v…

1) “Lần lượt đi làm thuê”: Do chán khổ, ưa lạc, tìm cầu lý vị, dần dần tích tập thiện căn giúp cho việc xuất thế. Do thiện căn ấy, cảm ứng Phật từ bi ứng hiện. Vì thế nói “ngộ đáo phụ xá” (tình cờ đến nhà cha). “Cha” ví như đạo hậu Pháp Thân. “Xá” (Nhà) sánh ví vô duyên từ bi. Hai căn cơ Tiểu Thừa và Đại Thừa, cùng đả động “căn nhà” ấy. Do có căn cơ Đại Thừa, cho nên nói “dao kiến kỳ phụ” (từ xa thấy cha). Do có căn cơ Tiểu Thừa, nên nói “trụ lập môn trắc” (đứng ở bên cửa). Nếu chỉ có Tiểu Thừa, chẳng có Đại Thừa, sẽ chẳng thể “dao kiến tôn đặc chi thân” (từ xa trông thấy thân tôn quý, đặc biệt), mà cha cũng chẳng nên hoan hỷ vì nay tài vật, kho đụn có người để giao phó. Nếu chỉ có Đại Thừa, chẳng có Tiểu Thừa, sẽ chẳng thể “trụ lập môn trắc”, mà cũng chẳng thể nói “phi ngã dung lực đắc vật chi xứ” (chẳng phải là chỗ ta ra sức làm thuê để có được vật dụng).

2) Trong ý thứ hai, nói “môn trắc”, [hàm ý] hai phép Quán là phương tiện, như hai bên cửa. Căn cơ trong Viên Giáo sẽ đứng ngay cửa để nhìn thẳng, Nhị Thừa Thiên Chân ví như ở bên cạnh cửa, chỉ là Không tam-muội. Thiên Chân huệ nhãn liếc nhìn Pháp Thân. Đả động, chuốc vời xa xôi, cho nên nói là “dao” (遙, từ đằng xa).

3) Trong ý thứ ba, nói “cứ sư tử sàng” (ngồi trên giường sư tử):

Pháp Thân viên báo, ngự yên trên tòa pháp tánh Đệ Nhất Nghĩa Không, chẳng còn các nỗi sợ hãi vì thông hoặc, biệt hoặc, tám ma v.v… “Bảo kỷ thừa túc” (Ghế báu đỡ chân): Định và Huệ làm chân. Thật Đế làm ghế. Vô sanh Định Huệ nương vào cảnh Chân Như. Bà-la-môn là tịnh hạnh. Quý tộc cao quý, thanh khiết ví như bậc Ly Cấu Bồ Tát thuộc địa vị Đẳng Giác trong hội Hoa Nghiêm. Sát-lợi (Kṣatriya) là dòng dõi vua chúa, ví như các vị đại Bồ Tát từ Cửu Địa cho đến Sơ Địa trong hội Hoa Nghiêm. Cư sĩ giàu mà chưa quý, ví như các vị Bồ Tát thuộc ba mươi tâm (Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng) trong hội Hoa Nghiêm. “Chân châu anh lạc” ví như giới rốt ráo, Thủ Lăng Nghiêm Định, hết thảy các thứ huệ, pháp âm Đà La Ni là bốn loại anh lạc. “Giá trị thiên vạn” (Giá trị ngàn vạn): Sánh ví dùng công đức thuộc bốn mươi địa vị để trang nghiêm Pháp Thân. “Lại dân đồng bộc”: Nếu xét theo dị môn để giải thích ý nghĩa, “dân” ví như người bẩm thọ phương tiện giáo để đoạn Thông Hoặc. “Lại” ví như người bẩm thọ Biệt Giáo để đoạn Thông Hoặc. Nếu xét theo đồng môn để giải thích ý nghĩa, vẫn là sánh ví Phương Tiện Ba La Mật, trong là đồng với Thật Trí, ngoài tương đồng cơ duyên. Ví như “lại dân” có ý nghĩa: “Trong là phụng sự, ngoài là phục dịch”.

“Bạch phất” (Phất trần trắng) nhằm sánh ví tác dụng của Quyền Trí. “Hữu” ví như nhập Không Trí, dùng phủi trừ bụi Tứ Trụ. “Tả” ví như nhập Giả Trí, dùng phủi trừ bụi vô tri. Hai điều ấy chính là phương tiện Trung Đạo. Vì thế nói là “thị lập” (đứng hầu). “Bảo trướng” (Trướng báu) ví như từ bi chân thật. “Hoa” sánh ví Tứ Nhiếp (Catvāri Saṃgrahavastūni, tức Bố Thí, Đồng Sự, Lợi Hành, Ái Ngữ). “Phan” sánh ví thần thông. “Hương thủy sái địa” (Nước thơm rưới đất): Ví như pháp thủy rẩy vào tâm địa của các Bồ Tát để lắng đọng Hoặc trần, cũng ví như Định thủy rẩy trừ tán tâm. “Tán chúng danh hoa” (Rải các hoa quý): Ví như hoa Thất Tịnh: Một là tam tụ tịnh giới, hai là Thủ Lăng Nghiêm đại định, ba là Thật Huệ, bốn là đoạn nỗi nghi đối với Nhị Đế, năm là hành nơi phi đạo mà thông đạt Phật đạo, sáu là trí đức viên mãn, hiểu rõ kiến tánh, bảy là Đoạn Đức thành tựu, vĩnh viễn hết sạch vô minh. “La liệt bảo vật”: Ví như công đức chân thật la liệt trong các địa vị. “Xuất nội thủ dữ” (Chi ra, thâu vào, cho lấy) như đã giải thích trong phần trước. “Oai đức đặc tôn”: Quang minh vô biên, hình sắc vô biên, tướng hải và tùy hảo lồng lộng vòi vọi.

4) Trong ý thứ tư, “hữu đại thế lực”: Trí to lớn thì gọi là “đại lực”, thần thông to lớn thì gọi là “đại thế”, ví như ý nghĩa [ông trưởng giả] “thân thủ hữu lực” (thân và tay có sức) trong phần kinh văn trước đó (phẩm Thí Dụ). “Khủng bố” (Kinh hoảng sợ hãi): Căn cơ Tiểu Thừa yếu kém, khiếp sợ đại đạo. “Hối lai chí thử” (Hối hận đã đến nơi đây): Phật vốn muốn dùng Đại pháp để tiếp độ, nhưng chẳng có căn cơ tương xứng, chỉ có chúng sanh mang ý nghĩ thoái thất Đại Thừa. “Thiết tác thị niệm” (Trộm nghĩ như thế này): Trong căn cơ ngấm ngầm có ý nghĩa ấy, chẳng phải là hiển nhiên thấy trực tiếp Thắng Ứng Thân. Bởi lẽ, cha con thấy nhau, tuy ví như cảm ứng đạo giao chẳng thể nghĩ bàn, nhưng luận theo sự giáo hóa thì cha thấy con trước, đó là Như Lai soi xét căn cơ. Đạo lý là như thế đó. Nay nói là con thấy cha trước và nơi chốn v.v… hoàn toàn chẳng phải là con đã thấy, chỉ là xét theo căn cơ tương ứng, trần thuật cặn kẽ từ đầu đến đuôi nguyên do tiếp nhận sự giáo hóa đó thôi!

“Thử hoặc thị vương, hoặc thị vương đẳng” (Đấy hoặc là vua, hoặc bậc ngang với vua): Ba Tuần là vua, đồ đệ của hắn là “đẳng”. Căn cơ Tiểu Thừa hôi đoạn (diệt thân sau khi nhập diệt, chẳng còn sắc thân), chẳng có ngôn từ để nói năng, dứt bặt hình sắc. Nhìn Thắng Ứng từ xa, trời, người chẳng thể sánh bằng. Pháp tướng do [Thắng Ứng Thân] nói ra, khác hẳn Nhị Thừa vời vợi. Tiểu trí, đức mỏng, chưa từng thấy nghe, liền ngỡ đó là ma, hoặc bè lũ ma! Lại như [trong đoạn kinh văn] khai tam hiển nhất đại lược, ngài Thân Tử còn tự hồ nghi “chẳng phải là ma hiện thành Phật, nhiễu loạn tâm ta ư?” Huống hồ, lúc [đức Phật] mới thành đạo, nếu Ngài dùng ngay Đại Thừa để tiếp độ tiểu căn, họ chẳng thể nào không ngờ Phật là ma ư?

Lại nữa, Pháp Thân là vua, cùng nói đến Báo Thân và pháp tương xứng thì gọi là “vương đẳng”. Pháp Thân và Báo Thân của Đại Thừa chẳng phải là chỗ đạt được lợi ích của Tiểu Thừa. Vì thế nói “phi ngã dung lực đắc vật chi xứ” (chẳng phải là chỗ để ra sức làm thuê hòng đạt được vật dụng). Ví như căn cơ Tiểu Thừa chẳng thể tiếp nhận sự giáo hóa bằng Đại Thừa. “Bần lý” (Xóm nghèo) ví như cái lý Không rỗng tuếch, chẳng chứa đựng vạn đức, hoặc sánh ví cảnh Tứ Kiến (bốn thứ kiến chấp đối với nhị biên, hoặc kiến chấp đối với thường, lạc, ngã, tịnh). “Tứ lực hữu địa” (Có chỗ để tha hồ dốc hết sức): Ví như Thiên Không tương xứng tiểu trí, hoặc sánh ví Tứ Kiến tương xứng với thế trí (trí huệ thế gian). “Y” (Áo) ví như hành hạnh, “thực” (cơm) ví như huệ hạnh. “Y thực dị đắc” (Dễ có được cơm áo): Ví như có thể đạt được áo cơm vô lậu nơi Hữu Dư Niết Bàn, hoặc sánh ví có thể đạt được thế gian vị Thiền. “Nhược cửu trụ thử” (Nếu ở lâu nơi đây): Hành Đại Thừa đạo, trải qua vô lượng kiếp. Vì thế nói là “cửu trụ”. Ta vốn chán sợ sanh tử, nếu tu Đại Thừa, ắt phải vào trong sanh tử, rộng học vạn hạnh. Vì thế nói là “bức bách”. Ta vốn ưa thích Tiểu pháp, nay buộc ta phát tâm Đại Thừa, tức là “cưỡng sử” (ép buộc làm). Bỏ Đại giữ lấy Tiểu, cho nên nói là “tật tẩu” (nhanh chóng đi khỏi).

4.2.2.1.2.1.2.2.2. Cha thấy con

(Kinh) Thời, phú trưởng giả ư sư tử tòa, kiến tử tiện thức, tâm đại hoan hỷ, tức tác thị niệm: “Ngã tài vật khố tạng, kim hữu sở phó. Ngã thường tư niệm thử tử, vô do kiến chi, nhi hốt tự lai, thậm thích ngã nguyện. Ngã tuy niên hủ, do cố tham tích”.

(經)時，富長者於師子座，見子便識，心大歡喜，卽作是念：「我財物庫藏，今有所付。我常思念此子，無由見之，而忽自來，甚適我願。我雖年朽，猶故貪惜」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, ông trưởng giả giàu có ở trên tòa sư tử, thấy con liền nhận biết, tâm rất hoan hỷ, liền nghĩ như thế này: “Của cải, kho tàng của ta nay đã có người để giao phó. Ta thường nghĩ nhớ đứa con này, không cách nào gặp nó, nay nó bỗng tự đến, rất hợp lòng ta mong mỏi. Ta tuy đã già, vẫn còn tham tiếc”).

Đoạn kinh văn này cũng có bốn ý:

- Một, tòa sư tử là chỗ trông thấy con. Pháp Thân của Như Lai ngự trong cảnh Đệ Nhất Nghĩa Không vô úy, chiếu rõ căn cơ.

- Hai, thấy con liền nhận biết, biết đó là chúng sanh đã kết duyên xưa kia.

- Ba, thấy con bèn hoan hỷ. Phật luôn tìm cầu căn cơ của con, nay căn cơ xứng hợp lòng Từ. Vì thế hoan hỷ. Đấy là sự lãnh ngộ “chuyện kinh sợ to lớn trong thí dụ” thuộc phần trước. Từ trong phương tiện mà khởi tâm đại bi. Trong phần trước nói về sự dẹp khổ, nên bảo là “kinh bố” (kinh hoảng, sợ hãi). Nay nói về sự ban vui, cho nên bảo là “hoan hỷ”.

- Bốn, do thấy con bèn thỏa nguyện. Xưa kia thấy chúng sanh sau

khi đã thoái thất Đại Thừa, rong ruổi bốn phương tìm cầu cơm áo, lần lượt làm thuê, thường muốn ban tài sản cho con, nhưng do chẳng có căn cơ [tương xứng], cho nên chẳng thực hiện được. Hiện thời, căn cơ tìm đến, xứng hợp tâm đại từ. Vì thế nói “khố tạng kim hữu sở phó” (kho tàng nay đã có chỗ để giao phó). Chúng sanh lưu chuyển sanh tử, bị các sự khổ bức bách, khiến cho tâm đại bi đau đớn. Vì thế nói “ngã thường tư niệm” (ta thường nghĩ nhớ). Tuy muốn cứu bạt, nhưng chẳng có căn cơ [tương xứng] làm sao tế độ? Do vậy nói “vô do kiến chi” (không cách nào trông thấy). Nay có căn cơ để có thể độ, vì thế nói “nhi hốt tự lai” (bỗng nó tự đến). Tương xứng với tâm đại bi, cho nên “thậm thích ngã nguyện” (rất hợp lòng ta mong mỏi). Một kỳ hóa độ đã xong, cho nên nói “niên hủ” (lại còn xét theo sự thị hiện được Phật Nhiên Đăng thọ ký, cho đến từ Đâu Suất giáng thần, xuất gia, thành đạo, tức là chuyện hóa độ trong một thời kỳ đã sắp xong). Chưa thấy căn cơ Đại Thừa, pháp sẽ chẳng thể giao phó được. Các đồ đệ trong tương lai sẽ do ai mà được độ thoát? Vì người đáng độ, cho nên nói “tham tích” (tham tiếc).

Phần thứ hai, “thí dụ về cha con gặp nhau” đã xong.

4.2.2.1.2.1.2.2.3. Thí dụ về sự truy đuổi và khuyên dụ

Lãnh ngộ thí dụ “bỏ ghế, dùng xe” trong phần trước, và ý nghĩa thực thi phương tiện để hóa độ trong phẩm Phương Tiện.

4.2.2.1.2.1.2.2.3.1. Sai người bên cạnh đuổi theo

(Kinh) Tức khiển bàng nhân, cấp truy tương hoàn. Nhĩ thời, sứ giả tật tẩu vãng tróc, cùng tử kinh ngạc, xưng oan đại hoán: “Ngã bất tương phạm, hà vị kiến tróc?” Sứ giả chấp chi dũ cấp, cưỡng khiên tương hoàn. Vu thời, cùng tử tự niệm vô tội, nhi bị tù chấp, thử tất định tử, chuyển cánh hoàng bố, muộn tuyệt tích địa.

(經)卽遣旁人，急追將還。爾時，使者疾走往捉，窮子驚愕，稱怨大喚：「我不相犯，何為見捉？」使者執之逾急，強牽將還。于時，窮子自念無罪，而被囚執，此必定死，轉更惶怖，悶絕躄地。

(Kinh: Liền sai người bên cạnh gấp rút đuổi theo bắt lại. Khi đó, kẻ được sai bảo nhanh chóng đuổi bắt. Gã nghèo kinh ngạc, lớn tiếng kêu oan: “Tôi chẳng xúc phạm, vì sao bị bắt?” Kẻ được sai bảo càng gấp gáp, bắt lấy hắn, cưỡng lôi trở về. Lúc đó, gã nghèo tự nghĩ mình vô tội mà bị bắt bớ, đây ắt là phải chết, càng thêm hoảng sợ, mê ngất, ngã quỵ xuống đất).

Đây là lãnh ngộ “cả hai môn Khuyến và Giới đều chẳng có căn cơ tương ứng”. “Bàng nhân” (Người bên cạnh): Trí là chủ thể sai khiến, Giáo là đối tượng được sai khiến. Từ Phật mà phát xuất mười hai bộ loại kinh điển. Lại nữa, “thần, tá” v.v… chính là người bên cạnh. Như trong kinh Hoa Nghiêm, Pháp Huệ Bồ Tát nói Thập Trụ, Công Đức Lâm Bồ Tát nói Thập Hạnh, Kim Cang Tràng Bồ Tát nói Thập Hồi Hướng, Kim Cang Tạng Bồ Tát nói Thập Địa v.v… “Cấp truy tương hoàn” (Gấp rút đuổi theo bắt về): Toan dùng Khuyến môn thuộc giáo pháp Đốn [để hóa độ]. “Tật tẩu vãng tróc” (Nhanh chóng đến bắt): Đại Thừa nêu bày nghĩa hiển lộ chánh trực, dùng đó để đối ứng căn cơ, hòng nhanh chóng đạt đến Bồ Đề. Nếu coi Bồ Tát là “người bên cạnh” thì Bồ Tát đều tự có thần lực, lại được Phật gia bị, cũng có thể khiến cho kẻ đó nhanh chóng nhập Bồ Đề.

“Cùng tử kinh ngạc” (Gã nghèo kinh ngạc) tức là thực hiện Khuyến Môn thì chẳng có căn cơ. Đã chẳng có căn cơ, dẫu cho họ xưa kia đã từng phát [tâm Bồ Đề], nhưng bỏ quên lâu ngày chẳng nhớ, chợt nghe Đại giáo, tâm chống trái, cho nên kinh hoảng. Do chẳng biết, nên ngạc nhiên. Tiểu Thừa coi phiền não là oán, coi sanh tử là khổ. Nếu khuyên “phiền não chính là Bồ Đề”, họ sẽ gào to kêu oan uổng! Nếu nghe “sanh tử chính là Niết Bàn”, sẽ gào to kêu đau khổ! Ta chẳng dính dáng gì đến chuyện cầu Đại Thừa, sao lại dùng Đại Thừa để bắt ta?

“Sứ giả chấp chi dũ cấp, cưỡng khiên tương hoàn” (Kẻ được sai khiến càng gấp gáp bắt lấy, cưỡng lôi về), ví như toan dùng Giới môn của Đại Thừa để hóa độ, vì kẻ đó nói các chuyện đáng sợ hãi. “Cùng tử tự niệm vô tội” (Gã nghèo tự nghĩ vô tội): Ví như Giới môn chẳng có căn cơ [tương xứng để tiếp nhận]. “Tội” sánh ví như từ bi. Chúng sanh do mắc tội, vào trong nhà ngục sanh tử; Bồ Tát vì lòng từ bi, vào ngục cứu giúp. Nhị Thừa chẳng có lòng đại từ đại bi ấy, vì thế nói là “vô tội”. Bảo họ nhập sanh tử, tức là “bị tù chấp” (bị bắt bớ, tù đày). Chẳng có đại phương tiện để nhập sanh tử, ắt sẽ vĩnh viễn đánh mất huệ mạng tam thừa. Vì thế nói “thử tất định tử” (đây là ắt phải chết). Do suy nghĩ các chuyện như thế đó, cho nên nói “chuyển cánh hoàng bố” (càng thêm hoảng sợ). Tiểu trí chẳng hiểu Đại giáo, vì thế nói “muộn tuyệt” (mê ngất). Yếu ớt nơi đất vô minh, cho nên nói là “tích địa” (lăn quay ra đất).

(Kinh) Phụ dao kiến chi, nhi ngữ sứ ngôn: “Bất tu thử nhân, vật cưỡng tương lai. Dĩ lãnh thủy sái diện, linh đắc tỉnh ngộ, mạc phục dữ ngữ”. Sở dĩ giả hà? Phụ tri kỳ tử chí ý hạ liệt, tự tri hào quý, vi tử sở nan. (Cố tuy) thẩm tri thị tử, nhi dĩ phương tiện, bất ngữ tha nhân, vân thị ngã tử. (Ư thời) sứ giả ngữ chi: “Ngã kim phóng nhữ, tùy ý sở thú”. Cùng tử hoan hỷ, đắc vị tằng hữu, tùng địa nhi khởi, vãng chí bần lý, dĩ cầu y thực.

(經)父遙見之，而語使言：「不須此人，勿強將來。以冷水灑面，令得醒悟，莫復與語」。所以者何？父知其子志意下劣，自知豪貴。為子所難。（故雖）審知是子，而以方便，不語他人，云是我子。（於時）使者語之：「我今放汝，隨意所趣」。窮子歡喜，得未曾有，從地而起，往至貧里，以求衣食。

(Kinh: Cha từ xa trông thấy, bảo kẻ được sai khiến rằng: “Chẳng cần gã đó, đừng cưỡng ép hắn đến. Dùng nước lạnh rưới vào mặt cho hắn tỉnh lại. Đừng nói gì với hắn nữa!” Vì lẽ nào vậy? Cha biết con chí ý kém hèn, tự biết chính mình giàu có, sang cả, khiến cho con khiếp sợ. (Vì thế, tuy) biết rõ là con mình, mà dùng phương tiện, chẳng nói với người khác “đó là con ta”. (Khi đó), kẻ được sai khiến bảo: “Nay ta thả ngươi đi đâu tùy ý”. Gã nghèo hoan hỷ, được điều chưa từng có, từ dưới đất đứng lên, đi qua xóm nghèo để cầu cơm áo).

Đây là lãnh ngộ [ý nghĩa] “đối với cả hai môn Khuyến và Giới, đều ngưng dứt sự giáo hóa”. Ấy là vì đã nắm rõ sâu xa ý Phật, tuy [đức Phật] toan vận dụng Khuyến môn [để hóa độ], nhưng chẳng có căn cơ [tương xứng]. Ý [hóa độ] vẫn chưa ngơi, lại toan dùng Giới môn, nhưng chẳng thể thực hiện được. Sau đấy mới thôi [dùng pháp Đại Thừa viên đốn để] hóa độ. Kinh văn cũng gồm bốn ý:

- Một, suy nghĩ chấm dứt sự hóa độ [bằng Đại pháp viên đốn]. Nói “phụ dao kiến” (cha từ xa trông thấy), tức là Tiểu Thừa cách biệt Đại Thừa xa thẳm, cho nên nói là “dao” (遙, từ đằng xa). “Ngữ sứ ngôn” (Nói với kẻ được sai khiến): Nếu coi giáo là “sứ” thì trí vốn thuyết giáo, nhưng trí biết [thính chúng] chẳng có căn cơ. Do trí ngưng dứt, cho nên giáo ngưng dứt. Nếu coi người là “sứ”, thì như trong kinh Tịnh Danh có nói “nhiếp nhữ thân hương, vô linh bỉ chư chúng sanh nhi khởi Hoặc trước” (hãy thâu nhiếp mùi hương nơi thân ngươi lại, đừng khiến cho chúng sanh khởi Hoặc chấp trước). Lại như ngài Phổ Hiền vào cõi Sa Bà này, rút thân nhỏ lại, đều là do nghĩa này. “Vật cưỡng tương lai” (Đừng cưỡng bức đem tới): Đã chẳng có căn cơ Đại Thừa, sợ thương tổn thiện căn của người ấy. “Lãnh thủy sái diện” (Dùng nước lạnh rẩy vào mặt): Biết kẻ đó tiểu chí, hãy nên dùng nước lý “hôi đoạn” để rẩy vào khuôn mặt hướng về Niết Bàn của người ấy, khiến cho người ấy lìa phiền muộn, dần dần ngộ Tứ Đế. “Mạc phục dữ ngữ” (Đừng nói gì với hắn nữa): Quyết định phải nên ngưng giáo hóa bằng Đại Thừa.

- Thứ hai, từ “sở dĩ giả hà” (vì lẽ nào vậy) trở đi, giải thích ý nghĩa [vì sao phải] ngưng dứt sự giáo hóa bằng Đại Thừa. [Do chúng sanh] chán khổ, thích Không. Vì thế, “chí ý hạ liệt” (chí ý hèn kém). Bi và Trí chưa phát; vì thế, sợ hãi kẻ quyền quý. Biết chắc chắn [các chúng sanh ấy] ở chỗ hai vạn ức Phật đã từng phát đạo tâm, thật sự là Phật tử; nhưng vì bảo vệ, cho nên chẳng nói với ai khác, tức là từ thời A Hàm cho đến thời Bát Nhã, chưa từng nói rõ “Nhị Thừa thành Phật”!

- Thứ ba, từ “sứ giả ngữ” (kẻ được sai khiến nói), nêu rõ ngưng dứt sự giáo hóa bằng Đại Thừa. “Ngã kim phóng nhữ” (Nay ta thả ngươi) tức là biết căn cơ Đại Thừa [của chúng sanh] yếu ớt. “Tùy ý sở thú” (Đi đâu tùy ý): Tức là biết điều lành thuộc về Tiểu pháp mạnh mẽ.

- Thứ tư, từ “cùng tử hoan hỷ” (gã nghèo hoan hỷ) trở đi, chính là dứt sự giáo hóa nhằm tương xứng với căn cơ. Do kẻ đó chẳng bị Đại giáo bức bách, cho nên hoan hỷ. Do dùng Tiểu pháp tương xứng, cho nên [kẻ đó] có thể tỉnh ngộ. Vì thế nói “tùng địa nhi khởi” (từ dưới đất đứng lên). Cầu chánh trợ đạo nơi lý đản Không (chỉ biết Chân Không, chẳng biết Diệu Hữu), hoặc cầu chánh trợ đạo từ nơi Tứ Kiến. Vì thế nói “vãng chí bần lý, dĩ cầu y thực” (đi qua xóm nghèo để cầu cơm áo).

Phần thứ nhất, “sai người bên cạnh đuổi theo” đã xong.

4.2.2.1.2.1.2.2.3.2. Thí dụ “sai hai người khuyên dụ”

4.2.2.1.2.1.2.2.3.2.1. Lãnh ngộ ý nghĩa “cùng dạy cả ba thừa”

Lãnh ngộ gần thì là hiểu ý chỉ “dùng ba loại xe để cứu con”, xa thì “thực hiện quyền biến, [tuyên thuyết pháp Tứ Đế] ở Ba La Nại”. Phần này lại chia thành bốn phần: Một, lãnh ngộ chuyện “nên dùng ba loại xe”, hai là lãnh ngộ chuyện “cha biết trước tâm ý của con”, ba là lãnh ngộ chuyện “tán thán ba cỗ xe”, bốn là lãnh ngộ chuyện “do đúng ý mong muốn của các con, nên chúng tranh giành nhau ra khỏi nhà lửa”.

4.2.2.1.2.1.2.2.3.2.1.1. Lãnh ngộ chuyện toan dùng ba loại xe

(Kinh) Nhĩ thời, trưởng giả tương dục dụ dẫn kỳ tử, nhi thiết phương tiện, mật khiển nhị nhân, hình sắc tiều tụy, vô oai đức giả: “Nhữ khả nghệ bỉ, từ ngữ cùng tử, thử hữu tác xứ, bội dữ nhữ trị. Cùng tử nhược hứa, tương lai sử tác. Nhược ngôn dục hà sở tác, tiện khả ngữ chi, cố nhữ trừ phẩn. Ngã đẳng nhị nhân, diệc cộng nhữ tác”.

(經)爾時，長者將欲誘引其子，而設方便，密遣二人，形色憔悴，無威德者：「汝可詣彼，徐語窮子，此有作處，倍與汝直。窮子若許，將來使作。若言欲何所作，便可語之，雇汝除糞。我等二人，亦共汝作」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, trưởng giả muốn dẫn dụ con mình, bèn lập phương tiện, ngầm sai hai người, hình sắc tiều tụy, chẳng có oai đức: “Các ngươi hãy đến chỗ nó, thong thả nói với gã nghèo, ở đây có chỗ để làm thuê, trả công gấp bội cho ngươi. Nếu gã nghèo chấp thuận, hãy đưa nó đến làm. Nếu nó hỏi muốn nó làm gì, có thể bảo rằng: Mướn ngươi dọn phân. Hai người chúng ta cũng sẽ làm chung với ngươi”).

Đã thôi giáo hóa bằng Đại Thừa, chẳng nỡ bỏ con côi, tính lập phương tiện. Vì thế nói “tương dục” (mong muốn). Bốn vị đại đệ tử đều đã lãnh ngộ phần nào, chẳng dính dáng đến hàng Bồ Tát. Vì thế, ngầm sai hai người. Xét theo pháp, [“hai người”] chính là Tứ Đế và mười hai nhân duyên. Xét theo lý, chính là hữu tác chân tục (chân và tục có tạo tác). Xét theo người thì chính là Thanh Văn và Duyên Giác. Nhưng nói “mật khiển” (ngầm sai), xét theo giáo, ẩn tàng pháp mãn tự là “mật”, chỉ bày pháp bán tự là “khiển” (sai khiến). Xét theo Lý, ẩn Thật là Mật, chỉ bày Quyền là Khiển. Xét theo người, “trong ngầm là Bồ Tát hạnh”, chính là Mật, “ngoài hiện tướng Thanh Văn” là Khiển. Trong giáo pháp Nhị Thừa, chẳng tu tướng hảo, chỉ nói Khổ, Vô Thường, Vô Ngã, Bất Tịnh. Vì thế nói “hình sắc tiều tụy”. Chẳng trọn đủ Thập Lực, Tứ Vô Sở Úy; cho nên nói “vô oai đức”. Do dùng Tiểu giáo để độ Tiểu cơ (căn cơ Tiểu Thừa), vì thế nói “nhữ khả nghệ bỉ” (ngươi có thể đến chỗ nó). Lý được nói trong Tiểu giáo thì quanh co, ẩn tàng, chẳng thẳng thừng nắm bắt như Đại Thừa, cho nên nói “từ ngữ cùng tử” (thong thả nói với gã nghèo). Kiến đạo và tu đạo là hai chỗ để thực hiện đoạn Hoặc. Vì thế nói “thử hữu tác xứ” (ở đây có chỗ làm). Sáu hạnh của ngoại đạo chỉ có thể chế phục Hoặc, sanh vào hai giới trên (Sắc Giới và Vô Sắc Giới); nay tu đế duyên (Tứ Đế và Thập Nhị Nhân Duyên), sẽ có thể đoạn Hoặc, ra khỏi biển sanh tử. Vì thế nói “bội dữ nhữ trị” (trả giá gấp bội cho ngươi). “Cùng tử nhược hứa” (Nếu gã nghèo chấp thuận): Có căn cơ là “hứa”, bèn lập giáo. Chẳng có căn cơ thì sẽ chẳng hứa, chẳng lập giáo. Nhị Thừa chỉ muốn trừ Hoặc, giữ lấy sự chứng đắc, chẳng bàn tới chuyện nghiêm tịnh (trang nghiêm thanh tịnh) cõi Phật hay thành tựu chúng sanh. Vì thế nói “cố nhữ trừ phẩn” (mướn ngươi dọn phân). “Ngã đẳng nhị nhân diệc cộng nhữ tác” (Hai người chúng ta cũng làm chung với ngươi): Xét theo giáo, tức là độn căn Nhị Thừa dựa vào giáo mà hành hạnh thì mới có thể tu nghiệp. Xét theo lý, Trí và Đế giúp lẫn nhau. Xét theo người, Quyền nhân và Thật nhân cùng tu hành.

4.2.2.1.2.1.2.2.3.2.1.2. Lãnh ngộ chuyện “cha biết trước tâm ý của con” và lãnh ngộ sự tán thán ba loại xe

(Kinh) Thời, nhị sứ nhân tức cầu cùng tử. Ký dĩ đắc chi, cụ trần thượng sự.

(經)時，二使人卽求窮子。旣已得之，具陳上事。

(Kinh: Khi đó, hai người được sai khiến liền tìm gã nghèo. Đã tìm được bèn nói cặn kẽ chuyện trên đây).

Biết chắc chắn là có căn cơ; vì thế nói là “đắc chi” (đã tìm được), tức là lãnh ngộ chuyện biết trước tâm ý của con. “Cụ trần thượng sự” (Nói cặn kẽ chuyện trên đây): Thuê về cùng nhau làm chung. Dọn phân Tập Khổ, trả cho giá tiền Đạo Diệt, tức là lãnh ngộ sự tán thán ba loại xe.

4.2.2.1.2.1.2.2.3.2.1.3. Lãnh ngộ chuyện “xứng với ước nguyện của con, chúng nó tranh nhau ra khỏi nhà lửa”

(Kinh) Nhĩ thời, cùng tử tiên thủ kỳ giá, tầm dữ trừ phẩn. Kỳ phụ kiến tử, mẫn nhi quái chi.

(經)爾時，窮子先取其價，尋與除糞。其父見子，愍而怪之。

(Kinh: Lúc bấy giờ, gã nghèo trước đã chấp nhận giá ấy, bèn tìm đến dọn phân. Cha hắn thấy con bèn thương xót và trách móc).

Hâm mộ Diệt thì mới chịu tu Đạo. Vì thế nói “tiên thủ kỳ giá” (trước đó đã chấp nhận giá ấy). “Tầm dữ trừ phẩn” (Tìm đến dọn phân): Giống như nói trước đó đã hỏi giá, thấy giá vừa hợp ước nguyện. “Trừ phẩn” là tranh nhau ra khỏi [tam giới]. “Mẫn” là thương xót vì con chấp lấy quả Tiểu Thừa, “quái” (trách móc) vì con chẳng cầu Phật đạo.

Phần thứ nhất, “lãnh ngộ chuyện vì sao phải cùng dạy ba thừa” đã xong.

4.2.2.1.2.1.2.2.3.2.2. Lãnh ngộ dụng ý giáo hóa

Lãnh ngộ nơi địa vị Pháp Thân, [đức Phật] soi chiếu phương tiện đã lâu; chẳng phải là đến đạo thụ (lúc thị hiện thành đạo dưới cội Bồ Đề), [đức Phật] mới biết dùng Tiểu Thừa [để tiếp độ]. Sớm biết chúng sanh kiêng sợ thân tôn quý đặc biệt, [đức Phật giống như ông trưởng giả trong thí dụ này] đích thân khoác áo bẩn thỉu (tức là thọ thân trượng sáu giống như người bình phàm). Vì thế, suy từ chuyện trước mà lãnh ngộ để thấu hiểu chuyện hiện thời.

Hỏi: - Bốn vị đại đệ tử do nhân gì mà có thể biết Pháp Thân chiếu soi đã lâu?

Đáp: - Suy từ cái gần mà biết cái xa! Nếu tới đạo thụ mới biết chẳng có căn cơ Đại Thừa, sẽ chẳng nên từ Đâu Suất giáng thần, chánh huệ nương gá vào thai, cho đến thị hiện có phiền não, lấy phi tần, sanh con. Ba mươi bốn tâm, hậu thân đoạn kết; trải nghiệm tháo gỡ chuỗi ngọc tướng hải vi diệu, mặc áo bẩn thỉu, thô hèn [tức thọ thân cao] trượng sáu [chỉ có ba mươi hai tướng đại nhân và tám mươi tùy hình hảo]. Đó là vì soi xét căn cơ đã lâu.

4.2.2.1.2.1.2.2.3.2.2.1. Lãnh ngộ Phật đã từ lâu toan dùng Quyền trí để phương tiện hóa độ

(Kinh) Hựu dĩ tha nhật, ư song dũ trung, dao kiến tử thân.

(經)又以他日，於牕牖中，遙見子身。

(Kinh: Lại một ngày nọ, từ trong cửa sổ, trông thấy thân con từ xa).

“Hựu” là từ ngữ trịnh trọng. Muốn lãnh ngộ ý nghĩa nơi địa vị Pháp Thân, biết sự mầu nhiệm của việc thực hiện hóa độ thuận theo căn cơ, nhắc lại ý Phật. Vì thế, mở đầu chương này bèn nói “hựu”. “Tha” chỉ Pháp Thân. Nhị Thừa tự cho rằng Quyền Lý là chính mình; vì thế, coi Thật Lý đối lập với mình mà gọi là Tha. “Nhật” là thời, mà cũng là trí. Khi nương vào Pháp Thân, dùng trí để chiếu soi căn cơ; vì thế, nói là “tha nhật”. Trong phần lãnh hội chuyện cùng dùng ba thừa để giáo hóa trong phần trước, đã lãnh ngộ tác dụng hành xử của Hóa Thân. Vì thế, Nhị Thừa nói là “kỷ nhật” (ngày của chính mình). Nay lãnh ngộ ý nghĩa, lãnh ngộ các chuyện thuộc tác dụng của Pháp Thân; vì thế, Nhị Thừa được gọi là “tha nhật”. Lại xét theo Pháp Thân của Như Lai để nói, Thật Trí chiếu Thật là “kỷ”, Quyền Trí chiếu phương tiện là Tha.

Lại nữa, tự hành Quyền Thật là “kỷ”. Hóa tha Quyền Thật là Tha. Lại nữa, Hóa Tha chiếu Thật là Kỷ, Hóa Tha chiếu Quyền là Tha. Nay đúng trong lúc tham cứu, lãnh ngộ Pháp Thân, dùng Hóa Tha Quyền trí chiếu Quyền cơ (căn cơ thuộc về Quyền) dường có, dường không, chiếu Quyền dụng (tác dụng của Quyền) dường như có thể, chẳng thể. Vì thế nói “tha nhật”.

“Song dũ”: [Cửa sổ trổ] nơi nhà gọi là Song (牖), [lỗ to khoét] trên tường thì gọi là Dũ (牖). Đã chẳng phải là cửa giữa, cho thấy nơi chốn chật hẹp, ví như Quyền Trí chiếu căn cơ thiên lệch. “Dao” (遙, cách xa): Tiểu Thừa cách Đại Thừa quá xa. “Kiến” (Thấy): Toan muốn tiếp độ. “Tử” (Con): Kẻ đã từng kết duyên khi xưa. Đấy là do con cách biệt ở ngoài cửa sổ, chẳng phải là do lỗi trưởng giả có cái nhìn thiên kiến!

4.2.2.1.2.1.2.2.3.2.2.2. Lãnh ngộ chuyện từ lâu đã biết những kẻ đó yêu thích Tiểu pháp

(Kinh) Luy sấu tiều tụy, phẩn thổ trần bộn, ô uế bất tịnh.

(經)羸瘦憔悴，糞土塵坌，汙穢不淨。

(Kinh: Còm cõi, tiều tụy, phân đất lấm lem, ô uế, chẳng sạch).

Do tu trí nơi nhân thì kém sức nên “luy” (羸, gầy còm). Do tu phước nơi nhân thì lực ít ỏi, nên là “sấu” (瘦, tong teo). Trong thì sợ vô thường nên là “tiều” (憔, mòn mỏi, khô khao), ngoài gặp tám nỗi khổ, nên là Tụy (悴, xơ xác). Tứ Trụ là “phẩn thổ” (phân đất), vô tri là “trần bộn” (bụi bám lem luốc).

4.2.2.1.2.1.2.2.3.2.2.3. Lãnh ngộ ý từ lâu đã biết cần phải tán thán ba loại xe

(Kinh) Tức thoát anh lạc, tế nhuyễn thượng phục, nghiêm sức chi cụ, canh trước thô tệ, cấu nị chi y, trần thổ bộn thân, hữu thủ chấp trì trừ phẩn chi khí, trạng hữu sở úy.

(經)卽脫瓔珞，細輭上服，嚴飾之具，更著麤弊，垢膩之衣，塵土坌身，右手執持除糞之器，狀有所畏。

(Kinh: Liền tháo chuỗi ngọc, y phục quý báu, mềm mịn, các vật trang sức, đổi sang mặc áo thô tệ, bẩn thỉu, bụi đất lấm thân, tay phải cầm nắm dụng cụ dọn phân, dáng vẻ đáng sợ).

“Tức thoát” (Liền tháo) ví như Ứng Thân và Báo Thân vô lượng công đức, thường gọi là chuỗi ngọc Đà La Ni Giới, Định, Huệ thuộc bốn mươi hai địa vị. “Tế nhuyễn thượng phục” (Áo quý báu mềm mịn) là Tịch Diệt Nhẫn, và các vật trang nghiêm, tức các tướng hải lớn nhỏ. Bởi lẽ, nếu dung mạo và y phục tốt đẹp, con sẽ kinh sợ. Nhị Thừa chẳng nên trông thấy tướng hảo ấy; vì thế gỡ ra. “Canh trước” (Đổi sang mặc): Hiện hình tướng cao trượng sáu thì gọi là Thô. Sanh Nhẫn và Pháp Nhẫn thì gọi là Tệ. Thị hiện có phiền não hữu vi, hữu lậu, thì gọi là “trần thổ bộn thân” (bụi đất lấm thân). “Hữu thủ” (Tay phải) sánh ví Quyền dụng (tác dụng của Quyền). “Trừ phẩn chi khí” (Dụng cụ dọn phân): Ví như pháp môn để đối trị Kiến Tư; tự dùng pháp ấy để đoạn kết sử hòng thành Phật. Lại dùng pháp ấy để hóa độ người khác; vì thế gọi là “chấp trì” (cầm nắm). Thị hiện cùng sợ hãi sanh tử [giống như chúng sanh], lại còn thị hiện có các quả báo như gió lạnh, ăn lúa mạch dành cho ngựa v.v… cho nên nói là “trạng hữu sở úy” (dáng vẻ đáng sợ).

4.2.2.1.2.1.2.2.3.2.2.4. Lãnh ngộ “từ lâu đã biết tương xứng ý nguyện” tiếp nhận vâng hành

(Kinh) Ngữ chư tác nhân: “Nhữ đắc cần tác, vật đắc giải tức”. Dĩ phương tiện cố, đắc cận kỳ tử, hậu phục cáo ngôn: “Đốt! Nam tử! Nhữ thường thử tác, vật phục dư khứ, đương gia nhữ giá. Chư hữu sở tu, bồn, khí, mễ, miến, diêm, thố chi thuộc, mạc tự nghi nan. Diệc hữu lão tệ sứ nhân, tu giả tương cấp, hảo tự an ý. Ngã như nhữ phụ, vật phục ưu lự. Sở dĩ giả hà? Ngã niên lão đại, nhi nhữ thiếu tráng. Nhữ thường tác thời, vô hữu khi đãi, sân hận, oán ngôn, đô bất kiến nhữ hữu thử chư ác như dư tác nhân. Tự kim dĩ hậu, như sở sanh tử”. Tức thời, trưởng giả cánh dữ tác tự, danh chi vi nhi. Nhĩ thời, cùng tử tuy hân thử ngộ, do cố tự vị khách tác tiện nhân. Do thị chi cố, ư nhị thập niên trung, thường linh trừ phẩn.

(經)語諸作人：「汝得勤作，勿得懈息」。以方便故，得近其子，後復告言：「咄！男子！汝常此作，勿復餘去，當加汝價。諸有所須，盆，器，米，麵，鹽，醋之屬，莫自疑難。亦有老弊使人，須者相給，好自安意。我如汝父，勿復憂慮。所以者何？我年老大，而汝少壯。汝常作時，無有欺怠，瞋恨，怨言，都不見汝有此諸惡如餘作人。自今已後，如所生子」。卽時，長者更與作字，名之為兒。爾時，窮子雖欣此遇，猶故自謂客作賤人。由是之故，於二十年中，常令除糞。

(Kinh: Bảo các người làm: “Các ngươi phải siêng làm việc, đừng nên lười nghỉ”. Dùng phương tiện đó để được gần con. Sau đấy, lại bảo rằng: “Này chàng trai! Ngươi thường làm nơi đây, đừng đi nơi khác, ta sẽ trả công thêm cho ngươi. Các thứ cần dùng như chậu, bát, gạo, bột, muối, dấm, ngươi chớ nghi ngại. Cũng có gã đầy tớ già hèn hạ, nếu cần thì ta sẽ ban cho, hãy khéo an lòng. Ta như cha ngươi, chớ nên lo sầu. Vì cớ sao vậy? Vì ta tuổi đã già cả, còn ngươi trẻ mạnh. Trong lúc làm việc, ngươi thường chẳng lừa dối, giận hờn, thốt lời oán thán. Trọn chẳng thấy ngươi có các tật xấu đó như những kẻ làm công khác! Từ nay trở đi, ngươi như con đẻ của ta”. Ngay khi đó, trưởng giả liền đặt tên cho hắn, gọi hắn là con. Lúc đó, gã nghèo tuy vui mừng trước sự đãi ngộ ấy, vẫn tự cho mình là khách, là kẻ hèn. Do bởi lẽ đó, trong hai mươi năm, thường sai dọn phân).

Đoạn kinh văn này sánh ví đầy đủ pháp môn [ba mươi bảy] đạo phẩm, gồm bảy khoa, dùng tướng trạng dọn phân hiển nhiên để lãnh ngộ [ý nghĩa] “các con tâm hớn hở, hăng hái, xô đẩy giành nhau cùng rảo chạy ra khỏi nhà lửa” trong phần trước:

- Một là câu “ngữ chư tác nhân” (nói với những người làm công), sánh ví pháp Tứ Niệm Xứ. Dụng cụ dọn phân chính là cảnh để đoạn trừ kết sử, tức là địa vị ngoại phàm Văn Huệ.

- Hai là “nhữ đẳng cần tác, mạc đắc giải tức” (các ngươi hãy nên siêng năng làm việc, đừng nên lười biếng, thôi nghỉ), ví như Tứ Chánh Cần, có thể phát khởi địa vị Noãn. [Địa vị] Noãn là nội phàm. Vì thế, nói “đắc cận kỳ tử” (để được gần con).

- Ba là “hậu phục cáo ngôn” (sau đó lại bảo rằng), ví như Tứ Như Ý Túc. “Đốt” (咄, chao ôi) là từ ngữ kinh ngạc cảm thán, khiến cho [người nghe] bỏ tán loạn, nhập tĩnh. Chánh Cần thuộc trí, như nam tử thuộc Dương. Như Ý Túc thuộc Định, như phụ nữ là Âm. Nếu chỉ có Chánh Cần thúc giục, sẽ chẳng tương ứng với Chân. Vì thế, nói “đốt” để khiến [cho hành nhân] tu Như Ý Túc. Niệm, Xứ, Chánh Cần là động, chẳng chuyên nhất, chẳng gọi là Thường.

Trong Tứ Như Ý, Định chẳng duyên theo lẽ khác, tư duy là Định, hễ tư duy bèn đoạn. Định là đoạn, chuyên nhất. Vì thế nói “nhữ thường thử tác” (ngươi thường làm ở nơi đây), chẳng còn động loạn lăng xăng nữa! Vì thế nói “vật phục dư khứ” (đừng đi nơi khác nữa). Đấy là Đảnh vị.

Trong Như Ý Quán, có thể phát sanh vô lậu. Vì thế nói “đương

gia nhữ giá” (sẽ tăng thêm tiền công cho ngươi). Hữu lậu, vô lậu, trợ đạo, chánh đạo đều cầu từ Như Ý Quán. Hễ cần liền đạt được, cho nên nói “chư hữu sở tu mạc tự nghi nan” (các thứ cần dùng, chớ nên nghi ngại).

“Chậu, đồ đựng” sánh ví bản thể của Tứ Thiền chứa đựng chi lâm. Gạo ví như Sanh Không Trí là thô, bột ví như Pháp Không Trí là tế (trong Tạng Giáo cũng có Pháp Không, chẳng phải là Pháp Không của Đại Thừa). Những điều này thuộc về chánh đạo. Muối ví như vô thường trong mười sáu hành quán. Dấm ví như khổ. Các điều này thuộc về trợ đạo. Như [chỉ có] gạo và bột sẽ khó ăn, cần phải có muối, dấm trộn vào. Ví như chánh đạo khó hiển lộ, cần phải có trợ đạo giúp sức.

“Diệc hữu lão tệ sứ nhân” (Cũng có kẻ tớ già hèn tệ): Trong Như Ý Quán, có thể phát khởi thần thông để thay thế tay chân, nhưng thần thông kém cỏi, yếu ớt; cho nên nói là “lão tệ”. Lại nữa, trong các pháp môn, trợ đạo như cửu tưởng, thập tưởng, bát bội xả v.v… được sánh ví như kẻ để sai khiến. Trong Như Ý Quán, cũng có các pháp ấy. Cần phải có các pháp ấy để giúp cho chánh đạo, để đều trở thành người cùng được giải thoát. Vì thế nói “tu giả tương cấp” (hễ cần thì sẽ ban cho).

- Bốn, “hảo tự an ý” (khéo tự an lòng): Sánh ví Ngũ Căn. Nếu có Ngũ Căn, thì sẽ an ổn, chắc chắn, khó hư hoại. Đây là Nhẫn vị.

- Năm, “ngã như nhữ phụ” (ta như cha của ngươi): Sánh ví Ngũ Lực thuộc địa vị Thế Đệ Nhất, dường như đã hiểu, đã gần với lẽ Chân. Vì thế nói “ngã như nhữ phụ” (ta như cha của ngươi) cho đến “như sở sanh tử” (như con ruột của ta).

Từ “sở dĩ giả hà” (vì cớ sao vậy) trở đi, giải thích ý nghĩa “như cha”. Phật thuộc chỗ chung cục của đạo, đã trọn đủ Trí Đoạn; cho nên nói là “lão đại” (già cả). Ngươi thuộc chỗ khởi đầu của đạo, chẳng có Trí Đoạn; cho nên nói là “thiếu tráng” (trẻ mạnh). Do có Tín Lực, nên chẳng lừa đối. Do có Tinh Tấn Lực, cho nên chẳng biếng nhác. Do có Niệm Lực, cho nên chẳng sân. Do có Định Lực, cho nên chẳng hận. Do có Huệ Lực, cho nên chẳng oán. Xa là ví như các kiến chấp cầu lý của ngoại đạo; gần thì ví như bốn địa vị Tứ Niệm Xứ v.v… cũng chưa tránh khỏi năm lỗi.

- Sáu, “tức thời cánh dữ tác tự, danh chi vi nhi” (lập tức bèn đặt tên, gọi hắn là con): Sánh ví Thất Giác, Bát Chánh Đạo, nhập địa vị Kiến Đạo. Tâm Thế Đệ Nhất chẳng gián đoạn chứng Chân. Vì thế nói “tức thời”. Từ đấy trở đi, chuyển phàm thành thánh. Do đó, nói: “Cánh tác dữ tự” (Bèn đặt tên cho hắn). Kinh A Hàm nói năm loại Phật tử, tức Tứ Quả và Bích Chi Phật. Bồ Tát chẳng đoạn kết sử, nghĩa của “con” chưa thành, đó chính là nghĩa này.

- Bảy, “nhĩ thời, cùng tử tuy hân thử ngộ” (lúc bấy giờ, gã nghèo vui mừng trước sự đãi ngộ ấy) trở đi, ví như địa vị tu đạo Thất Giác, Bát Chánh. Do chẳng biết đảm nhiệm nối tiếp Đại Thừa; cho nên nói “nhị thập niên trung, thường linh trừ phẩn” (trong hai mươi năm, thường sai dọn phân). Vì thế nói “do cố tự vị khách tác tiện nhân” (vẫn như cũ, tự cho mình là khách, là kẻ hạ tiện). Do kẻ đó chỉ bẩm thọ Quyền giáo tu hành để hết khổ. Vì thế nói “nhị thập niên trung, thường linh trừ phẩn”, tức là Kiến Đế “nhất vô ngại, nhất giải thoát”. Tư duy đạo “cửu vô ngại, cửu giải thoát”.

Phần ba, “truy ngược lại các thí dụ [để lãnh hội]” đã xong.

4.2.2.1.2.1.2.2.4. Thí dụ về lãnh nhận, giao phó gia nghiệp

Gần là lãnh ngộ thí dụ “bình đẳng ban cho cỗ xe lớn trong nhà lửa”; xa là lãnh ngộ phần Hiển Thật thuộc Kệ Tụng trong phẩm Phương Tiện.

4.2.2.1.2.1.2.2.4.1. Nhận lãnh gia nghiệp

4.2.2.1.2.1.2.2.4.1.1. Thấu hiểu, tin nhận

(Kinh) Quá thị dĩ hậu, tâm tương thể tín, nhập xuất vô nan, nhiên kỳ sở chỉ do tại bổn xứ.

(經)過是已後，心相體信，入出無難，然其所止猶在本處。

(Kinh: Sau đó, tâm gã dần dần thấu hiểu, tin tưởng, ra vào chẳng e sợ, nhưng vẫn ở chỗ cũ).

Đây chính là sánh ví thời Phương Đẳng quở trách Tiểu pháp. Do kẻ đó đã đạt được cái “giá” [chứng đắc] Niết Bàn, đã chẳng phải là chuyện hư huyễn. Nay vì hàng Bồ Tát nói pháp Đại Thừa, cũng ắt là con tin tưởng cha chẳng hư dối. Đức Phật biết họ đã đoạn Kiến Tư, nghe Đại Thừa chẳng báng bổ, vô lậu căn nhạy bén, có thể sanh khởi tín tâm nhỏ nhoi, tức là cha tin tưởng con. Do vậy, được thấy thân tôn quý, đặc biệt. Nghe giáo pháp Đại Thừa, thì gọi là Nhập. Lại bị quở trách, chiết phục, vẫn thấy thân trượng sáu thuyết pháp Tiểu Thừa, thì gọi là Xuất. Đối với đại, tiểu, xuất, nhập, tuy chẳng còn nghi nan, vẫn cho rằng “Đại Thừa là chuyện của hàng Bồ Tát, chẳng phải là bổn phận thuộc về trí huệ của chính mình”, chẳng chịu hồi tâm hướng về Đại Thừa. Vì thế, nói “sở chỉ do tại bổn xứ” (vẫn ở lại chỗ cũ).

4.2.2.1.2.1.2.2.4.1.2. Bảo con nhận lãnh gia nghiệp

4.2.2.1.2.1.2.2.4.1.2.1. Bảo con trông coi gia sự

(Kinh) Thế Tôn! Nhĩ thời, trưởng giả hữu tật, tự tri tương tử bất cửu, ngữ cùng tử ngôn: - Ngã kim đa hữu kim, ngân, trân bảo, thương khố doanh dật. Kỳ trung đa thiểu, sở ưng thủ dữ, nhữ tất tri chi. Ngã tâm như thị, đương thể thử ý. Sở dĩ giả hà? Kim ngã dữ nhữ, tiện vi bất dị, nghi gia dụng tâm, vô linh lậu thất.

(經)世尊！爾時，長者有疾，自知將死不久，語窮子言：「我今多有金，銀，珍寶，倉庫盈溢。其中多少，所應取與，汝悉知之。我心如是，當體此意。所以者何？今我與汝，便為不異，宜加用心，無令漏失」。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Lúc bấy giờ, trưởng giả bị bệnh, tự biết chẳng lâu sau sẽ chết, bảo gã nghèo rằng: “Ta nay có nhiều vàng, bạc, trân bảo, kho đụn đầy ắp. Số lượng trong ấy nhiều ít, nên thu chi ra sao, con đều phải biết. Tâm cha như thế, con hãy nên hiểu ý ấy. Vì cớ sao vậy? Nay cha và con chẳng khác biệt gì, con hãy nên gắng dụng tâm, đừng để hao hụt, mất mát”).

Đây chính là sánh ví thời Bát Nhã chuyển giáo. “Tương tử bất cửu” (Chẳng lâu sau sẽ chết): Có căn cơ bèn ứng. Đó là Sanh. Căn cơ đã hết, sự ứng hiện phải chấm dứt. Đó là Tử. Nay căn cơ đáng giáo hóa đã sắp hết, Ứng Thân do đó chẳng thể trụ thế lâu dài. “Vàng” ví như lý Trung Đạo, “bạc” ví như chân lý. Lý chẳng phải nhiều, nhưng xét theo các môn thì cũng có thể nói là “nhiều”. Chẳng hạn như Không chẳng phải chỉ có mười tám món, nhưng do xét theo mười tám pháp được phá mà gọi là Thập Bát Không. Trong phần khuyến học, đã nói hết thảy các pháp môn đều là trân bảo.

“Thương” (Vựa) ví như Định môn, tức một trăm lẻ tám tam-muội. “Khố” (Kho) ví như Huệ môn, tức là mười tám Không cảnh. Kho vựa Định Huệ gồm thâu hết thảy Thiền Định, trí huệ, chẳng bị thiếu khuyết. Trong dư dả, ngoài đầy ắp! Vì thế nói là “doanh dật”. “Kỳ trung đa thiểu” (Số lượng nhiều ít trong ấy) ví như hai môn Bát Nhã rộng và lược. Bồ Tát hành Bát Nhã, phải nên biết tướng rộng và lược. “Lược” tức Thiểu, “rộng” tức là Đa. Tự hành là Thủ (lấy), hóa độ người khác là Dữ (cho). Trong Đại Phẩm có nói: “Nhữ đương vị Bồ Tát thuyết” (Ông hãy nên vì hàng Bồ Tát mà nói). Do vậy, nói: “Nhữ tất tri chi” (Con đều nên biết hết). “Ngã tâm như thị” (Tâm cha như thế): Phật dùng Bát Nhã làm tâm. “Đương thể thử ý” (Hãy thấu hiểu ý ấy): Răn nhắc con hãy cùng ta lãnh hội Pháp Không.

“Kim ngã dữ nhữ tiện vi bất dị” (Nay cha và con chẳng khác nhau) có ba nghĩa:

- Một là gia bị khiến cho nói; vì thế, [Thanh Văn thay Phật giảng pháp trong hội Bát Nhã] chẳng khác Phật nói.

- Hai, các pháp đều Như; cho nên chẳng khác! Đó gọi là “Thiện Cát như, Như Lai như”. Nhất như, chẳng phải là nhị như.

- Ba, ngày nay mới ngộ cha con thiên tánh tương quan, cho nên chẳng khác. Nhưng hàng Nhị Thừa một mực cho rằng “được gia bị”, cho nên trở thành khác biệt (như Bát Nhã nói: “Khởi Nhị Thừa nhân, cảm hữu sở thuyết. Hữu sở thuyết giả, giai thị Phật lực” (Hàng Nhị Thừa há dám nói năng gì. Có nói năng gì, đều là do Phật lực). Do căn cơ chưa chuyển, cho nên nói là “gia bị”).

“Nghi gia dụng tâm, vô linh lậu thất” (Hãy nên gắng dụng tâm, đừng để sai sót, mất mát) có hai nghĩa:

- Một là xét theo giáo, vì hàng Bồ Tát mà nói, đừng để sai sót, thất lạc.

- Hai là xét theo lý. Đấy chính là vật của ông, chớ nên để sót mất!

4.2.2.1.2.1.2.2.4.1.2.2. Vâng mạng nhận lãnh hiểu biết

(Kinh) Nhĩ thời, cùng tử tức thọ giáo sắc, lãnh tri chúng vật, kim, ngân, trân bảo, cập chư khố tạng, nhi vô hy thủ nhất xan chi ý. Nhiên kỳ sở chỉ cố tại bổn xứ, hạ liệt chi tâm, diệc vị năng xả.

(經)爾時，窮子卽受教敕，領知眾物，金，銀，珍寶，及諸庫藏，而無希取一餐之意。然其所止故在本處，下劣之心，亦未能捨。

(Kinh: Lúc bấy giờ, gã nghèo liền vâng theo lời răn truyền, tiếp nhận coi sóc các vật, vàng, bạc, trân bảo, và các kho tàng, nhưng chẳng có ý niệm mong lấy [của cải] đáng chừng một bữa ăn. Chỗ ở của gã vẫn ở tại chỗ cũ, cái tâm kém hèn cũng chưa thể xả).

“Vô hy thủ” (Chẳng mong lấy): Như ngài Thiện Cát (Tu Bồ Đề) tuy nói Bát Nhã, nhưng tự nhủ “ta chẳng có phần nơi đây”! “Chỉ bổn xứ” (Ở tại chỗ cũ): Vẫn giữ chắc cái quả Tiểu Thừa đã chứng. “Vị xả hạ liệt tâm” (Chưa bỏ cái tâm kém hèn): Tuy hổ thẹn vì tu tập Tiểu pháp, nhưng chưa thể hồi tâm hướng Đại.

Hỏi: - Tới thời Bát Nhã, hàng Nhị Thừa ngầm đạt được lợi ích, vì sao chẳng có ý mong cầu đạt được?

Đáp: - Lãnh biết vô lượng pháp môn sai biệt, cho nên gọi là “biệt ích”. Chẳng có tâm mong cầu giữ lấy, cho nên gọi là “mật đắc” (ngầm được). Nếu chịu mong mỏi, giữ lấy, sẽ là “hiển đắc”, lẽ đâu gọi là “mật đắc”?

Phần thứ nhất, trong thí dụ về lãnh nhận gia nghiệp, phần lãnh hội ý nghĩa “thoát nạn, hoan hỷ” trong phần trước đã xong.

4.2.2.1.2.1.2.2.4.2. Thí dụ về giao phó gia nghiệp

4.2.2.1.2.1.2.2.4.2.1. Chánh thức giao phó gia nghiệp, tức lãnh ngộ hai ý nghĩa “con đòi xin xe” và “cha bình đẳng thí cho cỗ xe lớn như nhau”

(Kinh) Phục kinh thiểu thời, phụ tri tử ý, tiệm dĩ thông thái, thành tựu đại chí, tự bỉ tiên tâm. Lâm dục chung thời, nhi mạng kỳ tử, tịnh hội thân tộc, quốc vương, đại thần, Sát-lợi, cư sĩ, giai tất dĩ tập, tức tự tuyên ngôn: “Chư quân đương tri, thử thị ngã tử, ngã chi sở sanh. Ư mỗ thành trung, xả ngã đào tẩu, linh bình tân khổ, ngũ thập dư niên. Kỳ bổn tự mỗ, ngã danh mỗ giáp, tích tại bổn thành, hoài ưu thôi mịch, hốt ư thử gian, ngộ hội đắc chi. Thử thật ngã tử, ngã thật kỳ phụ. Kim ngã sở hữu nhất thiết tài vật, giai thị tử hữu, tiên sở xuất nội, thị tử sở tri”.

(經)復經少時，父知子意，漸以通泰，成就大志，自鄙先心。臨欲終時，而命其子，幷會親族，國王、大臣、剎利、居士，皆悉已集，卽自宣言：「諸君當知，此是我子，我之所生。於某城中，捨我逃走，竛竮辛苦，五十餘年。其本字某，我名某甲，昔在本城，懷憂推覓，忽於此間，遇會得之。此實我子，我實其父。今我所有一切財物，皆是子有，先所出內，是子所知」。

(Kinh: Lại qua ít lâu sau, cha biết ý con đã dần dần thông thái, thành tựu chí lớn, tự chê tâm trước. Khi sắp lâm chung, ông bảo con và thân tộc nhóm lại. Quốc vương, đại thần, Sát-lợi, cư sĩ đã đều tụ tập, ông tự tuyên bố: “Các vị nên biết: Đây là con tôi, do tôi sanh ra. Ở trong thành nọ, nó bỏ tôi trốn đi, trôi nổi, cay đắng suốt hơn năm mươi năm. Nó vốn tên đó, còn tôi tên là… Xưa ở tại thành này, ôm lòng lo lắng tìm kiếm, bỗng ở nơi đây, tình cờ gặp nó. Đây thật là con tôi, tôi thật sự là cha nó. Nay tất cả hết thảy tài vật tôi đã có đều là của con tôi, trước đây các thứ phát ra, thâu vào, con tôi đều coi sóc”).

“Phục kinh thiểu thời” (Lại qua ít lâu sau): Ví như sau thời Bát Nhã. Ngay trong khi nói kinh Vô Lượng Nghĩa, đã nghe “vốn từ một pháp, sanh ra vô lượng các pháp”, ắt suy nghĩ “vô lượng các pháp phải nên hoàn nhập một pháp!” Khi suy nghĩ như thế, dần dần thông thái. Do vậy, căn cơ Đại Thừa được phát khởi. Cho đến trong kinh này, đã thốt ra ba lượt thỉnh, gọi là “tự bỉ tiên tâm” (tự chê cái tâm trước đó). Đấy chính là lãnh hội ý nghĩa [các con] đòi xin xe trong phần trước. “Lâm dục chung thời” (Lúc sắp lâm chung) như kinh văn trong phần sau đã nói: “Như Lai bất cửu tương nhập Niết Bàn” (Chẳng lâu sau, Như Lai sẽ nhập Niết Bàn), đó là nói đến thời Pháp Hoa vậy. “Mạng kỳ tử” (Truyền lệnh cho con mình): Tức là những người được hóa độ bởi hai vạn ức Phật, căn cơ Đại Thừa đã chín muồi, mười phương vân tập. Hai chữ “tịnh hội” (cùng nhóm họp) gồm chung các điều tiếp đó. Nói “thân tộc” là nói đến Ảnh Hưởng Chúng, bao gồm mười phương Pháp Thân Bồ Tát. Nói “quốc vương” tức là hết thảy các kinh tiệm và đốn. Đúng theo căn cơ mà tạo lợi ích cho chúng sanh, mỗi bộ mỗi khác, cho nên gọi là Quốc. Kinh nào cũng đều nói là “bậc nhất”, cho nên mỗi kinh đều gọi là “vương”. Nay kinh này dung thông các kinh, cho nên gọi là “tịnh hội quốc vương” (và nhóm họp các quốc vương). Đẳng Giác Bồ Tát là “đại thần”. Thập Địa Bồ Tát là Sát-lợi; hàng Bồ Tát thuộc ba mươi tâm (các địa vị thuộc Tam Hiền) là “cư sĩ”. Từ “chư quân đương tri” (các vị nên biết) trở đi, tổng kết, dung hội cha con. Thật sự theo ta học, cho nên nói “thử thị ngã tử” (đây là con ta). Từ ta mà hiểu biết, cho nên nói là “ngã chi sở sanh” (do ta sanh ra).

“Ư mỗ thành giả” (Ở tại thành nọ): Tại Tây Trúc, kinh văn của kinh này nhiều, có thể nói đến danh tự của quốc độ trước kia, chẳng hạn như nhân duyên của Đại Thông Trí Thắng Phật. Nay kinh này giản lược, chỉ nói là “mỗ mỗ” (này nọ). Trái nghịch pháp Đại Thừa, trốn vào sanh tử. Vì thế nói “xả ngã đào tẩu” (bỏ ta trốn đi). Trải qua đủ cả sáu đường, cho nên nói “ngũ thập dư niên” (hơn năm mươi năm). Trong địa vị Pháp Thân, thường tìm tòi căn cơ có thể hóa độ. Vì thế nói “tích tại bổn thành, hoài ưu thôi mịch” (xưa kia ở tại thành ấy, lo buồn tìm kiếm), cho đến ngày nay mới cảm ứng đạo giao. Vì thế nói “hốt ư thử gian, ngộ hội đắc chi” (bỗng ở nơi đây tình cờ tìm được). Từ chữ “kim ngã sở hữu” (nay các thứ ta có) trở đi, chánh thức giao phó gia nghiệp. Hết thảy tài vật tức là vạn hạnh, vạn đức của Đại Thừa. “Tiên sở xuất nội” (Các thứ chi ra, thâu vào trước kia) tức là nói đến các pháp Bát Nhã cộng và bất cộng đại lược hay chi tiết. “Tiên dĩ lãnh tri” (Nó đã trông coi từ trước): Nay chỉ giao phó. Do vậy, kinh Pháp Hoa chỉ đàm luận “khai, thị, ngộ, nhập” tri kiến của Phật, chẳng còn nói cặn kẽ hết thảy các hành tướng. Đấy là lãnh hội ý nghĩa “bình đẳng ban cho cỗ xe lớn”.

4.2.2.1.2.1.2.2.4.2.2. Được giao phó bèn hoan hỷ

Lãnh hội ý nghĩa “được xe, hoan hỷ” trong phần trước.

(Kinh) Thế Tôn! Thị thời, cùng tử văn phụ thử ngôn, tức đại

hoan hỷ, đắc vị tằng hữu, nhi tác thị niệm: “Ngã bổn vô tâm hữu sở hy cầu, kim thử bảo tạng tự nhiên nhi chí”.

(經)世尊！是時，窮子聞父此言，卽大歡喜，得未曾有，而作是念：「我本無心有所希求，今此寶藏自然而 至」。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Lúc bấy giờ, gã nghèo nghe lời ấy của cha, liền rất hoan hỷ, đạt được điều chưa từng có, mà nghĩ thế này: “Ta vốn chẳng có lòng mong cầu, nay kho báu này tự nhiên đưa đến”).

Sánh ví trong thời Tam Tạng, tâm vốn chẳng mong cầu. Trong thời Phương Đẳng, tuy hổ thẹn vì Tiểu pháp, tự cho là chính mình chẳng có hy vọng, cho nên chẳng cầu. Trong thời Bát Nhã, tuy lãnh nhận, hiểu biết, nhưng tự cho chẳng thuộc về bổn phận của chính mình, cho nên không cầu. Chẳng cầu như thế mà nay tự đạt được! Nhưng nguyên do của sự hoan hỷ ấy có gần và xa. Nếu [cha] chẳng dạy [con] làm thuê trước đó, ban cho cái giá (tiền công) một ngày, há tâm con có thể dần dần thấu hiểu, tin tưởng ư? Ủy thác gia nghiệp, giao phó tài sản, ví như do Tam Tạng mà đoạn kết sử thì mới kham cùng [hàng Bồ Tát] nghe Đại Tập. Bị ngài Tịnh Danh (Duy Ma Cật) chiết phục, chuyển giáo Bát Nhã, dẫn đến ngày nay được khai hiển, thọ ký. Làm thuê, chấp nhận công sá, tức là nguyên do xa. Thấu hiểu, tin tưởng, thông hiểu tường tận chính là nguyên do gần.

Lại nữa, trong phần thí dụ dẫn dụ trước đó, đều cùng có hai ý:

- Một, lãnh ngộ chuyện đức Phật dùng cả ba thừa để giáo hóa khởi nguồn từ dưới cội đạo thụ (cội Bồ Đề), cuối cùng là thoát khỏi nhà [lửa đang cháy hừng hực].

- Hai, suy lường để lãnh hội ý nghĩa, khởi đầu từ Pháp Thân, kết thúc bằng suy nghĩ nhập diệt.

Nay trong phần lãnh nhận và giao phó, cũng có hai ý:

- [Một là] suy tìm lãnh hội lòng từ bi dùng bốn vị (sữa, lạc, sanh tô, và thục tô) để điều phục.

- Hai là rốt cuộc tiếp nhận tài sản được giao phó rốt ráo là một vị [đề hồ].

“Xa, gần, đầu, cuối”, gộp chung lại để luận định ngũ vị (sữa, lạc, sanh tô, thục tô, đề hồ), vì sao? Chính là sai khiến người bên cạnh. Lời nói của người bên cạnh ví như pháp viên đốn trong hội Hoa Nghiêm. Đó là khởi đầu của giáo. Người bên cạnh ví như bò, lời họ nói ví như sữa. Vì thế nói “từ Phật mà phát ra mười hai bộ kinh”, tức là vị đầu tiên (vị sữa). Nếu dùng pháp đó (pháp Hoa Nghiêm viên đốn) để tiếp độ hàng Nhị Thừa, sẽ chẳng có căn cơ [tương xứng để] tiếp nhận, họ sẽ “mê muội, ngã lăn ra đất”, căn cơ hoàn toàn sống sít như sữa [chưa qua tinh luyện].

Kế đó, [trong thí dụ] nêu ra: Ngầm sai hai người đến nói pháp “dọn phân” (dẹp trừ trần cấu trong tâm), ví như tại Lộc Uyển, nói ba thừa, Tiểu căn bèn tin tưởng, đổi phàm thành thánh, như chuyển sữa thành lạc. Vì thế nói “từ mười hai bộ xuất sanh Tu Đa La”, tức là vị thứ hai (lạc).

Kế đó, nói “tâm thấu hiểu, tin tưởng, ra vào chẳng gặp khó khăn”, ví như nói các kinh Phương Đẳng, Tịnh Danh, đề cao Đại, chiết phục Tiểu, hàng Nhị Thừa nghe Đại pháp chẳng phỉ báng, chiết phục căn cơ Tiểu Thừa chẳng thoái thất [tín tâm đối với Đại Thừa]. Ấy là do Tam Tạng đoạn kết sử, nhận lấy cái giá một ngày. Vì thế, chấp thuận khen ngợi [Đại pháp], chê bai [Tiểu pháp]. Nếu chưa đoạn kết sử, sẽ không thể kham nghe hoằng dương Đại pháp! Nếu trước đó, chẳng tiếp nhận Khuyến môn, cũng chẳng thể kham nghe chiết phục Tiểu pháp. Nếu trước đó, chẳng tiếp nhận Giới môn, mà nay chẳng phỉ báng, chẳng lui sụt, là do tâm dần dần tin tưởng, thấu hiểu. Đã đích thân chứng Tiểu, cho nên tin Đại chẳng hư dối. Đạt được giá trị Niết Bàn, cho nên thấu hiểu sự chiết phục mà chẳng sân, tuy [luôn nghĩ các pháp môn Đại Thừa] chẳng phải là chuyện của chính mình, nhưng chẳng ngờ vực, báng bổ! Cái tâm thuần thục như từ lạc sanh ra sanh tô. Vì thế nói “từ Tu Đa La xuất sanh kinh Phương Đẳng”, tức vị thứ ba (sanh tô).

Kế đó, trưởng giả tự biết không lâu sẽ chết, ví như trong hội Bát Nhã, khiến cho họ (các vị đại Thanh Văn) lãnh giáo, vì hàng đại Bồ Tát nói Ma Ha Bát Nhã. Đã nhận coi sóc các vật (các pháp môn Đại Thừa), thống nhiếp trọn khắp pháp môn, tâm sáng tỏ, biện tài càng tăng thêm hâm mộ vui sướng. Chỉ hận [căn tánh Nhị Thừa vẫn] trụ trong Tiểu pháp, [tự coi các pháp tài Đại Thừa] chẳng phải là vật của chính mình, [đức Phật bèn] tháo bỏ chuỗi anh lạc, đổi sang áo cũ dơ, mở phương tiện, hứa khả, [các chúng sanh căn tánh Nhị Thừa hướng về Đại pháp], há chẳng vui sướng ư? Do vậy, tâm họ dần dần thông thái, thành tựu đại chí, như từ sanh tô sanh ra thục tô. Vì thế nói: “Từ Phương Đẳng xuất sanh Ma Ha Bát Nhã”, tức vị thứ tư (thục tô).

Kế đó, lúc sắp lâm chung, dặn bảo con, ví như sau thời Bát Nhã, phán biện thiên tánh (chân tánh), xác định cha con, hội quy tam thừa về Nhất Thừa, giao phó tài sản và thọ ký, nói giáo pháp Pháp Hoa, khai tri kiến của Phật, chỉ bày tướng chân thật. Nghi tâm của hàng Bồ Tát đã trừ, Thanh Văn được làm Phật, đều dùng sự diệt độ của Như Lai để diệt độ, như từ thục tô sanh ra đề hồ. Cho nên nói “từ Ma Ha Bát Nhã xuất sanh Đại Niết Bàn”, tức vị thứ năm (đề hồ).

Bốn vị đại đệ tử thấu hiểu sâu xa ý Phật, nhận lãnh giáo pháp “nhất hóa ngũ vị” (từ Nhất Thừa mà thuận theo căn tánh của chúng sanh, chia thành năm thời giáo hóa), theo thứ tự từ đầu đến đuôi, kinh văn xuất sanh ý nghĩa ấy (Đây chính là hàng Thanh Văn chậm lụt nhất, cần phải trải qua năm vị. Nếu căn cơ hơi nhạy bén hơn đôi chút, sẽ là bốn, ba, hoặc hai vị, liền được nhập Thật. Vì thế, ngũ thời giáo riêng biệt này chỉ xét theo một loại căn tánh nghe pháp [để luận định như thế]. Chớ nên chấp vào một trường hợp riêng biệt, để rồi bắt bẻ các trường hợp chung. Lại nữa, Hoa Nghiêm như mặt trời chiếu vào núi cao. A Hàm như ánh sáng mặt trời soi thấu hang thẳm. Khi chiếu vào hang thẳm, chưa hề chẳng chiếu núi cao. Khi nói A Hàm, lẽ nào chẳng nói Hoa Nghiêm? Phương Đẳng và Bát Nhã cứ phỏng theo đó mà suy. Người hiện thời chỉ đọc một sách Tứ Giáo Nghi, chẳng biết học rộng [các giáo nghĩa của] Thai Tông, há có thể biết nổi đại dụng và đại cơ của Như Lai ư?)

Phần thứ nhất, “lập thí dụ” đã xong.

4.2.2.1.2.2. Kết hợp thí dụ với pháp

Phần này hết sức giản lược, do trong phần thí dụ đã nói cặn kẽ, cho nên chẳng luận định lần nữa, cốt sao hiểu ý, chẳng cần phải rườm lời!

4.2.2.1.2.2.1. Đối ứng thí dụ “cha con lạc mất nhau” với pháp

(Kinh) Thế Tôn! Đại phú trưởng giả, tắc thị Như Lai. Ngã đẳng giai tự Phật tử.

(經)世尊！大富長者，則是如來。我等皆似佛子。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Ông trưởng giả giàu to chính là Như Lai. Chúng con đều giống như con của Phật).

“Tự” có hai nghĩa:

- Một, là do giữ lấy căn cơ Đại Thừa, cho nên là con. Xưa kia chưa bỏ trốn, đã chẳng phải là chân vị, do vẫn còn thuộc địa vị ngoại phàm. Vì thế gọi là Tự (似, dường như).

- Hai, do giữ lấy căn cơ Tiểu Thừa mà là con. Con đã trốn khỏi cha, do chê bai, bèn nói là Tự (dường như), tức là dùng chữ Tự để kết hợp với ý nghĩa biểu pháp của chuyện cha con lạc mất nhau.

4.2.2.1.2.2.2. Nêu ý nghĩa biểu pháp của chuyện “cha con gặp nhau”

(Kinh) Như Lai thường thuyết ngã đẳng vi tử.

(經)如來常說我等為子。

(Kinh: Như Lai thường nói chúng con là con).

Chỉ kết hợp với pháp chuyện “trưởng giả thấy con liền nhận biết”, tức là đã bao gồm tám ý nghĩa trong hai đoạn kinh văn nói về “cha thấy con” và “con thấy cha”.

4.2.2.1.2.2.3. Nêu ý nghĩa biểu pháp của thí dụ [cha cho người] “truy đuổi và khuyên dụ”

4.2.2.1.2.2.3.1. Nêu ý nghĩa biểu pháp của chuyện “sai người bên cạnh truy đuổi”

(Kinh) Thế Tôn! Ngã đẳng dĩ tam khổ cố, ư sanh tử trung, thọ chư nhiệt não, mê hoặc, vô tri, nhạo trước Tiểu pháp.

(經)世尊！我等以三苦故，於生死中，受諸熱惱，迷惑，無知，樂著小法。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Chúng con do vì tam khổ, ở trong sanh tử, hứng chịu các thứ nhiệt não, mê hoặc, vô tri, ưa thích, chấp trước Tiểu pháp).

Tam khổ là Hoại Khổ, Hành Khổ, và Khổ Khổ. “Thọ chư nhiệt não” tức là ngũ trược chướng nặng. “Mê hoặc, vô tri” tức là chẳng tiếp nhận lời khuyên răn. “Nhạo trước Tiểu pháp” (Ưa thích, chấp chặt pháp Tiểu Thừa): Tức là chỉ có tiểu chí, chẳng kham tiếp nhận sự giáo hóa bằng pháp Đại Thừa.

4.2.2.1.2.2.3.2. Đối ứng chuyện “hai người đến khuyến dụ” với pháp

4.2.2.1.2.2.3.2.1. Kết hợp chuyện “cùng tiếp nhận sự giáo hóa bằng tam thừa” với pháp

(Kinh) Kim nhật Thế Tôn linh ngã đẳng tư duy, quyên trừ chư pháp hý luận chi phẩn. Ngã đẳng ư trung, cần gia tinh tấn, xưng chí “Niết Bàn nhất nhật” chi giá. Ký đắc thử dĩ, tâm đại hoan hỷ, tự dĩ vi túc, tiện tự vi ngôn: “Ư Phật pháp trung, cần tinh tấn cố, sở đắc hoằng đa”.

(經)今日世尊令我等思惟，蠲除諸法戲論之糞。我等於中，勤加精進，稱至「涅槃一日」之價。旣得此已，心大歡喜，自以為足，便自謂言：「於佛法中，勤精進故，所得宏多」。

(Kinh: Ngày nay đức Thế Tôn bảo chúng con tư duy, dẹp trừ phân dơ, tức các pháp hý luận. Ở trong ấy, chúng con siêng năng, ra sức tinh tấn, gọi là đạt tới cái giá “Niết Bàn một ngày”. Đã đạt được điều ấy rồi, tâm hết sức hoan hỷ, tự cho là đủ, liền tự nhủ rằng: “Do siêng năng tinh tấn trong Phật pháp mà đạt được rộng nhiều”).

“Linh ngã đẳng tư duy” (Khiến cho chúng con tư duy) chính là kết hợp các chuyện đã trần thuật cặn kẽ trong phần trước với ý nghĩa biểu pháp. “Cần gia tinh tấn” (Càng thêm siêng năng tinh tấn) tức là kết hợp với pháp chuyện “tìm con về, bảo dọn phân”. “Đắc chí Niết Bàn” (Được đạt tới Niết Bàn) là nêu ý nghĩa biểu pháp của chuyện “đã chấp nhận giá cả [thuê mướn về dọn phân]” trong phần trước.

4.2.2.1.2.2.3.2.2. Kết hợp với pháp chuyện lãnh thọ ý nghĩa

(Kinh) Nhiên Thế Tôn tiên tri ngã đẳng tâm trước tệ dục, nhạo ư Tiểu pháp, tiện kiến túng xả, bất vị phân biệt: “Nhữ đẳng đương hữu Như Lai tri kiến bảo tạng chi phần”.

(經)然世尊先知我等心著弊欲，樂於小法，便見縱捨，不為分別：「汝等當有如來知見寶藏之分」。

(Kinh: Nhưng trước đó, đức Thế Tôn đã biết trước tâm chúng con chấp trước ham muốn hèn tệ, ưa thích Tiểu pháp, chúng con liền bị Phật buông bỏ, Ngài chẳng vì chúng con nói phân biệt: “Các ông sẽ có phần nơi kho báu tri kiến của Như Lai”).

Trong phần trước, đã nói “một ngày nọ, từ xa trông thấy thân con”, nay lại nói “đã biết trước”. Trong phần trước nói “luy sấu tiều tụy” (còm cõi, tiều tụy), nay nói “tâm trước tệ dục” (tâm chấp trước các ham muốn kém cỏi) v.v… Trong phần trước nói “tức thoát anh lạc” (liền tháo chuỗi ngọc), phần này nói “bất vị phân biệt” (chẳng vì chúng con phân biệt) v.v…

Phần thứ ba, “cho người truy đuổi và khuyên dụ” đã xong.

4.2.2.1.2.2.4. Kết hợp với pháp chuyện lãnh nhận và giao phó gia nghiệp

4.2.2.1.2.2.4.1. Kết hợp với pháp chuyện nhận lãnh gia nghiệp

(Kinh) Thế Tôn dĩ phương tiện lực, thuyết Như Lai trí huệ. Ngã đẳng tùng Phật đắc Niết Bàn nhất nhật chi giá, dĩ vi đại đắc. Ư thử Đại Thừa, vô hữu chí cầu, ngã đẳng hựu nhân Như Lai trí huệ, vị chư Bồ Tát khai thị diễn thuyết, nhi tự ư thử vô hữu chí nguyện. Sở dĩ giả hà? Phật tri ngã đẳng tâm nhạo Tiểu pháp, dĩ phương tiện lực, tùy ngã đẳng thuyết, nhi ngã đẳng bất tri chân thị Phật tử.

(經)世尊以方便力，說如來智慧。我等從佛得涅槃一日之價，以為大得。於此大乘，無有志求，我等又因如來智慧，為諸菩薩開示演說，而自於此無有志願。所以者何？佛知我等心樂小法，以方便力，隨我等說，而我等不知真是佛子。

(Kinh: Đức Thế Tôn dùng sức phương tiện, nói trí huệ của Như Lai. Chúng con từ Phật đạt được cái giá Niết Bàn một ngày, cho là đã đạt được rất nhiều, đối với pháp Đại Thừa này chẳng có chí mong cầu. Chúng con lại nhờ vào trí huệ của Phật mà khai thị, diễn nói cho các vị Bồ Tát, nhưng chính mình đối với các pháp ấy chẳng có chí nguyện! Vì lẽ nào vậy? Phật biết tâm chúng con ưa pháp Tiểu Thừa, bèn dùng sức phương tiện, thuận theo chúng con mà nói, nhưng chúng con chẳng biết chính mình là con thật sự của Phật).

“Dĩ phương tiện lực, thuyết Như Lai trí huệ” (Dùng sức phương tiện, nói trí huệ của Như Lai), tương ứng với “tâm tương thể tín, xuất nhập vô nan” (tâm dần dần thấu hiểu, tin tưởng, ra vào chẳng ngăn ngại) trong phần trước. “Ư thử Đại Thừa vô hữu chí cầu” (Đối với Đại Thừa, chẳng có chí mong cầu), tương ứng với “sở chỉ do tại bổn xứ” (vẫn ở tại chỗ cũ) trong phần trên. “Hựu nhân Như Lai trí huệ vị chư Bồ Tát khai thị, diễn thuyết” (Lại nhờ vào trí huệ của Như Lai mà vì các vị Bồ Tát khai thị, diễn nói), tương ứng với “thọ mạng lãnh tri” (vâng lệnh nhận lãnh trông coi) trong phần trước. “Nhi tự ư thử, vô hữu chí nguyện” (Nhưng chính mình đối với các pháp ấy, chẳng có chí nguyện) tương ứng với “vô hy thủ” (chẳng mong giữ lấy) trong phần trước. Từ “sở dĩ giả hà” (vì cớ sao vậy) trở đi, giải thích ý “vô hy thủ”. Do sức phương tiện của Phật, Ngài dùng pháp Thật Tướng để nói với hàng Nhị Thừa, nhưng [tuy Phật giảng nói như thế], chúng con chẳng hiểu ý nghĩa bất cộng [giữa Đại Thừa và Tiểu Thừa].

4.2.2.1.2.2.4.2. Kết hợp với pháp về chuyện giao phó gia nghiệp

4.2.2.1.2.2.4.2.1. Giao phó gia nghiệp

(Kinh) Kim ngã đẳng phương tri Thế Tôn ư Phật trí huệ vô sở lận tích. Sở dĩ giả hà? Ngã đẳng tích lai, chân thị Phật tử, nhi đản nhạo Tiểu pháp. Nhược ngã đẳng hữu nhạo Đại chi tâm, Phật tắc vị ngã thuyết Đại Thừa pháp. Ư thử kinh trung, duy thuyết Nhất Thừa, nhi tích ư Bồ Tát tiền, hủy tư Thanh Văn nhạo Tiểu pháp giả, nhiên Phật thật dĩ Đại Thừa giáo hóa.

(經)今我等方知世尊於佛智慧無所恡惜。所以者何？我等昔來，真是佛子，而但樂小法。若我等有樂大之心，佛則為我說大乘法。於此經中，唯說一乘，而昔於菩薩前，毀訾聲聞樂小法者，然佛實以大乘教化。

(Kinh: Nay chúng con mới biết đối với trí huệ của Phật, đức Thế Tôn chẳng hề keo tiếc. Vì cớ sao vậy? Chúng con xưa nay thật sự là Phật tử, nhưng chỉ ưa thích pháp Tiểu Thừa. Nếu chúng con có tâm ưa thích Đại Thừa, Phật sẽ vì chúng con nói pháp Đại Thừa. Trong kinh này, chỉ nói Nhất Thừa, nhưng trước kia, đối trước các Bồ Tát, [Phật] đã chê trách hàng Thanh Văn ưa chuộng pháp Tiểu Thừa, nhưng Phật thật sự dùng Đại Thừa để giáo hóa).

4.2.2.1.2.2.4.2.2. Hoan hỷ

(Kinh) Thị cố, ngã đẳng thuyết bổn vô tâm hữu sở hy cầu, kim Pháp Vương đại bảo tự nhiên nhi chí, như Phật tử sở ưng đắc giả, giai dĩ đắc chi.

(經)是故，我等說本無心有所希求，今法王大寶自然而至，如佛子所應得者，皆已得之」。

(Kinh: Vì thế, chúng con nói [chính mình] vốn chẳng có tâm mong cầu mà vật báu lớn của đấng Pháp Vương tự nhiên đưa đến, đối với các thứ mà Phật tử đáng phải nên có, liền đều đạt được).

Phần Trường Hàng của chương “trung căn lãnh ngộ, bạch Phật tự trần thuật” đã xong.

4.2.2.2. Trùng Tụng

4.2.2.2.1. Trùng tụng Pháp Thuyết

(Kinh) Nhĩ thời, Ma Ha Ca Diếp dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: - Ngã đẳng kim nhật, văn Phật âm giáo, hoan hỷ, dũng dược, đắc vị tằng hữu. Phật thuyết Thanh Văn, đương đắc tác Phật, vô thượng bảo tụ, bất cầu tự đắc.

(經)爾時，摩訶迦葉欲重宣此義，而說偈言：「我等今日，聞佛音教，歡喜踴躍，得未曾有。佛說聲聞，當得作佛，無上寶聚，不求自得。

(Kinh: Lúc bấy giờ, ngài Ma Ha Ca Diếp muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng: - Chúng con trong hiện thời, nghe thanh giáo của Phật, lòng hoan hỷ, hớn hở, được điều chưa từng có. Phật nói hàng Thanh Văn, sẽ được thành Phật quả, khối quý báu vô thượng, chẳng cầu mà tự được).

4.2.2.2.2. Nêu thí dụ

4.2.2.2.2.1. Lập thí dụ

4.2.2.2.2.1.1. Trùng tụng chuyện cha con thất lạc nhau

4.2.2.2.2.1.1.1. Trùng tụng chuyện con bỏ cha trốn đi

(Kinh) Thí như đồng tử, ấu trĩ vô thức, xả phụ đào thệ, viễn đáo tha thổ, châu lưu chư quốc, ngũ thập dư niên.

(經)譬如童子，幼稚無識，捨父逃逝，遠到他土，周流諸國，五十餘年。

(Kinh: Ví như đứa trẻ nhỏ, thơ dại, chẳng hiểu biết, rời bỏ cha trốn đi, xa lánh sang chốn khác, nổi trôi khắp các nước, suốt hơn năm mươi năm).

“Châu lưu chư quốc” (Trôi nổi các nước) ví như luân hồi trong tam giới. “Ngũ thập dư niên” (Hơn năm mươi năm) ví như trải trọn khắp sáu đường.

4.2.2.2.2.1.1.2. Trùng tụng “cha tìm cầu con [chẳng được], bèn dừng lại”

(Kinh) Kỳ phụ ưu niệm, tứ phương thôi cầu, cầu chi ký bì, đốn chỉ nhất thành, tạo lập xá trạch, ngũ dục tự ngu. Kỳ gia cự phú, đa chư kim, ngân. Xa cừ, mã não. Chân châu, lưu ly. Tượng, mã, ngưu, dương. Liễn, dư, xa thặng. Điền nghiệp, đồng bộc. Nhân dân chúng đa. Xuất nhập tức lợi, nãi biến tha quốc. Thương cô, cổ nhân, vô xứ bất hữu, thiên vạn ức chúng, vi nhiễu cung kính. Thường vị vương giả, chi sở ái niệm. Quần thần, hào tộc, giai cộng tôn trọng. Dĩ chư duyên cố, vãng lai giả chúng. Hào phú như thị, hữu đại lực thế.

(經)其父憂念，四方推求，求之旣疲，頓止一城，造立舍宅，五欲自娛。其家巨富，多諸金銀，硨磲碼瑙，真珠琉璃，象馬牛羊，輦輿車乘。田業僮僕，人民眾多，出入息利，乃徧他國。商估賈人，無處不有，千萬億眾，圍繞恭敬。常為王者，之所愛念。群臣豪族，皆共宗重。以諸緣故，往來者眾。豪富如是，有大力勢。

(Kinh: Cha nó thường buồn nhớ, tìm kiếm khắp bốn phương, tìm kiếm mỏi mệt rồi, bèn ở lại một thành, cho xây cất nhà cửa, vui hưởng năm món dục. Nhà ông ta giàu to, có rất nhiều vàng, bạc. Xa cừ và mã não. Chân châu cùng lưu ly. Voi, ngựa, trâu, và dê, kiệu, cáng và xe cộ. Ruộng, vườn, nhà, tôi tớ, nhân dân thật đông đảo. Thâu, chi, kiếm lời lãi, tới trọn khắp nước khác, khách thương và doanh nhân, không xứ nào chẳng có. Ngàn vạn ức nhân vật, cung kính vây quanh ông. Thường được bậc vua chúa, yêu mến, nghĩ nhớ tới. Quan lại, hàng quyền quý, đều cùng nhau tôn trọng. Do bởi các duyên đó, người lui tới đông đảo. Giàu mạnh như thế đó, có thế lực to lớn).

“Tứ phương thôi cầu” (Tìm cầu khắp bốn phương): Sánh ví chuyện tìm kiếm căn cơ có thể hóa độ trong tứ sanh. “Đốn chỉ nhất thành” (Ở lại một thành): Ví như phương tiện tịnh Niết Bàn trong cõi khác, dựng nhà từ bi, lập viện tánh Không, hưởng thụ ngũ trần thù thắng, nhiệm mầu, pháp lạc xứng tánh. Ấy là do Phật ngự trong cõi Phương Tiện, mà cũng chính là Thật Báo, và cũng chính là cõi Tịch Quang. “Vua” ví như Pháp Thân và Tự Thọ Dụng Thân, đấy là Thắng Ứng Thân. Vì thế, được vua yêu mến. “Quần thần, hào tộc” ví như bậc Pháp Thân đại sĩ. “Vãng lai giả chúng” (Người qua lại đông đảo) ví như Bồ Tát từ các cõi khác qua lại nghe pháp.

4.2.2.2.2.1.1.3. Trùng tụng chuyện cha lo sầu, tưởng nhớ

(Kinh) Nhi niên hủ mại, ích ưu niệm tử, túc dạ duy niệm, tử thời tương chí, si tử xả ngã, ngũ thập dư niên, khố tạng chư vật, đương như chi hà?

(經)而年朽邁，益憂念子，夙夜惟念，死時將至，癡子捨我，五十餘年，庫藏諸物，當如之何？

(Kinh: Nhưng tuổi đã già nua, càng thêm buồn nhớ con, ngày đêm chỉ suy nghĩ, giờ chết đã sắp đến, con si dại bỏ ta, đã hơn năm mươi năm, kho tàng cùng các vật, sẽ làm như thế nào?)

4.2.2.2.2.1.1.4. Trùng tụng chuyện con tình cờ đến thành của cha

(Kinh) Nhĩ thời cùng tử, cầu sách y thực, tùng ấp chí ấp, tùng quốc chí quốc, hoặc hữu sở đắc, hoặc vô sở đắc, cơ ngạ luy sấu, thể sanh sang tiển, tiệm thứ kinh lịch, đáo phụ trụ thành.

(經)爾時窮子，求索衣食，從邑至邑，從國至國，或有所得，或無所得，饑餓羸瘦，體生瘡癬 ，漸次經歷，到

父住城。

(Kinh: Lúc đó, đứa con nghèo, vì kiếm tìm cơm áo, ấp này sang ấp khác, nước này sang nước kia, hoặc có khi cầu được, có lúc chẳng cầu được, đói kém, thân còm cõi, thân thể sanh ghẻ lở, dần dần trải các nơi, đến tòa thành cha ở).

Trải qua Thập Nhị Xứ và Thập Bát Giới để cầu chánh đạo và trợ đạo. Vì thế nói “tùng ấp chí ấp, tùng quốc chí quốc” (từ ấp này sang ấp kia, từ nước này sang nước nọ). Xét theo điều thiện hữu lậu, thì sẽ có sở đắc. Xét theo điều thiện vô lậu, sẽ chẳng có sở đắc. Chẳng có pháp Đại Thừa là “cơ ngạ” (đói khát). Chẳng có lực dụng to lớn là “luy” (gầy mòn), chẳng có công đức to lớn là “sấu” (ốm o, còm cõi, gầy mòn). Mê nơi đế lý bèn dấy lên Kiến Tư, tức là “thể sanh sang tiển” (thân thể sanh ghẻ lở).

Phần thứ nhất, trùng tụng “cha con thất lạc nhau” đã xong.

4.2.2.2.2.1.2. Trùng tụng chuyện cha con gặp nhau

4.2.2.2.2.1.2.1. Trùng tụng chuyện con thấy cha

(Kinh) Dung nhẫm triển chuyển, toại chí phụ xá. Nhĩ thời trưởng giả, ư kỳ môn nội, thi đại bảo trướng, xử sư tử tòa, quyến thuộc vi nhiễu. Chư nhân thị vệ, hoặc hữu kế toán. Kim, ngân, bảo vật, xuất nội tài sản, chú ký khoán sớ. Cùng tử kiến phụ, hào quý tôn nghiêm, vị thị quốc vương, nhược quốc vương đẳng, kinh bố tự quái: Hà cố chí thử? Phú tự niệm ngôn: Ngã nhược cửu trụ, hoặc kiến bức bách, cưỡng khu sử tác. Tư duy thị dĩ, trì tẩu nhi khứ, tá vấn bần lý, dục hướng dung tác.

(經)傭賃展轉，遂至父舍。爾時長者，於其門內，施大寶帳，處師子座，眷屬圍繞。諸人侍衛，或有計算。金銀寶物，出內財產，注記券疏。窮子見父，豪貴尊嚴，謂是國王，若國王等，驚怖自怪：何故至此？覆自念言：我若久住，或見逼迫，強驅使作。思惟是已，馳走而去，借問貧里，欲往傭作。

(Kinh: Lần lượt làm thuê mướn, đến trước nhà của cha. Khi đó, ông trưởng giả, ở trong nhà của mình, căng màn châu báu lớn, ngự trên tòa sư tử. Các quyến thuộc vây quanh, đông đảo kẻ hầu hạ. Hoặc có kẻ tính toán, vàng, bạc, các vật báu. Thu chi các tài sản, biên chép các bằng khoán. Đứa con nghèo thấy cha, sang quý và tôn nghiêm, nghĩ đó là quốc vương, hay bậc giống như vua, kinh hãi tự trách mình: “Sao ta lại đến đây?” Gã thầm tự nhủ rằng: “Nếu ta ở đây lâu, chắc sẽ bị bức bách, cưỡng ép sai khiến làm”. Nghĩ ngợi như thế rồi, rảo chạy khỏi chỗ đó, hỏi thăm xóm nghèo nàn, muốn đến để làm thuê).

Hai câu đầu trùng tụng nguyên do thấy cha. Mười câu kế tiếp, trùng tụng con thấy tướng trạng của cha. Trong phần trên nói chỗ con thấy cha là ở bên cạnh cửa, đoạn này nói ông trưởng giả ở bên trong cửa, tức là nói rõ nơi chốn. Đối với hạnh nguyện của Bồ Tát, phần nhiều nói tới các chuyện thuộc mặt Sự, cho nên nói là “kế toán”. Dùng chi tiết để nói rõ những điều đại lược thì gọi là Chú, thọ ký là Ký. Tứ Hoằng Thệ là Khoán, tu hành là Sớ. Mười bốn câu kế đó từ “cùng tử kiến phụ” (đứa con nghèo thấy cha) trở đi trùng tụng con sanh lòng sợ hãi, tránh né, ý nghĩa dễ hiểu.

4.2.2.2.2.1.2.2. Trùng tụng chuyện cha thấy con

Chỉ trùng tụng “chỗ cha thấy con” và “vừa thấy liền nhận biết”, không trùng tụng chuyện “hoan hỷ, hợp với ý nguyện”.

(Kinh) Trưởng giả thị thời, tại sư tử tòa, dao kiến kỳ tử, mặc nhi thức chi.

(經)長者是時，在師子座，遙見其子，默而識之。

(Kinh: Lúc ấy ông trưởng giả, ở trên tòa sư tử, xa trông thấy con mình, im lặng, nhận biết nó).

Phần thứ hai, “trùng tụng chuyện cha con gặp nhau” đã xong.

4.2.2.2.2.1.3. Trùng tụng chuyện truy đuổi, khuyên dụ

4.2.2.2.2.1.3.1. Trùng tụng chuyện người bên cạnh [ông trưởng giả] truy đuổi

(Kinh) Tức sắc sứ giả, truy tróc tương lai. Cùng tử kinh hoán, mê muộn tích địa: Thị nhân chấp ngã, tất đương kiến sát. Hà dụng y thực, sử ngã chí thử? Trưởng giả tri tử, ngu si hiệp liệt, bất tín ngã ngôn, bất tín thị phụ.

(經)卽勅使者，追捉將來。窮子驚喚，迷悶躃地：是人執我，必當見殺。何用衣食，使我至此？長者知子，愚癡狹劣，不信我言，不信是父。

(Kinh: Ông liền sai người hầu, đuổi theo bắt đem về. Gã nghèo hoảng sợ gào, mê ngất, ngã xuống đất: “Người này bắt bớ ta, ắt sẽ đem giết chết, cần gì vì cơm áo, khiến ta đến nỗi này?” Trưởng giả biết con mình, ngu si, tâm hẹp, hèn, chẳng tin tưởng lời cha, chẳng tin ta là cha).

4.2.2.2.2.1.3.2. Trùng tụng chuyện hai người đến khuyên dụ

4.2.2.2.2.1.3.2.1. Trùng tụng chuyện thuê mướn

(Kinh) Tức dĩ phương tiện, cánh khiển dư nhân, diểu mục toa lậu, vô oai đức giả, nhữ khả ngữ chi, vân đương tương cố, trừ chư phẩn uế, bội dữ nhữ giá. Cùng tử văn chi, hoan hỷ tùy lai. Vị trừ phẩn uế, tịnh chư phòng xá.

(經)卽以方便，更遣餘人，眇目矬陋，無威德者，汝可語之，云當相雇，除諸糞穢，倍與汝價。窮子聞之，歡喜隨來。為除糞穢，淨諸房舍。

(Kinh: Liền vận dụng phương tiện, lại sai khiến kẻ khác, mắt chột và lùn xấu, chẳng có oai đức gì, ngươi hãy nên bảo nó, ta sẽ thuê mướn nó, dọn trừ các phân nhơ, trả nó giá gấp bội. Đứa con nghèo nghe nói, hoan hỷ theo họ về. Vì dọn các phân nhơ, dọn sạch các phòng nhà).

“Diểu mục” (眇目, mắt chột): Ví như Thiên Không tiểu trí. “Toa” (矬) là theo chiều dọc thì ngắn ngủn, ví như chẳng thấu hiểu nguồn cội của Thật Tướng. “Lậu” (陋) là theo chiều ngang thì hẹp hòi, ví như chẳng trọn đủ vạn thiện để trang nghiêm. Chẳng phải là Tứ Vô Sở Úy, cho nên “vô oai”. Chẳng phải thường, lạc, ngã, tịnh, nên “vô đức”. “Tịnh chư phòng xá” là thanh tịnh sáu căn và nhà cửa Ngũ Ấm.

4.2.2.2.2.1.3.2.2. Trùng tụng chuyện sai làm

(Kinh) Trưởng giả ư dũ, thường kiến kỳ tử, niệm tử ngu liệt, nhạo vi bỉ sự. Ư thị trưởng giả, trước tệ cấu y, chấp trừ phẩn khí, vãng đáo tử sở, phương tiện phụ cận, ngữ linh cần tác. Ký ích nhữ giá, tịnh đồ túc du, ẩm thực sung túc, tiến tịch hậu noãn. Như thị khổ ngôn: Nhữ đương cần tác. Hựu dĩ nhuyễn ngữ: Nhược như ngô tử.

(經)長者於牖，常見其子，念子愚劣，樂為鄙事。於是長者，著弊垢衣，執除糞器，往到子所，方便附近，語令勤作。旣益汝價，幷塗足油，飲食充足，薦席厚暖。如是苦言：汝當勤作。又以輭語：若如吾子。

(Kinh: Trưởng giả trong cửa sổ, thường trông thấy con mình, nghĩ con mình ngu hèn, thích làm chuyện hèn kém. Do vậy, ông trưởng giả, mặc y phục xấu dơ, tay cầm đồ dọn phân, qua đến chỗ con làm, tạo phương cách thân cận, bảo con hãy siêng làm, đã tăng giá cho ngươi, cùng với dầu bôi chân, thức ăn đều đầy đủ, đệm chiếu đều dày ấm. Tha thiết bảo thế này: “Ngươi hãy nên siêng làm”, lại dịu dàng bảo nó: “Coi ngươi như con ta”).

Hai câu đầu, trùng tụng chuyện toan dùng Quyền Trí đã lâu. Hai câu kế, trùng tụng chuyện từ lâu đã biết họ ưa thích Tiểu pháp. Bốn câu kế tiếp, trùng tụng từ lâu đã biết cần phải tán thán ba loại xe. Mười câu kế tiếp, trùng tụng từ lâu đã biết do thỏa thích ý nguyện, họ sẽ thọ hành. Chữ “ngữ” (nói) nhằm trùng tụng Tứ Niệm Xứ. Ba chữ “linh cần tác” (dạy hãy siêng làm) trùng tụng Tứ Chánh Cần. Sáu câu từ “ký ích nhữ giá” (tăng giá cho ngươi) trùng tụng Tứ Như Ý Túc. “Đồ túc du” (Dầu bôi chân): Dầu có thể trừ phong, sánh ví Thiền Định; lại có thể nổi trên nước, ví như thần thông. “Ẩm thực” tức gạo, bột, muối, dấm… “Tiến tịch hậu noãn” (Đệm, chiếu dày ấm): Sánh ví chuyện rèn luyện huân tu các môn Thiền.

“Như thị khổ ngôn, nhữ đương cần tác” (Nói tha thiết như thế đó, ngươi hãy nên siêng làm): Kết lại “đốt, nam tử, nhữ thường thử tác” (này chàng trai, ngươi hãy thường làm ở chỗ này) v.v… trong phần trước. “Hựu dĩ nhuyễn ngữ, nhược như ngã tử” (Lại dùng lời mềm mỏng: “Coi ngươi như con ta”) tức là trùng tụng phần kinh văn nói về Ngũ Căn, Ngũ Lực, Thất Giác, Bát Chánh v.v… từ câu “hảo tự an ý” (hãy khéo an lòng) trong phần trước.

Phần thứ ba, trùng tụng về chuyện “đuổi theo, khuyên dụ” đã xong.

4.2.2.2.2.1.4. Trùng tụng chuyện “lãnh nhận và giao phó gia nghiệp”

4.2.2.2.2.1.4.1. Trùng tụng chuyện lãnh nhận gia nghiệp

(Kinh) Trưởng giả hữu trí, tiệm linh nhập xuất, kinh nhị thập niên, chấp tác gia sự, thị kỳ kim, ngân, chân châu, pha lê, chư vật xuất nhập, giai sử linh tri. Do xử môn ngoại, chỉ túc thảo am, tự niệm bần sự, ngã vô thử vật.

(經)長者有智，漸令入出，經二十年，執作家事，示其金銀，真珠玻瓈，諸物出入，皆使令知。猶處門外，止宿草菴，自念貧事，我無此物。

(Kinh: Ông trưởng giả có trí, cho con dần ra vào, trải qua hai mươi năm, chăm sóc chuyện trong nhà, dạy con biết vàng, bạc, chân châu và pha lê, các vật được thu chi, đều dạy con biết rõ. Con vẫn ở ngoài cửa, nương náu nơi am tranh, tự nghĩ phận nghèo nàn, ta chẳng có vật đó).

Hai câu đầu trùng tụng chuyện “tâm dần dần thấu hiểu, tin tưởng”. Sáu câu kế, trùng tụng chuyện đứa con vâng lời cha đứng ra coi sóc [gia nghiệp]. Bốn câu sau cùng, trùng tụng [con tuy trông coi tài sản], chẳng mong cầu giữ lấy.

“Kinh nhị thập niên” (Trải qua hai mươi năm): Dạy Bồ Tát đoạn Kiến Tư thuộc giới ngoại, chẳng giống với hai mươi năm dọn phân trước đó.

4.2.2.2.2.1.4.2. Trùng tụng chuyện giao phó gia nghiệp

4.2.2.2.2.1.4.2.1. Trùng tụng chuyện chánh thức giao phó gia nghiệp

(Kinh) Phụ tri tử tâm, tiệm dĩ khoáng đại, dục dữ tài vật, tức tụ thân tộc, quốc vương, đại thần, Sát-lợi, cư sĩ. Ư thử đại chúng, thuyết thị ngã tử, xả ngã tha hành, kinh ngũ thập tuế. Tự kiến tử lai, dĩ nhị thập niên. Tích ư mỗ thành, nhi thất thị tử, châu hành cầu sách, toại lai chí thử. Phàm ngã sở hữu, xá trạch, nhân dân, tất dĩ phó chi, tứ kỳ sở dụng.

(經)父知子心，漸已曠大，欲與財物，卽聚親族，國王大臣，剎利居士。於此大眾，說是我子，捨我他行，經五十歲。自見子來，已二十年。昔於某城，而失是子，周行求索，遂來至此。凡我所有，舍宅人民，悉以付之，恣其所用。

(Kinh: Cha biết tâm con mình, đã dần dần lớn rộng, muốn trao

cho tài vật, bèn nhóm họp thân tộc, quốc vương và đại thần, Sát-lợi cùng cư sĩ. Giữa đại chúng đó, nói: - Đây là con của ta, bỏ ta sang nơi khác, đã suốt năm mươi năm. Từ khi thấy con tới, là đã hai mươi năm. Xưa kia tại thành đó, lạc mất đứa con này, trải khắp nơi tìm kiếm, nên mới đến nơi đây. Phàm những gì ta có, nhà cửa và nhân dân, đều giao phó cho nó, mặc tình nó sử dụng).

“Nhị thập niên” (Hai mươi năm): Nếu xét theo sự tự hành của Nhị Thừa thì là hai mươi năm dọn phân, hoặc sau khi đã dọn phân thì mới gọi là con. Tức là chuyện chuyển giao và làm lụng thì gọi là “hai mươi năm”, hoặc là xét theo Nhị Thừa mà gọi là hai mươi năm.

4.2.2.2.2.1.4.2.2. Trùng tụng niềm hoan hỷ do được giao phó

(Kinh) Tử niệm tích bần, chí ý hạ liệt, kim ư phụ sở, đại hoạch trân bảo, tịnh cập xá trạch, nhất thiết tài vật, thậm đại hoan hỷ, đắc vị tằng hữu.

(經)子念昔貧，志意下劣，今於父所，大獲珍寶，幷及舍宅，一切財物，甚大歡喜，得未曾有。

(Kinh: Con nghĩ xưa nghèo khó, chí ý cam kém hèn, nay ở nơi cha mình, được rất nhiều trân bảo, cùng với nhiều nhà cửa, hết thảy các tài vật, lòng hoan hỷ rất lớn, đạt được chưa từng có).

Phần thứ nhất, “trùng tụng về chuyện lập thí dụ” đã xong.

4.2.2.2.2.2. Trùng tụng kết hợp thí dụ với pháp

4.2.2.2.2.2.1. Đối ứng với pháp chuyện [cha con] cùng lạc mất nhau, cùng thấy nhau

(Kinh) Phật diệc như thị, như ngã nhạo Tiểu.

(經)佛亦如是，如我樂小。

(Kinh: Đức Phật cũng như thế, biết con ưa Tiểu Thừa).

Do con ưa thích Tiểu Thừa, cho nên lạc mất cha. Do Phật biết căn tánh của con, giống như cha trông thấy con.

4.2.2.2.2.2.2. Đối ứng với pháp chuyện “truy đuổi, khuyên dụ”

(Kinh) Vị tằng thuyết ngôn: nhữ đẳng tác Phật. Nhi thuyết ngã đẳng: Đắc chư vô lậu, thành tựu Tiểu Thừa, Thanh Văn đệ tử.

(經)未曾說言：汝等作佛。而說我等：得諸無漏，成就小乘，聲聞弟子。

(Kinh: Nên chưa hề bảo con: “Các ông sẽ thành Phật”. Chỉ nói với chúng con: - Đạt được các vô lậu, thành tựu pháp Tiểu Thừa, là đệ tử Thanh Văn).

Hai câu đầu tương ứng với chuyện truy đuổi, bốn câu cuối tương ứng với chuyện khuyên dụ.

4.2.2.2.2.2.3. Đối ứng với chuyện lãnh nhận và giao phó gia nghiệp

4.2.2.2.2.2.3.1. Đối ứng với pháp chuyện lãnh nhận gia nghiệp

4.2.2.2.2.2.3.1.1. Đối ứng với pháp chuyện vâng lệnh trông coi

(Kinh) Phật sắc ngã đẳng, thuyết tối thượng đạo, tu tập thử giả, đương đắc thành Phật. Ngã thừa Phật giáo, vi đại Bồ Tát, dĩ chư nhân duyên, chủng chủng thí dụ. Nhược can ngôn từ, thuyết vô thượng đạo. Chư Phật tử đẳng, tùng ngã văn pháp, nhật dạ tư duy, tinh cần tu tập. Thị thời chư Phật, tức thọ kỳ ký: Nhữ ư lai thế, đương đắc tác Phật. Nhất thiết chư Phật, bí tạng chi pháp, đản vị Bồ Tát, diễn kỳ thật sự, nhi bất vị ngã, thuyết tư chân yếu.

(經)佛勅我等，說最上道，修習此者，當得成佛。我承佛教，為大菩薩，以諸因緣，種種譬喻。若干言辭，說無上道。諸佛子等，從我聞法，日夜思惟，精勤修習。是時諸佛，卽授其記：汝於來世，當得作佛。一切諸佛，秘藏之法，但為菩薩，演其實事，而不為我，說斯真要。

(Kinh: Phật truyền dạy chúng con, nói đạo pháp tối thượng, người tu tập pháp ấy, sẽ được thành Phật quả. Con vâng lời Phật dạy, vì các đại Bồ Tát, dùng các món nhân duyên, cùng đủ mọi thí dụ. Bao nhiêu thứ ngôn từ, để nói đạo vô thượng. Các hàng Phật tử thảy, nghe pháp từ chúng con, suốt ngày đêm tư duy, siêng ròng mà tu tập. Lúc bấy giờ, chư Phật, liền vì họ thọ ký: “Ông trong đời mai sau, sẽ được thành Phật quả”. Pháp ẩn tàng bí mật, của hết thảy chư Phật, chỉ vì hàng Bồ Tát, diễn nói sự chân thật, nhưng chẳng vì chúng con, nói pháp chân yếu ấy).

Trong phần [kinh văn Trường Hàng] kết hợp với pháp, đã đối ứng chuyện “thấu hiểu, tin tưởng, ủy thác, giao phó gia nghiệp” với pháp; nhưng kệ tụng chỉ đối ứng với pháp chuyện “ủy thác gia nghiệp”. “Tối thượng đạo” chính là Ma Ha Bát Nhã.

4.2.2.2.2.2.3.1.2. Trùng tụng sự đối ứng với pháp chuyện “con chẳng có ý mong cầu”

Phần kinh văn này nói rộng, lại chia thành ba tiểu đoạn.

4.2.2.2.2.2.3.1.2.1. Trùng tụng nhắc lại thí dụ nêu rõ “con không có ý mong cầu”

(Kinh) Như bỉ cùng tử, đắc cận kỳ phụ, tuy tri chư vật, tâm bất hy thủ. Ngã đẳng tuy thuyết, Phật pháp bảo tạng, tự vô chí nguyện, diệc phục như thị.

(經)如彼窮子，得近其父，雖知諸物，心不希取。我等雖說，佛法寶藏，自無志願，亦復如是。

(Kinh: Như đứa con nghèo kia, được thân cận bên cha, tuy hiểu biết các vật, tâm chẳng hề mong cầu. Chúng con tuy diễn nói, tạng báu trong Phật pháp, tự chẳng có chí nguyện, cũng giống như thế đó).

4.2.2.2.2.2.3.1.2.2. Giải thích vì sao chẳng có ý niệm mong cầu

(Kinh) Ngã đẳng nội diệt, tự vị vi túc, duy liễu thử sự, cánh vô dư sự. Ngã đẳng nhược văn, tịnh Phật quốc độ, giáo hóa chúng sanh, đô vô hân nhạo. Sở dĩ giả hà? Nhất thiết chư pháp, giai tất không tịch, vô sanh, vô diệt, vô đại, vô tiểu, vô lậu, vô vi. Như thị tư duy, bất sanh hỷ nhạo. Ngã đẳng trường dạ, ư Phật trí huệ, vô tham, vô trước, vô phục chí nguyện, nhi tự ư pháp, vị thị cứu cánh. Ngã đẳng trường dạ, tu tập Không pháp, đắc thoát tam giới, khổ não chi hoạn, trụ tối hậu thân, hữu dư Niết Bàn. Phật sở giáo hóa, đắc đạo bất hư, tắc vi dĩ đắc, báo Phật chi ân.

(經)我等內滅，自謂為足，唯了此事，更無餘事。我等若聞，淨佛國土，教化眾生，都無欣樂。所以者何？一切諸法，皆悉空寂，無生無滅，無大無小，無漏無為。如是思惟，不生喜樂。我等長夜，於佛智慧，無貪無著，無復志願，而自於法，謂是究竟。我等長夜，修習空法，得脫三界，苦惱之患，住最後身，有餘涅槃。佛所教化，得道不虛，則為已得，報佛之恩。

(Kinh: Chúng con đã nội diệt, tự cho đã đủ rồi, chỉ xong được việc ấy, chẳng có chuyện chi khác. Nếu chúng con được nghe, thanh tịnh Phật quốc độ, giáo hóa các chúng sanh, thảy đều chẳng ưa thích. Vì lẽ nào như vậy? Bởi hết thảy các pháp, thảy đều là không tịch, vô sanh và vô diệt, chẳng lớn, cũng chẳng nhỏ, vô lậu và vô vi. Do suy nghĩ như thế, chẳng sanh lòng ưa thích. Chúng con trong đêm dài, đối với trí huệ Phật, chẳng tham, chẳng chấp giữ, cũng chẳng có chí nguyện, đối với pháp của mình, tự cho là rốt ráo. Chúng con trong đêm dài, thường tu tập pháp Không, được thoát khỏi hoạn nạn, khổ não trong tam giới, trụ trong thân cuối cùng, hữu dư y Niết Bàn. Như Phật đã giáo hóa, đắc đạo chẳng hư huyễn, tức là đã có thể, báo đền ân đức Phật).

Bài kệ thứ nhất ý nói: Do đã đoạn chứng trong pháp Tiểu Thừa, chẳng mong cầu đoạn chứng của Đại Thừa. Bài kệ kế tiếp nói: Do đã có trí huệ Tiểu Thừa, chẳng ưa thích trí huệ Đại Thừa. Hai bài kệ kế tiếp, giải thích sự đoạn chứng trong Tiểu Thừa. Nửa bài kệ kế đó, giải thích trí huệ Tiểu Thừa. Nửa bài kệ kế tiếp, giải thích lần nữa về sự đoạn chứng của Tiểu Thừa. Bài kệ sau cùng giải thích lần nữa trí huệ của Tiểu Thừa.

4.2.2.2.2.2.3.1.2.3. Kết lại ý chẳng mong cầu

(Kinh) Ngã đẳng tuy vị, chư Phật tử đẳng, thuyết Bồ Tát pháp, dĩ cầu Phật đạo, nhi ư thị pháp, vĩnh vô nguyện nhạo. Đạo sư kiến xả, quán ngã tâm cố, sơ bất khuyến tấn, thuyết hữu thật lợi.

(經)我等雖為，諸佛子等，說菩薩法，以求佛道，而於是法，永無願樂。導師見捨，觀我心故，初不勸進，說有實利。

(Kinh: Tuy chúng con đã vì, các hàng Phật tử thảy, tuyên thuyết pháp Bồ Tát, để mong cầu Phật đạo, nhưng đối với pháp ấy, trọn chẳng hề mong thích. Đức đạo sư buông bỏ, vì quán sát tâm con, thoạt đầu chẳng khuyến khích, nói các điều lợi thật).

Do con chẳng mong ước, ưa thích, khiến cho đấng đạo sư phải buông bỏ. Do Ngài quan sát tâm con, trọn chẳng phải là tiếc nuối Đại pháp.

Phần thứ nhất, “trùng tụng chuyện lãnh nhận gia nghiệp” đã xong.

4.2.2.2.2.2.3.2. Trùng tụng chuyện kết hợp pháp với giao phó gia nghiệp

4.2.2.2.2.2.3.2.1. Trùng tụng kết hợp pháp với chuyện giao phó gia nghiệp

Sáu câu đầu nhắc lại thí dụ, sáu câu cuối nhằm kết hợp với pháp.

(Kinh) Như phú trưởng giả, tri tử chí liệt, dĩ phương tiện lực, nhu phục kỳ tâm, nhiên hậu nãi phó, nhất thiết tài vật. Phật diệc như thị, hiện hy hữu sự, tri nhạo Tiểu giả, dĩ phương tiện lực, điều phục kỳ tâm, nãi giáo đại trí.

(經)如富長者，知子志劣，以方便力，柔伏其心，然後乃付，一切財物。佛亦如是，現希有事，知樂小者，以方便力，調伏其心，乃教大智。

(Kinh: Như trưởng giả giàu có, biết con chí kém hèn, bèn dùng sức phương tiện, để điều phục tâm con, sau đó mới giao phó, hết thảy các tài vật. Đức Phật cũng như thế, hiện ra chuyện hy hữu, biết con chuộng Tiểu pháp, bèn dùng sức phương tiện, điều phục cái tâm con, rồi dạy cho đại trí).

4.2.2.2.2.2.3.2.2. Trùng tụng kết hợp pháp với hoan hỷ

(Kinh) Ngã đẳng kim nhật, đắc vị tằng hữu, phi tiên sở vọng, nhi kim tự đắc. Như bỉ cùng tử, đắc vô lượng bảo. Thế Tôn ngã kim, đắc đạo, đắc quả, ư vô lậu pháp, đắc thanh tịnh nhãn. Ngã đẳng trường dạ, trì Phật tịnh giới, thỉ ư kim nhật, đắc kỳ quả báo. Pháp vương pháp trung, cửu tu phạm hạnh, kim đắc vô lậu. Vô thượng đại quả, ngã đẳng kim giả, chân thị Thanh Văn. Dĩ Phật đạo thanh, linh nhất thiết văn. Ngã đẳng kim giả, chân A La Hán, ư chư thế gian, thiên, nhân, ma, Phạm, phổ ư kỳ trung, ưng thọ cúng dường.

(經)我等今日，得未曾有，非先所望，而今自得。如彼窮子，得無量寶。世尊我今，得道得果，於無漏法，得清淨眼。我等長夜，持佛淨戒，始於今日，得其果報。法王法中，久修梵行，今得無漏。無上大果，我等今者，真是聲聞。以佛道聲，令一切聞。我等今者，真阿羅漢，於諸世間，天人魔梵，普於其中，應受供養。

(Kinh: Chúng con trong hiện thời, được pháp chưa từng có, chẳng phải điều sẵn mong, thế mà nay tự được. Như đứa con nghèo kia, có được vô lượng báu. Bạch Thế Tôn, con nay, đắc đạo và đắc quả, ở trong pháp vô lậu, đạt được mắt thanh tịnh. Chúng con trong đêm dài, giữ Phật giới thanh tịnh, mới từ ngày hôm nay, đạt được quả báo ấy. Trong pháp của Pháp Vương, tu phạm hạnh đã lâu, nay đạt được vô lậu. Quả báo lớn vô thượng, chúng con trong ngày nay, thật sự là Thanh Văn. Khiến tiếng đạo của Phật, hết thảy đều được nghe. Chúng con trong ngày nay, thật là A La Hán, ở trong các thế gian, trời, người, ma, Phạm vương, ở trong khắp chúng đó, đáng tiếp nhận cúng dường).

“Đắc đạo” là đắc đạo Thật Tướng. “Đắc quả” đạt được một phần Vô Thượng Bồ Đề Đại Thừa Tập Quả. “Vô lậu pháp” là Trung Đạo chẳng rò rỉ nhị biên. “Đắc thanh tịnh nhãn” (Đạt được mắt thanh tịnh): Đạt được một phần Phật nhãn. Đó là nói đến khai tri kiến của Phật. Tịnh giới trở thành duyên nhân chân thật. Vì thế, đạt được diệu báo. Phạm hạnh trở thành liễu nhân chân thật, cho nên đạt được diệu quả. Những điều thấy biết chính là chánh nhân lý tánh, tức Pháp Thân đức. “Thật sự là Thanh Văn, thật sự là A La Hán” tức địa vị Sơ Trụ trong Viên Giáo. Một phần là Chân, thì hết thảy các phần đều chân, tức là phần chứng tam đức trong mười pháp giới, chỉ là xét theo địa vị của chính mình mà khai hiển. Vì thế nói là Thanh Văn, A La Hán.

Phần thứ nhất, “trùng tụng sự trần thuật giải ngộ trong phần Trường Hàng” đã xong.

4.2.2.2.2.2.3.3. Tán thán ơn Phật sâu đậm

(Kinh) Thế Tôn đại ân, dĩ hy hữu sự, lân mẫn giáo hóa, lợi ích ngã đẳng, vô lượng ức kiếp, thùy năng báo giả? Thủ túc cung cấp, đầu đảnh lễ kính, nhất thiết cúng dường, giai bất năng báo. Nhược dĩ đảnh đới, lưỡng kiên hà phụ, ư Hằng sa kiếp, tận tâm cung kính. Hựu dĩ mỹ thiện, vô lượng bảo y, cập chư ngọa cụ, chủng chủng thang dược. Ngưu đầu Chiên Đàn, cập chư trân bảo, dĩ khởi tháp miếu, bảo y bố địa. Như tư đẳng sự, dĩ dụng cúng dường, ư Hằng sa kiếp, diệc bất năng báo. Chư Phật hy hữu, vô lượng vô biên, bất khả tư nghị, đại thần thông lực, vô lậu, vô vi. Chư pháp chi vương, năng vi hạ liệt, nhẫn ư tư sự. Thủ tướng phàm phu, tùy nghi vị thuyết. Chư Phật ư pháp, đắc tối tự tại, tri chư chúng sanh, chủng chủng dục lạc, cập kỳ chí lực, tùy sở kham nhậm, dĩ vô lượng dụ, nhi vị thuyết pháp. Tùy chư chúng sanh, túc thế thiện căn. Hựu tri thành thục, vị thành thục giả, chủng chủng trù lượng, phân biệt tri dĩ, ư Nhất Thừa đạo, tùy nghi thuyết tam.

(經)世尊大恩，以希有事，憐愍教化，利益我等，無量億劫，誰能報者？手足供給，頭頂禮敬，一切供養，皆不能報。若以頂戴，兩肩荷負，於恆沙劫，盡心恭敬。又以美膳，無量寶衣，及諸臥具，種種湯藥。牛頭栴檀，及諸珍寶，以起塔廟，寶衣布地。如斯等事，以用供養，於恆沙劫，亦不能報。諸佛希有，無量無邊，不可思議，大神通力，無漏無為。諸法之王，能為下劣，忍於斯事。取相凡夫，隨宜為說。諸佛於法，得最自在，知諸眾生，種種欲樂，及其志力，隨所堪任，以無量喻，而為說法。隨諸眾生，宿世善根。又知成熟，未成熟者，種種籌量，分別知已，於一乘道，隨宜說三」。

(Kinh: Đại ân của Thế Tôn, đem việc hiếm có này, thương xót dạy bảo cho, khiến chúng con lợi ích, dẫu vô lượng ức kiếp, ai có thể đáp đền? Dâng lên tay lẫn chân, mọp đầu để lễ kính, dùng hết thảy cúng dường, đều chẳng thể báo đáp. Nếu lại dùng đầu đội, hai vai cùng cõng vác, trải kiếp cát sông Hằng, dốc hết lòng cung kính. Lại dùng món ăn ngon, vô lượng áo quý báu, và các thứ đồ trải, cùng các thứ thuốc thang. Gỗ ngưu đầu Chiên Đàn, và các thứ trân bảo, dùng để dựng tháp, miếu, y báu đem phủ đất. Làm những chuyện như thế, dùng để cúng dường Phật, trong Hằng hà sa kiếp, vẫn chẳng thể báo đền! Chư Phật rất hy hữu, có vô lượng vô biên, sức thần thông to lớn, vô lậu và vô vi, đều chẳng thể nghĩ bàn. Là vua của các pháp, hay vì kẻ hèn kém, nhẫn thọ được chuyện này: Với phàm phu chấp tướng, tùy nghi vì họ nói. Ở trong hết thảy pháp, chư Phật tự tại nhất, biết rành các dục lạc, cũng như các chí lực, của hết thảy chúng sanh, tùy sức họ kham nổi, dùng vô lượng thí dụ, để vì họ thuyết pháp. Thuận theo các thiện căn, túc thế của chúng sanh, lại biết đã thành thục, hay vẫn chưa thành thục, trù tính đủ mọi lẽ, phân biệt để biết rành, từ trong đạo Nhất Thừa, tùy nghi nói thành ba).

“Thế Tôn đại ân”:

- Một, đức Phật thoạt đầu kiến lập từ bi, dẹp trừ nỗi khổ cho lục đạo, ban cho bốn thánh lạc, trọn khắp mười pháp giới, vào trong Tứ Hoằng Thệ. Đó là ân đức thuộc về Như Lai thất (nhà của Như Lai).

- Hai, Như Lai hành Bồ Tát đạo, giáo hóa tạo lợi ích, hoan hỷ, từng dạy chúng con Đại Thừa. Tuy giữa chừng [chúng con] lại quên mất, nhưng trí nguyện chẳng mất, do nhà của Như Lai thanh lương, ấm áp. Đó là ân “đại từ ban vui”.

- Ba, chúng sanh gặp khổ, ngóng nhìn cha mà thôi! Đức Phật xét cơ nghi ấy, như nghé con tìm mẹ, hành trọn Lục Độ để lợi ích chúng sanh. Đấy chính là nhà của Như Lai che lạnh, ngăn nóng, tức ân “đại bi dẹp khổ”.

- Bốn, đức Phật đã thành đạo, đáng hưởng niềm vui tịch diệt vô vi, nhưng ẩn tàng thần đức ấy, dùng pháp vui của kẻ nghèo, Ngũ Giới, Thập Thiện, nước lạnh rảy vào mặt, khiến cho họ tỉnh ngộ. Đó chính là ân “áo Phật ngăn che cái nóng tham dục”.

- Năm, thị hiện hình tượng của vị lão tỳ-kheo để thuận tiện thân cận, ban cho [chúng sanh] cái giá một ngày. Đó là ân “áo Phật ngăn trừ cái lạnh do kiến chấp, nóng bức do ái”.

- Sáu, sau đó trở đi, do tâm [của hàng Nhị Thừa] dần dần thấu hiểu, tin tưởng, [đức Phật] quở trách, chê bai [Tiểu pháp], khiến cho họ thẹn Tiểu, hâm mộ Đại. Đó là ân “áo Phật che chắn xấu xí”.

- Bảy, [con] tuân lệnh coi sóc gia nghiệp. Vàng, bạc, kho tàng [cha] đều dạy cho con hiểu biết. Đó là ân “áo Phật ban cho con sự trang nghiêm”.

- Tám, nhóm họp thân tộc, xác định quan hệ cha con, giao phó gia nghiệp. Khối báu vô thượng, chẳng cầu mà tự đạt được. Đó chính là ân nơi tòa của Như Lai.

- Chín và mười là đã ngồi nơi tòa, thân ý thanh thản, vui sướng, an ổn, dùng tiếng đạo của Phật để khiến cho hết thảy đều được nghe, đáng được trọn khắp trời người cúng dường. Đó là ân của Như Lai tòa khiến cho trọn đủ tự hành và hóa độ người khác.

“Ngưu đầu Chiên Đàn”: Kinh Hoa Nghiêm nói: “Xuất Ly Cấu sơn, nhược dụng đồ thân, hỏa bất năng thiêu” ([Hương này] sanh từ núi Ly Cấu, nếu dùng để bôi thân, lửa sẽ chẳng thể đốt). Mười ân ở đây, nhà gồm ba ân, áo gồm bốn ân, tòa gồm ba ân. Hãy nên biết từ trong nhà mà được áo, có ân che chở, nuôi nấng. Do trong nhà có tòa, tạo thành tác dụng ban cho và dẹp trừ. Tòa nhờ vào áo và nhà, khiến cho tự hạnh và tha hạnh đều thành tựu. Áo nhờ vào tòa và nhà, khiến cho lý đầu tiên và lý sau cùng đều được hiển. Do vậy, ba nghĩa hợp thành đại ân, luận định ân sâu nặng khó báo, chớ nên quên báo ân.

Trong phần hai, tức phần Thí Thuyết Châu, chương thứ hai nói về sự lãnh nhận giải ngộ của hàng trung căn đã xong. Giải thích phẩm Tín Giải xong, kế đến giải thích phẩm Dược Thảo Dụ.