Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Luân Quán Hội Nghĩa

28. Phổ Hiền Bồ Tát Khuyến Phát Lưu Thông Phẩm Đệ Nhị Thập Bát

普賢菩薩勸發品第二十八

Phẩm thứ hai mươi tám: Phổ Hiền Bồ Tát khuyên lơn, phát khởi lưu thông

[Phổ Hiền trong] tiếng Phạn là Bật Thâu Bạt Đà (Viśvabhadra), Đại Luận và Quán Kinh đều dịch nghĩa là Biến Cát (徧吉, tốt lành trọn khắp). Kinh này dịch là Phổ Hiền. Phổ có nghĩa là Biến (trọn khắp), Hiền nghĩa là Cát. Đẳng Giác cao tột nhất trong những người đã chế phục Hoặc, phục đạo trọn khắp. Vì thế gọi là Phổ. Đoạn đạo sắp hết, gần như chẳng còn mấy, đã gần với địa vị cùng tột, cho nên gọi là Hiền. Như trăng đêm Mười Bốn, gần giống trăng đêm Rằm. Kinh Đại Phật Đảnh nói: “Ngã dụng tâm văn, phân biệt chúng sanh sở hữu tri kiến. Nhược ư tha phương Hằng sa giới ngoại, hữu nhất chúng sanh tâm trung phát minh Phổ Hiền hạnh giả, ngã thừa lục nha tượng, phân thân bách thiên, giai chí kỳ xứ. Túng bỉ chướng thâm, vị đắc kiến ngã, ngã dữ kỳ nhân ám trung ma đảnh, ủng hộ, an úy, linh kỳ thành tựu” (Ta dùng tâm để nghe, phân biệt tất cả tri kiến của chúng sanh. Nếu ở ngoài các thế giới nhiều như cát sông Hằng nơi phương khác, có một chúng sanh trong tâm phát khởi hạnh Phổ Hiền, ta sẽ cưỡi voi sáu ngà, phân thân trăm ngàn, đều đến chỗ người ấy. Nếu người ấy chướng sâu, chưa được thấy ta, ta sẽ âm thầm xoa đầu người ấy, ủng hộ, an ủi, khiến cho người ấy thành tựu). Nay nói “khuyến phát” tức từ ngữ [ngụ ý] “luyến mộ pháp”. [Phổ Hiền Bồ Tát] ở nơi nước xa kia, đã nghe trọn vẹn kinh này từ đầu đến đuôi, muốn tự hành và giáo hóa người khác vĩnh viễn chẳng ngơi. Vì thế, Ngài từ phương Đông đến [cõi Sa Bà], hòng thỉnh chánh thuyết, khuyên lơn phát khởi [chúng sanh nghe kinh] hãy tự hành, còn thưa hỏi [phương cách] lưu thông, khuyến phát hóa độ người khác. Lại còn dùng thệ nguyện để khuyến phát chung. Kinh văn [trong phẩm này] có đủ bốn ý nghĩa Tất Đàn:

Ta vì cúng dường kinh Pháp Hoa mà tự hiện thân mình. Nếu thấy thân ta, [hành nhân] sẽ hết sức hoan hỷ. Đó là Thế Giới Tất Đàn.

Do thấy thân ta, càng thêm tinh tấn, liền đắc tam muội và Đà La Ni. Đó là Vị Nhân Tất Đàn.

Chẳng có phi nhân nào có thể phá hoại, cũng chẳng bị nữ nhân mê hoặc, làm rối loạn, tức là Đối Trị Tất Đàn.

Bồ Tát nhiều như số vi trần trong một cõi nước trọn đủ đạo Phổ Hiền, tức là Đệ Nhất Nghĩa Tất Đàn.

Dùng bốn môn Tất Đàn ấy làm nhân duyên, cho nên Ngài đến [thế giới Sa Bà] để khuyến phát. Trong phần trước, đã phán định phần Lưu Thông [của kinh Pháp Hoa] được chia thành ba tiết:

Hai phẩm Như Lai Thần Lực và Chúc Lụy nói về chuyện phó chúc lưu thông.

Năm phẩm từ Dược Vương trở đi, nêu ra sức hóa đạo (giáo hóa, hướng dẫn) to lớn của Bồ Tát để khuyên lưu thông.

Phẩm này nêu ra sức thệ nguyện rộng lớn của Phổ Hiền Bồ Tát để khuyên lưu thông.

Kinh văn được chia làm bốn tiết:

Một, Bồ Tát đến cõi này.

Hai, phát khởi [lưu thông] bằng cách khuyên nhủ.

Ba, phát khởi bằng cách trần thuật.

Bốn, lợi ích do khuyến phát.

28.1. Bồ Tát đến cõi này

28.1.1. Dâng cúng

(Kinh) Nhĩ thời, Phổ Hiền Bồ Tát dĩ tự tại thần thông lực, oai đức danh văn, dữ đại Bồ Tát vô lượng vô biên bất khả xưng số, tùng Đông phương lai. Sở kinh chư quốc, phổ giai chấn động, vũ bảo liên hoa, tác vô lượng bách thiên vạn ức chủng chủng kỹ nhạc.

(經)爾時，普賢菩薩以自在神通力，威德名聞，與大菩薩無量無邊不可稱數，從東方來。所經諸國，普皆震動，雨寶蓮華，作無量百千萬億種種伎樂。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Phổ Hiền Bồ Tát do sức thần thông tự tại mà oai đức vang dội, cùng với các vị đại Bồ Tát vô lượng vô biên chẳng thể tính kể từ phương Đông đến. Các cõi nước đi qua khắp đều chấn động, mưa hoa sen báu, tấu vô lượng trăm ngàn ức các thứ kỹ nhạc).

“Tự tại” là Lý Nhất. “Thần thông” là Hạnh Nhất. “Oai đức” là Nhân Nhất. “Danh văn” là Giáo Nhất. Lại nữa, “tự tại” là Thường, “thần thông” là Lạc, “oai đức” là Ngã, “danh văn” là Tịnh. Nói như thế thì một chính là bốn, không đức nào chẳng trọn! Do oai đức nên chấn động. Do nổi danh nên tuôn mưa hoa. Do thần thông nên tấu nhạc. Do tự tại cho nên [các cõi Ngài đi qua] đều động theo. Thuận theo mà mưa, thuận theo mà tấu nhạc, ví như rồng lớn phi hành, giăng mây, tuôn mưa. Đấy là tâm lực, pháp lực, chúng sanh lực, ứng hóa lực, bất tư nghị lực cảm vời. Dùng diệu lực Tứ Đức ấy để từ xa đến khuyến phát Tứ Nhất. Những chỗ Ngài đi qua, tự hành cúng dường, chuyện là như thế đó.

Hỏi: Kinh Hoa Nghiêm nói Phổ Hiền Bồ Tát nương vào Chân mà trụ, chẳng phải là quốc độ. Nay vì sao nói Ngài từ phương Đông đến?

Đáp: Kinh kia (kinh Hoa Nghiêm) nêu bày tự thể của pháp do Ngài đã chứng. Kinh này nói theo những gì Ngài ứng tích. Đối với Chân Như pháp tánh, Sơ Trụ đã có thể phần chứng, huống hồ ngài Phổ Hiền ư? Thuận theo sự ứng tích thì cũng nói là Phật Đa Bảo từ phương Đông. Nếu biết ngoài chân tánh chẳng có quốc độ, sẽ biết ngoài chân tánh cũng chẳng phải riêng có Chân để có thể trụ!

28.1.2. Hạ hóa

(Kinh) Hựu dữ vô số chư thiên, long, Dạ Xoa, Càn Thát Bà, A Tu La, Ca Lâu La, Khẩn Na La, Ma Hầu La Già, nhân, phi nhân đẳng, đại chúng vi nhiễu, các hiện oai đức thần thông chi lực.

(經)又與無數諸天、龍、夜叉、乾闥婆、阿修羅、迦樓羅、緊那羅、摩睺羅伽、人、非人等，大眾圍繞，各現威德神通之力。

(Kinh: Lại cùng vô số các trời, rồng, Dạ Xoa, Càn Thát Bà, A Tu La, Ca Lâu La, Khẩn Na La, Ma Hầu La Già, nhân, phi nhân v.v… đại chúng vây quanh, ai nấy hiện sức oai đức thần thông).

Tùy thuận thích đáng đối với [căn cơ của] người khác mà hiện hình tượng tám bộ [quỷ thần]. Chủ và bạn đều trọn đủ Tứ Đức, nhưng chỉ nêu ra hai đức để gồm thâu hai đức kia. Vì thế nói là “các hiện oai đức thần thông lực” (đều hiện sức oai đức thần thông). Hãy nên biết những vị đi theo [Phổ Hiền Bồ Tát] đều là bậc Pháp Thân. Lại còn “cùng với các đại Bồ Tát”, tức là hiện Thật công đức, “cùng với tám bộ” tức là thị hiện Quyền công đức. Quyền và Thật đều trọn đủ Tứ Đức, đều có hai ý nghĩa “trên là dâng cúng, dưới hóa độ [chúng sanh]”.

28.1.3. Tu kính

(Kinh) Đáo Sa Bà thế giới, Kỳ Xà Quật sơn trung, đầu diện lễ Thích Ca Mâu Ni Phật, hữu nhiễu thất táp.

(經)到娑婆世界，耆闍崛山中，頭面禮釋迦牟尼佛，右遶七匝。

(Kinh: Đến núi Kỳ Xà Quật trong thế giới Sa Bà, đầu mặt lễ Thích Ca Mâu Ni Phật, nhiễu theo chiều phải bảy vòng).

Phần thứ nhất, “đến thế giới Sa Bà” đã xong.

28.2. Khuyến phát

28.2.1. Thưa hỏi khuyến phát

28.2.1.1. Hỏi

(Kinh) Bạch Phật ngôn: Thế Tôn! Ngã ư Bảo Oai Đức Thượng Vương Phật quốc, dao văn thử Sa Bà thế giới thuyết Pháp Hoa kinh, dữ vô lượng vô biên bách thiên vạn ức chư Bồ Tát chúng, cộng lai thính thọ. Duy nguyện Thế Tôn đương vị thuyết chi: Nhược thiện nam tử, thiện nữ nhân ư Như Lai diệt hậu, vân hà năng đắc thị Pháp Hoa kinh?

(經)白佛言：「世尊！我於寶威德上王佛國，遙聞此娑婆世界說法華經，與無量無邊百千萬億諸菩薩眾，共來聽受。惟願世尊當為說之：若善男子，善女人於如來滅後，云何能得是法華經？」

(Kinh: Bạch cùng đức Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Con ở trong cõi của Bảo Oai Đức Thượng Vương Phật (Ratnatejo’bhyudgatarāja), từ xa nghe thế giới Sa Bà nói kinh Pháp Hoa, bèn cùng với vô lượng vô biên trăm ngàn vạn ức các vị Bồ Tát cùng đến nghe nhận. Kính mong đức Thế Tôn hãy vì chúng con nói: Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân sau khi Như Lai đã diệt độ, phải làm như thế nào để được kinh Pháp Hoa này?)

“Đương vị thuyết chi” (Hãy nên vì chúng con mà nói): Xin hãy nói thẳng vào ý chỉ trọng yếu trong lưu thông. Làm như thế nào để có thể đạt được kinh này, hàm nghĩa “đạt được diệu giải trong sự chánh thuyết lưu thông”. Xin đức Phật chánh thuyết, tức là khuyến phát tự hành, xin lưu thông tức là khuyến phát hóa độ người khác, mong cho quang minh diệu pháp sẽ lưu truyền vô cực. Đấy chính là ý nghĩa “luyến mộ pháp” chẳng ngơi vậy!

28.2.1.2. Đáp

(Kinh) Phật cáo Phổ Hiền Bồ Tát: Nhược thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu tứ pháp, ư Như Lai diệt hậu, đương đắc thị Pháp Hoa kinh: Nhất giả, vị chư Phật hộ niệm. Nhị giả, thực chúng đức bổn. Tam giả, nhập Chánh Định Tụ. Tứ giả, phát cứu nhất thiết chúng sanh chi tâm. Thiện nam tử, thiện nữ nhân như thị thành tựu tứ pháp, ư Như Lai diệt hậu, tất đắc thị kinh.

(經)佛告普賢菩薩：「若善男子，善女人成就四法，於如來滅後，當得是法華經：一者、為諸佛護念。二者、植眾德本。三者、入正定聚。四者、發救一切眾生之心。善男子，善女人如是成就四法，於如來滅後，必得是 經」。

(Kinh: Đức Phật bảo Phổ Hiền Bồ Tát: Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu bốn pháp thì sau khi Như Lai diệt độ, sẽ có được kinh Pháp Hoa này: Một là được chư Phật hộ niệm. Hai là trồng các cội đức. Ba là nhập Chánh Định Tụ. Bốn là phát tâm cứu hết thảy chúng sanh. Thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu bốn pháp như thế, sau khi Như Lai diệt độ, ắt sẽ được kinh này).

Phổ Hiền Bồ Tát đã thỉnh [đức Phật dạy] cả hai chuyện chánh thuyết và lưu thông. Nay đức Phật cũng dùng bốn pháp để giải đáp cả hai chuyện. Trước là giải đáp về chánh thuyết, tức khai Quyền hiển Thật. Tuy đối với chúng sanh, đức Phật đại từ bình đẳng phổ độ, nhưng các chúng sanh mê trái pháp tánh, như cái chậu úp xuống, tự ngăn cách ánh sáng mặt trời. Nếu có thể xa lìa điều ác (Thế Giới Tất Đàn), tuân theo điều thiện (Vị Nhân Tất Đàn), bỏ mê (Đối Trị Tất Đàn) trở về ngộ (Đệ Nhất Nghĩa Tất Đàn), khai tri kiến [của Phật] cho chúng sanh, hiển lộ tri kiến của Phật, sẽ xứng hợp thánh tâm. Đó chính là “được chư Phật hộ niệm” (đấy là Pháp Thân). Nếu tri kiến của Phật được khai, Bát Nhã sẽ tỏa sáng. Đấy là “thực chúng đức bổn” (gieo trồng các cội đức). Đó cũng là bất loạn, bất muội (chẳng mê mờ), chẳng lấy, chẳng bỏ; tức là “nhập Chánh Định Tụ” (đấy là Bát Nhã). Cũng tức là trên thì hợp với từ lực, dưới là cùng một niềm bi ngưỡng, tức là “phát cứu chúng sanh chi tâm” (đấy là Giải Thoát). Hãy nên biết bốn pháp chỉ là khai Quyền hiển Thật, chứng Tam Đức trong Viên Giáo.

Lại nữa, “chư Phật hộ niệm” chính là khai Phật tri kiến. “Thực chúng đức bổn” là thị Phật tri kiến. “Nhập Chánh Định Tụ” là nhập Phật tri kiến. “Phát cứu chúng sanh chi tâm” là ngộ Phật tri kiến. Điều trọng yếu trong Tích Môn đã được gồm thâu trong bốn điều ấy. Lại nữa, Tích ắt có Bổn, từ Tam Đức của Bổn, cho nên Tích có Tam Đức. Từ Bổn mà khai, thị, ngộ, nhập. Do đó, trong Tích có khai, thị ngộ, nhập. Nay khai Tích chính là hiển Bổn, Bổn và Tích chẳng hai, chẳng khác. Bởi thế, dùng bốn pháp ấy để đáp lời thưa hỏi về chánh thuyết.

Kế đó, giải đáp về lưu thông. Điều trọng yếu trong lưu thông chỉ là ba hay bốn điều. Nay chư Phật hộ niệm và nhập Chánh Định Tụ chính là “mặc áo Như Lai”. Gieo trồng các cội đức chính là “ngồi tòa Như Lai”. Phát tâm cứu chúng sanh chính là “vào nhà Như Lai” [Đó là ba điều chánh yếu trong lưu thông]. Lại nữa, chư Phật hộ niệm chính là thân an lạc hạnh. Gieo trồng các cội đức tức khẩu an lạc hạnh. Nhập Chánh Định Tụ tức ý an lạc hạnh. Phát tâm cứu chúng sanh chính là thệ nguyện an lạc hạnh. Vì thế, dùng bốn pháp ấy để đáp lời thưa hỏi về lưu thông. Một câu giải đáp ứng với hai lời thỉnh. Nêu ra bốn điều, thâu tóm toàn thể một kinh. Từ phương xa đến khuyến phát, có ý nghĩa như thế đó. Có thể hành bốn pháp, ắt hiểu bản thể của kinh. Vì thế nói “tất đắc thị kinh” (ắt đạt được kinh này). Đấy chính là kết lại lời thỉnh về chánh thuyết. Có thể truyền tải sự hiểu biết này cho người khác, người khác sẽ đạt được sự tín giải ấy, tức là người thành tựu điều nương tựa thứ nhất [trong Tứ Y, tức “y pháp, bất y nhân”]. Nếu thật sự hiểu, sẽ là người thành tựu điều nương tựa thứ hai, thứ ba, và thứ tư. Đấy chính là kết lại lời thỉnh về lưu thông vậy.

Phần thứ nhất, “thưa hỏi về sự khuyến phát” đã xong.

28.2.2. Thệ nguyện khuyến phát

28.2.2.1. Thệ nguyện hộ trì người [thọ trì, lưu thông]

28.2.2.1.1. Giải trừ tai nạn bên ngoài

(Kinh) Nhĩ thời, Phổ Hiền Bồ Tát bạch Phật ngôn: Thế Tôn! Ư hậu ngũ bách tuế, trược ác thế trung, kỳ hữu thọ trì thị kinh điển giả, ngã đương thủ hộ, trừ kỳ suy hoạn, linh đắc an ổn, sử vô tứ cầu đắc kỳ tiện giả. Nhược ma, nhược ma tử, nhược ma nữ, nhược ma dân, nhược vị ma sở trước giả, nhược Dạ Xoa, nhược La Sát, nhược Cưu Bàn Trà, nhược Tỳ Xá Xà, nhược Cát Giá, nhược Phú Đan Na, nhược Vi Đà La đẳng, chư não nhân giả, giai bất đắc tiện.

(經)爾時，普賢菩薩白佛言：「世尊！於後五百歲，濁惡世中，其有受持是經典者，我當守護，除其衰患，令得安隱，使無伺求得其便者。若魔，若魔子，若魔女，若魔民，若為魔所著者，若夜叉，若羅剎，若鳩槃茶，若毘舍闍，若吉蔗，若富單那，若韋陀羅等，諸惱人者，皆不得便。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Phổ Hiền Bồ Tát bạch Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Trong đời trược ác năm trăm năm sau, nếu có người thọ trì kinh điển này, con sẽ thủ hộ, diệt trừ sự suy hoạn cho người ấy, khiến cho được an ổn, khiến cho chẳng có ai tìm cầu cơ hội hại người ấy. Dù là ma, dù ma tử, dù ma nữ, dù là ma dân, hoặc kẻ bị ma dựa, hoặc Dạ Xoa, hoặc La Sát, hoặc Cưu Bàn Trà, hoặc Tỳ Xá Xà, hoặc Cát Giá, hoặc Phú Đan Na, hoặc Vi Đà La v.v… những kẻ não hại người khác đều chẳng có dịp làm hại).

Vi Đà La là quỷ chuyên yếm đảo, phương này dịch là Thiện Diệu.

28.2.2.1.2. Dạy cho nội pháp

28.2.2.1.2.1. Đi, đứng đọc tụng

(Kinh) Thị nhân nhược hành, nhược lập, độc tụng thử kinh, ngã nhĩ thời thừa lục nha bạch tượng vương, dữ đại Bồ Tát chúng, câu nghệ kỳ sở, nhi tự hiện thân cúng dường, thủ hộ, an úy kỳ tâm, diệc vị cúng dường Pháp Hoa kinh cố.

(經)是人若行，若立，讀誦此經，我爾時乘六牙白象王，與大菩薩眾，俱詣其所，而自現身供養，守護，安慰其心，亦為供養法華經故。

(Kinh: Người ấy nếu đi hay đứng đọc tụng kinh này, khi đó, con

sẽ cưỡi voi chúa trắng sáu ngà với các vị đại Bồ Tát cùng tới chỗ người ấy để tự hiện thân cúng dường, thủ hộ, an ủi tâm người đó, cũng vì cúng dường kinh Pháp Hoa).

28.2.2.1.2.2. Nếu ngồi tư duy

(Kinh) Thị nhân nhược tọa tư duy thử kinh, nhĩ thời, ngã phục thừa bạch tượng vương, hiện kỳ nhân tiền. Kỳ nhân nhược ư Pháp Hoa kinh, hữu sở vong thất nhất cú, nhất kệ, ngã đương giáo chi, dữ cộng độc tụng, hoàn linh thông lợi. Nhĩ thời, thọ trì, độc tụng Pháp Hoa kinh giả đắc kiến ngã thân, thậm đại hoan hỷ, chuyển phục tinh tấn. Dĩ kiến ngã cố, tức đắc tam muội cập Đà La Ni, danh vi Toàn Đà La Ni, bách thiên vạn ức Toàn Đà La Ni, Pháp Âm Phương Tiện Đà La Ni, đắc như thị đẳng Đà La Ni.

(經)是人若坐思惟此經，爾時，我復乘白象王，現其人前。其人若於法華經，有所忘失一句，一偈，我當教之，與共讀誦，還令通利。爾時，受持，讀誦法華經者得見我身，甚大歡喜，轉復精進。以見我故，即得三昧及陀羅尼，名為旋陀羅尼，百千萬億旋陀羅尼、法音方便陀羅尼，得如是等陀羅尼。

(Kinh: Người ấy nếu ngồi tư duy kinh này, khi đó, con lại cưỡi voi chúa trắng hiện trước người ấy. Nếu người ấy quên mất một câu, một kệ trong kinh Pháp Hoa, con sẽ dạy bảo cho người ấy đọc tụng lại được thông suốt. Lúc đó, người thọ trì, đọc tụng kinh Pháp Hoa được thấy thân con, hoan hỷ rất lớn, càng thêm tinh tấn. Do được thấy con, liền đắc tam muội và Đà La Ni, tên là Toàn Đà La Ni, trăm ngàn vạn ức Toàn Đà La Ni, Pháp Âm Phương Tiện Đà La Ni, đạt được các Đà La Ni như thế đó).

“Toàn” là chuyển từ Giả nhập Không. “Trăm ngàn vạn ức”: Chuyển từ Không nhập Giả. “Pháp âm phương tiện”: Dùng hai thứ làm phương tiện để nhập Trung Đạo Đệ Nhất Nghĩa Đế.

28.2.2.1.2.3. Hai mươi mốt ngày tinh tấn

(Kinh) “Thế Tôn! Nhược hậu thế hậu ngũ bách tuế, trược ác thế trung, tỳ kheo, tỳ kheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di, cầu sách giả, thọ trì giả, độc tụng giả, thư tả giả, dục tu tập thị Pháp Hoa kinh, ư tam thất nhật trung, ưng nhất tâm tinh tấn. Mãn tam thất nhật dĩ, ngã đương thừa lục nha bạch tượng, dữ vô lượng Bồ Tát nhi tự vi nhiễu, dĩ nhất thiết chúng sanh sở hỷ kiến thân, hiện kỳ nhân tiền, nhi vị thuyết pháp, thị giáo lợi hỷ, diệc phục dữ kỳ Đà La Ni chú. Đắc thị Đà La Ni cố, vô hữu phi nhân năng phá hoại giả, diệc bất vị nữ nhân chi sở hoặc loạn. Ngã thân diệc tự thường hộ thị nhân. Duy nguyện Thế Tôn, thính ngã thuyết thử Đà La Ni chú”. Tức ư Phật tiền, nhi thuyết chú viết: A đàn địa, đàn đà bà địa, đàn đà bà đế, đàn đà cưu xá lệ, đàn đà tu đà lệ. Tu đà lệ, tu đà la bà để, Phật đà ba chiên nễ. Tát bà đà la ni a bà đa ni. Tát bà bà sa a bà đa ni. Tu a bà đa ni. Tăng già bà lý xoa ni. Tăng già niết già đà ni, a tăng kỳ. Tăng già bà già địa. Đế lệ. A nọa tăng già đâu lược. A la đế ba la đế. Tát bà tăng già địa tam ma địa già lan địa. Tát bà đạt ma tu ba lợi sát đế. Tát bà tát đóa lâu đà kiêu xá lược a nậu già địa. Tân a tỳ cát lợi địa đế.

(經)世尊！若後世後五百歲，濁惡世中，比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷，求索者，受持者，讀誦者，書寫者，欲修習是法華經，於三七日中，應一心精進。滿三七日已，我當乘六牙白象，與無量菩薩而自圍繞，以一切眾生所喜見身，現其人前，而為說法，示教利喜，亦復與其陀羅尼咒。得是陀羅尼故，無有非人能破壞者，亦不為女人之所惑亂。我身亦自常護是人。惟願世尊，聽我說此陀羅尼咒」。即於佛前，而說咒曰：「阿檀地，檀陀婆地，檀陀婆帝，檀陀鳩舍隸，檀陀修陀隸。修陀隸，修陀羅婆底，佛陀波羶禰。薩婆陀羅尼阿婆多尼。薩婆婆沙阿婆多尼。修阿婆多尼。僧伽婆履叉尼。僧伽涅伽陀尼，阿僧祇。僧伽婆伽地。帝隸。阿惰僧伽兜略。阿羅帝波羅帝。薩婆僧伽地三摩地伽蘭地。薩婆達磨修波利剎帝。薩婆薩埵樓馱憍舍略阿㝹伽地。辛阿毗吉利地帝」。

(Kinh: “Thế Tôn! Nếu trong đời trược ác trong năm trăm năm thuộc đời sau, có tỳ kheo, tỳ kheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di hoặc tìm cầu, hoặc thọ trì, hoặc đọc tụng, hoặc biên chép, muốn tu tập kinh Pháp Hoa này, trong hai mươi mốt ngày, hãy nên nhất tâm tinh tấn. Trọn hai mươi mốt ngày xong, con sẽ cưỡi voi trắng sáu ngà, cùng vô lượng Bồ Tát tự vây quanh, dùng thân mà hết thảy chúng sanh ưa thích thấy để hiện trước người ấy, vì người ấy thuyết pháp, chỉ dạy khiến cho được lợi ích, hoan hỷ. Lại còn truyền trao chú Đà La Ni. Do có được Đà La Ni ấy, sẽ chẳng có phi nhân có thể phá hoại, cũng chẳng bị nữ nhân mê hoặc, gây rối. Con cũng đích thân thường bảo vệ người ấy. Kính mong đức Thế Tôn nghe con nói chú Đà La Ni này”. Liền đối trước Phật, mà nói chú rằng: Adaṇḍe daṇḍapati daṇḍāvartani daṇḍakuśale daṇḍa sudhāri sudhāri sudhāra pati buddha paśyane sarva dhāraṇī āvartani sarva bhāṣyāvartane suāvartane saṃgha parīkṣani saṃgha nirghātani asaṃge saṃgāpa gate tṛadhva saṃgatulya prāpte sarvasaṃgasama tikrānte sarvadharma suparīkṣite sarvasattva rutakauśalyānugate siṃha vikrīḍite).

Phần thứ hai, “dạy cho nội pháp” đã xong.

28.2.2.1.3. Dùng thần lực che chở

(Kinh) Thế Tôn! Nhược hữu Bồ Tát đắc văn thị Đà La Ni giả, đương tri Phổ Hiền thần thông chi lực. Nhược Pháp Hoa kinh hành Diêm Phù Đề hữu thọ trì giả, ưng tác thử niệm: Giai thị Phổ Hiền oai thần chi lực.

(經)世尊！若有菩薩得聞是陀羅尼者，當知普賢神通之力。若法華經行閻浮提有受持者，應作此念：皆是普賢威神之力。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Nếu có Bồ Tát được nghe Đà La Ni này, hãy nên biết là do sức thần thông của Phổ Hiền. Nếu kinh Pháp Hoa lưu truyền trong cõi Diêm Phù Đề, có người thọ trì, hãy nên nghĩ thế này: Đều là do sức oai thần của Phổ Hiền).

28.2.2.1.4. Nêu bày cái nhân thù thắng

(Kinh) Nhược hữu thọ trì, độc tụng, chánh ức niệm, giải kỳ

nghĩa thú, như thuyết tu hành, đương tri thị nhân hành Phổ Hiền hạnh, ư vô lượng vô biên chư Phật sở, thâm chủng thiện căn, vị chư Như Lai thủ ma kỳ đầu.

(經)若有受持，讀誦，正憶念，解其義趣，如說修行，當知是人行普賢行，於無量無邊諸佛所，深種善根，為諸如來手摩其頭。

(Kinh: Nếu có người thọ trì, đọc tụng, nghĩ nhớ chân chánh, thấu hiểu ý nghĩa, tu hành đúng như lời dạy, hãy nên biết người ấy hành hạnh Phổ Hiền, gieo thiện căn sâu xa nơi vô lượng vô biên chư Phật, được Như Lai dùng tay xoa đầu).

Hành Phổ Hiền hạnh, cùng vị lai Phật được giải thoát. “Thâm chủng thiện căn” (Gieo sâu thiện căn): Chủng tử gieo nơi quá khứ Phật, nay chín muồi nơi Phật hiện tại.

28.2.2.1.5. Chỉ bày cái quả gần

(Kinh) Nhược đản thư tả, thị nhân mạng chung, đương sanh Đao Lợi thiên thượng. Thị thời, bát vạn tứ thiên thiên nữ tác chúng kỹ nhạc, nhi lai nghênh chi. Kỳ nhân tức trước thất bảo quan, ư thể nữ trung ngu lạc khoái lạc. Hà huống thọ trì, độc tụng, chánh ức niệm, giải kỳ nghĩa thú, như thuyết tu hành? Nhược hữu nhân thọ trì, độc tụng, giải kỳ nghĩa thú, thị nhân mạng chung, vị thiên Phật thọ thủ, linh bất khủng bố, bất đọa ác thú, tức vãng Đâu Suất thiên thượng Di Lặc Bồ Tát sở. Di Lặc Bồ Tát hữu tam thập nhị tướng, đại Bồ Tát chúng sở cộng vi nhiễu, hữu bách thiên vạn ức thiên nữ quyến thuộc, nhi ư trung sanh, hữu như thị đẳng công đức lợi ích.

(經)若但書寫，是人命終，當生忉利天上。是時，八萬四千天女作眾伎樂，而來迎之。其人即著七寶冠，於采女中娛樂快樂。何況受持，讀誦，正憶念，解其義趣，如說修行？若有人受持，讀誦，解其義趣，是人命終，為千佛授手，令不恐怖，不墮惡趣，即往兜率天上彌勒菩薩所。彌勒菩薩有三十二相，大菩薩眾所共圍繞，有百千萬億天女眷屬，而於中生，有如是等功德利益。

(Kinh: Nếu chỉ biên chép, người ấy mạng chung, sẽ sanh lên cõi

trời Đao Lợi. Khi đó, tám vạn bốn ngàn thiên nữ tấu các kỹ nhạc đến nghênh đón. Người ấy liền đội mão bảy báu, hưởng vui sướng trong các thể nữ. Huống hồ người thọ trì, đọc tụng, nghĩ nhớ chân chánh, thấu hiểu nghĩa thú, đúng như lời dạy tu hành? Nếu có người thọ trì, đọc tụng, thấu hiểu nghĩa lý, người ấy mạng chung được ngàn đức Phật xòe tay [đón tiếp], khiến cho chẳng sợ hãi, chẳng đọa vào đường ác, liền sanh vào trời Đâu Suất là chỗ của Di Lặc Bồ Tát. Di Lặc Bồ Tát có ba mươi hai tướng, các vị đại Bồ Tát cùng vây quanh. Có trăm ngàn vạn ức thiên nữ làm quyến thuộc, sanh vào trong đó, có công đức và lợi ích như thế).

Chỉ có thể biên chép, gần thì sanh vào trời Đao Lợi. Pháp sư trọn đủ năm loại (tức thọ trì, đọc tụng….) sẽ có thể sanh lên trời Đâu Suất, được làm quyến thuộc của bậc Bổ Xứ.

Hỏi: Sao chẳng sanh về cõi An Lạc?

Đáp: Nếu phát tịnh nguyện, sẽ tùy theo quán hạnh sâu hay cạn mà sanh vào bốn loại cõi An Lạc (Phương Tiện, Thật Báo, Đồng Cư, Thường Tịch Quang). Chẳng phát tịnh nguyện, sẽ tùy theo mức thành tựu của công đức do ngũ phẩm (thọ trì, đọc tụng, biên chép v.v…) mà sanh vào trời Đâu Suất.

28.2.2.1.6. Tổng kết lời khuyên

(Kinh) Thị cố, trí giả ưng đương nhất tâm tự thư, hoặc sử nhân thư, thọ trì, độc tụng, chánh ức niệm, như thuyết tu hành.

(經)是故，智者應當一心自書，若使人書，受持，讀誦，正憶念，如說修行。

(Kinh: Vì thế, người có trí hãy nên nhất tâm tự chép, hoặc sai người chép, thọ trì, đọc tụng, nghĩ nhớ chân chánh, đúng như lời dạy mà tu hành).

Phần thứ nhất, “phát nguyện hộ trì người [hành trì, biên chép, đọc tụng…kinh Pháp Hoa]” đã xong.

28.2.2.2. Thệ nguyện hộ trì pháp

(Kinh) Thế Tôn! Ngã kim dĩ thần thông lực cố, thủ hộ thị kinh. Ư Như Lai diệt hậu, Diêm Phù Đề nội quảng linh lưu bố, sử bất đoạn

tuyệt.

(經)世尊！我今以神通力故，守護是經。於如來滅後，閻浮提內廣令流布，使不斷絕」。

(Kinh: Bạch đức Thế Tôn! Con nay do dùng sức thần thông mà thủ hộ kinh này. Sau khi Như Lai diệt độ, sẽ lưu truyền rộng rãi trong Diêm Phù Đề, khiến cho chẳng đoạn tuyệt).

Phần thứ hai, “khuyến phát” đã xong.

28.3. Trần thuật để phát khởi

28.3.1. Trước là trần thuật sự hộ trì pháp

(Kinh) Nhĩ thời, Thích Ca Mâu Ni Phật tán ngôn: Thiện tai! Thiện tai! Phổ Hiền! Nhữ năng hộ trợ thị kinh, linh đa sở chúng sanh an lạc, lợi ích. Nhữ dĩ thành tựu bất khả tư nghị công đức, thâm đại từ bi, tùng cửu viễn lai, phát A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề ý, nhi năng tác thị thần thông chi nguyện, thủ hộ thị kinh. Ngã đương dĩ thần thông lực thủ hộ năng thọ trì Phổ Hiền Bồ Tát danh giả.

(經)爾時，釋迦牟尼佛讚言：「善哉！善哉！普賢！汝能護助是經，令多所眾生安樂，利益。汝已成就不可思議功德，深大慈悲，從久遠來，發阿耨多羅三藐三菩提意，而能作是神通之願，守護是經。我當以神通力守護能受持普賢菩薩名者。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Thích Ca Mâu Ni Phật khen rằng: Lành thay! Lành thay! Này Phổ Hiền! Ông có thể hộ trì, giúp đỡ kinh này, khiến cho nhiều chúng sanh an lạc, lợi ích. Ông đã thành tựu công đức chẳng thể nghĩ bàn, đại từ bi sâu đậm. Từ lâu xa đến nay, ông phát ý Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, có thể phát ra nguyện thần thông ấy để thủ hộ kinh này. Ta sẽ dùng sức thần thông thủ hộ người có thể thọ trì danh tự của Phổ Hiền Bồ Tát).

Nghe kinh Pháp Hoa, thọ trì Pháp Hoa, đều do thần lực của ngài Phổ Hiền. Nghe danh hiệu Phổ Hiền, thọ trì danh hiệu Phổ Hiền, đều do thần lực của Như Lai, tức là chuyện được nói kèm thêm trong phần thứ ba, tức dùng thần lực để che chở trong phần “hộ trì người [thọ trì kinh này]”.

28.3.2. Trần thuật chuyện hộ trì hành giả

28.3.2.1. Trần thuật chuyện thứ hai: Dùng nội pháp để dạy

(Kinh) Phổ Hiền! Nhược hữu thọ trì, độc tụng, chánh ức niệm, tu tập, thư tả thị Pháp Hoa kinh giả, đương tri thị nhân tắc kiến Thích Ca Mâu Ni Phật, như tùng Phật khẩu, văn thử kinh điển. Đương tri thị nhân cúng dường Thích Ca Mâu Ni Phật. Đương tri thị nhân Phật tán “thiện tai”. Đương tri thị nhân vị Thích Ca Mâu Ni Phật thủ ma kỳ đầu. Đương tri thị nhân vị Thích Ca Mâu Ni Phật y chi sở phú.

(經)普賢！若有受持，讀誦，正憶念，修習，書寫是法華經者，當知是人則見釋迦牟尼佛，如從佛口，聞此經典。當知是人供養釋迦牟尼佛。當知是人佛讚「善哉」。當知是人為釋迦牟尼佛手摩其頭。當知是人為釋迦牟尼佛衣之所覆。

(Kinh: Phổ Hiền! Nếu có người thọ trì, đọc tụng, nghĩ nhớ chân chánh, tu tập, biên chép kinh Pháp Hoa này, hãy nên biết người ấy thấy Thích Ca Mâu Ni Phật, như từ miệng Phật được nghe kinh điển này. Hãy nên biết người ấy đã cúng dường Thích Ca Mâu Ni Phật. Hãy nên biết người ấy được đức Phật khen “lành thay”. Hãy nên biết người ấy được tay của Thích Ca Mâu Ni Phật xoa đầu. Hãy nên biết người đó được y của Thích Ca Mâu Ni Phật che phủ).

“Thấy Phật Thích Ca”: Không chỉ thấy thân Phổ Hiền Bồ Tát cưỡi trên voi trắng sáu ngà. “Từ miệng Phật được nghe”: Không chỉ cùng ngài Phổ Hiền đọc tụng. “Phật khen lành thay, xoa đầu, y che phủ”: Không chỉ ngài Phổ Hiền chú nguyện, gia hộ. Khen lành thay là “hạnh Không tòa” thành tựu. Xoa đầu là hạnh “nhà từ bi” thành tựu. Y che phủ là hạnh “áo nhẫn nhục” thành tựu.

28.3.2.2. Trần thuật điều thứ tư: Cái nhân thù thắng

(Kinh) Như thị chi nhân, bất phục tham trước thế lạc, bất háo ngoại đạo kinh thư, thủ bút, diệc phục bất hỷ thân cận kỳ nhân, cập chư ác giả, nhược đồ nhi, nhược súc trư, dương, kê, cẩu, nhược liệp sư, nhược huyễn mại nữ sắc. Thị nhân tâm ý chất trực, hữu chánh ức niệm, hữu phước đức lực. Thị nhân bất vị tam độc sở não, diệc bất vị tật đố, ngã mạn, tà mạn, tăng thượng mạn sở não. Thị nhân thiểu dục, tri túc, năng tu Phổ Hiền chi hạnh.

(經)如是之人，不復貪著世樂，不好外道經書，手筆，亦復不喜親近其人，及諸惡者，若屠兒，若畜豬，羊，雞，狗，若獵師，若衒賣女色。是人心意質直，有正憶念，有福德力。是人不為三毒所惱，亦不為嫉妬，我慢，邪慢，增上慢所惱。是人少欲，知足，能修普賢之行。

(Kinh: Người như thế chẳng còn tham đắm niềm vui thế gian, chẳng chuộng kinh sách và tác phẩm viết lách của ngoại đạo, cũng chẳng ưa thân cận họ và những kẻ ác, như là đồ tể, hoặc kẻ nuôi lợn, dê, gà, chó, hoặc kẻ săn bắn, hoặc kẻ buôn bán nữ sắc. Người ấy tâm ý chất phác, ngay thẳng, nghĩ nhớ chân chánh, có sức phước đức. Người ấy chẳng bị tam độc não hại, cũng chẳng bị ghen ghét, ngã mạn, tà mạn, tăng thượng mạn não hại. Người ấy ít ham muốn, biết đủ, có thể tu hạnh Phổ Hiền).

28.3.3. Trần thuật điều thứ năm: Chỉ bày cái quả gần

(Kinh) Phổ Hiền! Nhược Như Lai diệt hậu, hậu ngũ bách tuế, nhược hữu nhân kiến thọ trì, độc tụng Pháp Hoa kinh giả, ưng tác thị niệm: Thử nhân bất cửu đương nghệ đạo tràng, phá chư ma chúng, đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề, chuyển pháp luân, kích pháp cổ, xuy pháp loa, vũ pháp vũ, đương tọa thiên nhân đại chúng trung sư tử pháp tòa thượng. Phổ Hiền! Nhược ư hậu thế thọ trì, độc tụng thị kinh điển giả, thị nhân bất phục tham trước y phục, ngọa cụ, ẩm thực, tư sanh chi vật, sở nguyện bất hư, diệc ư hiện thế đắc kỳ phước báo.

(經)普賢！若如來滅後，後五百歲，若有人見受持，讀誦法華經者，應作是念：此人不久當詣道場，破諸魔眾，得阿耨多羅三藐三菩提，轉法輪，擊法鼓，吹法螺，雨法雨，當坐天人大眾中師子法座上。普賢！若於後世受持，讀誦，是經典者，是人不復貪著衣服，臥具，飲食，資生之物，所願不虛，亦於現世得其福報。

(Kinh: Này Phổ Hiền! Nếu sau khi Như Lai diệt độ, vào năm trăm năm sau, có ai thấy người thọ trì, đọc tụng kinh Pháp Hoa, hãy nên nghĩ như thế này: “Người này chẳng lâu sau, sẽ đến đạo tràng, phá các ma chúng, đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, chuyển pháp luân, đánh trống pháp, thổi ốc pháp, tuôn mưa pháp, sẽ ngồi trên pháp tòa sư tử trong đại chúng trời, người”.

Này Phổ Hiền! Nếu trong đời sau, ai thọ trì, đọc tụng kinh điển này, người ấy sẽ chẳng còn tham đắm y phục, đồ trải nằm, thức ăn, vật dụng sinh hoạt, sở nguyện chẳng dối, và cũng đạt được phước đức ấy trong đời hiện tại).

“Đương nghệ đạo tràng” (Sẽ đến đạo tràng): Ắt thành tựu cái quả lâu xa, đâu chỉ là quả gần [được sanh lên các cõi trời] Đao Lợi, Đâu Suất! Tuy chẳng tham đắm tứ sự, cũng sẽ đạt được phước báo ấy trong đời hiện tại, đâu phải chỉ mạng chung rồi mới sanh lên trời!

28.3.4. Trần thuật chuyện thứ nhất: Giải trừ tai nạn bên ngoài

(Kinh) Nhược hữu nhân khinh hủy chi ngôn: “Nhữ cuồng nhân nhĩ, không tác thị hạnh, chung vô sở hoạch”. Như thị tội báo, đương thế thế vô nhãn. Nhược hữu cúng dường, tán thán chi giả, đương ư kim thế, đắc hiện quả báo. Nhược phục kiến thọ trì thị kinh giả, xuất kỳ quá ác, nhược thật, nhược bất thật, thử nhân hiện thế đắc bạch lại bệnh. Nhược khinh tiếu chi giả, đương thế thế nha xỉ sơ khuyết, xú thần, bình tỵ, thủ cước liêu lệ, nhãn mục giác lãi, thân thể xú uế, ác sang nùng huyết, thủy phúc, đoản khí, chư ác trọng bệnh.

(經)若有人輕毀之言：「汝狂人耳，空作是行，終無所獲」。如是罪報，當世世無眼。若有供養，讚歎之者，當於今世，得現果報。若復見受持是經者，出其過惡，若實，若不實，此人現世得白癩病。若輕笑之者，當世世牙齒疎缺，醜脣，平鼻，手腳繚戾，眼目角睞，身體臭穢，惡瘡膿血，水腹，短氣，諸惡重病。

(Kinh: Nếu có kẻ khinh miệt, hủy báng, nói như thế này: “Ngươi là kẻ cuồng, uổng công làm chuyện này, trọn chẳng đạt được gì!” Do tội báo như thế, sẽ đời đời không có mắt. Nếu có ai cúng dường, tán thán, sẽ được quả báo hiện tại ngay trong đời này.

Nếu lại thấy người thọ trì kinh này, mà nêu ra lỗi lầm, khuyết điểm của người đó, dù thật hay chẳng thật, người ấy trong đời này sẽ mắc bệnh bạch lại. Nếu là kẻ khinh miệt, cười cợt, sẽ đời đời răng lợi thưa thớt, thiếu khuyết, môi xấu, mũi tẹt, chân tay còng quèo, mắt lé lệch lạc, thân thể hôi thối, ghẻ độc mủ máu, bụng phù đầy nước, hụt hơi, các bệnh nặng ngặt nghèo).

Đức Phật dạy cặn kẽ tội hủy báng, khiến cho [người nghe] biết lỗi, ắt sửa, chẳng não loạn nhau, không chỉ là người trì kinh tai nạn tiêu diệt, mà còn muốn cho kẻ hủy báng được sanh phước. Chẳng hủy báng, chẳng chướng nạn, đôi bên an lạc, rộng cứu tế khôn ngằn. Lòng từ cùng cực vậy!

28.3.5. Tổng kết để khuyên lơn

(Kinh) Thị cố, Phổ Hiền! Nhược kiến thọ trì thị kinh điển giả, đương khởi viễn nghênh, đương như kính Phật.

(經)是故，普賢！若見受持是經典者，當起遠迎，當如敬佛」。

(Kinh: Vì thế, này Phổ Hiền! Nếu thấy người thọ trì kinh điển này, hãy nên đứng dậy, đón tiếp từ xa, hãy nên như kính Phật).

Phần thứ ba, “trần thuật để phát khởi” đã xong.

28.4. Lợi ích do phát khởi

28.4.1. Lợi ích do nghe phẩm này

(Kinh) Thuyết thị Phổ Hiền Khuyến Phát phẩm thời, Hằng hà sa đẳng vô lượng vô biên Bồ Tát đắc bách thiên vạn ức Toàn Đà La Ni, tam thiên đại thiên thế giới vi trần đẳng chư Bồ Tát cụ Phổ Hiền đạo.

(經)說是普賢勸發品時，恆河沙等無量無邊菩薩得百千萬億旋陀羅尼，三千大千世界微塵等諸菩薩具普賢道。

(Kinh: Khi nói phẩm Phổ Hiền Khuyến Phát này, vô lượng vô biên Bồ Tát nhiều như cát sông Hằng đắc trăm ngàn vạn ức Toàn Đà La Ni. Các vị Bồ Tát nhiều như vi trần trong tam thiên đại thiên thế giới trọn đủ đạo Phổ Hiền).

Trăm ngàn vạn ức Toàn Đà La Ni chỉ là pháp giới sai biệt trí mà thôi! “Cụ Phổ Hiền đạo” (Trọn đủ đạo Phổ Hiền) tức là viên mãn Thập Địa, gần với bậc cực thánh.

28.4.2. Lợi ích do nghe kinh này

(Kinh) Phật thuyết thị kinh thời, Phổ Hiền đẳng chư Bồ Tát, Xá Lợi Phất đẳng chư Thanh Văn, cập chư thiên, long, nhân, phi nhân đẳng, nhất thiết đại hội, giai đại hoan hỷ, thọ trì Phật ngữ, tác lễ nhi khứ.

(經)佛說是經時，普賢等諸菩薩，舍利弗等諸聲聞，及諸天、龍、人、非人等，一切大會，皆大歡喜，受持佛語，作禮而去。

(Kinh: Khi đức Phật nói kinh này, các vị Bồ Tát như Phổ Hiền v.v… các vị Thanh Văn như Xá Lợi Phất v.v… và các trời, rồng, nhân, phi nhân v.v… hết thảy đại hội đều hết sức hoan hỷ, thọ trì lời Phật, làm lễ lui ra).

Ba chuyện hoan hỷ như đã nói trong phần trước. Ở đây vì sao vẫn nói là Thanh Văn? Đó là vì người kết tập kinh vẫn giữ địa vị vốn có của họ. Lại nữa, kinh này nói đến Đại Thừa Thanh Văn, tức là dùng Phật đạo thanh khiến cho hết thảy đều được nghe.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Thai Tông Hội Nghĩa hết

Lời Bạt

Than ôi! Diệu pháp viên đốn, bao kiếp lâu xa khó gặp gỡ, tôi là kẻ ngu muội, do duyên gì may mắn gặp gỡ? Mỗi lần giở xem, dường như đã được nghe từ trước, há chẳng phải do sức oai thần của ngài Phổ Hiền, do công thủ hộ của đức Thích Ca ư? Trí Giả đại sư chẳng thể biên soạn thêm, bậc hậu hiền chấp chặt, tranh đấu ào ạt nẩy sanh, [khiến cho] pháp môn ‘viên dung, dứt bặt đối đãi’ gần như trở thành tình kiến “đây, kia, đúng, sai!” Tường thành, hào lũy của người hoằng kinh ngày càng cao, càng sâu. Kẻ ngóng nhìn, nỗi nghi sợ mỗi ngày thêm nẩy! Tai nghe, mắt nhìn, vặn tay, đau lòng, chẳng nề hà bản thân kém cỏi, vụng về, dông dài [viết lời] giới thiệu. Cất bút từ ngày Mồng Năm tháng Mười Một năm Kỷ Sửu, mới viết xong lời tựa, nằm bệnh mất nửa tháng. Tới ngày Mười Chín, mới có thể miễn cưỡng tiến hành. Sáng tối siêng gắng, tay chẳng ngừng viết, mắt không ngừng đọc, tới ngày Hai Mươi Sáu tháng Chạp chỉ hoàn thành ba quyển kinh văn, tính ra được tám quyển Hội Nghĩa, nghỉ ba ngày Tết, tới hôm Nguyên Đán năm Canh Dần, liền thử nhắc bút. Lại phải qua một tháng mới hoàn thành, tính ra Hội Nghĩa gồm mười sáu quyển, vận dụng trọn tâm lực suốt sáu mươi tám ngày. Chao ơi! Từng nghe cổ nhân trong một nén hương, liền có thể tụng rành rẽ một bộ Hoa Nghiêm, nhưng Húc tôi cũng là hạng độn căn, cặm cụi đến mức ấy, cũng đáng chê cười lắm thay! Nhưng nhờ vào lời khuyên nhủ này để tiếp dẫn kẻ sơ học, khiến cho họ dần dần ngộ Thật Tướng của Pháp Hoa, chẳng đến nỗi rốt cuộc gác kiếm, mà cũng chẳng ngó nhìn biển khơi [ngao ngán], thì Thích Ca, Phổ Hiền, và Trí Giả cũng đều soi thấu nỗi khổ tâm của Húc vậy.

Giờ Tỵ, ngày mồng Một tiết Trọng Xuân năm Canh Dần, gác bút đề lời bạt.

Phụ Lục 1: Pháp Hoa Kinh Hiển Ứng Lục — Ghi Chép Những Điều Linh Ứng Hiển Nhiên Của Kinh Pháp Hoa

法華經顯應錄

Tứ Minh Thạch Chi sa môn Tông Hiểu biên soạn

四明石芝沙門宗曉編

I. Pháp Hoa Kinh Hiển Ứng Lục Quyển Thượng

法華經顯應錄卷上

Xưa kia, Vĩnh Minh Trí Giác thiền sư (tổ Vĩnh Minh Diên Thọ) dùng đại biện tài, soạn ra năm bài phú, tức là Hoa Nghiêm Cảm Thông, Kim Cang Chứng Nghiệm, Pháp Hoa Linh Thụy, Quán Âm Hiện Thần (Quán Âm biến hiện thần thông), và Thần Thê An Dưỡng (gởi tâm nơi Cực Lạc), ngõ hầu điểm xuyết thánh giáo, cổ vũ các căn cơ. Có thể nói Ngài có công to lớn đối với pháp vận trong thời Tượng Pháp. Nhưng soạn phú thì đặc biệt chú trọng dùng [phương cách] ca vịnh, tán dương, đối với các sự tích nếu chẳng tìm từ truyện ký, sẽ chẳng thể biết trọn vẹn từ đầu đến cuối được! Vì thế, đối với Hoa Nghiêm bèn có Cảm Ứng Truyện, Kim Cang thì có Ứng Nghiệm Lục, Pháp Hoa thì có Linh Thụy Tập, Quán Âm thì có Cảm Ứng Tập, Tịnh Độ bèn có Vãng Sanh Truyện. Đọc kỹ, xem rộng, sẽ biết sự ứng nghiệm linh dị trong Phật pháp chẳng phải là một vài trường hợp đơn lẻ. Nay Linh Thụy Tập được lưu hành trong cõi đời có hai bản, tức là [một bản] chỉ ghi là Linh Thụy Tập, và [bản kia là] Tục Linh Thụy Tập.

Trong Linh Thụy Tập, ghi chép sáu mươi chuyện, nhưng chẳng ghi tên người sưu tập, biên soạn, chỉ có lời tựa do Dương Hy soạn trong niên hiệu Gia Hựu. Bản này đã có từ lâu, gần đây được khắc in vài lượt; nhưng trong ấy chẳng nêu xuất xứ [của các câu chuyện], mà cũng chẳng phân loại đạo tục. Đối với sự tích của chư Tổ, cũng chẳng ghi chép niên hiệu. Do có các thiếu sót ấy, cho nên chẳng phải là điển tịch mẫu mực.

Tục Linh Thụy Tập do pháp sư Nguyên Dĩnh tại Ngô Hưng biên soạn trong niên hiệu Đại Quán nhằm tiếp nối bản cũ. Sách được chia thành mười khoa, bắt đầu từ ngài Phổ Hiền chứng minh, cuối cùng là Hương Quang tỏ lộ điềm lành. Bản này khá tốt đẹp, đã loại trừ các khuyết điểm trong bản trước, hiềm rằng quê quán [của các nhân vật được nhắc tới trong sách] đã bị mất từ lâu, thường là phần nhiều chẳng được nhắc đến!

Tôi trộm cho rằng bảo điển cùng tột Pháp Hoa quả thật là cội gốc to lớn để thể hiện sự linh hiển của chư Phật, là nguồn cội sâu thẳm để các loài chúng sanh đạt đạo, được bậc á thánh đại sĩ khuyến phát, được các vị thượng thủ của chư thiên hộ trì. Hiện thời, dù hàng xuất gia hay kẻ tại gia, không ai chẳng dốc lòng thành đọc tụng, tâm nghĩ nhớ tột bậc tu tập. Nếu công năng thần diệu, sự tích vĩ đại chẳng được ghi chép trong các sách vở, cõi đời sẽ chẳng được nghe ngôn hạnh của tiền nhân, sao có thể tạo thành đầu mối để khuyến tín cho được? Tông Hiểu lạm dự vào tăng chúng, chí ưa thích Văn Trì, than thở sâu xa bản cũ chưa toàn vẹn, tục bản lại tàn khuyết. Do vậy, đổ công tìm tòi khắp trong Đại Tạng, các truyện ký của chư tăng trong ba triều, và các nội điển, ngoại thư, [hễ tìm được các sự tích linh ứng] dù ẩn hay hiển đều gom góp; cũ, mới cùng xếp bày, hợp thành hai trăm ba mươi chín chuyện. Trước là nêu bày [sự tích của các] bậc cổ thánh, xếp vào đầu sách; kế đó, phân biệt theo bốn thể lệ, tức là cao tăng, cao ni, tín nam, và tín nữ, chia thành hai quyển, đặt tên là Pháp Hoa Hiển Ứng Lục. Đó là vì dựa theo tướng trạng thù thắng do thân khẩu cảm vời trong đời hiện tại [của các vị] thuộc tông Thiên Thai, coi đó là Hiển Cơ Hiển Ứng vậy. Mong sao sách này đều khiến cho người đọc dốc lòng nơi Thật Tướng, bàn luận, nghĩ ngợi chân thừa, giữ vững tiết tháo vượt hơn tùng trúc, lòng tinh thành đủ để xuyên thủng đá vàng! Vì thế, lòng thành trần thuật sự ứng nghiệm, khác nào tiếng sáo triệu vời chim phượng hoàng, dùng điều này để biếu tặng cho người đời sau: Một người hiểu sẽ khuyên bảo ngàn vạn người. Không ai chẳng phải là kẻ ở trong tòa nhà hư nát mà hay biết nạn lửa, đào bới [tìm nước] chốn cao nguyên, liền ngự trên cỗ xe cao rộng, thẳng thừng tạo tác cảnh giới rất sâu! Đấy chính là điều tôi mong mỏi! Trong các vị được ghi lại, có vị chỉ có sự tích, chẳng có sự cảm ứng [rõ rệt]. Đấy lại chính là “hiển cơ minh ứng” (căn cơ hiển nhiên, cảm ứng ngấm ngầm), mong người đọc hãy hiểu cho.

Ngày mồng Một giữa Xuân (tháng Hai) năm Mậu Ngọ (1198) thuộc niên hiệu Khánh Nguyên, Tông Hiểu kính cẩn đề tựa.

1. Cổ thánh (bảy chuyện này đều trích từ kinh Pháp Hoa)

* Tháp báu của Phật Đa Bảo do nghe kinh mà từ dưới đất hiện lên

Trong quá khứ, có vị Phật hiệu là Đa Bảo. Khi vị Phật này hành Bồ Tát đạo, đã phát đại thệ nguyện: “Nếu ta thành Phật, sau khi diệt độ, các quốc độ trong mười phương, hễ chỗ nào có nói kinh Pháp Hoa, tháp miếu của ta do nghe kinh sẽ vọt lên, hiện ra nơi đó để chứng minh”. Nay tháp của Đa Bảo Như Lai, do nghe nói kinh Pháp Hoa bèn từ đất vọt ra, khen ngợi: “Lành thay, lành thay!” Phật Đa Bảo có nguyện: “Ai muốn chỉ bày thân ta cho tứ chúng, cần phải nhóm họp phân thân chư Phật của vị Phật ấy. Đã nhóm đủ rồi mới mở tháp được!” Phật Đa Bảo chia tòa ngồi, Phật Thích Ca cùng ngồi thuyết pháp. Thánh chúa Thế Tôn tuy diệt độ đã lâu, ở trong tháp báu còn vì pháp mà đến, sao mọi người chẳng siêng năng vì pháp?

* Phật Thích Ca làm vua cầu kinh chẳng mệt mỏi

Đức Phật bảo tứ chúng: Trong quá khứ vô lượng kiếp, ta cầu kinh Pháp Hoa chẳng lười nhác, mệt mỏi. Trong nhiều kiếp, thường làm quốc vương, phát nguyện cầu Vô Thượng Bồ Đề, tâm chẳng thoái chuyển; vì pháp bỏ ngôi vua, giao việc triều chánh cho Thái Tử, đánh trống tuyên lệnh cầu pháp tứ phương: “Ai có thể vì ta nói Đại Thừa, ta sẽ suốt đời cung cấp, hầu hạ”. Khi đó, có A Tư tiên đến thưa cùng vua rằng: “Ta có pháp Đại Thừa tên là kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Nếu chẳng trái nghịch ta, ta sẽ tuyên nói cho nhà vua”. Vua nghe lời tiên nhân nói, hoan hỷ, hớn hở, liền theo tiên nhân cung cấp các thứ cần dùng: Hái quả, gánh nước, nhặt củi, nấu nướng. Thậm chí dùng thân thể làm giường, tòa [cho tiên nhân dựa, ngồi], thân tâm chẳng mệt mỏi. Khi đó, vua phụng sự trải qua ngàn năm, vì pháp mà siêng năng, chuyên ròng hầu hạ, khiến cho tiên nhân chẳng thiếu thốn. Vị vua khi ấy chính là đức Thích Ca Văn (Thích Ca Mâu Ni Phật). Tiên nhân thuở đó nay là Đề Bà Đạt Đa. [Đức Phật nói]: Do thiện tri thức Đề Bà Đạt Đa khiến cho ta trọn đủ Lục Ba La Mật, thành Đẳng Chánh Giác, rộng độ chúng sanh.

* Thường Bất Khinh Bồ Tát lưu thông kinh Pháp Hoa

Vào thuở xa xưa, trong thời Tượng Pháp của Oai Âm Vương Như Lai, tăng thượng mạn tỳ kheo có thế lực to lớn. Lúc bấy giờ, có một vị tỳ kheo tên là Thường Bất Khinh. Vị tỳ kheo ấy hễ trông thấy tứ chúng, thảy đều lễ bái, tán thán, nói như thế này: “Tôi tôn kính quý vị sâu xa, chẳng dám khinh mạn. Các vị hành Bồ Tát đạo, sẽ được thành Phật”. Vị tỳ kheo ấy chẳng chuyên đọc tụng kinh điển, chỉ hành lễ bái. Trong tứ chúng, có kẻ sanh lòng sân khuể, tâm bất tịnh, ác khẩu rủa sả: “Gã vô trí tỳ kheo này từ đâu đến đây? Chúng ta chẳng cần lời thọ ký hư vọng ấy!” Mọi người có khi dùng gậy gộc, ngói, đá đánh ném. Vị ấy chạy tránh ra đứng đằng xa, vẫn lớn tiếng xướng rằng: “Tôi chẳng dám khinh các vị. Các vị sẽ đều thành Phật”. Do thường nói lời ấy, cho nên bị gọi là Thường Bất Khinh. Vị tỳ kheo ấy khi lâm chung, nghe từ hư không trọn đủ kinh Pháp Hoa do Oai Âm Vương Phật đã nói trước đó, đều có thể thọ trì, liền được sáu căn thanh tịnh, rộng vì người khác nói kinh Pháp Hoa này. Bất Khinh thuở đó chính là Thích Ca Văn. Nếu trong đời trước ta chẳng thọ trì kinh này, vì người khác giảng nói, sẽ chẳng thể mau chóng đắc Bồ Đề.

Sách Pháp Hoa Văn Cú viết: “Thích Ca xuất thế, chần chừ chẳng nói. Bất Khinh vừa trông thấy [người khác], bèn lỗ mãng nói, vì lẽ nào? Đáp: [Những kẻ được Thường Bất Khinh nói “chẳng dám khinh”] vốn đã có điều thiện. Phật Thích Ca vì bảo vệ hàng Tiểu Thừa, vì họ chưa có điều thiện [cho nên Ngài chần chừ chẳng nói]. Bất Khinh do thấy họ đã có căn cơ Đại Thừa bèn cưỡng ép”. Trong bài Uẩn Tế Tụng của ngài Nam Bình Thanh Biện có viết: “Gươm báu chưa dùng, cất hộp ngọc. Thất tinh bóng lạnh, hiện lờ mờ. Ân cần nói với người bên cạnh, Long Tuyền trong hộp chớ xem thường”.

* Ngài Hỷ Kiến đốt thân cúng dường kinh mầu nhiệm

Trong quá khứ, Nhật Nguyệt Tịnh Minh Đức Phật vì Nhất Thiết Chúng Sanh Hỷ Kiến Bồ Tát và các Thanh Văn nói kinh Pháp Hoa. Vị Bồ Tát ấy thích tu tập khổ hạnh, nhất tâm cầu Phật đạo, tròn một vạn hai ngàn năm, đắc Hiện Nhất Thiết Sắc Thân tam muội. Đã đắc tam muội ấy, liền nghĩ rằng: “Ta đắc tam muội này đều do sức nghe kinh Pháp Hoa. Ta nay nên cúng dường Phật và kinh Pháp Hoa. Tuy ta đã dùng thần lực để cúng dường, chẳng bằng dùng thân cúng dường”. Liền đối trước Phật tự đốt thân, quang minh soi trọn khắp các thế giới nhiều như số cát trong tám mươi ức sông Hằng. Chư Phật trong các cõi ấy đồng thời tán tHán: “Lành thay! Lành thay! Là chân tinh tấn, được gọi là pháp cúng dường thật sự”. Thân ấy cháy trong một ngàn hai trăm năm. Sau khi mạng chung, [Bồ Tát] lại sanh trong cõi của Nhật Nguyệt Tịnh Minh Đức Phật, trong vương cung của vua Tịnh Đức, bạch với cha rằng: “Con trước đó đã cúng dường Phật, đạt được Giải Nhất Thiết Chúng Ngữ Ngôn Đà La Ni. Lại nghe kinh Pháp Hoa này”. Cho đến sau khi đức Phật ấy diệt độ, ngài Hỷ Kiến liền đối trước tám vạn bốn ngàn tháp thờ xá lợi, đốt cánh tay trăm phước trang nghiêm suốt bảy vạn hai ngàn năm để cúng dường. Sách Pháp Hoa Văn Cú chú giải: “Hỷ Kiến nhanh chóng bỏ một thân, lại đốt hai cánh tay, khinh sanh mạng, tôn trọng pháp, mạng mất, đạo còn”.

* Ngài Diệu Âm từ xa đến nghe kinh Pháp Hoa

Thích Ca Mâu Ni Phật phóng quang minh từ nhục kế, chiếu trọn khắp các thế giới nhiều như cát trong một trăm lẻ tám vạn ức na do tha sông Hằng. Qua khỏi số ấy, có cõi của Tịnh Hoa Tú Vương Trí Phật. Cõi đó có Bồ Tát tên là Diệu Âm, đã gieo trồng cội đức từ lâu. Vị Bồ Tát ấy từ cõi của Tịnh Hoa Tú Vương Trí Phật, cùng với tám vạn bốn ngàn Bồ Tát đến thế giới Sa Bà này, cúng dường Phật Thích Ca, và cũng muốn cúng dường, nghe kinh Pháp Hoa. Khi đó, Diệu Âm Bồ Tát biến mất trong cõi kia, cùng với tám vạn bốn ngàn Bồ Tát tới đây. Lúc ấy, Phật Đa Bảo bảo ngài Diệu Âm rằng: “Lành thay! Lành thay! Ông có thể vì cúng dường Thích Ca Mâu Ni Phật và nghe kinh Pháp Hoa mà đến nơi đây”.

* Bốn vị tỳ kheo tu tập Pháp Hoa thuở trước

Xưa kia, có bốn vị tỳ kheo, sanh lòng ân cần, trân trọng tột bậc đối với kinh Pháp Hoa, nhưng chưa được cam lộ từ giáo pháp bí mật của kinh điển tưới tắm. Do vậy, họ kết bạn vào núi tu hành để cùng mong đắc Phật huệ. Ẩn cư lâu ngày, lương thực cạn sạch. Một bữa ăn phải đi vạn dặm, chí xông thấu trời thẳm há có thể đạt được ư? Một người bèn nói: “Bốn người bọn ta nghèo đến nỗi chẳng giữ nổi cái thân, pháp sẽ gởi gắm vào đâu? Ba người các anh hãy nên dốc hết tánh mạng phụng sự đạo, một mình tôi sẽ cung cấp các thứ cần dùng cho các anh”. Từ đó, [vị ấy] chống tích trượng nơi xóm làng để tìm cầu các thứ cung cấp, dẫu nóng lạnh đắp đổi, vẫn cam tâm vui sướng, chẳng bực bội! Vì thế, ba người kia công đức viên thành, lợi ích trong một đời mà thành vô lượng đời. Người kia do nhiều lượt lăn lộn trong nhân gian, nhiều lần gặp thanh sắc, đồ gốm chưa nung khó thể gìn giữ. Ngẫu nhiên thấy bậc vương giả ra vào, xe cộ rộn rịp, tâm sanh động niệm, mến chuộng sự vinh hoa ấy. Do công đức huân tu, theo niệm thọ báo, thường được làm vua trên cõi trời và nhân gian. Phước tuy chẳng thể lường, nhưng vẫn hữu hạn! Ba người đã đắc đạo, tụ lại bàn bạc: “Ta thoát khỏi lồng bẫy do công của người này. Ông ta đắm đuối quả báo, tăng trưởng hữu vi. Từ đây chết đi, sẽ chìm vào hố lửa. May vẫn còn chưa đọa, đúng là lúc hãy nên lập cách giáo hóa”. Một người nói: “Vị vua này chấp dục, lại còn tà kiến. Nếu chẳng dùng ái để lôi móc, sẽ chẳng có cách nào cứu bạt! Một người có thể làm vợ đoan chánh, hai người kia làm con thông minh. Vợ con như thế, ắt vua sẽ thuận theo. Lập cách giáo hóa như thế, ắt vua sẽ cải tà!” Quốc vương khi đó chính là vua Diệu Trang Nghiêm, nay là Hoa Đức Bồ Tát. Người vợ là phu nhân Tịnh Đức, nay là Quang Chiếu Trang Nghiêm Tướng Bồ Tát. Hai con khi xưa tức là Tịnh Nhãn và Tịnh Tạng, nay là hai vị Bồ Tát Dược Vương và Dược Thượng. Nêu ra cái nhân trước của bốn vị thánh, cho nên phẩm này có tên là Bổn Sự. Nói cặn kẽ thì như trong Pháp Hoa Văn Cú. Ngài Nam Bình tụng rằng: “Tích niên tụ thủ tịch liêu khê, tam bộ thanh vân, nhất đọa nê. Tiểu kỹ lược thi cam chiết giác, đại gia phủ chưởng nhiếp thiên thê” (Lược dịch: Năm xưa tụ họp chốn hoang vu, ba người giải thoát, một người mê. Trò mọn tạm bày thôi đắm đuối, vỗ tay vượt thoát chốn tam đồ).

* Phổ Hiền Bồ Tát khuyến phát lưu thông

Lúc bấy giờ, Phổ Hiền Bồ Tát từ phương Đông đến, bạch Phật rằng: “Con từ cõi nước của Bảo Oai Đức Thượng Vương Phật, vẳng nghe thế giới Sa Bà này nói kinh Pháp Hoa, bèn cùng với các vị đại Bồ Tát cùng đến nghe nhận. Kính xin đức Thế Tôn hãy vì con mà nói: Sau khi đức Như Lai diệt độ, người ta phải làm như thế nào để được kinh Pháp Hoa?” Đức Phật bảo ngài Phổ Hiền: “Nếu người đó thành tựu bốn pháp thì sau khi Như Lai diệt độ, sẽ đạt được kinh Pháp Hoa này. Một là được chư Phật hộ niệm, hai là gieo các cội đức, ba là nhập Chánh Định Tụ, bốn là phát tâm cứu hết thảy chúng sanh. Thành tựu bốn pháp như thế, ắt sẽ đạt được kinh này”. Phổ Hiền bạch Phật rằng: “Trong đời ác trược vào năm trăm năm sau, hễ có người thọ trì kinh điển này, con sẽ thủ hộ, trừ các suy hoạn cho người ấy. Người ấy dù đi, hay đứng, đọc tụng kinh này, con sẽ liền cưỡi voi trắng sáu ngà, cùng các vị đại Bồ Tát tự hiện thân để cúng dường, thủ hộ, cũng vì cúng dường kinh Pháp Hoa vậy. Nếu người ấy đối với kinh Pháp Hoa quên mất một câu, một kệ, con sẽ dạy cho”.

Sách Pháp Hoa Văn Cú giải thích: “Phật nêu ra bốn pháp thâu tóm trọn vẹn một kinh. Pháp Hoa được trùng diễn, Phật huệ được trùng tuyên. Từ xa đến khuyến phát, có ý nghĩa như thế đó”. Ngài Nam Bình tụng rằng: “Biến Cát tầm thanh đắc đắc lai, cự linh tài tịch tuyệt tiêm ai. Tượng vương hà sự tần di bộ, vị ái Phân Đà mãn thế đài” (Tạm dịch: Theo tiếng, Phổ Hiền đến cõi này. Thần linh tránh né, sạch trần ai. Voi chúa vì đâu dời bước mãi? Do chuộng kinh sen giẫm bậc rêu).

2. Cao tăng (gồm một trăm bảy mươi ba người)

* Tỳ kheo Ma Ha La tại Thiên Trúc

Xưa kia, tại nước Thiên Trúc, có một vị tỳ kheo trụ A Lan Nhã, tên là Ma Ha La, đọc kinh Đại Thừa rất nhiều, đức hạnh hiển hách. Quốc vương chánh tín, từng trải tóc phủ chỗ đất bùn để tỳ kheo đi qua. Lại có tỳ kheo đến tâu với vua rằng: “Vị này chẳng đọc nhiều kinh điển, sao bệ hạ lại cúng dường trọng thể?” Vua Đáp: “Có một hôm, trẫm từng nửa đêm muốn đến gặp vị tỳ kheo ấy, liền đến chỗ Ngài, thấy Ngài ở trong một cái hang đọc kinh Pháp Hoa. Có một người quang minh sắc vàng ròng, cưỡi voi chúa trắng [ở bên cạnh], chắp tay cúng dường. Trẫm vừa mới đến gần, người ấy liền biến mất. Trẫm hỏi đại đức: ‘Vì sao trẫm đến thì người có quang minh sắc vàng ròng ấy diệt mất?’ Tỳ kheo bảo: ‘Đấy là Biến Cát Bồ Tát. Ngài Biến Cát tự nói: ‘Nếu có ai tụng kinh Pháp Hoa, ta sẽ cưỡi voi trắng đến dạy bảo. Tôi đọc kinh này, ngài Biến Cát tự đến’. Biến Cát chính là Phổ Hiền Bồ Tát trong kinh Pháp Hoa vậy. Trẫm nghe xong, lễ dưới chân [vị tỳ kheo ấy] rồi lui về. Vì thế, trẫm nay thường cúng dường” (trích từ Đại Trí Độ Luận).

* Tam Tạng Hộ Pháp sư ở Đôn Hoàng

Ngài Tam Tạng Đàm Ma La Sát (Dharma rakṣa), phương này dịch là Pháp Hộ, vốn là người xứ Nhục Chi, tám tuổi lìa cõi tục. Hễ kinh sách nào lướt qua mắt, Sư đều thuộc lòng; mỗi ngày nhớ được một vạn chữ. Sư đi sang phương Tây, trải qua các nước, thông thạo ba mươi sáu loại ngôn ngữ, văn pháp, cách giải thích, âm đọc của chúng. Sư trụ tại Đôn Hoàng đã lâu, người thời ấy gọi Sư là Đôn Hoàng Bồ Tát. Vào thời Vũ Đế nhà Tây Tấn, Sư mang kinh bản tiếng Phạn đến Lạc Dương. Sư còn thông thạo rộng rãi ngũ kinh, sử truyện [của Trung Hoa]. Trong niên hiệu Vĩnh Khang, Sư trụ trong ngôi chùa lớn ở ngoài cửa Thanh Môn của Trường An, dịch bộ Chánh Pháp Hoa Kinh gồm mười quyển, lại còn vì tứ chúng diễn giảng. Sư còn dịch các kinh khác, tổng cộng một trăm năm mươi bốn bộ, đều được sắc truyền lưu thông. Thuở đó, Sư ẩn cư trong núi sâu, trong núi có con suối trong vắt, có thể dùng để tắm rửa. Một hôm, do có tiều phu nhuốm bẩn, suối bỗng khô cạn. Ngài Pháp Hộ than rằng: “Người vô đức đến nỗi suối trong ngưng chảy. Đã thiếu thứ cần dùng, ta nên rời đi”. Nói xong, nước suối trong vắt lại trào lên. Chi Độn tán tHán: “Hộ công chứng Tịch, đạo đức uyên mỹ, vi ngâm khung cốc, khô tuyền sấu thủy. Mạc dĩ Hộ Công, thiên đĩnh hoằng ý, trạc túc lưu sa, khuynh bạt huyền trí” (Hộ công chứng tịch diệt, đạo đức thật sâu mầu, khẽ than chốn hang thẳm, suối khô bỗng nước trào, ngài Pháp Hộ cao thẳm, bẩm tánh đẹp tót vời, rửa chân chốn lưu sa, nắm vững lẽ huyền diệu) (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Tam Tạng pháp sư Cưu Ma La Thập thời Diêu Tần

Pháp sư Cưu Ma La Thập, Hán dịch là Đồng Thọ, người xứ Quy Tư. Bảy tuổi xuất gia, mỗi ngày tụng một ngàn bài kệ. Mẹ Ngài từng dẫn con sang nước Nhục Chi, gặp một vị La Hán bảo: “Sa Di này tới năm ba mươi lăm tuổi, nếu chẳng phá giới, sẽ tuyên dương Phật giáo rộng lớn, độ vô số người. Nếu giới chẳng toàn vẹn, sẽ chỉ là một vị pháp sư tài năng, sáng suốt mà thôi!” Mẹ suy nghĩ lời ấy, một hôm bảo con: “Đối với giáo pháp sâu thẳm như Phương Đẳng, phải nên dốc một tấm lòng son xiển dương rộng lớn. Chỉ có điều tận lực làm như thế thì chẳng có ích cho bản thân con”. Ngài La Thập Đáp: “Đạo của bậc đại sĩ là vong thân hòng lợi lạc người khác. Nếu khiến cho đại pháp lưu truyền, sẽ có thể gột rửa cõi tục mông muội. Dẫu thân con trong lò than, vạc dầu, cũng chẳng hối hận!” Khi đó, Phù Kiên chiếm đóng Quan Trung. Quan Thái Sử tâu rằng: “Có đức tinh xuất hiện trong phận dã của ngoại quốc, sẽ có bậc đại trí vào phù tá Trung Hoa”. Phù Kiên nói: “Trẫm nghe Tây Vực có sư La Thập, chẳng phải là người đó hay sao?” Vua liền sai Lữ Quang dẫn binh chinh phạt Quy Tư. Lữ Quang đã bắt được ngài La Thập, về tới Lương Châu, nghe Phù Kiên đã bị Diêu Trành làm hại, bèn chiếm đóng vùng Quan Ngoại, tiếm xưng quốc hiệu là Hậu Lương.

Diêu Trành chết, con là Diêu Hưng kế vị. Trong sân chầu, bỗng mọc cây có cành nhánh giao kết với nhau. Hành trong vườn Tiêu Dao đều biến thành cỏ Xỉ. Vua cho đó là điềm lành, bèn chinh phạt Lữ Long, đón Sư vào Trường An, dùng lễ quốc sư để đối đãi. Diêu Hưng suất lãnh các sa môn nghe ngài La Thập giảng kinh trong vườn Tiêu Dao. Biện tài của ngài La Thập vang khắp Hoa Hạ. Sư thấy các bản dịch cũ sai lệch so với bản tiếng Phạn, bèn vào năm Hoằng Thỉ thứ tám (406), ở chùa Thảo Đường, cùng với hơn tám trăm người như Tăng Triệu v.v… khảo đính các bản dịch kinh trước đó. Sư dịch kinh Diệu Pháp Liên Hoa thành một bộ bảy quyển.

Diêu Hưng nói: “Pháp sư thông minh, giác ngộ siêu quần, thiên hạ không hai, sao có thể để Ngài không có người nối dõi cho được!” Do vậy, đem mười kỹ nữ ép Sư nhận lấy. Từ đó, người tịnh hạnh thẹn nghe nói đến chuyện ấy. Sư tới giảng thuyết, ắt đều bảo trước: “Ví như bùn thối sanh ra hoa sen, chỉ quan tâm hoa sen, đừng nhìn vào bùn thối!” Về sau, Sư bỗng ngã bệnh, liền bảo đại chúng: “Do pháp mà gặp gỡ, vẫn chưa trọn hết tấm lòng, không thể nhờ vào đâu để đáp tạ. Mong cho các kinh đã dịch như Pháp Hoa v.v… đều cùng được truyền bá. Nếu tôi dịch chẳng sai lầm, nguyện sau khi thiêu thân, lưỡi chẳng cháy nát!” Nói xong, Sư qua đời. Đến khi xà duy (Jhāpeti, trà tỳ, hỏa thiêu), quả nhiên lưỡi chẳng cháy tan. Xem chi tiết cặn kẽ trong Lương Tăng Truyện (Lương Cao Tăng Truyện) và Tấn Thư. Trong Nam Sơn Cảm Thông Truyện, Vi Đà Thiên đã nói: “Ngài La Thập thông minh, khéo hiểu Đại Thừa. Kể từ thời bảy đức Phật, Sư đã truyền bá, dịch thuật, đạt được những điều pháp vương gởi gắm! Thế tục phê phán Sư khuyết giới, chẳng cần bàn tới! Ngài La Thập thuộc địa vị Tam Hiền, há có phải là kẻ lơ mơ ư?”

* Pháp sư Huệ Duệ ở Trường An

Thích Huệ Duệ là người Ký Châu, giữ khí tiết thanh cao, nghiêm túc. Sư tham học khắp nơi, đi tới tận địa giới của Nam Thiên Trúc. Đối với các sách vở ở chốn khác, không gì chẳng hiểu rõ. Chúa nhà Tần là Diêu Hưng vời Sư vào gặp, trông thấy phong thái, ngôn từ của Sư, vua hết sức tán thưởng, gọi Ngài là Tứ Hải Tiêu Lãnh (người cầm đầu tiêu biểu trong bốn biển). Xưa kia, ngài Pháp Hộ dịch kinh Chánh Pháp Hoa, phẩm Thọ Quyết có câu: “Thiên kiến nhân, nhân kiến thiên” (Người thấy trời, trời thấy người). Ngài La Thập dịch kinh Pháp Hoa, đến chỗ đó, bèn nói: “Lời này tương đồng cách nói tại Tây Vực, nhưng lời lẽ quá thô ráp!” Huệ Duệ nói: “Há chẳng phải là trời người giao tiếp đôi bên trông thấy nhau ư?” La Thập vui mừng nói: “Thật vậy!” Sư lãnh ngộ cao vời dường ấy. Kinh phiên dịch vừa xong, [ngài La Thập] bèn sai Huệ Duệ giảng giải. Huệ Duệ bèn châm chước những điều u huyền, chia thành “cửu triệt” (九轍, chín khuôn phép, đường lối):

Một, hôn thánh tương khấu triệt (phàm thánh gặp gỡ), tức phẩm Tự.

Hai, thiệp giáo quy Chân triệt (gom các giáo về lẽ chân), là bậc thượng căn (tức phẩm Phương Tiện).

Ba, hưng loại tiềm hình triệt (nêu bày sự thật, vì chúng sanh chấp trước mà phải thị hiện quyền pháp hòng dẫn về Nhất Thừa), tức người trung căn.

Bốn, thuật kim thông tích triệt (trần thuật chuyện hiện tại, phơi bày Bổn nơi Tích), trung căn lãnh ngộ.

Năm, chương nhân tấn ngộ triệt (nêu bày cái nhân để kẻ hạ căn được lãnh ngộ), tức là kẻ hạ căn (tiêu biểu là phẩm Hóa Thành).

Sáu, tán dương hạnh lý triệt, tức phẩm Pháp Sư.

Bảy, Bổn Tích vô sanh triệt, Đa Bảo bất diệt là Bổn, Thích Ca bất sanh là Tích. Bổn và Tích tuy khác, nhưng đều chẳng thể nghĩ bàn như nhau.

Tám, cử nhân trưng quả triệt (nêu ra cái nhân, gạn hỏi cái quả), tức các phẩm Dũng Xuất và Thọ Lượng.

Chín, xưng dương viễn tế triệt (khen ngợi công đức, lực dụng cùng cực của kinh ), tức là từ phẩm Tùy Hỷ cho đến hết phần Lưu Thông.

Ngài Huệ Duệ lại viết lời tựa cho kinh này, xem [lời tựa ấy] trong Đại Tạng. [Lại chỉ rõ] kinh lại có hai mươi tám phẩm sanh khởi (tức là duyên khởi vì sao có hai mươi tám phẩm theo thứ tự). Ngài Kinh Khê khen ngợi [lập luận của ngài Huệ Duệ] hết sức có thứ lớp phân minh. Sư thường hồi hướng, tán dương lợi ích tốt lành [của kinh Pháp Hoa] để nguyện sanh về Tây Phương. Ngày lâm chung, Sư tắm rửa, thay áo, đốt hương, lễ bái, ngồi chắp tay, hướng về Tây. Khi Sư mất, [đại chúng] thấy mây thơm năm màu từ trong phòng thoát ra. Cõi đời xưng tụng “Thập Môn tứ thánh” (Bốn vị thánh nhân môn đồ của ngài La Thập) là Sanh, Triệu, Dung, Duệ. Sư là một trong bốn vị ấy (xem Lương Cao Tăng Truyện, “cửu triệt” trích từ quyển thứ tám của Pháp Hoa Văn Cú).

* Pháp sư Đạo Sanh ở Hổ Khâu

Sư húy là Đạo Sanh, lấy họ theo thầy là Trúc. Sư quanh năm dốc chí học tập, lời lẽ trong sáng, mới mẻ, mọi người đều nể phục. Sư thường cho rằng: “Điều trọng yếu để nhập đạo là phải dùng huệ giải làm gốc”. Vì thế, Sư dùi mài nơi các kinh, chẳng nề hà nhọc nhằn, khổ sở, liền đến Quan Trung theo học với ngài La Thập. Do biện luận, vấn đáp cao vời, Sư thường được xưng tụng là bậc “thần ngộ”. Về sau, Sư ẩn giấu tung tích tại chùa Hổ Khâu, đá nơi giảng đài hãy còn.

Có một thuở, Sư ở Bán Đường tụng kinh Pháp Hoa, bỗng có một con trĩ thường đến nghe kinh. Một hôm, chẳng thấy nó, Sư nghĩ tới nó, đêm mộng thấy nó nói: “Con do nghe kinh mà được thay đổi quả báo, nay làm con ở nhà nọ. Đợi sau mấy năm nữa, con sẽ đến phụng sự”. Tới khi Sư dò hỏi, quả đúng là như thế. Đến khi [đứa bé ấy] xuất gia, nào ngờ chưa trưởng thành mà đã mạng chung. Do vậy, Sư đem chôn trong rừng. Một tối, chợt có quang minh chiếu sáng vùng Đường Ổ, người trong làng kinh ngạc. Đào lên xem thì thấy cái lưỡi [của đứa bé ấy] sanh hoa sen xanh. Do đó, dựng tháp, sau này biến thành chùa, tức là chùa Bán Đường hiện thời.

Sư từng lập thuyết: “Chớ nên thọ báo do hành thiện, hãy đốn ngộ thành Phật”, nhưng kẻ chấp trước văn tự, thủ cựu cho đó là tà thuyết. Sư đối trước đại chúng phát thệ: “Nếu thuyết do tôi đã lập chẳng trái nghịch kinh, lúc xả mạng sẽ ngồi trên tòa sư tử”. Về sau, kinh Đại Niết Bàn được dịch ra, quả nhiên phù hợp với các điều Sư đã nói. Sư liền thăng tòa, giảng diễn, người nghe đều giải ngộ, vui sướng. Tiệc pháp sắp hoàn tất, bỗng đuôi của chiếc phất trần [Sư đang cầm nơi tay] lả tả rụng xuống. Sư vẻ mặt đoan nghiêm qua đời, dường như đang nhập Định. Người thời ấy nói: “Sanh Duệ phát thiên chân” (Đạo Sanh và Huệ Duệ giác ngộ chân tánh). Vì thế biết Ngài là bậc lỗi lạc (sự tích chùa Bán Đường trích từ Tục Linh Thụy Tập, các chuyện khác trích từ Lương Cao Tăng Truyện).

* Đại thiền sư Nam Nhạc Huệ Tư

Sư húy Huệ Tư, sanh trong nhà họ Lý ở Vũ Tân. Thuở bé, Sư mộng thấy vị Phạm tăng khuyên xuất gia, liền nhập đạo. Sư lập chí mỗi ngày chỉ ăn một bữa, chẳng nhận cúng dường riêng. Suốt mười năm, Sư chuyên tụng Pháp Hoa, bảy năm thường hành Phương Đẳng, suốt chín mươi ngày thường ngồi tu Nhất Hạnh tam muội. Do công phu tinh tấn ấy, Sư thấy thấu triệt sự tích hành đạo suốt ba đời. Tiếp đó, Sư đến chỗ thiền sư Huệ Văn nhà Bắc Tề để theo học Thiền pháp. Sư nhiếp tâm suốt thời gian kết hạ. Cho đến khi an cư mùa Hạ đã hết, tuổi Hạ được tăng thêm, Sư bùi ngùi chẳng chứng được gì! Sư thả lỏng thân, dựa vào vách, trong khoảnh khắc lưng chưa kịp tựa vào vách, đã rỗng rang khai ngộ Pháp Hoa tam muội và các pháp môn Đại Tiểu Thừa khác.

Về sau, Sư trụ tại núi Đại Tô ở Quang Châu. Tăng tục làm phước, quyên góp cho Sư chép kinh Bát Nhã và kinh Pháp Hoa bằng chữ vàng. Đại chúng thỉnh Sư giảng hai kinh, Sư liền diễn thuật, không gì chẳng sâu thẳm. Sau đó, Sư tới Nam Nhạc, thấy rừng suối thanh tịnh, bèn nói: “Đây là chỗ nền của chùa cũ”. [Đại chúng] vâng lời đào lên, quả nhiên thu được các vật dụng và nền cũ của điện đường. Sư lại tới dưới gộp đá, bảo: “Đời trước, tôi đã tọa Thiền tại đây, bị giặc chém đầu, do đó mạng chung, cho nên mới có đời này”. Mọi người cùng tìm kiếm, bèn tìm được đầu lâu. Sư tìm được, bèn đội lên đầu. Vì thế, dựng tháp để báo ơn trước. Trần Tuyên Đế hạ chiếu vời Sư trụ tại chùa Thê Huyền, tăng tục đều kính ngưỡng.

Sư từng đến chùa Ngõa Quan, gặp mưa mà chẳng ướt, đi trên bùn chẳng bị nhuốm bẩn. Hoặc hiện thân lớn nhỏ, hoặc lặng lẽ ẩn thân. Bình đựng nước thường đầy ắp, dường như có đồng tử cõi trời hầu hạ. Nếu có người hỏi địa vị của Sư, Đáp: “Tôi thuộc địa vị Thập Tín”. Ngày lâm chung, Sư nhóm họp môn đồ đông đảo để thuyết pháp, người nghe lạnh lòng. Sư bèn nói: “Nếu có mười người chẳng tiếc thân mạng, thường tu Pháp Hoa hoặc Ban Châu tam muội, tôi sẽ tận lực cung cấp. Nếu chẳng có người như vậy, tôi liền đi ngay”. Chuyện khổ hạnh khó khăn, chẳng có ai đáp lời! Do vậy, Sư liền thâu liễm ý niệm, xướng rằng: “Thánh chúng đến đón”, ung dung mạng chung, cảm vời mùi hương lạ đầy nhà, xa gần đều ngửi thấy. Sư thọ sáu mươi bốn tuổi, tức là năm Đại Kiến thứ chín (576) nhà Trần. Từ thuở có Phật pháp đến nay, phần nhiều [tăng sĩ] chú trọng nghĩa môn (giải thích, phô diễn giáo nghĩa), chỉ riêng Sư cùng hoằng dương Định Huệ. Sư thốt lời sâu tột, Thiền Tông Nam Bắc chẳng ai không tuân phụng. Ngài từng được Phổ Hiền Bồ Tát xoa đỉnh đầu, khiến [đầu Sư] bỗng mọc nhục kế, người khác trông thấy đều cho là hiếm có. Sư hành đại từ bi, vâng giữ giới Bồ Tát, chẳng dùng hay mặc các thứ làm bằng da, hoặc lụa là, chỉ khoác áo chằm vá bằng vải thô, xông xáo gió sương. Những điều Sư trước thuật, hoặc truyền dạy đều được chép thành sách, nhưng do lâu ngày, các văn từ của Sư đã bị thất lạc chẳng còn, chỉ còn Pháp Hoa An Lạc Hạnh Nghĩa và Phát Nguyện Văn lưu hành trong cõi đời (trích từ Đường Tục Cao Tăng Truyện).

* Trí Giả đại sư ở núi Thiên Thai

Ngài Trí Khải là quốc sư hai triều Trần và Tùy, quê ở Dĩnh Xuyên. [Dòng họ] nhiều đời sống tại huyện Hoa Dung thuộc Kinh Châu. Sư là con thứ hai của quan Thường Thị Trần Khởi Tổ, mẹ họ Từ, mộng thấy mây thơm sáng ngời soi vào bụng, bèn mang thai Sư. Tới khi sanh nở, trong nhà hiện thần quang. Sư mỗi mắt có hai tròng như vua Thuấn, lông mày có tám sắc như vua Nghiêu. Bảy tuổi Sư đến chùa, tăng dạy truyền khẩu phẩm Phổ Môn một lượt bèn thông suốt. Mười lăm tuổi, Sư bèn đối trước tượng ở Trường Sa phát thệ, nguyện làm sa môn gánh vác chánh pháp. Mười tám tuổi, xuất gia tại chùa Quả Nguyện ở Tương Châu. Hai mươi tuổi, xuống tóc, thọ Cụ Túc, liền đến núi Đại Hiền, tụng kinh Pháp Hoa, kinh Vô Lượng Nghĩa, kinh Phổ Hiền Quán suốt hai mươi ngày. Tụng xong ba bộ kinh ấy, Sư miệng tụng lời vàng, tay viết kinh, vẽ tượng, tâm thần sảng khoái, linh lợi, lại còn vui hưởng Thiền duyệt.

Sau đó, Sư lại đến núi Đại Tô lễ đại thiền sư Huệ Tư. Ngài Huệ Tư trông thấy, than rằng: “Xưa kia cùng nghe kinh Pháp Hoa tại Linh Sơn, túc duyên theo đuổi, nay lại gặp gỡ”. Do vậy, truyền dạy Tứ An Lạc Hạnh thuộc Phổ Hiền đạo tràng. Sư ngày đêm cần mẫn hết mực, đúng như lời dạy mà mở mang tâm trí. Trải qua mười bốn ngày, Sư tụng kinh Pháp Hoa đến chỗ ngài Dược Vương xả thân được chư Phật cùng khen ngợi: “Thị chân tinh tấn, thị chân pháp cúng dường Như Lai” (Đấy là tinh tấn thật sự, là pháp cúng dường Như Lai chân thật). Tụng đến đó, tâm bám chặt nơi khổ hạnh, rỗng rang nhập Định, thấu hiểu Pháp Hoa dường như ánh sáng chiếu từ nơi cao thấu đến hang thẳm, liễu đạt các pháp tướng, dường như gió mát thổi qua thái hư. Ngài Huệ Tư ấn khả: “Chẳng phải là ông chẳng chứng, chẳng phải là tôi không biết. Ông nhập Định chính là tiền phương tiện của Pháp Hoa tam muội. Tổng trì mà ông đã phát chính là Toàn Đà La Ni. Hạng pháp sư chấp trước văn tự dẫu ngàn người vạn kẻ, đều chẳng thể thấu hiểu cùng tột biện tài của ông được. Tôi hâm mộ Nam Nhạc đã lâu, hận pháp chẳng có người giao phó. Ông có thể truyền đăng hóa độ chúng sanh, đừng là kẻ cuối cùng đoạn diệt Phật chủng!”

Sư tuân phụng lời giáo huấn nghiêm cẩn ấy, bèn chấn tích ở Kim Lăng, trụ tại chùa Ngõa Quan, bắt đầu mở ra Pháp Hoa Huyền Nghĩa. Từ đấy, diễn giảng suốt tám năm. Sau đó, đồ chúng đông dần, nhưng người đắc đạo ít ỏi. Sư bèn lánh đời, giữ lấy sự huyền nhiệm, ẩn cư tại núi Thiên Thai. Thoạt đầu, Sư náu mình nơi Ngân Địa, có lúc đi kinh hành trên ngọn Đông Nam, hoặc ở trong phương trượng tụng kinh Pháp Hoa, nhập tam muội. Lũ ma và ác quỷ tranh nhau đến não hại, Sư trụ trong Thiền Định, trọn chẳng cảm thấy sự biến hiện quái lạ của các thần. Có lúc nọ, Sư giảng tụng Pháp Hoa, cảm đức Phổ Hiền cưỡi voi trắng giáng xuống trước mặt. Sư thuyết pháp, dùng “ngũ thời, bát giáo” để phán thích các kinh trong suốt một đời giáo hóa của đức Phật, không gì chẳng cùng tận. Giáo nghĩa Thiên Thai thật sự do Sư khởi xướng.

Không lâu sau, Sư vâng chiếu trở ra Kim Lăng, giảng đại luận tại Đại Cực Điện, giảng kinh Nhân Vương tại chùa Quang Trạch. Vua nhà Trần lễ Sư ba lạy tỏ lòng tôn kính. Tới khi nhà Tùy thôn tính nhà Trần, Sư bèn ẩn cư tại Lư Sơn. Trong niên hiệu Khai Hoàng, Dượng Đế cư phiên, thỉnh Sư làm vị thầy truyền Bồ Tát Giới, ban cho Sư hiệu là Trí Giả. Sau đó, Sư dưỡng già tại Thiên Thai.

Một đêm, Sư bỗng mộng thấy gió to thổi sập bảo tháp. Khi đó, chiếu thư liên tiếp vời Sư đến chứng minh tượng tại Thạch Thành. Sư bèn cáo bệnh, rồi dặn bảo các đệ tử xướng kinh Pháp Hoa. Sư tự tán thán rằng: “Pháp môn như cha mẹ, huệ giải bởi đó sanh, Bổn và Tích mênh mông, vi diệu khó lường được. Phá búa, đứt dây đàn, chính là ngày hôm nay”. Lại bảo: “Nếu ta không lãnh chúng, ắt thanh tịnh lục căn. Vì kẻ khác mà tổn mình, lui sụt xuống ngũ phẩm. Các thầy bạn của ta và Quán Âm đến đón!” Nói xong, Sư ngồi xếp bằng qua đời, nhằm giờ Mùi ngày Hai Mươi Bốn tháng Mười Một năm Kỷ Tỵ, tức năm Khai Hoàng 17 (597), xuân thu sáu mươi tuổi, hạ lạp bốn mươi năm. [Triều đình] sắc truyền phong [nhục thể của Sư] trong tháp thiêng thuộc ngọn Tây Nam của rặng Phật Lũng. Mỗi năm, sai sứ giả đúng ngày đến mở tháp cúng tế. Lần mở niêm phong cuối cùng, chẳng thấy toàn thân của Ngài đâu nữa. Ngô Việt Tiền vương từng truy tặng Ngài thụy hiệu là Pháp Không Bảo Giác.

Kể từ lúc Sư nhập diệt, đến nay đã là sáu trăm lẻ hai năm. Sư hoằng dương Giáo Quán, không chú trọng viết sớ giải, chỉ dùng biện tài như “sông treo” giảng các ý nghĩa vượt ngoài văn tự của kinh. Sư nói Pháp Hoa Huyền Nghĩa và Văn Cú để mở mang diệu giải. Kế đó, diễn giảng [Ma Ha] Chỉ Quán để [hành nhân] nương vào giải mà lập chánh hạnh. Vì thế, ngài Kinh Khê nói: “Chẳng có Huyền Nghĩa, sẽ không có gì để hướng dẫn. Chẳng có Văn Cú, sẽ không có gì để gìn giữ. Chẳng có Chỉ Quán, sẽ không có gì để thông đạt. Chẳng do một nhà (tông Thiên Thai) [lập giáo], sẽ không có gì để tiến nhập, chính là nói đến điều này đó chăng? Vĩ đại thay! Đạo sáng cứu đời được thấy trong ba bộ sách của tông Thiên Thai!” Sư giáo hóa, dẫn dắt hơn sáu mươi châu, đạo ấy càng lâu càng thêm rạng rỡ. Phàm các sự tích của Ngài đều được chép cặn kẽ trong truyện ký riêng và các ghi chép nơi mười hai đạo tràng của Thiên Thai!

* Trừng Chiếu luật sư ở Nam Sơn

Luật chủ Đạo Tuyên là người xứ Đan Đồ, cha là Lại Bộ Thị Lang Tiền Thân. Lúc mẹ mang thai Sư, mộng thấy mặt trăng xuyên vào lòng. Rồi lại mộng thấy một vị Phạm tăng bảo: “Bà đang mang thai luật sư Tăng Hựu đời Lương (Tăng Hựu tức là ngài Tăng Hộ chùa Ẩn Nhạc tại Diệm Khê đời Nam Tề). Hãy nên cho [đứa bé này] xuất gia để hoằng dương Phật giáo rộng khắp”. Tới lúc Sư mười lăm tuổi, mẹ nhớ lại giấc mộng ấy, liền cho phép con lìa tục. Sư miệt mài tụng các kinh như Pháp Hoa v.v… không gì chẳng thông suốt.

Lúc mười sáu tuổi, Sư xuống tóc, thọ Cụ Túc, chuyên học Tỳ Ni (Luật Tạng). Về sau, Sư lại trung hưng đạo ấy, là người khéo kế tục ngài Ưu Ba Ly. Ba y của Sư đều bằng vải thô, ngày ăn một bữa chỉ toàn đậu. Chấy rận mặc sức sanh sôi, thân hình như gỗ, đất. Sư ở đâu cũng cảm thần hay loài vật dâng hiến hoa quả, cúng dường thức ăn cõi trời. Nếu Sư trượt chân nơi bậc thang, liền có Na Tra nâng đỡ; hoặc đắp đàn báu (giới đàn), có thần tăng lễ bái, tán thán. Từ năm Càn Phong trở đi, trời người lũ lượt kéo đến, cùng Sư đàm luận các tướng trạng trong Luật học. Vì thế, sớ sao do Sư trước tác thể hiện được bổn ý của Phật, do cảm thông thần minh mà được như thế, thiên hạ hậu thế đều tôn sùng. Đạo của Sư là “phòng phi, chỉ ác” (ngăn ngừa sai trái, dứt điều ác), được gọi là Nam Sơn giáo. Sư soạn bài tựa hoằng truyền kinh Pháp Hoa đặt ở đầu kinh ấy, chỉ thú rộng sâu, ngôn từ cao diệu, trăm vua chẳng sửa đổi được, ngàn đời truyền tụng. Sư nêu bày bổn nguyện rằng: “Mong được sớm thanh tịnh sáu căn, ngưỡng vọng hội tốt lành của đấng Từ Tôn, mau thành Tứ Đức, hướng đến cơ mưu huyền diệu nơi lạc độ” (sự tích của Sư có thể thấy trong bộ Đại Tống Cao Tăng Truyện).

* Pháp sư Từ Ân ở Kinh Triệu

Sư húy Khuy Cơ, là cháu của Uất Trì Kính Đức (Uất Trì Cung) đời Đường, cha là Kim Ngô Vệ Tướng Quân Uất Trì Kính Tông. Mẹ họ Bùi, đêm mộng thấy nuốt mặt trăng, bèn có thai. Sanh ra, Sư mới sáu tuổi đã thông huệ hơn người, lập tức viết binh thư tới mấy ngàn chữ. Thuở đó, Tam Tạng Huyền Trang sang phương Tây, thâu nhận một bé trai có trí nhớ rất mạnh. Do vậy, Ngài dẫn nó theo đến gặp ông Tông. Ông Tông gọi Khuy Cơ ra chào. Huyền Trang sai nó đọc [binh thư do Khuy Cơ] đã trước tác. Ngài Huyền Trang cho xem vài lượt, đứa bé đã nhớ như in văn từ đã đọc xong. Ngài Huyền Trang đùa bảo: “Đấy là sách cổ”. Kính Tông chẳng tin, Huyền Trang bảo đứa bé nhắc lại, [nó đọc] chẳng sai một chữ. Kính Tông giận con đạo văn, toan giết chết [Khuy Cơ]. Ngài Huyền Trang liền xin cho Khuy Cơ xuất gia. Khuy Cơ nói: “Chấp thuận cho tôi ba chuyện, tức ăn mặn, không kiêng sắc dục, ăn tối, thì tôi liền xuất gia. Nếu không, thà chết dưới kiếm!” Huyền Trang ái mộ [Khuy Cơ] tài năng cao vời, giả vờ chấp thuận. Khuy Cơ nhập đạo tại chùa Đại Từ Ân, khéo thông hiểu Đại Tiểu Thừa. Phàm là luận sớ hễ đọc qua một lượt, bèn ghi nhớ chẳng sai.

Trước đó, ở Tây Vực, ngài Huyền Trang nhận lãnh Du Già Sư Địa Luận và tông chỉ Duy Thức từ luận sư Giới Hiền, nhưng chưa có ai kế thừa. [Đến nay truyền cho] Khuy Cơ lãnh thọ. Sư hoặc tông, hoặc thích, soạn thuật hơn một trăm bộ sách, nên được gọi là Bách Bộ Luận Sư. Sư (ngài Khuy Cơ) giáo hóa đồ chúng các nơi, người được lợi ích rất đông. Sư sang phía Đông, tới Bác Lăng, có người thỉnh Sư giảng kinh Pháp Hoa, Sư bèn soạn bộ Pháp Hoa Huyền Tán Đại Sớ gồm mười quyển. Ngài giải thích tựa đề kinh như sau: “Nêu lời tuyên xướng tột bậc về giềng mối rộng lớn, phô tỏ danh xưng đẹp đẽ của cả bộ kinh. Pháp chứa đựng khuôn phép, xuyên suốt các điều tốt lành, nên gọi là Diệu. Hoa kèm thêm sự phát khởi tươi đẹp, gồm trọn các điều đẹp đẽ hòng tỏ rõ hoa sen”. Ngài lập thuyết, dựng tông, xiển dương nghĩa lý uyên áo, các vị tông sư nơi đất Bắc thường nghiên cứu, học tập (ngôn hạnh của Sư được chép tường tận trong Đại Tống Tăng Truyện. Chuyện lúc Sư xuất gia được chép trong bộ Thích Thị Biên, quyển năm).

* Quốc sư Thanh Lương ở Ngũ Đài

Ngài Thích Trừng Quán họ Hạ Hầu, người xứ Sơn Âm. Sư xuất gia tại chùa Ứng Thiên, tụng kinh Pháp Hoa. Lúc mười bốn tuổi, Sư được ân chuẩn đắc độ. Thoạt đầu, Sư học Nam Sơn Luật Tạng; sau đó, tại Kim Lăng, được truyền thừa Tam Luận. Lại sang núi Thiên Trúc học tập Hoa Nghiêm đại kinh. Về già, Sư trụ tại Tô Châu, nghe thiền sư Kinh Khê truyền dạy Thiên Thai Chỉ Quán, nghe giảng các kinh Pháp Hoa, Duy Ma v.v… Sư lại tham học với các vị Ngưu Đầu Huệ Trung, Kính Sơn Đạo Khâm, thấu đạt pháp Thiền của Nam và Bắc Tông [trong nhà Thiền]. Sư học rộng, nghiên cứu sâu xa, kiến thức sâu rộng, trước tác các bộ sớ giải như Hoa Nghiêm Trinh Quán Sớ v.v… Sư tạc tượng, chép kinh chẳng thể kể trọn. Sư từng phát mười đại nguyện để suốt đời tu tập:

Một, chỉ giữ ba y một bát, chẳng chứa thêm thứ dư thừa nào khác.

Hai, vứt bỏ danh lợi đương thời như đồ thừa thãi.

Ba, mắt chẳng nhìn người nữ.

Bốn, chẳng in bóng nơi nhà người thế tục.

Năm, quanh năm tụng kinh Pháp Hoa.

Sáu, miệt mài đọc kinh Đại Thừa.

Bảy, miệt mài giảng kinh Hoa Nghiêm.

Tám, cả đời suốt ngày đêm chẳng nằm.

Chín, chẳng dối gạt đại chúng, khoe tài.

Mười, chẳng thoái thất lòng đại từ bi.

Sư sống qua chín đời vua, là thầy của bảy hoàng đế. Đường Hiến Tông từng vời Sư vào cung giảng tông chỉ đại lược của kinh Hoa Nghiêm. Vua đẹp dạ, sắc truyền Hữu Ty đúc ấn, phong làm quốc sư, thống lãnh tăng chúng trong thiên hạ. Sư thọ một trăm lẻ hai tuổi, thân cao chín thước hai tấc, ban đêm mắt tỏa sáng, ngày thì nhìn chẳng nháy. Thơ văn của Sư thanh điệu, âm vận như chuông rung. Phạm tăng xưng tụng Sư là hậu thân của ngài Văn Thù. [Sau khi Sư đã mất], trà tỳ, lưỡi [chẳng cháy], giống như sen hồng, xá lợi sáng ngời, tươi nhuận. Quan Tướng Quốc Bùi Hưu vâng sắc chỉ soạn bia [nơi tháp thờ xá lợi của Ngài] (chuyện ngài sống qua chín triều vua, xem quyển năm bộ Thích Thị Biên. Những điều khác trích từ Đại Tống Cao Tăng Truyện).

* Quang thiền sư xứ Cao Ly

Sa môn Huyền Quang người đất Hùng Châu (Ungjin) thuộc Hải Đông (Cao Ly, Đại Hàn), từ bé đã chán trần tục, chuyên tu Phạm hạnh. Tới lớn, Sư bèn vượt biển thẳm sang Trung Hoa cầu Thiền pháp. Do vậy, du lãm Trung Hoa. Sư đến Hành Sơn, tham yết đại thiền sư Huệ Tư. Ngài Huệ Tư xem xét căn khí của Sư, truyền dạy Tứ An Lạc Hạnh. Huyền Quang thông minh, lanh lợi như búa thần, không chỗ cứng rắn nào chẳng phá được. Sư đã được bẩm thọ bèn hành trì, không lâu sau chứng Pháp Hoa tam muội. Ngài Huệ Tư ấn khả rằng: “Sở chứng của ông chân thật, chẳng dối. Hãy nên trở về nước mình, lập bày, thực hiện phương tiện quyền biến để hoằng dương giáo pháp của ta”. Huyền Quang đảnh lễ, từ biệt thầy, quẩy tích trượng trở lại Giang Nam, ngồi thuyền ra biển cả. Bỗng dưng trong đám mây màu, có người phơi phới, cầm cờ tiết đỏ rực đi tới. Trong hư không có tiếng nói: “Thiên Đế triệu vời thiền sư Huyền Quang ở Hải Đông đích thân nói pháp môn Ngài chứng đắc tại cung rồng”. Huyền Quang vòng tay thoái thác, chỉ thấy người áo xanh dẫn đường, liền vào cung thành.

[Sư thấy long cung] chẳng giống như phủ thự của quan lại trong nhân gian, không đâu chẳng phải là quỷ thần có mai, có vảy. Đã tới điện báu. Tiếp đó. Sư bước lên đài báu, thuận theo lời hỏi mà đàm luận suốt bảy ngày. Xong việc, vua khom mình tiễn biệt. Huyền Quang lại lên thuyền. Người trong thuyền cho biết chỉ mới trôi nổi trên biển nửa ngày mà thôi. Huyền Quang bèn đến Ông Sơn ở Hùng Châu kết lều tranh, [về sau] trở thành cảnh chùa. Sư thăng đường [thuyết pháp, trong số các người nghe], một người chứng Hỏa Quang tam muội, một người nữa chứng Thủy Quang tam muội, những người khác như các loài chim bám vào núi Tu Di, đều có cùng một sắc. Đối với chuyện thị hiện nhập diệt, chẳng biết rõ! Trong hai mươi tám vị được thờ tại tổ đường ở Nam Nhạc, Sư là một vị trong số đó (theo Đại Tống Cao Tăng Truyện).

* Thành thiền sư ở Kinh Châu

Vị tăng Huệ Thành là con nhà họ Đoàn ở Lễ Dương, làm tăng sống tại chùa Thập Trụ. Sư tụng kinh Pháp Hoa và Đại Phẩm [Bát Nhã] hai mươi mấy quyển. Về sau, đi khắp nơi hỏi đạo, đến Lư Sơn, gặp gỡ Thiên Thai Khải thiền sư (Trí Giả đại sư). Do nghe giáo nghĩa Lục Túc của Nam Nhạc Huệ Tư đại hòa thượng, liền tới yết kiến. Đã được gặp gỡ, bèn dốc lòng ngưỡng mộ, muốn học Định nghiệp. Ngài Huệ Tư nói: “Công ông soạn sớ giải suốt một đời còn chẳng nóng bằng tôi thiêu tay, phí uổng công phu, tiếc thay!” Huệ Thành phát phẫn, vứt bỏ, đốt rụi các bản sớ giải [do chính mình đã trước tác]. Suốt từ đêm đến sáng, Sư mở mắt tọa Thiền trải qua mười lăm năm. Ngài Huệ Tư lại dạy Sư vào đạo tràng Pháp Hoa và Ban Châu để tiêu chướng trong ba năm, lại còn dạy bảo chánh pháp. Sư bèn chứng Giải Nhất Thiết Chúng Sanh Ngữ Ngôn tam muội, so với chuyện “nhắm mắt nhập Quán, mở mắt liền mất”, khác nào một trời một vực. Ngài Huệ Tư nói: “Trí Khải trước là phát khởi tam muội, sau chứng tổng trì. Huệ Thành ngang ngửa, hai ông giải hạnh ngang nhau”. Huệ Thành bèn đến Chi Giang ở Kinh Châu dựng chùa. Do đạo đức lan tỏa, chẳng mấy chốc, chùa đã hoàn thành. Vua nhà Trần nhiều lần triệu vời, Sư mới đến truyền trao giới pháp rồi quay về. Khi Sư sắp siêu hóa, bèn giảng kinh Niết Bàn. Bỗng ngài Trí Giả từ chùa Ngọc Tuyền đến đó, ngầm phù hợp, cùng nhau đàm luận lý huyền diệu hồi lâu rồi Sư qua đời (theo Tục Cao Tăng Truyện).

* Siêu thiền sư ở Chung Nam

Sư tên là Huệ Siêu, sanh trong nhà họ Trầm ở Đan Dương. Tánh tình ôn hòa, rộng rãi. Sư xuất gia từ bé, công khóa chuyên tụng Pháp Hoa. Sư nghe danh đại thiền sư Huệ Tư ở Quang Châu, thông tỏ Định lẫn Huệ, lại còn giỏi giới luật, liền cùng với ngài Trí Giả trống lòng, tịnh tâm, cung kính cầu học. Ngài Huệ Tư nói: “Huệ Siêu có tâm tánh của người đắc nhẫn”. Tới khi sang Hành Sơn, Sư lại cùng ở với ngài Trí Giả, tụng kinh nhiều năm. Về sau, Sư ẩn cư tại Chung Nam, trải tám năm hành đạo, Tam Huệ tăng trưởng gấp bội. Tới niên hiệu Đại Nghiệp, vua xuống chiếu vời Sư vào cung cấm. Nhà Đại Đường khai quốc, Sư càng được trọng vọng tại kinh đô. Từ lúc nhập đạo, Sư liền tụng kinh Pháp Hoa suốt năm mươi mấy năm, hơn cả một vạn lượt. Cho tới khi mắc bệnh, sắp mất, Sư gọi đại chúng bảo rằng: “Đến đi là chuyện bình thường của chúng ta. Trường sanh chẳng mừng, [sáng sanh] tối chết chẳng sầu. Đệ Nhất Nghĩa Không, thanh tịnh trí quán chính là chỗ nương cậy của ta”. Nói xong, hướng về Tây, qua đời. Sư có di ngôn dặn để thi thể phơi trên hòn đá dưới gốc tùng để thí cho chim, thú. Đệ tử vâng lời dạy, quàn xác hơn một tháng, vẻ mặt Sư vẫn như còn sống; sau đó, họ đặt [di thể] vào trong tháp (theo Tục Cao Tăng Truyện).

* Quán pháp sư ở Thiên Trúc

Thích Chân Quán, họ Phạm, người xứ Tiền Đường. Mẹ Ngài tụng kinh Dược Sư và Quán Âm để cầu con, sanh ra Sư. Sư từ bé đã sẵn tiết tháo, trên lưỡi có vằn màu tía, tay hiện tướng lạ. Sư tụng kinh Pháp Hoa, mỗi ngày hết một quyển. Từ thầy được nghe Thập Tụng Luật, bèn dũng mãnh tu tập. Sư bỗng mộng thấy có người nói: “Ông có căn cơ Đại Thừa, sao lại giữ tiểu đạo?” Sư bèn học Ma Ha Diễn, sáng tỏ mọi nỗi nghi nan, dũng mãnh tiến nhập cửa huyền. Ngạn ngữ thời ấy có câu: “Tiền Đường có Chân Quán, là một vị tăng rưỡi trong thiên hạ”. Tuổi Sư xấp xỉ ngài Trí Giả, là pháp huynh, pháp đệ với nhau, đàm luận lẽ tịch chiếu cao siêu, vàng đá tương hợp.

Về sau, Sư dựng chùa Nam Thiên Trúc ở núi Linh Ẩn để ở. Sư thường giảng kinh Pháp Hoa, coi đó là tâm yếu, thọ trì, đọc tụng, cung kính biên chép, hoằng dương, trọn đủ hạnh của năm loại pháp sư. Mỗi khi Sư rửa mặt, nước văng ra, đất chẳng thấm ướt, mọi người đều lấy làm lạ. Một ngày nọ, thần Cao Đình thỉnh Ngài giảng Pháp Hoa, cảm vời thần [nghe giảng xong, xả] đền biến thành chùa. Có quan Tư Mã là Lý Tử Thâm thỉnh Sư giảng Niết Bàn. Giảng tới phẩm Hiện Bệnh, Sư mộng thấy ba người cầm phan đến bảo: “Tịnh Cư Thiên sai chúng tôi đến đón”. Kế đó, Sư ngã bệnh, mộng thấy ngồi cùng xe với ngài Trí Giả, theo chầu đức Phật trở về núi. Tỉnh giấc, Sư than rằng: “Xưa kia đã có người bảo ta đến sáu mươi hai tuổi ắt phải chết. Do sức giảng kinh Pháp Hoa, tăng thêm tuổi thọ mười hai năm. Nay đã bảy mươi bốn tuổi, lại gặp chuyện ứng nghiệm này, sanh mạng ắt đã tới lúc chấm dứt vậy!” Sư bèn bảo người thân cận: “Muốn thoát sanh tử, phải nên trì giới, tu Định, học Huệ, hoằng dương, lưu thông chánh pháp, chớ để luống qua!” Khi đó, [mọi người] nghe trên không trung có tiếng âm nhạc. Tới nửa đêm, Sư liền ngồi xếp bằng mà tịch.

Sư chính là thỉ tổ khai sơn của chùa Linh Sơn ở Hạ Thiên Trúc, hạnh nghiệp thần dị. Xưa kia, thiền sư Chương An Quán Đảnh đã soạn biệt truyện để ghi chép đức hạnh của Sư, lâu ngày [tác phẩm ấy] đã thất lạc. Nay chỉ thấy [hành trạng của Sư được ghi] trong Tục Cao Tăng Truyện. Mộ tháp của Sư vẫn còn, Từ Vân Tuân Thức sám chủ từng trùng tu. Chuyện này được chép cặn kẽ trong Linh Uyển Tập, đại lược như sau: Sư dốc chí nơi Phật thừa, khế hợp đạo tột bậc, trọn chẳng bị ảnh hưởng bởi thế lực to lớn của đế vương, công, hầu, hoàn toàn chẳng bị kẻ lắm tài khéo, hay biện tài, danh vọng to lớn nhiễu loạn. Vòi vọi nêu gương cho đời sau, thăm thẳm chẳng thể phỏng theo được! Nay cửa tháp tự mở, chẳng còn sót một vật gì. Chẳng biết có phải là toàn thân [của Sư] đã theo Phật Đa Bảo [đến mười phương] chứng minh kinh hay không? Hay là giống như ngài Phật Lũng (Trí Giả đại sư) đến khắp nơi giáo hóa đó chăng? Kính cẩn soạn sáu bài thơ để vĩnh viễn nêu bày khuôn mẫu như sau: “Chẳng khuất phục vương hầu (ba lần Sư được vua Tùy vời vào chầu hỏi đạo, Tần Vương hai lượt mời coi phủ, thảy đều viện cớ bệnh tật để chẳng đến), giữ vững thân xuất gia, xương trắng đã thành đất, gió lành vẫn mát người. Mộ nát rồi lại đắp, chùa hoang lại trùng tu, riêng mình đất chẳng ướt, không ai sánh gót Ngài” (những bài thơ khác xem trong Linh Uyển Tập).

* Thiền sư Chương An Tổng Trì

Sư húy Quán Đảnh, Tổng Trì là thụy hiệu do Ngô Việt Vương phong tặng. Sư sanh trong gia đình họ Ngô ở huyện Chương An (nay thuộc huyện Lâm Hải, tỉnh Chiết Giang). Kể từ thuở bé, mới ba tuổi, Sư đã có thể theo mẹ xưng danh hiệu Tam Bảo, người thuở đó đều kinh ngạc. Do vậy, Sư được đặt tiểu tự (tên gọi thân mật cho trẻ nhỏ) là Phi Phàm. Đã nhập đạo, mỗi ngày Sư có thể nhớ một vạn chữ. Dốc sức nơi lẽ huyền và đạo Nho, bẩm thừa pháp Định Huệ của tổ Thiên Thai, nối tiếp chí tổ, củng cố tông phong. Phàm những pháp do tổ Trí Giả nói, đều do Sư ghi chép thành văn bản.

Về già, Sư trụ tại Xứng Tâm tinh xá, liên tục giảng Pháp Hoa, pháp hóa lưu truyền khắp cõi tục, tác dụng thần kỳ chẳng ngằn. Thuở đó, có người dân ở thôn Pháp Long, cách núi ba mươi dặm, nhiễm bệnh sắp chết. Con của người ấy chạy đến núi cầu cứu. Sư vì người ấy tụng kinh Pháp Hoa, đốt hương Chiên Đàn. Người bệnh từ xa, ngửi thấy mùi hương bèn lành bệnh. Vùng núi phía Nam của vùng Lạc An được gọi là An Châu, cây biếc, suối trong, nhưng đường đi chẳng thông. Sư đến xem xét, lẩn quẩn chẳng rời, bèn phát thệ rằng: “Nếu cõi đất này khoảng khoát, bằng phẳng, tôi sẽ đến đây giảng kinh Pháp Hoa”. Chưa đầy mười ngày, cát trắng trào lên khắp nơi, [nơi ấy] phẳng phiu như gương ngọc. Để đền đáp chí nguyện khi trước, Sư đến đó giảng kinh. Sư lại từng giảng kinh Niết Bàn ở chùa Nhiếp Tĩnh, gặp phải cướp biển đến cướp đoạt. Sư gõ chuông, giảng kinh. Lũ giặc xông vào, thấy cờ quạt của quân đội chói rực ánh mặt trời. Kẻ cầm cung, người vác kích đều cao hơn cả trượng. Do vậy, chúng tháo chạy.

Năm Trinh Quán thứ sáu (632), Sư thị hiện bị bệnh tại chùa Quốc Thanh, chẳng cho chữa trị. Trong thất có mùi hương lạ. Sư bảo đệ tử rằng: “Kinh Di Lặc nói ngày đức Phật nhập diệt, khói hương như mây. Quý vị hãy thắp nhiều hương, tôi sắp đi rồi”. Nói xong, Sư qua đời. Khi đó, có thiền sư Trí Hy đã nhập diệt trước vào năm Trinh Quán nguyên niên (627), lúc sắp mất, [ngài Trí Hy] bảo: “Ta sanh lên trời Đâu Suất, thấy tổ Trí Giả ngồi trên một tòa báu. Các hàng ghế đều có người, chỉ có một chỗ để trống. Thiên tử nói: Đợi sáu năm nữa, thiền sư Quán Đảnh sẽ lên đây thuyết pháp”. Ý nghĩa ứng nghiệm của việc [Sư bảo đại chúng] dâng hương chính là vì ngài Từ Thị (Di Lặc Bồ Tát) giáng hạ (theo Cô Sơn Nhàn Cư Biên).

* Thiên Thai Tảo thiền sư

Sa môn Trí Tảo, họ Trương, người xứ Thanh Nghi. Lúc mười bảy tuổi, song thân đều mất. Sư bị bệnh ngặt nghèo, biết là chẳng còn có cơ hội sống sót, ban đêm bỗng thấy mặt trăng, bèn niệm Nguyệt Quang Bồ Tát. Do vậy, lành bệnh, biết sâu xa Tam Bảo là chỗ nương cậy của mình, liền đến chùa An Tĩnh xin xuất gia. Sư chí hướng kiệt xuất, cao vời, ngôn hạnh đều chân thật. Nghe nói ngài Trí Giả ngộ giải siêu quần, bèn tìm đến núi Thiên Thai thọ học. Tổ Trí Giả quan sát căn khí, dạy Sư hành Pháp Hoa tam muội. Sư tu tập mười bốn ngày, đầu đêm tọa Thiền, thấy một con rồng chín đầu từ dưới đất trồi lên, bay lên hư không. Hôm sau, Sư thưa với thầy. Thầy dạy: “Điều ấy biểu thị chúng sanh trong chín pháp giới nghe kinh Pháp Hoa, trong tương lai sẽ phá vô minh nơi thế gian, nhập pháp tánh Không”.

Sư lại từng ở chùa Bảo Lâm mong đắc Pháp Hoa tam muội. Đêm đầu tiên vừa tu, dường như có người đến lắc cánh cửa. Sư hỏi thì có tiếng Đáp: “Tôi đến thắp đèn”. Mấy lượt như thế, hỏi đáp đều như trước. Trong chùa có thiền sư Huệ Thành nghe chuyện ấy, bèn nói: “Trong tòa nhà ấy, trước nay có đại ác quỷ. Nay nghe tiếng ấy, ắt sẽ bị hại”. Trời sáng, vị ấy đến gõ cửa hỏi thăm, thấy Sư vẫn còn đó, rất mừng. Nhân đó, Huệ Thành báo lên Vĩnh Dương Vương, vương liền sai mấy chục quân lính và thuộc hạ cầm vũ khí bảo vệ. Sư Đáp: “Mạng do nghiệp, há do phòng vệ”. Sư cảm tạ, từ khước. Tới đêm thứ hai, quỷ vào đập mọi thứ. Suốt trong hai mươi mốt ngày luôn gây rối như thế. Sư thản nhiên, chẳng sợ hãi. Hành pháp sắp hoàn tất, thấy một bé trai mặc áo xanh khen ngợi “lành thay!” Nói xong, chẳng thấy đâu nữa! Sư đức hạnh đều vẹn toàn, là người phù tá tổ Trí Giả. Sư triều kiến thiên tử chín lần, hành sự tốt đẹp từ đầu đến cuối. Sư thọ tám mươi ba tuổi mới mất (theo Tục Cao Tăng Truyện).

* Chí thiền sư ở Lư Sơn

Sư là con nhà họ Cố ở Cối Kê, đến tuổi vỡ lòng bèn xuất gia. Sư theo hầu ngài Thiên Thai Trí Giả. Tổ Trí Giả thấy Sư thần thái ung dung, cao vời, đáng làm gương cho mọi người, bèn đặt tên là Đại Chí. Sư tụng kinh Pháp Hoa, âm thanh mộc mạc, nhàn tĩnh, trong trẻo, lan xa, khiến cho người nghe quên mệt. Về sau, Sư hành hạnh Đầu Đà tại ngọn núi Cam Lộ thuộc Lư Sơn. Có lúc lạc bước vào giữa bầy mãnh thú, chúng đều tránh né. Nếu hết lương thực, Sư chỉ dùng trái cây để duy trì tánh mạng mà thôi. Suốt bảy năm như thế, Sư tọa Thiền, tụng kinh chẳng ngơi.

Về già, Sư trụ tại chùa Phước Lâm. Trong niên hiệu Đại Nghiệp, triều đình phế trừ Phật giáo, Sư cảm khái đại pháp gặp cảnh ngược đãi, bèn mặc đồ tang, khóc lóc buồn bã suốt ba ngày đêm trong Phật đường, thề xả hình hài để nêu tỏ chánh giáo, liền tới Đông Đô dâng biểu rằng: “Nguyện bệ hạ hưng long Tam Bảo, bần đạo sẽ đốt một tay nơi Tung Nhạc hòng báo ân nước nhà”. Vua chấp thuận. Sư bèn tổ chức trai đàn lớn, bảy chúng đều tụ tập. Sư nhịn ăn ba ngày, lên một chiếc giàn lớn, dùng vải quấn chặt cánh tay, tưới sáp lên rồi đốt như thắp đuốc. Ánh sáng soi khắp núi non, hang hốc đều sáng ngời. Đại chúng thấy Ngài khổ hạnh, đau lòng tận xương tủy, nhưng ngài Đại Chí thần sắc bất biến, hoặc tụng kinh văn, hoặc tán dương Phật đức, hoặc vì đại chúng thuyết pháp, từng tiếng chẳng ngớt. Thiêu xong, Sư xuống khỏi giàn, ngồi xếp bằng nhập Định, bảy ngày sau liền qua đời. Sư lưu lại hơn bảy mươi trang nguyện văn, ngụ ý muốn làm thiện tri thức cho chúng sanh. Ai đọc cũng đều cảm kích, không ai chẳng rơi lệ! (theo Tục Cao Tăng Truyện).

* Duyệt thiền sư ở Kinh Châu

Vị tăng Đạo Duyệt, họ ngoài đời là Trương, người Kinh Châu. Mười hai tuổi, Sư xuất gia tại chùa Ngọc Tuyền, bản tính trầm ổn, cam sống nghèo hèn, nỗ lực giữ vững khí tiết. Sư quanh năm tụng Pháp Hoa để làm đức nghiệp. Chùa Ngọc Tuyền do tổ Trí Giả khai sơn, chưa có chuông, khánh. Tại đầu nguồn con suối, Sư tìm được một mảnh đá kỳ lạ, đem treo lên, mỗi khi tụng kinh đều gõ một lượt. Tiếng nó vang vọng trong trẻo, người nghe đều nghiêm túc; nẻo u minh nhiều lượt cảm vời điềm lành. Sư biết nhưng chẳng nói. Sư từng bị thủy thũng, bụng to như cái trống. Một đêm tụng kinh, nước bỗng tuôn ra, thủy thũng nhanh chóng tiêu mất.

Thuở đó, Châu Sán làm giặc cướp bóc, chỉ có mình ngài Đạo Duyệt giữ chùa. Giặc sai Sư dẫn đường, Sư Đáp: “Tăng chẳng phải là kẻ dẫn đường! Hình hài hư huyễn này phó mặc cho gươm sắc!” Giặc kính nể, tha cho. Lúc đó, Hán Dương Vương thỉnh Sư làm thầy truyền giới, ban cho áo màu. Ngài Đạo Duyệt chẳng nhận. Vương hỏi vì sao không mặc tơ lụa? Ngài Đạo Duyệt Đáp: “Áo bằng tơ tằm tổn mạng, trái nghịch danh xưng nhẫn nhục. Áo vải giản dị, thanh bạch, biểu thị hình tướng từ bi”. Vương nói: “Trọng Do chẳng thẹn với lời khen của phu tử. Sa môn từ bi, nhẫn nhục là lẽ đương nhiên!” (theo Tục Cao Tăng Truyện).

* Việt thiền sư ở Thiên Thai

Vị tăng Trí Việt, sanh trong nhà họ Trịnh ở Nam Dương, từ bé đã mang chí hướng thoát tục. Cha tính chuyện hôn nhân cho Sư, Sư dùng phương tiện tránh né. Thuở đó, Nhạc Dương điện hạ thống lãnh Kinh Châu, lấy làm lạ, cho Sư xuống tóc. Về sau, Sư vấn đạo khắp nơi. Tới Kim Lăng, gặp tổ Trí Giả đang xiển dương, giáo hóa, Sư bèn lắng lòng theo học, thấu đạt sâu xa yếu nghĩa nhà Thiền. Sư lại còn giữ giới phẩm chuyên ròng, tụng kinh Pháp Hoa hơn một vạn bộ. Bình chứa nước luôn đầy, mọi người đều lấy làm lạ. Người theo học với tổ Trí Giả tuy đông, nhưng ngài Trí Việt đứng đầu. Tại Lộ Sơn Tinh Xá ở Lâm Hải, tổ Trí Giả sai Trí Việt làm người ảnh hưởng. Suốt hai mươi năm, Sư ngoan ngoãn vâng theo lệnh thầy. Sau đó, Sư dưỡng bệnh tại chùa Quốc Thanh, nằm bên hông phải mà hóa, cảm vời núi lở, động đất, đạo tục đều thấy nghe (theo Tục Cao Tăng Truyện).

* Quán pháp sư ở Tiền Đường

Sư Đẳng Quán sanh trong nhà họ Tôn ở Phú Dương. Sau khi đã xuất gia, Sư nghe ngài Trí Giả khai pháp ở Phật Lũng, bèn theo nương cậy, thọ học. Sư chuyên tụng Pháp Hoa, lại còn có thể giảng nói. Trong niên hiệu Trinh Quán, Sư sang giảng tại chùa Pháp Nhẫn ở Dư Hàng. Bỗng một đêm, Sư thấy một vị thần nói: “Con là thần đền Cao Đình tại Tiền Đường. Thầy từng đi qua miếu đình, đệ tử tuần du chẳng gặp, nay đặc biệt đến cầu thầy truyền giới pháp”. Sư liền vì thần thắp hương, tuyên dạy. Tới nửa đêm hôm sau, Sư tắm rửa, thay áo sạch, gọi Huệ pháp sư đến, giảng giải giáo nghĩa Tam Quán rồi nói: “Ta đích thân được tổ Trí Giả dạy truyền khẩu pháp này”. Nói xong, Sư ngồi xếp bằng hướng về Tây, xưng danh hiệu Phật và tôn hiệu của tổ Thiên Thai Trí Giả, lặng lẽ qua đời (theo Linh Thụy Tập).

* Mãn pháp sư đời Lương

Pháp sư La Thập dịch kinh Pháp Hoa tại Trường An gồm hai mươi tám phẩm. Cung nhân tại Trường An thỉnh Ngài giảng phẩm Đề Bà Đạt Đa, phẩm này bị cất giấu trong nội cung. Kinh được lưu truyền tại Giang Đông chỉ có hai mươi bảy phẩm. Đời Lương, có Mãn pháp sư giảng kinh này một trăm lượt, thiêu thân phụng sự pháp tại Trường Sa. Sư từng đem phẩm ấy đặt trước phẩm Trì. Đó là do Sư tự xếp đặt, chưa được lưu truyền trong thiên hạ. Đời Trần có đại thiền sư Nam Nhạc Huệ Tư đặt phẩm này sau phẩm Bảo Tháp. Vãn bối dùng kinh Chánh Pháp Hoa để đối chiếu, thấy rất tương ứng. Nay bốn biển lặng trong, được thấy cựu bản ở Trường An, cho nên biết hai vị ấy đã thấu hiểu sâu xa ý kinh (trích từ Pháp Hoa Văn Cú).

* Trang pháp sư ở Lư Sơn

Tỳ kheo Pháp Trang là người ở Hoài Nam. Sư mười tuổi xuất gia, làm đệ tử tổ Huệ Viễn ở Lư Sơn. Sư bẩm tánh thẳng thắn, chất phác, nổi danh khổ hạnh. Sư lấy chuyện tụng kinh Pháp Hoa làm hạnh thường tu. Thường trong đêm vắng, nghe trước phòng của Sư có tiếng quân binh thủ vệ, há chẳng phải không duyên cớ mà thành như vậy ư? (theo Tục Linh Thụy Tập).

* Mạng pháp sư đời Hậu Châu

Tỳ kheo Huệ Mạng, họ Quách, người xứ Tấn Dương, thân thiết với đạo, nhàm lìa vật chất, châu quận đều tán thán, tôn trọng. Từ mười lăm tuổi, Sư tụng kinh Pháp Hoa, trong vòng hai mươi ngày đã tụng trôi chảy từ đầu đến đuôi. Tới khi xuất gia, Sư chuyên tu Pháp Hoa Sám Pháp. Vào ngày mồng Năm giữa mùa Đông năm Thiên Hòa thứ ba (568) nhà Châu, Sư ngồi xếp bằng, hướng thẳng về Tây, thấy Phật đến đón tiếp, bèn chắp tay thị tịch. Toàn thể đại chúng đều mộng thấy chư thiên giáng hạ, tràng phan chiếu sáng ngời. Lại nghe nhạc lạ, hương lạ, khen ngợi “lành thay!” (theo Tục Cao Tăng Truyện).

* Minh pháp sư ở Thiên Thai

Sư có tên trước đó là Pháp Kinh, họ Châu, người đất Cối Kê. Thuở bé, Sư gom cát làm tháp, cắt rơm làm điện đường, chắp tay xưng danh hiệu Phật. Bỗng gặp một vị tăng khất thực khuyên rằng: “Con nên sang núi Thiên Thai xuất gia. Nơi đó có bậc Bồ Tát áo mỏng thuyết pháp hóa độ cõi đời”. Đứa trẻ liền đi ngay, theo hầu tổ Trí Giả làm đệ tử. Tổ Trí Giả cười bảo: “Do xưa có nguyện lực, nay được gặp nhau”. Do vậy, Sư sáng tối chầu hầu quanh thầy, chẳng biếng nhác. Thầy nhân đó, dạy Sư tụng một bộ kinh Pháp Hoa, kiêm tu sám pháp. Về sau, Sư theo hầu ngài Trí Giả vào Lư Sơn. Sư ở trong gác đặt bức tượng tốt lành của Đào Khản, muốn soạn Pháp Hoa tam muội, bỗng thấy một vị tăng nói: “Pháp danh của thầy chưa hay lắm. Hãy nên sửa thành Phổ Minh sẽ chiếu tỏ ba đời!” Từ đấy, Sư đổi pháp hiệu [thành Phổ Minh]. Tuổi già, Sư quay về chùa Quốc Thanh. Phòng Sư đang ở thiếu nước. Sư vừa nghĩ ngợi, trên đá bỗng tuôn ra dòng suối. Sư từng đúc tượng Phật Lô Xá Na cao một trượng sáu, cảm dị nhân thí vàng rồi ẩn mất. Có lúc, Sư ở trong rừng tùng tại Xích Thành hiện thân cao mấy chục trượng, thiền sư Chương An Quán Đảnh đích thân trông thấy. Dõi nhìn tác dụng của Sư, Ngài há có phải là kẻ tầm thường ư? (theo Tục Linh Thụy Tập).

* Thúy pháp sư ở Hà Âm

Vị tăng Đàm Thúy không rõ họ, xuất gia trụ tại chùa Bạch Mã ở Hà Âm, ăn rau, mặc áo vải, hằng ngày tụng bộ kinh Chánh Pháp Hoa gồm mười quyển, lại còn vì đại chúng giảng nói ý chỉ chung [của kinh ấy]. Bỗng Sư đêm mộng thấy có người gõ cửa, thưa: “Muốn thỉnh pháp sư giảng kinh chín mươi ngày”. Ngài Đàm Thúy chẳng chấp thuận. Người ấy cố kèo nài, Sư liền đi, dường như tỉnh giấc mà chưa tỉnh. Bỗng dưng Sư thấy mình đang ở trong đền thờ thần Bạch Mã Ổ, một người đệ tử cũng tham dự. Từ đấy, mỗi ngày Sư đều ngầm đến, kẻ khác chẳng hay biết. Một hôm, có vị tăng trong chùa đi qua đền thờ thần, ngẫu nhiên thấy hai tòa cao: Ngài Đàm Thúy ngồi ở tòa phía Bắc, đệ tử ngồi tòa phía Nam. Thoảng nghe tiếng giảng nói, lại ngửi thấy mùi hương lạ thơm ngào ngạt. Đạo tục truyền tụng, đều xưng tụng là thần dị. Kết hạ xong, thần cúng một con ngựa trắng, năm con dê trắng, năm mươi xấp lụa để cúng dường công lao giảng pháp. Sư chú nguyện, nhận lấy rồi đi; về sau, chẳng biết kết cục như thế nào (Theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Sanh tự chủ tại Thành Đô

Tăng Sanh là người huyện Phi thuộc Thục Quận (Tứ Xuyên). Họ ngoài đời là Viên, làm tăng từ bé. Do có tiếng khổ hạnh, Sư được Thái Thú Thành Đô là Tống Phong thỉnh trụ trì chùa Tam Hiền. Sư tụng kinh Pháp Hoa, lại tu tập Thiền Định. Sư từng tụng kinh trong núi, bỗng có một con cọp đến ngồi chồm hổm trước mặt. Sư tụng kinh xong nó mới đi. Sau này, sau khi tụng niệm, tu tập xong, Sư thường thấy bốn vị thần chầu hầu, bảo vệ chung quanh. Tuổi tuy đã già suy, hạnh nghiệp của Sư càng vững bền. Tới khi mắc bệnh, Sư căn dặn môn đệ rồi ngồi xếp bằng mà hóa (Theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Tự sư tại nước Cao Xương

Vị tăng Pháp Tự ở Cao Xương, đức hạnh nghiêm cẩn, cao cả, ăn rau, uống nước. Sau đó, Sư vào đất Thục, sống tại vùng mộ của Lưu Sư để hành hạnh Đầu Đà. Hổ, rắn thấy Sư chẳng gây thương tổn. Sư thường ở trong nhà đá, tụng ba kinh Pháp Hoa, Duy Ma, Kim Quang Minh. Trong một Hạ, Sư bỗng ở trong nhà đá, nằm bên hông trái, mạng chung, bảy ngày [thi thể] chẳng hoại. Mùi thơm lôi kéo người khác tìm đến. Mỗi tối, tỏa sáng chiếu thấu mấy dặm. Người làng lấy làm lạ, liền dựng tháp mộ nơi di thể. Sư là người thời Tấn (theo Tục Cao Tăng Truyện).

* Nghĩa pháp sư ở Cối Kê

Sư Pháp Nghĩa, họ ngoài đời là Trúc. Mười ba tuổi nhập đạo, chuyên ròng siêng hành Phạm hạnh, tụng kinh Chánh Pháp Hoa, trụ tại chùa Ngõa Quan. Sau Sư dời sang Bảo Sơn tinh xá ở Cối Kê. Năm Hàm Hòa (327) thứ hai, Sư nhiễm bệnh, nhưng tụng niệm, tu tập chẳng thiếu sót. Đêm mộng thấy một vị tăng lôi ruột và bao tử của Sư ra gột rửa cấu uế xong, lại nhét vào trong bụng. Tỉnh giấc, bệnh tật đã tiêu trừ. Vua Tấn từng tuyên triệu Sư vào cung cấm để truyền thọ Ngũ Giới, cung phụng trọng hậu. Tới niên hiệu Đại Hòa, Sư chẳng bệnh tật mà mất. Vua sắc truyền dựng tháp an táng tại Tân Đình Cương, nay là chùa Trung Hưng (theo Linh Thụy Tập).

* Đạt thượng nhân ở đất Khương

Trong niên hiệu Long An đời Tấn, vị tăng Huệ Đạt khi đào cam thảo ở Sơn Bắc Lũng, người Khương do đói kém đã bắt người về ăn thịt. Ngài Huệ Đạt bị chúng bắt, nhốt trong cũi. Chúng nó chọn người mập để ăn trước. Huệ Đạt hết sức hoảng sợ, nhất tâm xưng niệm danh hiệu Quán Âm, và tụng phẩm Phổ Môn. Người trong cũi bị chúng ăn sạch, chỉ còn Huệ Đạt và một đứa nhỏ, mạng chỉ còn lại một ngày. Huệ Đạt suốt đêm trì niệm, chẳng bỏ. Tới sáng, bỗng có một con hổ từ trong đám cỏ chạy ra, gào rống chấn động cả núi. Lũ người Khương hoảng sợ, tháo chạy. Cọp bèn cắn cũi thủng thành lỗ rồi bỏ đi. Huệ Đạt và đứa bé vội bỏ chạy, thoát nạn (theo Thai Tông Biệt Hành Nghĩa Sớ).

* Khoáng pháp sư ở Ngô Hưng

Pháp sư Trúc Pháp Khoáng, họ ngoài đời là Cao, ngụ cư ở Ngô Hưng. Sư chí hướng cao cả, trác tuyệt, giới hạnh uyên thâm. Do bổn sư ngã bệnh, Pháp Khoáng vì thầy chí thành cầu đảo, lễ sám suốt bảy ngày đêm. Do vậy, cảm vời quang minh năm màu chiếu vào phòng, bệnh thầy liền khỏi. Về sau, Sư trụ tại thạch thất trong núi Tiềm Thanh, thường diễn nói ý chỉ “hội tam thừa quy vào nhất thừa” của kinh Pháp Hoa và cái nhân của Tịnh Độ. Sư thường ngâm vịnh hai bộ (tức kinh Pháp Hoa và kinh Vô Lượng Thọ), có người thì giảng, không có người thì tụng niệm. Tạ An là Thái Thú ở Ngô Hưng, đặc biệt tới chỗ Sư bày tỏ lòng tôn kính. Tấn Giản Văn Đế (Tư Mã Dục) triệu vời, sai Sư làm trai đàn, hành sám pháp để đuổi sao xấu. Sư về già, dời sang chùa Xương Nguyên ở Vũ Huyệt, vì bá tánh cứu vớt khổ ách, không gì chẳng hiệu nghiệm. Có người thường thấy tại chỗ Sư đi hay ngồi, luôn có quỷ thần mấy chục kẻ hộ vệ trước sau. Sư thọ bảy mươi sáu tuổi, quan Thường Thị là Cố Khải soạn truyện ghi chép lại đức hạnh của Sư (theo Tục Cao Tăng Truyện).

* Vị sư bị quên mất tên ở Trường Sa

Trong năm Kiến Hưng thứ hai (314) đời Tây Tấn (nhằm đời vua Tấn Mẫn Đế Tư Mã Nghiệp), ở phía Tây huyện Trường Sa, cách hơn một trăm dặm, trổ hai gốc hoa sen xanh mọc trên đất bằng. Đạo tục tranh nhau đến xem. Do vậy, đào sâu xuống một trượng hai thước đất, tìm được một cỗ quan tài bằng sành. Hoa sen mọc từ chỗ bị hư hoại của quan tài. Mở quan tài ra xem, thấy đầu lâu bị hoa sen xuyên qua. Rễ hoa sen mọc từ chỗ xương má và răng hàm của đầu lâu. Khi đó, có người nói: “Xưa kia có vị tăng, chẳng biết tên họ, tụng kinh Pháp Hoa mười vạn bộ, không bệnh tật mà hóa, có di ngôn dùng áo liệm bằng giấy, dùng sành làm quan tài. Đây chính là quan tài của Sư”. Nay dựng chùa trên nền cũ tại Dịch Đình, đặt tên là Liên Hoa vậy (xem trong Hồng Giác Phạm Văn Tự Thiền Tập).

* Hai vị tăng đã quên mất tên thời cổ

Vị tăng chùa Vương Hầu ở Phạm Dương đã quên mất tên, chuyên lấy việc tụng kinh Pháp Hoa làm công khóa thường nhật. Lúc Sư mới mất, tạm thời chôn dưới đê. Về sau cải táng, hài cốt đều hư nát, chỉ có cái lưỡi chẳng nát. Tại Ung Châu, lại có một vị tăng cũng tụng Pháp Hoa, ẩn cư trong núi Bạch Lộc, cảm một bé trai đến hầu hạ. Tới khi Sư mất, vùi thân dưới gộp đá, các phần khác đều khô quắt, chỉ có cái lưỡi vẫn như cũ! (trích từ Tam Bảo Cảm Thông Lục).

* Vũ pháp sư ở Ký Châu

Vị tăng Pháp Vũ người Ký Châu, lúc mười lăm tuổi đã quyết chí xuất gia, làm đệ tử ngài Huệ Thỉ. Ngài Huệ Thỉ giới hạnh tinh nghiêm, tu hạnh Đầu Đà. Pháp Vũ có phong phạm cao cả, dũng mãnh, thấu đạt sâu xa đạo của thầy. Do tụng kinh Pháp Hoa, Sư ngưỡng mộ, thề phỏng theo ngài Dược Vương thiêu thân cúng dường Đại Thừa. Khi đó, Tấn Vương nhà Ngụy Tần là Diêu Tự đang trấn thủ vùng Bồ Bản. Sư đem chuyện ấy tâu với vương, vương bảo: “Nhập đạo có nhiều lối, cần gì cứ phải hủy thân mạng! Chẳng dám cố trái ý, mong thầy hãy suy nghĩ đôi ba lượt”. Chí hướng, thệ nguyện của Pháp Vũ đã sâu nặng, Sư liền uống dầu thơm, dùng vải quấn thân, tưới dầu sáp lên, tụng phẩm Dược Vương rồi nổi lửa tự thiêu. Đạo tục tranh nhau đến xem, đều sanh lòng thương tiếc (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Thiệu pháp sư ở Lâm Xuyên

Ngài Huệ Thiệu chẳng biết quê quán. Lúc còn thơ, hễ mẹ mớm cá thịt, Sư liền phun ra. Do vậy, chẳng ăn mặn. Tám tuổi, Sư xuất gia làm tăng, thông hiểu kinh Pháp Hoa, dùng khổ hạnh để nêu bày khí tiết. Về sau, do sư tăng yêu cầu, Sư trụ tại chùa Chiêu Đề ở Lâm Xuyên. Sư thường nghĩ ân Phật sâu nặng, thề muốn xả thân để báo đáp, bèn thuê người đẵn cũi, chất tại hang đá tại Đông Sơn cao đến một trượng. Chính giữa, khoét một cái khám. Trở về chùa, thưa với thầy, thầy can gián, nhưng Sư chẳng nghe. Do vậy, chọn ngày mở hội Bát Quan Trai trong núi. Cả xứ tụ về đầy nghẹt hang núi. Tới đêm, ngài Huệ Thiệu tự chạy hương, cầm đuốc đốt củi rồi vào khám ngồi, tụng phẩm Dược Vương xả thân. Lửa cháy tới trán vẫn nghe tiếng Sư tụng kinh. Đại chúng bỗng thấy một ngôi sao to như cái đấu giáng thẳng xuống lửa, chốc lát bay lên trời, đều cho đó là điềm lành thiên cung nghênh tiếp. Huệ Thiệu từng nói với một vị đồng học: “Chỗ tôi thiêu thân sẽ mọc một cây ngô đồng, xin đừng chặt”. Ba ngày sau, quả nhiên cây mọc lên. Đạo tục đều lấy làm lạ. Đó là năm Nguyên Gia 28 (451) đời Tống (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Khánh pháp sư ở Lư Sơn

Vị tăng Huệ Khánh, người xứ Quảng Lăng. Trong niên hiệu Nguyên Gia đời Tống, Sư trụ tại Lư Sơn, học thông thạo kinh luật, giới hạnh tinh nghiêm. Suốt đêm, Sư tụng các kinh Pháp Hoa, Duy Ma v.v… thường nghe trong bóng tối có tiếng khảy ngón tay tán thán. Sư từng gặp cơn lốc tại Tiểu Lôi, thuyền sắp chìm, Huệ Khánh một dạ tụng kinh để cầu an ổn. Thuyền đang bị vùi dập trong sóng, bỗng cảm thấy có người nâng đỡ, kéo đi, chốc lát đến được bờ. Từ đấy, Sư tụng niệm, tu tập đến già chẳng lười nhác (theo Pháp Uyển Châu Lâm).

* Quynh pháp sư ở Quảng Lăng

Vị tăng Đạo Quynh, họ Mã, người xứ Phù Phong. Sư bỏ nhà lễ ngài Đạo Ý làm thầy. Thầy bị bệnh, sai nhóm Đạo Quýnh bốn người đến Hoắc Sơn hái chung nhũ. Vào hang được mấy dặm, cưỡi bè gỗ vượt sông. Ba người chết chìm, đèn đuốc lại tắt mất. Đạo Quynh một mực tụng kinh Pháp Hoa, niệm thánh hiệu Quán Âm. Trong chốc lát, thấy một tia sáng như lửa đóm, noi theo đó thoát ra. Sư lại từng cùng bốn vị đồng học đi về phương Nam lên kinh đô, trong đêm đi trên băng vượt sông. Giữa dòng, băng nứt, đồng học không thể cứu giúp được. Đạo Quynh chỉ dựa vào tụng niệm, bỗng dưng dưới chân như có vật nâng đỡ. Lại thấy ánh sáng đỏ dẫn đường đằng trước, bèn tới được chùa Nam Giản.

Lại có một đêm, Sư nhập Định, chợt thấy bốn người ngồi xe báu mời Đạo Quynh lên xe. Sư lên xe, bỗng thấy đang ở cạnh cầu Trầm Gia tại châu ấy. Bên đường, có một người ngồi trên hồ sàng chỉ huy mọi người: “Trước đó, ta chỉ hạ lệnh cho mọi người biết trụ xứ của Sư thôi, sao lại phiền Sư từ xa đến tận đây? Hãy mau đưa Sư về!” Về đến chùa, mọi người đều chẳng biết Sư mới vừa đi về. Khi đó nhằm niên hiệu Nguyên Gia đời Tống (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Minh pháp sư ở Lâm Truy

Trong niên hiệu Kiến Sơ đời Tống, có vị tăng tên Phổ Minh, xuất gia từ bé, tánh tình thuần lương, chất phác, thường ăn rau, mặc áo vải. Sư dùng Pháp Hoa và Duy Ma làm nhật khóa. Khi tụng có áo riêng, tòa riêng, chưa hề hỗn tạp. Thường là khi tụng tới phẩm Khuyến Phát, liền thấy đức Phổ Hiền cưỡi voi đứng trước mặt. Khi Sư tụng kinh Duy Ma, liền nghe trong hư không có tiếng xướng nhạc. Vợ ông Vương Đạo Chân trong làng bệnh ngặt, thỉnh Sư trì chú. Sư mới vừa vào cửa, người bệnh đã chết ngất, bỗng thấy có một vật giống như con lửng chó (raccoon) dài mấy thước, chui theo lỗ chó trốn mất, bà ta liền lành bệnh. Lại có lần Sư đi gần chỗ có nước, có kẻ đồng cốt nói: “Thần minh trông thấy pháp sư đều rảo chạy” (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Huệ pháp sư ở Việt Châu

Sa môn Pháp Huệ, họ Hạ Hầu. Kể từ lúc mười lăm tuổi, Sư đã có kiến thức trác tuyệt, đến lúc thôi để chỏm, ngôn hạnh càng thêm cao cả. Trong niên hiệu Đại Minh đời Tống, Sư sang Vũ Huyệt ở phương Đông, về dưỡng già tại ngọn Thiên Trụ, suốt đời dùng tụng niệm Pháp Hoa làm công khóa chẳng lười nhác, thọ dụng thanh đạm, ăn rau, mặc áo vải mà thôi! Sư thường ở riêng trong một ngôi gác, chẳng dính líu đến nhân gian suốt ba mươi mấy năm. Vương hầu mời mọc, đón rước, Sư đều chẳng gặp gỡ. Chỉ có Châu Ngung do có tín giải đều sâu là được Sư đặc biệt tiếp kiến. Khi đó, người mộ đức chiêm lễ có thể nhờ theo Châu Ngung mà gặp Sư (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Hầu pháp sư ở Kinh Châu

Ngài Tăng Hầu, họ ngoài đời là Cung, nhiều đời sống ở Tây Lương. Trong niên hiệu Hiếu Kiến đời Tống, Sư tới kinh đô. Đối với các kinh Pháp Hoa, Duy Ma, và Kim Quang Minh, cứ hai ngày là Sư tụng xong một bộ. Như thế cho đến sáu mươi mấy năm chẳng thiếu sót. Về sau, Sư ẩn cư tại một hang đá thuộc rặng núi phía sau kinh thành để làm chỗ tu Thiền và tụng niệm. Một hôm, Sư mắc bệnh nhẹ, bèn thay áo, rửa mặt, súc miệng, oai dung nghiêm túc, chắp tay qua đời, thọ tám mươi chín tuổi. Sư từ thuở mười tám tuổi cho đến lúc xả mạng, hễ bóng mặt trời chênh quá Ngọ đôi chút, [mà chưa kịp ăn trưa, Sư] sẽ chẳng thọ trai (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Tấn pháp sư ở kinh đô

Sư tên là Huệ Tấn, là con cháu nhà họ Diêu ở Ngô Hưng. Từ thuở bé đã thích đi khắp nơi hành hiệp, tới bốn mươi tuổi mới tỉnh ngộ. Do vậy, xuất gia, bèn trụ tại chùa Cao Tòa ở kinh đô. Sư chuyên tu Phạm hạnh, một mực đạm bạc, thề tụng kinh Pháp Hoa. Sư dụng tâm nhọc nhằn, tụng niệm đến nỗi thành bệnh. Do vậy, Sư phát tâm tạo một trăm bộ kinh Pháp Hoa để sám hối tội lỗi thuở xưa. Bởi đó, hằng ngày tích cóp tiền bạc do thí chủ quyên tặng [để thuê người chép kinh]. Kinh chép đủ số thì bệnh cũng lành. Sau đó, Sư càng phúng tụng gấp bội, hồi hướng các phước nghiệp, nguyện sanh Tây Phương. Một hôm, Sư bỗng nghe trên không trung có tiếng nói: “Đúng như ông ước nguyện, ắt sẽ được vãng sanh”. Tới năm Vĩnh Minh thứ ba (485) đời Tề [Vũ Đế (Tiêu Trách) thuộc Nam Triều], Sư không bệnh mà hóa, thọ tám mươi lăm tuổi (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Quả pháp sư ở kinh đô

Vị tăng Huệ Quả là người ở Dự Châu. Sư chẳng ăn mặn từ bé, trụ tại chùa Ngõa Quan ở kinh đô, để tụng các kinh như Pháp Hoa v.v… Sư từng ở trong nhà xí thấy một con quỷ cung kính thưa: “Xưa kia, tôi làm duy na, do có chút việc không đúng pháp, phải đọa làm quỷ ăn phân. Tôi từng có ba ngàn đồng, chôn dưới cây thị. Xin pháp sư từ bi dùng món tiền ấy làm phước”. Sư liền bảo đại chúng đem món tiền ấy tạo một bộ kinh Pháp Hoa để truy điệu. Sau đó, Sư bỗng mộng thấy quỷ ấy đến cảm tạ, thưa: “Đã được sửa thành quả báo tốt đẹp hơn trước rất nhiều”. Đó là chuyện trong niên hiệu Thái Thỉ (465 471) đời Lưu Tống (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Du pháp sư ở Lư Sơn

Sư húy là Tăng Du, họ ngoài đời là Châu, người xứ Ngô Hưng. Tuổi hai mươi xuất gia, hạnh nghiệp tinh thuần, trọn đủ. Sư dựng chùa Chiêu Đề ở phía Nam Lư Sơn để ở, thường trì kinh Pháp Hoa, chưa tùng thiếu sót chút nào! Một hôm, Sư bảo bạn bè: “Do kết sử gây lụy tam đồ cho nên có hình hài, nay tình kiến sắp hết, hình thể cũng nên bỏ đi, đường lối của ngài Dược Vương há xa xôi ư?” Sư bèn chất củi làm khám, sắp đặt trai tăng, từ biệt đại chúng. Hôm ấy, mưa lắc rắc, trời kéo mây. Sư bèn phát thệ rằng: “Nếu tôi bỏ thân chẳng hối tiếc, trời sẽ quang tạnh. Nếu không, trời sẽ đổ mưa to”. Nói xong, quả nhiên tạnh mưa. Đến đêm, Sư vào khám, chắp tay, ngồi xếp bằng, tụng phẩm Dược Vương Bổn Sự. Lửa cháy tới thân, Sư vẫn ngồi thản nhiên. Mọi người thấy một luồng hơi tía túa lên trời mấy ngày chẳng tan mất. Khi đó, Sư bốn mươi bốn tuổi, nhằm ngày mồng Ba tháng Sáu năm Hiếu Kiến thứ hai (455) đời Tống.

Mười bốn ngày sau, nơi phòng cũ của ngài Tăng Du bỗng mọc hai cây ngô đồng, cành lá sum suê, mọc vươn thẳng tắp. Người hiểu biết bảo đó là Sa La song thụ, quyết nêu rạng đạo Nê Hoàn (Niết Bàn), chắc ngài Tăng Du có phần, cho nên hiện điềm lành này! Do vậy, Sư có hiệu là Song Đồng Sa Môn. Trưởng biện của Ngô Quận là quan trưởng sử Bình Nam đích thân trông thấy chuyện đó, bèn khen rằng: “Du du huyền cơ, mang mang chí đạo. Xuất sanh nhập tử, thục vi chí bảo” (Huyền cơ dằng dặc, đạo cực mênh mang, vào sanh ra tử, đúng là chí bảo). Đó là bài thứ nhất. “Tự tích Dược Vương, thù hóa tuyệt luân. Vãng văn kỳ thuyết, kim đổ tư nhân” (Dấu xưa Dược Vương, giáo hóa tuyệt vời, xưa nghe nói đến, nay đích thân thấy). Đó là bài thứ hai. “Anh anh sa môn, huệ định tâm cố, ngưng thần tử khí, biểu tích song thụ” (Bậc sa môn anh tài, tâm huệ định kiên cố, ngưng thần hơi tía xong, biểu lộ thành Song Thụ). Đó là bài thứ ba. “Kỳ đức khả nhạo, kỳ tháo khả quý, văn chi tác hỹ, thức dương phảng phất” (Đức ngài đáng chuộng, tiết tháo đáng quý, soạn văn tán dương, phong phạm phảng phất). Đó là bài thứ tư (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Ích pháp sư ở Chung Sơn

Sư tên là Huệ Ích, người xứ Quảng Lăng. Sư xuất gia tại Thọ Xuân, sau này, náu mình tại chùa Trúc Lâm. Sư khí tiết trác tuyệt, chuyên ròng tụng Pháp Hoa, thệ nguyện đốt thân để thực hiện chân pháp cúng dường. Thoạt đầu, Sư thôi ăn ngũ cốc, chỉ uống bơ. Kẻ thấy nghe hủy báng hay tán thán rất nhiều. Sau đó, Sư thôi uống bơ, chỉ nuốt các viên hương. Tuy Tứ Đại yếu ớt, nhưng tinh thần thanh tỉnh, chánh niệm. Tống Hiếu Vũ Đế càng thêm kính trọng, ngạc nhiên sâu đậm, sai sứ giả đến can gián Sư thôi làm thế. Sư chẳng nghe theo.

Trong ngày Phật Đản năm Đại Minh thứ bảy (463), Sư đặt cái vạc ở phía Nam của Chung Sơn, chuẩn bị dầu, rồi đến cung khuyết từ biệt hoàng đế. Vua nhìn Sư, sắc mặt bi thương, Sư đôi ba lượt dùng Phật pháp căn dặn rồi lui về. Vua đích thân xa giá đến xem. Khi đó, tứ chúng vội vàng kéo đến. Sư vào trong vạc, dùng bông vải bó thân, tưới dầu lên. Sư sắp nhóm lửa thì vua ngăn lại. Ngài Huệ Ích kiên quyết, chẳng tuân theo, lại nói: “Thân hèn mạng tệ nào đáng để thánh ý quan tâm. Kính xin bệ hạ độ hai mươi người xuất gia hòng giúp đỡ Phật pháp”. Vua đồng ý, Huệ Ích cầm đuốc tự thiêu, chắp tay tụng phẩm Dược Vương. Lửa cháy tới lông mi, lông mày, vẫn nghe tiếng tụng kinh. Mọi người nhìn vào, tiếng kêu đau lòng vang rền hang núi. Vua bỗng nghe trên hư không có tiếng đàn, sáo, mùi hương lạ tỏa ngào ngạt cả ngày mới tan. Đêm đó, vua lại mộng thấy ngài Huệ Ích chống tích trượng tìm đến, lại căn dặn vua tuân hành Phật pháp. Hôm sau, vua mở đại hội, độ hai mươi người xuất gia, sắc truyền dựng chùa Dược Vương nơi Sư thiêu thân (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Tông pháp sư ở Pháp Hoa Đài

Vị tăng Pháp Tông, người xứ Lâm Hải. Thuở bé, Sư thích săn bắn, từng ở Diệm Xuyên bắn trúng con nai có chửa, nó bỗng trở dạ sanh con. Nai mẹ vẫn mang mũi tên liếm con. Pháp Tông hối hận nói: “Tham sống, yêu con, loài có tình thức đều giống nhau”, bèn bẻ gẫy cung tên, xuống tóc làm tăng, khất thực để tự nuôi thân. Mỗi ngày, Sư chỉ ăn một bữa, sáu thời lễ Phật để sám hối tội khiên thuở trước. Sư thường ngâm vịnh hai kinh Pháp Hoa và Duy Ma, tiếng vọng khắp bốn phương. Nam nữ theo Sư thọ Tam Quy, Ngũ Giới hơn ba ngàn người. Sư mở rộng chỗ cư trụ làm tinh xá, dùng kinh đã tụng để đặt tên, nên gọi là Pháp Hoa Đài (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Đăng pháp sư ở Lư Sơn

Vị sư Tăng Đăng trụ tại chùa Đại Lâm núi Khuông Lư, chuyên tụng kinh Pháp Hoa suốt ngày đêm chẳng ngớt. Một hôm, Sư bỗng thấy một tòa điện đường bằng bạc từ từ hạ xuống nơi tăng phòng, bỗng biến thành điện vàng. Sư bèn vào điện, ngồi, đứng, kinh hành như thế suốt ba năm. Tấn An Vương (Tiêu Tử Loan, con trai thứ bảy của Tề Vũ Đế Tiêu Trách) nghe nói, nhiều lần xuống chiếu nghênh đón. Do vậy, Sư tạm xuống núi. Vương và tứ chúng nghiêm cẩn cầm hương, hoa xin Sư truyền giới. Ngài Tăng Đăng nói: “Ban ngày nhiều tiếng ồn ào, xen tạp, tâm lắm nỗi tán loạn. Hãy nên thọ giới trong đêm khuya thanh vắng”. Đến đêm, đang trong lúc Sư thuyết giới tướng, Tam Quy, khóe miệng Sư bỗng tỏa quang minh chiếu khắp đại chúng. Mọi người thấy quang minh, đua nhau lễ bái, ồn ào. Sư liền thôi nói, quang minh thâu lại. Sư nói: “Ta vốn muốn truyền giới, nhưng kẻ thấy quang minh liền kêu gào. Quang minh hiện ra chỉ là tướng lành thọ giới, chưa phải là chánh duyên đắc giới. Nay làm lại từ đầu”. Đại chúng im lặng, Sư lại thuyết pháp, lại tỏa ra quang minh. Đại chúng lại ồn ào. Do vậy, Sư bèn thôi, [bảo họ] ngày mai lại tới. Sư liền từ biệt, trở về núi. Điện vàng đã hiện lại hồi phục như cũ. Một hôm, Sư bỗng bảo người cùng chùa: “Nay tôi lên điện vàng, chẳng trở lại nữa!” Ngay trong hôm ấy, Sư thong dong siêu hóa (theo Linh Thụy Tập).

* Chí thiền sư ở Dư Hàng

Thời Đông Tấn, có vị tăng Pháp Chí kết am ở núi Dư Hàng, tụng kinh Pháp Hoa, sáng tối chẳng lười nhác. Có con chim trĩ làm tổ cạnh am. Mỗi khi nghe tiếng tụng kinh, nó bèn bay lượn cạnh tòa, hoặc đứng chầu bên cạnh, tỏ vẻ nghe nhận. Bảy năm như thế, một ngày chim tiều tụy. Sư vỗ về bảo: “Ngươi tuy thuộc loài chim mà có thể nghe kinh, nếu thoát khỏi thân nghiệp báo, ắt sanh làm người”. Hôm sau, nó chết. Sư liền đem chôn. Đến đêm, Sư vừa nằm nghỉ, mộng thấy một bé trai đến bái tạ: “Con chính là chim trĩ, do nghe thầy tụng kinh mà được thoát thân chim. Đời này, làm con nhà họ Vương trước núi. Nách bên phải có lông chim trĩ, thầy có thể kiểm nghiệm”. Tới sáng, vị tăng đến nhà ấy, hỏi thăm thì đúng là như thế. Một hôm, nhà họ Vương đãi trai tăng. Ngài Pháp Chí vừa đặt chân đến cửa, đứa nhỏ bỗng nói: “Hòa thượng của con đã đến”, mọi người đều lấy làm lạ, ôm đứa bé cho Sư xem. Ngài Pháp Chí vỗ về, bảo: “Đây là bé trĩ của ta”, liền cởi áo nó xem kỹ. Dưới nách nó, quả nhiên có ba cọng lông chim trĩ, [bảo họ]: “Tới bảy tuổi nên cho nó xuất gia”. Cha mẹ nó vâng lời. Tới tuổi, bèn cho nó vào núi. Mười sáu tuổi xuống tóc, do nách nó có lông trĩ, đặt tên là Đàm Dực. Sư truyền dạy kinh Pháp Hoa, nó nhớ không sai một chữ. Đàm Dực chính là tổ thứ hai của núi ấy!

* Thiên y Phi Vân đại sư

Sư húy Đàm Dực, dòng họ xem trong phần trước. Sư đã thành tăng, tham học khắp nơi. Thoạt đầu, Sư đến Lư Sơn, nương tựa pháp sư Huệ Viễn để liễu ngộ tông thừa. Sau đó, vào Quan Trung lễ quán kinh luận do ngài La Thập đã dịch, thông đạt vô ngại, đắc đại biện tài. Về sau, Sư cùng đồng học là Đàm Học sang Cối Kê ở phương Đông, đến núi Tần Vọng, thấy núi có riêng năm ngọn, hai con suối, khí tượng hào hùng, tuyệt vời. Do vậy, bèn xẻ đá, trừ cỏ, tính ở lại trong núi. Sư chuyên tụng Pháp Hoa suốt mười hai năm. Một hôm, lúc sắp hoàng hôn, có một nữ nhân khoác áo màu, tay xách lồng trúc. Trong đó, có một con lợn trắng, hai củ tỏi. Cô ta đứng trước Sư khóc lóc nói: “Thiếp là con gái nhà nọ ở trước núi, vào núi hái rau Vi, trên đường gặp cọp dữ, rảo chạy đến đây. Trời đã tối, cây cỏ rậm rạp, sài lang tung hoành, trở về sẽ chẳng có lẽ sống, dám xin Sư cho ở nhờ một đêm có được hay chăng?” Sư viện lẽ hiềm nghi, kiên quyết khước từ, chẳng thuận. Cô ta chảy nước mắt, buồn khóc. Bất đắc dĩ, Sư phải nhường cho cô ta nằm trên giường cỏ rồi liền che đầu tụng kinh.

Tới canh ba, cô ta kêu gào bị bệnh, bảo bụng đau quặn, mong Sư xem thử. Sư trao thuốc, cô ta càng đau đớn nhiều hơn, rên siết không dứt tiếng: “Nếu được Sư xoa bụng, may ra sẽ yên đôi chút. Nếu không, sẽ chết. Phật pháp lấy phương tiện từ bi làm gốc. Sư nỡ lòng ngồi nhìn mà chẳng đưa tay cứu vớt ư?” Sư Đáp: “Ta là tăng sĩ đã thọ đại giới, lý đâu xoa bóp thân người nữ!” Cô ta càng khẩn cầu tha thiết. Sư liền dùng khăn vải bọc đầu tích trượng để xoa bóp từ xa. Trong khoảnh khắc, cô ta bảo: “Đã chẳng cần nữa!” Sáng hôm sau, cô ta bước ra sân, áo màu biến thành mây lành, lợn biến thành voi trắng, tỏi hóa thành hai đóa hoa sen. Cô gái chân đạp lên hoa sen, cưỡi voi, ngự lên mây, bảo Sư: “Ta là Phổ Hiền Bồ Tát. Do chẳng lâu sau, ông sẽ về trong hàng đại chúng của ta, cho nên đặc biệt đến thử. Xem ra, tâm ông như nước, như trăng, chẳng thể ô nhiễm”. Nói xong, phơi phới ra đi. Lúc bấy giờ, trời tuôn mưa hoa, cõi đất đều rúng động. Người làng thấy nghe, không ai chẳng ca ngợi. Ngày hôm ấy, Thái Thú là Mạnh Công Nghĩ sáng sớm thức dậy xem xét công việc, bỗng thấy phương Nam mây lành ùn ùn giăng bủa, ánh sáng chiếu rực tới sân nhà. Phía dưới mây, mơ hồ có tiếng vàng, đá, tơ trúc. Dò hỏi mới biết là tướng trạng biến hóa do Sư gặp đức Phổ Hiền, bèn tâu trình đạo hạnh của Sư lên triều đình. Ông Mạnh bèn vâng chiếu dựng chùa, đề tên là Pháp Hoa (tức là chùa Thiên Y hiện thời). Khi đó nhằm năm Nghĩa Hy 13 (417) đời Tấn An Đế (Tư Mã Đức Tông).

Sư thọ bảy mươi tuổi, viên tịch trong núi ấy. Tăng chúng trong chùa dùng chân thân của Sư để tạo thành tượng. Tới khi Đường Vũ Tông phế trừ Phật giáo, tăng chúng đem tượng ấy giấu trong ruột cây tại phía Nam của chùa, cho nên chẳng bị hủy hoại. Vũ Túc Vương nước Ngô Việt phong thụy hiệu là Phi Vân đại sư (sự tích của Sư được các bộ Cao Tăng Truyện và Pháp Uyển Châu Lâm ghi chép. Đối với chuyện áo trời, lại có truyện ghi chép riêng. Đối với tất cả các chỗ giống nhau hay khác nhau, đều sao lục cẩn thận, tường tận).

* Minh pháp sư ở Việt Châu

Sa môn Hoằng Minh sanh trong nhà họ Doanh ở Cối Kê; xuất gia tại chùa Vân Môn, khí tiết, phẩm hạnh cao vời, mọi người đều chiêm ngưỡng. Sư tụng kinh Pháp Hoa, tọa Thiền, lễ sám, sáu thời chẳng thiếu sót, cảm vời nước trong tịnh bình thường đầy ắp. Mọi người nói là các thiên đồng tử hầu cận. Một hôm, Sư tọa Thiền xong, bỗng có một con hổ phủ phục trước mặt, một lúc lâu sau mới bỏ đi. Sau đó, Sư sang Thạch Mỗ Nham ở Vĩnh Hưng nhập định, cũng có sơn tinh đến quấy nhiễu. Ngài Hoằng Minh dùng dây lưng trói nó, sơn tinh nhún nhường, tạ lỗi, xin cởi trói, liền nói: “Sau này chẳng dám tới nữa!” Từ đó, nó tuyệt tích. Đó là chuyện vào năm Vĩnh Minh đời Tề (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Dự pháp sư ở kinh đô

Vị tăng Huệ Dự người xứ Hoàng Long, từ bé đã chuyên học tập. Sư lên kinh đô, trụ tại chùa Linh Tướng, tham học trọn khắp các vị danh sư. Nếu nghe có kẻ phê phán ai đó, liền bịt tai không nghe. Sư tụng các kinh Pháp Hoa, Đại Niết Bàn v.v… Lại còn tu tập Thiền Định. Một hôm, nằm ngủ, Sư chợt mộng thấy ba người gõ cửa, áo mũ rạng rỡ, cầm lọng nghênh tiếp. Hỏi lý do, họ nói: “Tử kỳ của pháp sư đã đến, cho nên chúng tôi đến đón tiếp”. Huệ Dự nói: “Còn có duyên nhỏ chưa xong, có thể trì hoãn một năm hay không?” Họ vâng lời ra đi. Tới đúng ngày ấy năm sau, lại mộng thấy ba người như trước. Do vậy, Sư liền qua đời. Sư cũng sống vào đời Tề (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Quỹ pháp sư ở kinh đô

Vị tăng Pháp Quỹ đời Tề, họ ngoài đời là Nguyễn. Thuở nhỏ, Sư theo xuất gia tại Kỳ Viên Tự. Bản tánh cung kính, trầm lặng, lấy chuyện tụng kinh Pháp Hoa làm hạnh nghiệp. Hễ được cúng thí, Sư đều gom góp để tạc tượng. Gia đình Sư kiều cư (ngụ cư) tại một ngôi chợ lớn tại kinh đô. Một hôm Sư về nhà, lại tới chùa Định Lâm, lại còn ở Kỳ Viên. Sau đó, có người hỏi dò ba chỗ, họ đều nói thấy Sư đến thọ trai. Ngày hôm ấy, Sư trở về phòng cũ, nằm lặng yên qua đời. Thi thể thơm tho, mềm mại, gập hai ngón tay lại. Mọi người cho rằng Sư đã chứng Nhị Quả. Lương Vũ Đế khâm phục sự thần dị, thiết trai tăng tại chùa ấy, sắc

truyền nhà chùa vâng chiếu an táng (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Biện pháp sư ở kinh đô

Đời Tề có sa môn Siêu Biện tại Đôn Hoàng, dĩnh ngộ từ bé, hành xử sâu xa, trầm tĩnh. Sư ở kinh đô; sau đó, Sư từ kinh đô đến Kiến Khang, qua Đông Việt, tìm đến tham lễ các vị danh sư. Sau đó, Sư quay về trụ tại chùa Định Lâm, nhàn cư dưỡng chí, vui thỏa chốn núi rừng cho đến hết đời. Sư mỗi lần tụng, đều tụng trọn một bộ Pháp Hoa bảy quyển, tâm mẫn tiệp, miệng thốt lời, luôn có thừa sức. Sư lễ danh hiệu một ngàn vị Phật hơn một trăm năm mươi vạn lạy. Sư chẳng ra khỏi cửa suốt ba mươi năm, thọ bảy mươi ba tuổi rồi tịch. Toàn thân được chôn tại phía Nam chùa. Ngài Tăng Hựu lập bia ghi chép đức hạnh của Sư (theo Lương Cao Tăng Truyện).

* Sa môn Trừng pháp sư

Ngài Bạt Trừng lúc hai mươi tuổi xuất gia làm tăng, căn khí quê kệch, chậm lụt, chẳng thể làm thế nào được! Sư bèn lập chí, thề tụng kinh Pháp Hoa để cầu về Tây. Mỗi ngày, Sư ghi nhớ một dòng kinh, hoặc nhớ nửa bài kệ. Siêng khổ như thế tới tám mươi tuổi mới thông suốt cả bộ. Một hôm, Sư ngồi xếp bằng nhập Định, bỗng thấy một vị thần mặc áo đỏ, tay cầm tờ sớ cầu thỉnh, tới nói: “Thiên đế nghênh đón đại đức Bạt Trừng”. Sư nói: “Ta sanh ra ngu độn, tùy sức tụng trì, chuyên cầu Cực Lạc. Đao Lợi tuy là chỗ thù thắng, chẳng phải là nơi ta ước nguyện!” Do vậy, vị thần tạ từ rời đi. Lại một lúc khác, Sư mộng thấy tháp lớn bằng bảy báu, thân Sư đang ở trong tầng thứ năm, nhìn ra xa thấy có thành trì bằng bảy báu chẳng có ngằn hạn. Phía ngoài, có hai vị Kim Cang cầm xử đứng hai bên, mấy chục người áo xanh tay cầm phất trần trắng, phẩy bậc thềm. Ngài Bạt Trừng hỏi thì họ Đáp: “Đây chính là bậc thềm của thành báu chốn Tây Phương”. Sư tỉnh mộng, liền bảo đệ tử: “Ông hãy đem bán y bát của ta để lo liệu cơm chay dâng cúng đại chúng”, lại nói: “Các ông lúc này có thấy ngàn đức Phật hay không?” Mọi người Đáp: “Không thấy!” Lại nói: “Có cảm thấy mùi hương lạ thường hay không?” Đáp rằng: “Đều ngửi thấy”. Sư nói xong, hướng về Tây, lặng lẽ qua đời (theo Linh Thụy Tập).

* Vân pháp sư ở Kim Lăng

Pháp sư là người xứ Dương Tiện, họ ngoài đời là Châu. Lúc mẹ Sư mới sanh ra Sư, thấy mây phủ đầy nhà. Do vậy, dùng chữ Vân làm tiểu tự. Sư bảy tuổi xuất gia, được đặt pháp danh là Pháp Vân. Sư điển trai, anh tuấn, trác tuyệt thuở đó. Lượng pháp sư trông thấy, khen ngợi: “Tâm trí của ta chẳng sánh bằng Vân. Ông này ắt sẽ là bậc rường cột nơi đại pháp”. Lúc ba mươi tuổi, Sư giảng Pháp Hoa và Tịnh Danh, biện tài như gió cuốn, học trò tụ về đông đảo. Lương Vũ Đế kính phục, sắc truyền Sư trụ trì chùa Quang Trạch. Pháp Vân từ thuở làm Sa Di đã yêu chuộng Pháp Hoa, chuyên ròng tham cứu, suy niệm, từng đến chỗ vách đá sâu để riêng mình đọc, giảng kinh này. Sư bày đá làm học trò, bẻ cành tùng làm phất trần, tự xướng, tự hướng dẫn, lại còn tự cật vấn. Hơn nữa, sớ giải tầng tầng, trước sau soi tỏ cặn kẽ lẫn nhau.

Sư từng diễn giảng kinh này tại một ngôi chùa, bỗng cảm hoa trời có hình dạng như tuyết bay rơi xuống đầy trời, tràn vào trong điện, lơ lửng trên hư không chẳng rơi xuống. Sư giảng xong, chúng liền biến mất. Thuở đó, ngài Chí Công đạo siêu việt chư tăng, có lúc tới chỗ ngài Pháp Vân nói: “Tôi muốn hiểu sư tử hống, xin sư hãy giảng cho”. Sư liền lên pháp tòa phân tích, ngài Chí Công khảy ngón tay nói: “Lành thay! Vi diệu quá!” Vũ Đế một hôm đem chuyện trời hạn hán hỏi ngài Chí Công: “Làm cách nào để có mưa?” Chí Công Đáp: “Pháp Vân có thể khiến cho trời mưa. Hãy nên thỉnh sư Pháp Vân giảng kinh”. Ngài Pháp Vân giảng kinh Pháp Hoa, đến câu “kỳ trạch phổ hiệp” (nhuần thấm tưới khắp), trời liền giáng trận mưa to nhuần thấm. Quan Nghi Đồng

là Viên Ngang nói: “Nhà tôi có người thường cúng dường tăng, phát nguyện ‘nguyện đạt được huệ giải như ngài Pháp Vân’, bỗng mộng thấy một vị tăng bảo: ‘Sư Pháp Vân vào thời Nhật Nguyệt Đăng Minh Phật đã giảng kinh này’, sao có thể sánh bằng được?” (theo Tục Cao Tăng Truyện).

* Viễn pháp sư đời Hậu Châu

Ngài Huệ Viễn làm tăng, khí lượng chẳng cạn. Ngài cao chín thước năm tấc, lưng rộng chín vòng ôm. Ngài lên tòa thuyết pháp như sấm rền khiến sâu bọ tỉnh giấc. Nhằm lúc Châu Vũ Đế (Vũ Văn Ung) muốn phế trừ hai giáo Thích và Đạo, triệu các sa môn vào triều. Vua trần thuật: “Trẫm vâng lãnh mạng trời, nuôi nấng dân đen. Tam giáo lưu truyền trong cõi đời, suy xét lý cùng tột, Nho thì lễ, nghĩa, trung, tiết, thích đáng cho cõi đời, cần phải lập định. Chân Phật thì chẳng có hình tượng, kính ngưỡng từ xa trong tâm, nhưng Phật tháp cao vót, tráng lệ. Đấy thật sự là thứ vô tình, sao có thể ban ân huệ, chẳng đáng để giữ lại! Ý trẫm như thế đó, các vị tôn đức nghĩ như thế nào?” Khi đó, hơn năm trăm vị tăng thất sắc, không nói được gì!