Nghi lễ và Sách Phật học · Sách Phật học · Giảng và chú giải Kinh Luận

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Luân Quán Hội Nghĩa

Thông tin: Nguồn: adidaphat.net

6. Thọ Ký Phẩm Đệ Lục

授記品第六

Phẩm thứ sáu: Thọ Ký

Âm tiếng Phạn là Hòa Già La (Vyākāraṇa), phương này dịch là Thọ Ký (授記), cũng nói là Thọ Ký (受記), Thọ Quyết (受決), Thọ Biệt (受莂). Thọ (授) nghĩa là “trao cho”. Thọ (受) có nghĩa là “đạt được”. Ký (記) là ghi nhận sự việc. Quyết (決) là quyết định. Biệt (莂) là liễu biệt (rành rẽ chắc chắn). Các kinh có thể đả phá thọ ký, như kinh Tịnh Danh nói: “Vị tùng Như sanh đắc thọ ký? Vị tùng Như diệt đắc thọ ký? Như vô sanh diệt, tắc tri vô ký” (Do Như sanh mà được thọ ký? Hay do Như diệt mà được thọ ký? “Như” chẳng có sanh diệt, cho nên biết là chẳng thọ ký). Kinh Tư Ích nói: “Nguyện bất văn thọ ký danh” (Nguyện chẳng nghe thấy danh xưng thọ ký). Kinh Đại Phẩm [Bát Nhã] nói: “Thọ ký thị hý luận” (Thọ ký là hý luận). Nay kinh này vì sao [lại thọ ký?]

Đáp: Nếu thấy có thọ ký và người được thọ ký, thì cái Thấy ấy cần phải phá trừ. Nếu Bồ Tát thề được thọ ký, sự thọ ký ấy cần phải tương ứng với đường lối tu hành chung (đó là đáp theo cách hiểu thông thường). Lại nữa, Thế Đế thì có thọ ký, Đệ Nhất Nghĩa thì không (bốn giáo đều luận Nhị Đế, há nên dùng Chân để cật vấn Tục?) Lại nữa, khi dùng Tứ Tất Đàn để giải thích thì có thọ ký. Như trong phần sau có nói (bốn giáo, mỗi giáo đều luận định Tứ Tất Đàn). Nay kinh này có năm ý:

Hoặc là thọ ký theo đường lối chung, như phần đầu phẩm Pháp Sư; hoặc thọ ký riêng biệt, như cuối phần tam châu (loại thứ nhất là Thông Biệt Ký).

Hoặc thọ ký theo chánh nhân như ngài Thường Bất Khinh [thọ ký mọi người đều thành Phật]. Hoặc thọ ký theo duyên nhân, như mười loại cúng dường được nói trong phẩm Pháp Sư. Hoặc thọ ký theo liễu nhân, như thọ ký cho người thuộc ba loại căn cơ. Thọ ký theo chánh nhân thì rộng, [thọ ký theo] duyên nhân và liễu nhân thì hẹp (loại thứ hai là Tam Nhân Ký, tức thọ ký theo ba loại nhân).

Hoặc thọ ký chậm, hoặc thọ ký nhanh (loại thứ ba là Nhanh Chậm. Chậm thì như [thọ ký cho] Thanh Văn, nhanh thì như [thọ ký cho] long nữ).

Hoặc thọ ký thành Phật, như kinh văn trong phẩm này. Hoặc thọ ký quả Bồ Tát, như trong phẩm Thường Bất Khinh, tuy không có tên kiếp và quốc độ nhất định, vẫn có thể coi là thọ ký (loại thứ tư là thầy trò trọ ký).

Lại còn có huyền ký, như trong phẩm Hóa Thành, thọ ký cho các đệ tử trong vị lai (loại thứ năm là thọ ký trong hiện tại hay vị lai).

Kinh Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội nói bốn loại thọ ký, nay kinh này đều có đủ [các loại ấy]:

Chưa phát tâm đã được thọ ký, như trong phẩm Thường Bất Khinh. Phát tâm hiện tiền vô sanh, chính là sự thọ ký trong tam châu. Xét theo Tứ Tất Đàn, chư Phật vốn vì một đại sự nhân duyên mà xuất hiện trong thế gian, khiến cho chúng sanh khai thị ngộ nhập tri kiến của Phật. Nay đại sự đã được hiển lộ, đức Phật đã nói xong, chúng sanh đã nhập, thỏa thích bổn hoài của Phật, nguyện của chúng sanh đã mãn, theo đúng pháp phải nên thọ ký. Như cha gặp con, há chẳng giao phó tài sản? Lại nữa, hành nhân có hạnh nguyện trong vô lượng đời và nguyện ở nơi đức Phật hiện tại. Kinh văn chép: “Kỳ bổn nguyện như thử, cố hoạch tư ký” (Bổn nguyện của người ấy như thế, cho nên nay được thọ ký như vậy). Hai duyên ấy chính là vì Thế Giới Tất Đàn mà được thọ ký (loại đầu là so sánh giữa căn cơ và ứng hiện; loại thứ hai chỉ xét theo căn cơ của chúng sanh).

Lại nữa, Nhị Thừa nghe kinh, đổi Tiểu pháp, tiến nhập Đại pháp, viên nhân đã trọn, nhân ắt chuốc quả. Vì thế, Như Lai thọ ký. Lại nữa, đại chúng khi ấy đều biết, phát nguyện vì sanh thân, Pháp Thân, nội ngoại quyến thuộc, hoặc nguyện chỉ sanh về cõi ấy hòng lợi ích chúng sanh. Hai loại này chính là do Vị Nhân Tất Đàn mà thọ ký (một là tự mình sanh điều lành cho chính mình, hai là có thể sanh điều thiện cho người khác).

Lại nữa, thọ ký cho Nhị Thừa, nhằm phá trừ [ý niệm] muốn thoái Đại nhập Tiểu của Bồ Tát. Vì sao? Nếu chắc chắn có Nhị Thừa, sẽ có thể lui sụt thành Tiểu Thừa. Nếu chẳng nhất định có Nhị Thừa, sao có thể lui sụt cho được? (Một là phá điều ác “muốn lui sụt thành Tiểu Thừa”). Lại còn phá ý niệm muốn phát tâm Nhị Thừa. Các vị ấy đã xả sở chứng, sao ta còn giữ lấy? (Điều thứ hai là phá điều ác “muốn phát tâm Tiểu Thừa”). Lại còn phá trừ những kẻ chưa thay đổi ý nguyện [hành trì] Tiểu Thừa, tức là thay đổi Tiểu pháp (điều thứ ba là “thẳng thừng phá điều ác Tiểu Thừa”). Lại còn đối với người sắp chứng Tiểu quả, khiến cho chẳng chứng (điều thứ tư là phá điều ác “muốn chứng Tiểu quả”). Bốn loại ấy chính là do Đối Trị Tất Đàn mà thọ ký.

Lại nữa, vô sanh hiện tiền, ắt do đã hiểu Thật, mở mang tri kiến của Phật chẳng sai lầm. Vì thế, bèn thọ ký. Lại nữa, hết thảy chúng sanh chỉ có chánh nhân, chẳng có duyên nhân. Nay Tiểu Thừa nghe kinh tín giải, duyên nhân và chánh nhân đều trọn đủ, mở mang tri kiến của Phật, cho nên được thọ ký. Hai loại này chính là vì Đệ Nhất Nghĩa Tất Đàn mà thọ ký.

Bốn loại thọ ký ấy đã thâu nhiếp trọn hết thảy các thứ thọ ký. Hạng trung căn nghe “khai tam, hiển nhất” trong hai châu Pháp Thuyết và Thí Thuyết, bèn lãnh ngộ, thấu hiểu trọn đủ, [được nghe] Như Lai trần thuật sự thành tựu, tuy tự biết chính mình sẽ thành Phật, nhưng chưa hiểu rõ thời và sự, nếu được lời thành thật của Phật thọ ký họ sẽ đắc cái quả ấy, kiếp số và quốc độ quyết định, hiểu rành rẽ [thời gian thành Phật] gần hay xa, họ sẽ hoan hỷ to lớn. Nay do được đức Phật thọ ký mà đặt tên [cho phẩm kinh này]; vì thế gọi là phẩm Thọ Ký.

Lại luận định chung thì ghi nhớ chuyện trong cả mười pháp giới đều gọi là “thọ ký”. Nay chỉ thọ ký thành Phật. Lại nữa, Phật trong tứ giáo đều có thọ ký; nhưng nay chỉ nói về Viên Giáo. Lại còn có thọ ký cho Pháp Thân và Ứng Thân, nay chỉ nói đến Ứng Thân. Xét theo Bổn Tích, các vị đại đệ tử đã được thọ ký từ lâu, nay nơi Tích thị hiện được thọ ký lần đầu, nhằm dẫn khởi người thực hành quán tâm sẽ có thể quán “tâm tánh chính là Không, Giả, Trung”, liền được chư Phật thọ ký, và cũng có thể thọ ký cho hết thảy giống như ngài Thường Bất Khinh.

6.1. Thí Thuyết Châu, truyền trao thọ ký

6.1.1. Thọ ký cho bậc trung căn

6.1.1.1. Thọ ký cho ngài Đại Ca Diếp

6.1.1.1.1. Trường Hàng

6.1.1.1.1.1. Hạnh nhân

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn thuyết thị kệ dĩ, cáo chư đại chúng, xướng như thị ngôn: Ngã thử đệ tử Ma Ha Ca Diếp, ư vị lai thế, đương đắc phụng cận tam bách vạn ức chư Phật Thế Tôn, cúng dường, cung kính, tôn trọng, tán thán, quảng tuyên chư Phật vô lượng Đại pháp.

(經)爾時，世尊說是偈已，告諸大眾，唱如是言：「我此弟子摩訶迦葉，於未來世，當得奉覲三百萬億諸佛世尊，供養，恭敬，尊重，讚歎，廣宣諸佛無量大法。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn nói bài kệ ấy xong, bảo các đại chúng, xướng lời như thế này: Đệ tử Ma Ha Ca Diếp này của ta trong đời vị lai, sẽ được phụng sự, thân cận ba trăm vạn ức chư Phật Thế Tôn, cúng dường, cung kính, tôn trọng, tán thán, rộng tuyên vô lượng Đại pháp của chư Phật).

Xét ra, khi đức Thế Tôn đã nhập diệt, ngài Ca Diếp liền bạch với đại chúng: “Như Lai xá lợi phi ngã đẳng sự. Ngã đẳng sự giả, nghi ưng kết tập pháp tạng, vật linh chánh pháp tốc diệt” (Xá lợi của Như Lai chẳng phải là chuyện của chúng ta. Chuyện của chúng ta là hãy nên kết tập pháp tạng, đừng để chánh pháp nhanh chóng bị diệt mất). Đấy là chứng cứ rõ ràng về sự tuyên dương rộng lớn Đại pháp. Ngài truyền tâm ấn của Phật, làm Sơ Tổ của cõi Tây Trúc. Khổ tâm dường ấy, lại thân cận chừng ấy chư Phật rồi mới thị hiện thành Phật. Người thời nay vừa mới đạt được ánh sáng nho nhỏ liền muốn quở Phật, chửi Tổ! Buồn thay! Sầu thay!

6.1.1.1.1.2. Đắc quả

(Kinh) Ư tối hậu thân, đắc thành vi Phật, danh viết Quang Minh Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.

(經)於最後身，得成為佛，名曰光明如來、應供、正徧知、明行足、善逝、世間解、無上士、調御丈夫、天人師、佛、世尊。

(Kinh: Nơi thân cuối cùng, được thành Phật quả, tên là Quang Minh (Raśmiprabhāsa) Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn).

Nơi nhân, thân thường là khối quang minh tử kim viên mãn, quả hiệu (danh hiệu khi đắc quả) là Quang Minh Như Lai, lại còn truyền trì Đại pháp chiếu khắp hết thảy. Vì thế, hiệu là Quang Minh.

6.1.1.1.1.3. Kiếp số và tên quốc độ

(Kinh) Quốc danh Quang Đức, kiếp danh Đại Trang Nghiêm.

(經)國名光德，劫名大莊嚴。

(Kinh: Tên nước là Quang Đức (Avabhāsaprāpta), kiếp tên là Đại Trang Nghiêm Mahāvyūha).

6.1.1.1.1.4. Thọ mạng

(Kinh) Phật thọ thập nhị tiểu kiếp.

(經)佛壽十二小劫。

(Kinh: Phật thọ mười hai tiểu kiếp).

6.1.1.1.1.5. Chánh Pháp, Tượng Pháp [trụ thế] bao lâu

(Kinh) Chánh Pháp trụ thế nhị thập tiểu kiếp, Tượng Pháp diệc trụ nhị thập tiểu kiếp.

(經)正法住世二十小劫，像法亦住二十小劫。

(Kinh: Chánh Pháp trụ thế hai mươi tiểu kiếp, Tượng Pháp cũng trụ hai mươi tiểu kiếp).

6.1.1.1.1.6. Quốc độ thanh tịnh

(Kinh) Quốc giới nghiêm sức, vô chư uế ác, ngõa lịch, kinh cức, tiện lợi bất tịnh. Kỳ độ bình chánh, vô hữu cao hạ, khanh khảm đôi phụ, lưu ly vi địa, bảo thụ hàng liệt, hoàng kim vi thằng, dĩ giới đạo trắc. Tán chư bảo hoa, châu biến thanh tịnh. Kỳ quốc Bồ Tát, vô lượng thiên ức, chư Thanh Văn chúng, diệc phục vô số. Vô hữu ma sự. Tuy hữu ma, cập ma dân, giai hộ Phật pháp.

(經)國界嚴飾，無諸穢惡，瓦礫，荊棘，便利不淨。

其土平正，無有高下，坑坎堆阜，琉璃為地，寶樹行列，黃金為繩，以界道側。散諸寶華，周徧清淨。其國菩薩，無量千億，諸聲聞眾，亦復無數。無有魔事。雖有魔及魔民，皆護佛法」。

(Kinh: Cõi nước được tô điểm trang nghiêm, không có các thứ nhơ ác, ngói, sỏi, gai góc, các thứ bài tiết chẳng sạch. Cõi ấy bằng phẳng, chẳng có cao, thấp, hầm hố, gò, đống. Lưu ly làm đất, cây báu bày hàng, vàng ròng làm dây để ngăn ranh giới bên đường. Rải các hoa báu, trọn khắp thanh tịnh. Bồ Tát trong cõi ấy vô lượng ngàn ức, các vị Thanh Văn cũng là vô số. Chẳng có ma sự. Tuy có ma và dân ma, nhưng đều hộ trì Phật pháp).

Trong lúc tu nhân, thâm tâm hộ trì chánh pháp. Vì thế, cảm vời cõi nước thanh tịnh, chẳng có ma sự. Những điều khác dễ hiểu.

Phần thứ nhất, văn Trường Hàng đã xong.

6.1.1.1.2. Trùng tụng

6.1.1.1.2.1. Trùng tụng “do hành nhân mà đạt được quả”

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: Cáo chư tỳ kheo, ngã dĩ Phật nhãn, kiến thị Ca Diếp, ư vị lai thế, quá vô số kiếp, đương đắc tác Phật, nhi ư lai thế, cúng dường phụng cận, tam bách vạn ức, chư Phật Thế Tôn, vị Phật trí huệ, tịnh tu phạm hạnh, cúng dường tối thượng, Nhị Túc Tôn dĩ, tu tập nhất thiết, vô thượng chi huệ, ư tối hậu thân, đắc thành vi Phật.

(經)爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：「告諸比丘，我以佛眼，見是迦葉，於未來世，過無數劫，當得作佛，而於來世，供養奉覲，三百萬億，諸佛世尊，為佛智慧，淨修梵行，供養最上，二足尊已，修習一切，無上之慧，於最後身，得成為佛。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng: Bảo với các tỳ kheo, ta nay dùng Phật nhãn, thấy ông Ca Diếp này, ở trong đời vị lai, trải qua vô số kiếp, sẽ được thành Phật quả, mà trong đời vị lai, cúng, phụng sự, thân cận, tới ba trăm vạn ức, các vị Phật Thế Tôn, vì trí huệ của Phật, mà tịnh tu phạm hạnh, cúng dường đấng tối thượng, trọn đủ phước lẫn huệ, và tu tập hết thảy, trí huệ tột vô thượng, ở nơi thân cuối cùng, được thành tựu làm Phật).

6.1.1.1.2.2. Trùng tụng cõi nước thanh tịnh

(Kinh) Kỳ độ thanh tịnh, lưu ly vi địa, đa chư bảo thụ, hàng liệt đạo trắc, kim thằng giới đạo, kiến giả hoan hỷ. Thường xuất hảo hương, tán chúng danh hoa, chủng chủng kỳ diệu, dĩ vi trang nghiêm. Kỳ địa bình chánh, vô hữu khâu khanh. Chư Bồ Tát chúng, bất khả xưng kế. Kỳ tâm điều nhu, đãi đại thần thông, phụng trì chư Phật, Đại Thừa kinh điển. Chư Thanh Văn chúng, vô lậu hậu thân, pháp vương chi tử, diệc bất khả kế. Nãi dĩ thiên nhãn, bất năng sổ tri.

(經)其土清淨，琉璃為地，多諸寶樹，行列道側，金繩界道，見者歡喜。常出好香，散眾名華，種種奇妙，以為莊嚴。其地平正，無有丘坑。諸菩薩眾，不可稱計。其心調柔，逮大神通，奉持諸佛，大乘經典。諸聲聞眾，無漏後身，法王之子，亦不可計。乃以天眼，不能數知。

(Kinh: Cõi nước ấy thanh tịnh, lưu ly dùng làm đất, có nhiều cây quý báu, xếp dọc theo bên đường, dùng dây vàng ngăn lối, người trông thấy hoan hỷ. Cây thường tỏa hương thơm, rải các thứ hoa quý, cùng các thứ kỳ diệu, được dùng để trang nghiêm. Cõi ấy đất bằng phẳng, chẳng có gò, hầm hố. Có các vị Bồ Tát, chẳng thể tính kể được. Tâm điều phục, nhu thuận, đều đắc thần thông lớn, phụng trì các vị Phật, và kinh điển Đại Thừa. Các vị Thanh Văn chúng, thân cuối cùng vô lậu, là con đấng pháp vương, cũng chẳng thể tính đếm. Dẫu cho dùng thiên nhãn, chẳng thể đếm biết được).

6.1.1.1.2.3. Trùng tụng thọ mạng của Phật

(Kinh) Kỳ Phật đương thọ, thập nhị tiểu kiếp.

(經)其佛當壽，十二小劫。

(Kinh: Vị Phật ấy sẽ thọ, tới mười hai tiểu kiếp).

6.1.1.1.2.4. Trùng tụng Chánh Pháp và Tượng Pháp

(Kinh) Chánh Pháp trụ thế, nhị thập tiểu kiếp. Tượng Pháp diệc trụ, nhị thập tiểu kiếp.

(經)正法住世，二十小劫。像法亦住，二十小劫。

(Kinh: Chánh Pháp sẽ trụ thế, đến hai mươi tiểu kiếp. Tượng Pháp cũng trụ thế, tới hai mươi tiểu kiếp).

6.1.1.1.2.5. Tổng kết, lược đi không trùng tụng tên kiếp và tên quốc độ

(Kinh) Quang Minh Thế Tôn, kỳ sự như thị.

(經)光明世尊，其事如是」。

(Kinh: Đức Quang Minh Thế Tôn, chuyện là như thế đó).

Phần thứ nhất, thọ ký cho ngài Đại Ca Diếp đã xong.

6.1.1.2. Thọ ký cho ba vị còn lại

6.1.1.2.1. Thỉnh cầu thọ ký

6.1.1.2.1.1. Chánh thức thỉnh cầu

(Kinh) Nhĩ thời, Đại Mục Kiền Liên, Tu Bồ Đề, Ma Ha Ca Chiên Diên đẳng, giai tất tủng lật, nhất tâm hiệp chưởng, chiêm ngưỡng tôn nhan, mục bất tạm xả, tức cộng đồng thanh, nhi thuyết kệ ngôn: Đại hùng mãnh Thế Tôn, chư Thích chi pháp vương, ai mẫn ngã đẳng cố, nhi tứ Phật âm thanh.

(經)爾時，大目犍連、須菩提、摩訶迦旃延等，皆悉悚慄，一心合掌，瞻仰尊顏，目不暫捨，卽共同聲，而說偈言：「大雄猛世尊，諸釋之法王，哀愍我等故，而賜佛音聲。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Đại Mục Kiền Liên, Tu Bồ Đề, Ma Ha Ca Chiên Diên v.v… thảy đều run sợ, một lòng chắp tay, chiêm ngưỡng tôn nhan, mắt chẳng tạm rời, liền cùng nhau lên tiếng mà nói kệ rằng: Thế Tôn đại hùng mãnh, pháp vương các Thích tử, do thương xót chúng con, ban âm thanh của Phật).

“Tủng lật” (Run sợ): Đổi từ Tiểu pháp, tiến nhập Đại pháp, khác nào thay da đổi xương. Đúng là một phen cảnh giới trời đất xoay chuyển!

6.1.1.2.1.2. Lập thí dụ

(Kinh) Nhược tri ngã thâm tâm, kiến vị thọ ký giả, như dĩ cam lộ sái, trừ nhiệt đắc thanh lương. Như tùng cơ quốc lai, hốt ngộ đại vương thiện, tâm do hoài nghi cụ, vị cảm tức tiện thực. Nhược phục đắc vương giáo, nhiên hậu nãi cảm thực.

(經)若知我深心，見為授記者，如以甘露灑，除熱得清涼。如從饑國來，忽遇大王膳，心猶懷疑懼，未敢卽便食。若復得王教，然後乃敢食。

(Kinh: Nếu biết thâm tâm con, xin hãy thọ ký cho, như dùng cam lộ rưới, trừ nóng, được mát mẻ. Như từ nước đói tới, bỗng gặp cỗ đại vương, vẫn ôm lòng nghi sợ, bèn chưa dám ăn ngay. Nếu lại được vua truyền, sau đó mới dám ăn).

6.1.1.2.1.3. Đối ứng với pháp

(Kinh) Ngã đẳng diệc như thị, mỗi duy Tiểu Thừa quá, bất tri đương vân hà, đắc Phật vô thượng huệ. Tuy văn Phật âm thanh, ngôn ngã đẳng tác Phật, tâm thượng hoài ưu cụ, như vị cảm tiện thực, nhược mông Phật thọ ký, nhĩ nãi khoái an lạc.

(經)我等亦如是，每惟小乘過，不知當云何，得佛無上慧。雖聞佛音聲，言我等作佛，心尚懷憂懼，如未敢便食，若蒙佛授記，爾乃快安樂。

(Kinh: Chúng con cũng như thế, thường nghĩ lỗi Tiểu Thừa, chẳng biết như thế nào, đắc Phật vô thượng huệ. Tuy nghe tiếng của Phật, nói chúng con thành Phật, vẫn ôm lòng lo sợ, như chưa dám ăn ngay, nếu được Phật thọ ký, mới vui sướng, an lạc).

6.1.1.2.1.4. Kết lại lời thỉnh

(Kinh) Đại hùng mãnh Thế Tôn, thường dục an thế gian, nguyện tứ ngã đẳng ký, như cơ tu giáo thực.

(經)大雄猛世尊，常欲安世間，願賜我等記，如饑須教食」。

(Kinh: Thế Tôn đại hùng mãnh, thường muốn yên thế gian, xin thọ ký cho con, như đói cần bảo ăn).

Phần thứ nhất, “thỉnh cầu thọ ký” đã xong.

6.1.1.2.2. Thọ ký

6.1.1.2.2.1. Thọ ký cho Tu Bồ Đề

6.1.1.2.2.1.1. Trường Hàng

6.1.1.2.2.1.1.1. Hạnh nhân

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn tri chư đại đệ tử tâm chi sở niệm, cáo chư tỳ kheo: Thị Tu Bồ Đề, ư đương lai thế, phụng cận tam bách vạn ức na do tha Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, tán thán, thường tu phạm hạnh, cụ Bồ Tát đạo.

(經)爾時，世尊知諸大弟子心之所念，告諸比丘：「是須菩提，於當來世，奉覲三百萬億那由他佛，供養，恭敬，尊重，讚歎，常修梵行，具菩薩道。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn biết những điều suy nghĩ trong tâm của các vị đại đệ tử, bảo các tỳ kheo: Ông Tu Bồ Đề này trong đời tương lai, sẽ phụng sự, thân cận ba trăm vạn ức na do tha Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, tán thán, thường tu phạm hạnh, trọn đủ Bồ Tát đạo).

6.1.1.2.2.1.1.2. Đắc quả

(Kinh) Ư tối hậu thân, đắc thành vi Phật, hiệu viết Danh Tướng Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.

(經)於最後身，得成為佛，號曰名相如來、應供、正徧知、明行足、善逝、世間解、無上士、調御丈夫、天人師、佛、世尊。

(Kinh: Nơi thân cuối cùng, được trở thành Phật, hiệu là Danh

Tướng (Yaśasketu) Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn).

Nay tên là Không Sanh, đắc quả thì có hiệu là Danh Tướng. Danh tướng vốn là Không, Không thì sẽ trọn đủ hết thảy danh tướng, chẳng giống như khi thị hiện dấu tích quán Không trong nhà đá, chỉ ngộ lý Thiên Không.

6.1.1.2.2.1.1.3. Tên kiếp và quốc độ trang nghiêm

(Kinh) Kiếp danh Hữu Bảo, quốc danh Bảo Sanh. Kỳ độ bình chánh, pha lê vi địa, bảo thụ trang nghiêm, vô chư khâu, khanh, sa, lịch, kinh cức, tiện lợi chi uế. Bảo hoa phú địa, châu biến thanh tịnh. Kỳ độ nhân dân, giai xử bảo đài, trân diệu lâu các. Thanh Văn đệ tử vô lượng vô biên, toán số, thí dụ sở bất năng tri. Chư Bồ Tát chúng, vô số thiên vạn ức na do tha.

(經)劫名有寶，國名寶生。其土平正，玻瓈為地，寶樹莊嚴，無諸丘，坑，沙，礫，荊棘，便利之穢。寶華覆地，周徧清淨。其土人民，皆處寶臺，珍妙樓閣。聲聞弟子無量無邊，算數，譬喻所不能知。諸菩薩眾，無數千萬億那由他。

(Kinh: Kiếp tên là Hữu Bảo (Ratnāvabhāsa), nước tên là Bảo Sanh (Ratnasaṃbhava). Cõi ấy bằng phẳng, pha lê làm đất, cây báu trang nghiêm, không có các gò, hầm, cát, sỏi, gai góc, các chất bài tiết nhơ uế. Hoa báu phủ đất, trọn khắp thanh tịnh. Nhân dân trong cõi ấy đều ở trên đài báu, lầu, gác quý đẹp. Đệ tử Thanh Văn vô lượng, vô biên, [dùng] toán số, thí dụ [để tính kể] đều chẳng thể biết [được số lượng]. Các vị Bồ Tát vô số ngàn vạn ức na do tha).

6.1.1.2.2.1.1.4. Thọ mạng

(Kinh) Phật thọ thập nhị tiểu kiếp.

(經)佛壽十二小劫。

(Kinh: Phật thọ mười hai tiểu kiếp).

6.1.1.2.2.1.1.5. Chánh Pháp, Tượng Pháp

(Kinh) Chánh Pháp trụ thế nhị thập tiểu kiếp, Tượng Pháp diệc trụ nhị thập tiểu kiếp. Kỳ Phật thường xử hư không, vị chúng thuyết pháp, độ thoát vô lượng Bồ Tát, cập Thanh Văn chúng.

(經)正法住世二十小劫，像法亦住二十小劫。其佛常處虛空，為眾說法，度脫無量菩薩，及聲聞眾」。

(Kinh: Chánh Pháp trụ thế hai mươi tiểu kiếp, Tượng Pháp cũng trụ thế hai mươi tiểu kiếp. Vị Phật ấy thường ở trên hư không, vì đại chúng thuyết pháp, độ thoát vô lượng Bồ Tát và đại chúng Thanh Văn).

Thường ở trên hư không, biểu thị Trung Đạo Đệ Nhất Nghĩa Không.

Phần Trường Hàng đã xong.

6.1.1.2.2.1.2. Trùng tụng

6.1.1.2.2.1.2.1. Răn hãy nghe

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: Chư tỳ kheo chúng, kim cáo nhữ đẳng, giai đương nhất tâm, thính ngã sở thuyết.

(經)爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：「諸比丘眾，今告汝等，皆當一心，聽我所說。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng: Này các thầy tỳ kheo, nay ta bảo các vị, hãy đều nên nhất tâm, nghe lời ta sẽ nói).

6.1.1.2.2.1.2.2. Trùng tụng hạnh nhân, đắc quả

(Kinh) Ngã đại đệ tử, Tu Bồ Đề giả, đương đắc tác Phật, hiệu viết Danh Tướng, đương cúng vô số, vạn ức chư Phật, tùy Phật sở hành, tiệm cụ đại đạo, tối hậu thân đắc, tam thập nhị tướng, đoan chánh xu diệu, do như bảo sơn.

(經)我大弟子，須菩提者，當得作佛，號曰名相，當供無數，萬億諸佛，隨佛所行，漸具大道，最後身得，三十二相，端正姝妙，猶如寶山。

(Kinh: Đại đệ tử của ta, là ông Tu Bồ Đề, sẽ được thành Phật quả, danh hiệu là Danh Tướng, sẽ cúng dường vô số, vạn ức các vị Phật, hành theo hạnh của Phật, dần dần trọn đại đạo, thân cuối cùng đạt được, đủ ba mươi hai tướng, đoan chánh đẹp nhiệm mầu, giống như tòa núi báu).

6.1.1.2.2.1.2.3. Trùng tụng quốc độ thanh tịnh

(Kinh) Kỳ Phật quốc độ, nghiêm tịnh đệ nhất, chúng sanh kiến giả, vô bất ái nhạo. Phật ư kỳ trung, độ vô lượng chúng. Kỳ Phật pháp trung, đa chư Bồ Tát, giai tất lợi căn, chuyển bất thoái luân. Bỉ quốc thường dĩ, Bồ Tát trang nghiêm. Chư Thanh Văn chúng, bất khả xưng số, giai đắc Tam Minh, cụ lục thần thông, trụ bát giải thoát, hữu đại oai đức. Kỳ Phật thuyết pháp, hiện ư vô lượng, thần thông biến hóa, bất khả tư nghị, chư thiên nhân dân, số như Hằng sa, giai cộng hiệp chưởng, thính thọ Phật ngữ.

(經)其佛國土，嚴淨第一，眾生見者，無不愛樂。佛於其中，度無量眾。其佛法中，多諸菩薩，皆悉利根，轉不退輪。彼國常以，菩薩莊嚴。諸聲聞眾，不可稱數，皆得三明，具六神通，住八解脫，有大威德。其佛說法，現於無量，神通變化，不可思議，諸天人民，數如恆沙，皆共合掌，聽受佛語。

(Kinh: Cõi nước đức Phật ấy, trang nghiêm, thanh tịnh nhất, chúng sanh được trông thấy, không ai chẳng yêu thích. Phật ở trong cõi ấy, hóa độ vô lượng chúng. Trong Phật pháp của Ngài, có nhiều vị Bồ Tát, thảy đều là lợi căn, chuyển pháp luân bất thoái. Quốc độ ấy thường dùng, Bồ Tát để trang nghiêm. Các đệ tử Thanh Văn, chẳng thể tính kể được, đều đạt được Tam Minh, trọn đủ sáu thần thông, trụ trong tám giải thoát, đều có oai đức lớn. Đức Phật ấy thuyết pháp, hóa hiện ra vô lượng, các thần thông biến hóa, đều chẳng thể nghĩ bàn. Chư thiên và nhân dân, số như cát sông Hằng, đều cùng nhau chắp tay, nghe nhận lời Phật dạy).

6.1.1.2.2.1.2.4. Trùng tụng thọ mạng

(Kinh) Kỳ Phật đương thọ, thập nhị tiểu kiếp.

(經)其佛當壽，十二小劫。

(Kinh: Vị Phật ấy sẽ thọ, đúng mười hai tiểu kiếp).

6.1.1.2.2.1.2.5. Trùng tụng Chánh Pháp, Tượng Pháp

(Kinh) Chánh pháp trụ thế, nhị thập tiểu kiếp. Tượng Pháp diệc trụ, nhị thập tiểu kiếp.

(經)正法住世，二十小劫。像法亦住，二十小劫」。

(Kinh: Chánh Pháp trụ trong đời, suốt hai mươi tiểu kiếp. Tượng Pháp cũng trụ thế, cả hai mươi tiểu kiếp).

Phần thứ nhất, thọ ký cho Tu Bồ Đề đã xong.

6.1.1.2.2.2. Thọ ký cho Ca Chiên Diên

6.1.1.2.2.2.1. Trường Hàng

6.1.1.2.2.2.1.1. Hạnh nhân

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn phục cáo chư tỳ kheo chúng: Ngã kim ngữ nhữ, thị Đại Ca Chiên Diên, ư đương lai thế, dĩ chư cúng cụ, cúng dường, phụng sự bát thiên ức Phật, cung kính tôn trọng. Chư Phật diệt hậu, các khởi tháp miếu, cao thiên do tuần. Tung quảng chánh đẳng, ngũ bách do tuần. Dĩ kim, ngân, lưu ly, xa cừ, mã não, chân châu, mai khôi, thất bảo hợp thành, chúng hoa, anh lạc, đồ hương, mạt hương, thiêu hương, tăng cái, tràng phan, cúng dường tháp miếu. Quá thị dĩ hậu, đương phục cúng dường nhị vạn ức Phật, diệc phục như thị. Cúng dường thị chư Phật dĩ, cụ Bồ Tát đạo.

(經)爾時，世尊復告諸比丘眾：「我今語汝，是大迦旃延，於當來世，以諸供具，供養，奉事八千億佛，恭敬尊重。諸佛滅後，各起塔廟，高千由旬。縱廣正等，五百由旬。以金，銀，琉璃，硨磲，碼瑙，真珠，玫瑰，七寶合成，眾華，瓔珞，塗香，末香，燒香，繒葢，幢幡，供養塔廟，過是已後，當復供養二萬億佛，亦復如是。供養是諸佛已，具菩薩道。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn lại bảo các vị tỳ kheo: Ta nay bảo các ông, ông Đại Ca Chiên Diên này trong đời tương lai, dùng các vật cúng để cúng dường, phụng sự tám ngàn ức Phật, cung kính, tôn trọng. Sau khi chư Phật diệt độ, đều dựng tháp miếu, cao một ngàn do tuần, ngang dọc [mỗi bề] vừa đúng năm trăm do tuần. Dùng vàng, bạc, lưu ly, xa cừ, mã não, chân châu, mai khôi, bảy báu hợp thành, các thứ hoa, chuỗi ngọc, hương bôi, hương bột, hương đốt, lọng lụa, tràng phan để cúng dường tháp miếu. Từ đó về sau, sẽ lại cúng dường hai vạn ức Phật, cũng giống như thế. Cúng dường các đức Phật ấy xong, trọn đủ Bồ Tát đạo).

6.1.1.2.2.2.1.2. Đắc quả

(Kinh) Đương đắc tác Phật, hiệu viết Diêm Phù Na Đề Kim Quang Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.

(經)當得作佛，號曰閰浮那提金光如來、應供、正徧知、明行足、善逝、世間解、無上士、調御丈夫、天人師、佛、世尊。

(Kinh: Sẽ được làm Phật, hiệu là Diêm Phù Na Đề Kim Quang (Jāmbūnadābhāsa) Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn).

6.1.1.2.2.2.1.3. Quốc độ thanh tịnh

(Kinh) Kỳ độ bình chánh, pha lê vi địa, bảo thụ trang nghiêm, hoàng kim vi thằng, dĩ giới đạo trắc, diệu hoa phú địa, châu biến thanh tịnh, kiến giả hoan hỷ. Vô tứ ác đạo, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, A Tu La đạo. Đa hữu thiên nhân, chư Thanh Văn chúng, cập chư Bồ Tát, vô lượng vạn ức trang nghiêm kỳ quốc.

(經)其土平正，玻瓈為地，寶樹莊嚴，黃金為繩，以界道側，妙華覆地，周徧清淨，見者歡喜。無四惡道，地獄，餓鬼，畜生，阿修羅道。多有天人，諸聲聞眾，及諸菩薩，無量萬億莊嚴其國。

(Kinh: Cõi ấy bằng phẳng, pha lê làm đất, cây báu trang nghiêm, vàng ròng làm dây để ngăn lối bên đường. Hoa nhiệm mầu phủ đất, trọn khắp thanh tịnh, người trông thấy hoan hỷ. Chẳng có bốn ác đạo: Địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, A Tu La đạo. Có nhiều trời, người, các vị Thanh Văn, và các vị Bồ Tát vô lượng vạn ức trang nghiêm cõi đó).

6.1.1.2.2.2.1.4. Thọ mạng

(Kinh) Phật thọ thập nhị tiểu kiếp.

(經)佛壽十二小劫。

(Kinh: Phật thọ mười hai tiểu kiếp).

6.1.1.2.2.2.1.5. Chánh Pháp, Tượng Pháp

(Kinh) Chánh Pháp trụ thế nhị thập tiểu kiếp, Tượng Pháp diệc trụ nhị thập tiểu kiếp.

(經)正法住世二十小劫，像法亦住二十小劫」。

(Kinh: Chánh Pháp trụ thế hai mươi tiểu kiếp, Tượng Pháp cũng trụ thế hai mươi tiểu kiếp).

Phần Trường Hàng đã xong.

6.1.1.2.2.2.2. Trùng tụng

6.1.1.2.2.2.2.1. Khuyên răn lắng nghe

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: Chư tỳ kheo chúng, giai nhất tâm thính, như ngã sở thuyết, chân thật vô dị.

(經)爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：「諸比丘眾，皆一心聽，如我所說，真實無異。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng: Này các vị tỳ kheo, đều nên nhất tâm nghe, như lời ta đã

nói, chân thật, chẳng khác lạ).

6.1.1.2.2.2.2.2. Trùng tụng hạnh nhân

(Kinh) Thị Ca Chiên Diên, đương dĩ chủng chủng, diệu hảo cúng cụ, cúng dường chư Phật. Chư Phật diệt hậu, khởi thất bảo tháp, diệc dĩ hoa hương, cúng dường xá lợi.

(經)是迦旃延，當以種種，妙好供具，供養諸佛。諸佛滅後，起七寶塔，亦以華香，供養舍利。

(Kinh: Ông Ca Chiên Diên này, sẽ dùng đủ các loại, vật cúng dường quý đẹp, để cúng dường chư Phật. Chư Phật nhập diệt rồi, sẽ dựng tháp bảy báu, cũng lại dùng hoa, hương, để cúng dường xá lợi).

6.1.1.2.2.2.2.3. Trùng tụng đắc quả

(Kinh) Kỳ tối hậu thân, đắc Phật trí huệ, thành Đẳng Chánh Giác.

(經)其最後身，得佛智慧，成等正覺。

(Kinh: Nơi thân cuối cùng ấy, sẽ đắc trí huệ Phật, trở thành Đẳng Chánh Giác).

6.1.1.2.2.2.2.4. Trùng tụng quốc độ, lược đi không trùng tụng thọ mạng, Chánh Pháp, Tượng Pháp

(Kinh) Quốc độ thanh tịnh, độ thoát vô lượng, vạn ức chúng sanh, giai vi thập phương, chi sở cúng dường. Phật chi quang minh, vô năng thắng giả. Kỳ Phật hiệu viết, Diêm Phù Kim Quang, Bồ Tát, Thanh Văn, đoạn nhất thiết hữu, vô lượng, vô số, trang nghiêm kỳ quốc.

(經)國土清淨，度脫無量，萬億眾生，皆為十方，之所供養。佛之光明，無能勝者。其佛號曰，閻浮金光，菩薩聲聞，斷一切有，無量無數，莊嚴其國」。

(Kinh: Cõi nước ấy thanh tịnh, Phật độ thoát vô lượng, vạn ức các chúng sanh, được mười phương cúng dường. Quang minh của Phật ấy, không ai hơn được nổi. Danh hiệu của Phật ấy, là Diêm Phù Kim Quang, Bồ Tát và Thanh Văn, đoạn trừ hết thảy hữu, vô lượng, nhiều vô số, để trang nghiêm cõi ấy).

Phần thứ hai, thọ ký cho ngài Ca Chiên Diên đã xong.

6.1.1.2.2.3. Thọ ký ngài Mục Kiền Liên

6.1.1.2.2.3.1. Trường hàng

6.1.1.2.2.3.1.1. Hạnh nhân

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn phục cáo đại chúng: Ngã kim ngữ nhữ, thị Đại Mục Kiền Liên, đương dĩ chủng chủng cúng cụ, cúng dường bát thiên chư Phật, cung kính, tôn trọng. Chư Phật diệt hậu, các khởi tháp miếu, cao thiên do tuần. Tung quảng chánh đẳng ngũ bách do tuần. Dĩ kim, ngân, lưu ly, xa cừ, mã não, chân châu, mai khôi, thất bảo hợp thành, chúng hoa, anh lạc, đồ hương, mạt hương, thiêu hương, tăng cái, tràng phan, dĩ dụng cúng dường. Quá thị dĩ hậu, đương phục cúng dường nhị bách vạn ức chư Phật, diệc phục như thị.

(經)爾時，世尊復告大眾：「我今語汝，是大目犍連，當以種種供具，供養八千諸佛，恭敬尊重。諸佛滅後，各起塔廟，高千由旬。縱廣正等五百由旬。以金，銀，琉璃，硨磲，碼瑙，真珠，玫瑰，七寶合成，眾華，瓔珞，塗香，末香，燒香，繒葢，幢幡，以用供養。過是已後，當復供養二百萬億諸佛，亦復如是。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn lại bảo đại chúng: Ta nay bảo các vị, ông Đại Mục Kiền Liên đây sẽ dùng các thứ vật cúng để cúng dường tám ngàn vị Phật, cung kính, tôn trọng. Sau khi chư Phật diệt độ, đều dựng tháp miếu, cao một ngàn do tuần. Ngang dọc mỗi bề đều vừa đúng năm trăm do tuần. Dùng vàng, bạc, lưu ly, xa cừ, mã não, chân châu, mai khôi, bảy báu hợp thành, các thứ hoa, chuỗi ngọc, hương bôi, hương bột, hương đốt, lọng lụa, tràng, phan, dùng để cúng dường. Sau đó trở đi, sẽ lại cúng dường hai trăm vạn ức chư Phật cũng giống như thế).

6.1.1.2.2.3.1.2. Đắc quả

(Kinh) Đương đắc thành Phật, hiệu viết Đa Ma La Bạt Chiên Đàn Hương Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu,

Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.

(經)當得成佛，號曰多摩羅跋旃檀香如來、應供、正徧知、明行足、善逝、世間解、無上士、調御丈夫、天人師、佛、世尊。

(Kinh: Sẽ được thành Phật, hiệu là Đa Ma La Bạt Chiên Đàn Hương Như Lai (Tamālapatracandanagandha), Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn).

6.1.1.2.2.3.1.3. Tên kiếp và quốc độ

(Kinh) Kiếp danh Hỷ Mãn, quốc danh Ý Lạc. Kỳ độ bình chánh, pha lê vi địa, bảo thụ trang nghiêm, tán chân châu hoa, châu biến thanh tịnh, kiến giả hoan hỷ, đa chư thiên nhân, Bồ Tát, Thanh Văn, kỳ số vô lượng.

(經)劫名喜滿，國名意樂。其土平正，玻瓈為地，寶樹莊嚴，散真珠華，周徧清淨，見者歡喜，多諸天人，菩薩聲聞，其數無量。

(Kinh: Kiếp tên là Hỷ Mãn (Ratiprapūrṇa), cõi nước tên Ý Lạc (Manobhirāma). Cõi đất ấy bằng phẳng, pha lê làm đất, cây báu trang nghiêm, rải các hoa bằng chân châu, trọn khắp thanh tịnh, người trông thấy hoan hỷ, có nhiều vị trời, người, Bồ Tát, Thanh Văn, số đến vô lượng).

6.1.1.2.2.3.1.4. Thọ mạng

(Kinh) Phật thọ nhị thập tứ tiểu kiếp.

(經)佛壽二十四小劫。

(Kinh: Phật thọ hai mươi bốn tiểu kiếp).

6.1.1.2.2.3.1.5. Chánh Pháp, Tượng Pháp

(Kinh) Chánh Pháp trụ thế tứ thập tiểu kiếp, Tượng Pháp diệc trụ tứ thập tiểu kiếp.

(經)正法住世四十小劫，像法亦住四十小劫」。

(Kinh: Chánh Pháp trụ thế bốn mươi tiểu kiếp, Tượng Pháp cũng trụ thế bốn mươi tiểu kiếp).

Phần Trường Hàng đã xong.

6.1.1.2.2.3.2. Trùng tụng

6.1.1.2.2.3.2.1. Trùng tụng hạnh nhân

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: Ngã thử đệ tử, Đại Mục Kiền Liên, xả thị thân dĩ, đắc kiến bát thiên, nhị bách vạn ức, chư Phật Thế Tôn. Vị Phật đạo cố, cúng dường, cung kính, ư chư Phật sở, thường tu phạm hạnh, ư vô lượng kiếp, phụng trì Phật pháp. Chư Phật diệt hậu, khởi thất bảo tháp, trường biểu kim sát, hoa, hương, kỹ nhạc, nhi dĩ cúng dường, chư Phật tháp miếu.

(經)爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：「我此弟子，大目犍連，捨是身已，得見八千，二百萬億，諸佛世尊。為佛道故，供養恭敬，於諸佛所，常修梵行，於無量劫，奉持佛法。諸佛滅後，起七寶塔，長表金剎，華香伎樂，而以供養，諸佛塔廟。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa ấy, bèn nói kệ rằng: Đệ tử này của ta, là Đại Mục Kiền Liên, xả tấm thân này rồi, sẽ được thấy tám ngàn, và hai trăm vạn ức, các đức Phật Thế Tôn. Do vì đắc Phật đạo, bèn cúng dường, cung kính, ở nơi các đức Phật, thường tu tập phạm hạnh, trong suốt vô lượng kiếp, phụng trì pháp của Phật. Chư Phật diệt độ rồi, đều dựng tháp bảy báu, tháp vàng hiển chí đức, dùng hoa, hương, kỹ nhạc, để thực hiện cúng dường, tháp miếu của chư Phật).

“Sát” nói đầy đủ là Sát ma (Ksamā), phương này dịch là Thổ Điền. Dùng trụ để biểu thị nơi tháp, hòng tỏ rõ chỗ cư trụ (ý nói: Chỗ có xá lợi của Phật an trụ).

6.1.1.2.2.3.2.2. Trùng tụng đắc quả và tên của quốc độ

(Kinh) Tiệm tiệm cụ túc, Bồ Tát đạo dĩ, ư Ý Lạc quốc, nhi đắc tác Phật, hiệu Đa Ma La, Chiên Đàn chi Hương.

(經)漸漸具足，菩薩道已，於意樂國，而得作佛，號多摩羅，旃檀之香。

(Kinh: Sẽ dần dần trọn đủ, hành Bồ Tát đạo rồi, bèn trong nước Ý Lạc, được thành tựu Phật quả, hiệu là Đa Ma La Bạt Chiên Hương Phật).

6.1.1.2.2.3.2.3. Trùng tụng thọ mạng

(Kinh) Kỳ Phật thọ mạng, nhị thập tứ kiếp.

(經)其佛壽命，二十四劫。

(Kinh: Thọ mạng của Phật ấy, là hai mươi bốn kiếp).

6.1.1.2.2.3.2.4. Trùng tụng quốc độ thanh tịnh

(Kinh) Thường vị thiên nhân, diễn thuyết Phật đạo, Thanh Văn vô lượng, như Hằng hà sa, Tam Minh, lục thông, hữu đại oai đức. Bồ Tát vô số, chí cố tinh tấn, ư Phật trí huệ, giai bất thoái chuyển.

(經)常為天人，演說佛道，聲聞無量，如恆河沙，三明六通，有大威德。菩薩無數，志固精進，於佛智慧，皆不退轉。

(Kinh: Thường vì các trời, người, mà diễn nói Phật đạo, hàng Thanh Văn vô lượng, số như cát sông Hằng, đắc Tam Minh, lục thông, đều có oai đức lớn. Bồ Tát nhiều vô số, chí kiên cố tinh tấn, đối với trí huệ Phật, đều đắc bất thoái chuyển).

6.1.1.2.2.3.2.5. Trùng tụng Chánh Pháp, Tượng Pháp

(Kinh) Phật diệt độ hậu, Chánh Pháp đương trụ, tứ thập tiểu kiếp, Tượng Pháp diệc nhĩ.

(經)佛滅度後，正法當住，四十小劫，像法亦爾。

(Kinh: Sau khi Phật diệt độ, Chánh Pháp sẽ trụ thế, tới bốn mươi tiểu kiếp, Tượng Pháp cũng như vậy).

Phần thứ nhất, “thọ ký cho bậc trung căn” đã xong.

6.2. Hứa khả sẽ nói nhân duyên túc thế của hàng hạ căn

(Kinh) Ngã chư đệ tử, oai đức cụ túc. Kỳ số ngũ bách, giai đương thọ ký, ư vị lai thế, hàm đắc thành Phật. Ngã cập nhữ đẳng, túc thế nhân duyên, ngô kim đương thuyết, nhữ đẳng thiện thính.

(經)我諸弟子，威德具足。其數五百，皆當授記，於未來世，咸得成佛。我及汝等，宿世因緣，吾今當說，汝等善聽」。

(Kinh: Các đệ tử của ta, oai đức đã trọn đủ. Số lượng tới năm trăm, ta sẽ đều thọ ký: Họ trong đời vị lai, đều sẽ được thành Phật. Nhân duyên trong đời trước, của ta và các ông, ta nay sẽ nói ra, các ông hãy khéo nghe).

Hạ căn đã nghe Pháp Thuyết Châu và Thí Thuyết Châu, lại thấy thượng căn và trung căn được thọ ký, sợ họ vẫn ngờ vực chính mình chẳng được thọ ký, sanh lòng hổ thẹn sâu xa. Vì thế, sáu câu đầu là [đức Phật] hứa khả thọ ký chung. Bốn câu kế đó, hứa khả sẽ nói duyên trong đời trước, làm như thế để dẫn khởi họ tiến nhập.

Phần thứ hai, Thí Thuyết Châu đã xong. Giải thích phẩm Thọ Ký xong, kế đó, sẽ giải thích phẩm Hóa Thành Dụ.

7. Hóa Thành Dụ Phẩm Đệ Thất

化城喻品第七

Phẩm thứ bảy: Hóa Thành Dụ

“Hóa” là do thần lực tạo thành. Do bởi thần lực, đang là không bỗng có, bèn gọi là Hóa. Ngăn ngừa sai trái, chế ngự kẻ địch, thì gọi là Thành. Ví như Niết Bàn của Nhị Thừa (thành) do Quyền trí gây tạo (hóa). Do sức của Quyền trí, tuy là không mà nói là có. Dùng giáo là Hóa; ngăn ngừa, chế ngự Kiến Tư thì gọi là Niết Bàn, vừa mới nghỉ ngơi [nơi Quyền], bèn dẫn nhập [tiến vào Thật] (Tam Tạng là mới vừa nghỉ ngơi; [giáo pháp thuộc] hai thứ tô (sanh tô và thục tô) [trong ngũ vị, tức Phương Đẳng và Bát Nhã] là dẫn khởi, Pháp Hoa là “nhập”). Chưa rốt ráo Thật, (do hóa) bèn nói là “diệt độ”. “Thành” là do Quyền giả lập bày, vì thế nói là “hóa thành” (cái thành được biến hóa ra). Chữ Dụ thì như đã giải thích trong phần trước. Đấy là giải thích [tên phẩm] theo nhân duyên (Nếu nói theo căn cơ, là Không mà bỗng thấy. Thấy rồi sanh hoan hỷ, tức là Thế Giới Ích (Thế Giới Tất Đàn). Được dự vào địa vị “tạm nghỉ” tức là Vị Nhân Ích (Vị Nhân Tất Đàn). Ngăn ngừa sai trái, chế ngự kẻ địch, tức là Đối Trị Ích (Đối Trị Tất Đàn). Nói “diệt độ”, tức là Đệ Nhất Nghĩa Ích (Đệ Nhất Tất Đàn). Nếu nói theo sự ứng hóa, quyền biến lập ra cái thành ấy, tức là “thế giới hóa”. Sanh ra điều thiện nhỏ, chính là “vị nhân hóa”. Lại còn trừ bỏ Kiến Tư, tức là “đối trị hóa”. Rốt cuộc dẫn vào Đại Thừa, tức là “Đệ Nhất Nghĩa hóa”).

Xét theo giáo, Tam Tạng đối với Niết Bàn sanh ý tưởng an ổn, sanh ý tưởng diệt độ. Nhị Thừa trong Thông Giáo giống như [Nhị Thừa trong Tam Tạng]. Bồ Tát chẳng vậy! Thích Luận viết: “Như cha đi qua chỗ hiểm nghèo, một chân đã bước vào thành, chân kia còn ở ngoài cửa. Do nhớ đến con, từ thành vào chỗ hiểm. Do thề nâng đỡ những kẻ còn tập khí thừa sót mà vào sanh tử, nhưng chẳng coi Không là chứng”. Biệt Giáo chẳng nói “thành như hóa”. Dùng thành để phòng ngự nguy hiểm, từ cửa thành mà đi vượt qua, coi thành như phương tiện để đoạn Kiến Tư Hoặc, chẳng nói đó là tột cùng! Viên Giáo biết chẳng có nhân tố gây bệnh (phiền não), cũng chẳng cần tới thành. Vì thế nói là “hóa thành”. Ở đây, nói theo ý nghĩa trong Viên Giáo. Vì thế, tựa đề của phẩm này là Hóa Thành Dụ Phẩm (Viên Giáo nói “hóa” thì trước đó đã bài xích, phủ định, chỉ nói là “chẳng kham”, cũng chưa từng nói “Niết Bàn là hóa”. Vì thế, cho đến giáo pháp hiện thời (giáo pháp trong kinh Pháp Hoa), [hàng Thanh Văn] dấy động chấp trước, bèn khai Quyền mới nói là “hóa”. Cho đến khi hiển Thật, thì “hóa” trở thành chân, chính là “chỗ có của báu” (bảo sở). Vì thế biết: Tạng Giáo và Thông Giáo nói “cùng cực, chẳng phải là hóa”; Biệt Giáo thì “chẳng phải cùng cực, chẳng phải là hóa”. Viên Giáo thì “chẳng phải cực là hóa”, mà cũng có thể “vừa là cực vừa là hóa”, mà cũng có thể “là cực, chẳng phải hóa”, tuy có cùng cách nói với Tạng Giáo và Thông Giáo, nhưng ý nghĩa khác biệt. Nay nói theo ý trong Viên Giáo, cũng là do phá trừ sự so đo, cho nên nói là “hóa”. Nếu đã khai hiển, sẽ không gì chẳng phải là chân thật).

Xét theo Bổn Tích, nếu nói theo căn cơ thì phải nên nói: Bổn là trụ trong thành Tam Đức, Tích thì vào trong hóa thành. Nếu nói theo sự

ứng hiện, sẽ là thị hiện dấu tích để thuyết pháp, hóa độ.

Xét theo quán tâm, quán “các pháp sanh bởi nhân duyên chính là Không” tức là “nhập hóa thành”. Nhân duyên chính là Giả, tức là “xuất hóa thành”. Nhân duyên tức Trung, chính là “trở về chỗ có của báu”. Lại nữa, quán Không tức là Trung, chính là hiểu rõ “hóa mà chẳng phải là hóa, ngay nơi Quyền chính là Thật”. Lại nữa, đối với hóa thành và bảo sở (chỗ có của báu), nếu luận định chung theo Lục Tức: Tâm tánh vốn là Không, chẳng lúc nào không phải là Không. Đó là Lý Tức hóa thành. Tâm tánh vốn là Trung, không lúc nào chẳng phải là Trung. Đó là Lý Tức bảo sở. Nghe lý tánh ấy, có thể sanh khởi tín giải. Đó là Danh Tự hóa thành và [Danh Tự] bảo sở. Chế phục trọn vẹn ngũ trụ, tức là Quán Hạnh hóa thành và [Quán Hạnh] bảo sở. Cho đến Cứu Cánh [hóa thành và bảo sở], cứ phỏng theo đó sẽ biết.

Hỏi: Phẩm này nói về chuyện nhân duyên, hạ căn đắc ngộ, đáng lẽ phải gọi là phẩm Túc Thế chứ?

Đáp: Phần đầu của phẩm này nói rộng về nhân duyên, đến phần cuối thì kết lại bằng thí dụ về hóa thành. Nếu xét theo phần đầu, [phẩm này] đáng nên gọi là Túc Thế (đời trước). Người kết tập kinh dựa theo phần sau, cho nên nói là Hóa Thành. Lại nữa, nỗi nghi của bậc thượng căn mỏng ít, chỉ chọn lấy việc [đức Phật] tư duy hai mươi mốt ngày dưới cội Bồ Đề [sau khi thành đạo] để nêu rõ cơ duyên. Trung căn do nghi sâu dày, phải kèm thêm thí dụ, chọn lựa sâu xa vô thượng đạo do hai vạn ức vị Phật đã dạy để nói rõ cơ duyên. Hạ căn nghi hoặc càng dày hơn, vì thế phải nói rõ cơ duyên xa xôi từ đời trước. Nếu xét theo khởi đầu xa xôi thì gọi là Túc Thế. Nếu xét theo trung gian thì gọi là Hóa Thành. Nếu xét theo cái rốt ráo thì gọi là Bảo Sở (chỗ có của báu). Người kết tập kinh đã xét theo trung gian để đặt tên cho phẩm này, hòng gộp chung ý nghĩa khởi đầu và sau rốt. Xét theo ý nghĩa thuận tiện ấy, cho nên nói là phẩm Hóa Thành Dụ (Kinh Chánh Pháp Hoa gọi phẩm này là phẩm Vãng Cổ (xa xưa); do vậy có sự vấn đáp này).

Hỏi: Hóa thành là Quyền, bảo sở là Thật, vì lẽ nào mà bỏ Thật theo Quyền?

Đáp: Do biết thành là hóa hiện, sẽ biết bảo sở là Thật. Vì thế, nêu ra “hóa” mà chẳng đánh mất Thật vậy!

* Nhân Duyên Thuyết Châu

Gồm hai phần:

Nói thẳng vào nhân duyên.

Thọ ký cho hạ căn.

Đối với hai ý lãnh giải (lãnh ngộ, tín giải) và thuật thành (trần thuật sự thành tựu), kinh văn có lúc nói trước hay sau bất định. Lại nữa, đối với sự lãnh giải thì hoặc thầm nghĩ, hoặc thốt ra lời khác nhau. Do kinh văn ít ỏi không đủ để chia thành từng phẩm riêng biệt, cho nên đều gom vào phần Thọ Ký.

7.1. Nêu ra nhân duyên

7.1.1. Trước hết, nói về sự thấy biết lâu xa

7.1.1.1. Trường Hàng

7.1.1.1.1. Nêu ra chuyện được thấy

(Kinh) Phật cáo chư tỳ kheo: Nãi vãng quá khứ vô lượng vô biên bất khả tư nghị A tăng kỳ kiếp, nhĩ thời, hữu Phật danh Đại Thông Trí Thắng Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Kỳ quốc danh Hảo Thành, kiếp danh Đại Tướng. Chư tỳ kheo! Bỉ Phật diệt độ dĩ lai, thậm đại cửu viễn.

(經)佛告諸比丘：「乃往過去無量無邊不可思議阿僧祇劫，爾時，有佛名大通智勝如來、應供、正徧知、明行足、善逝、世間解、無上士、調御丈夫、天人師、佛、世尊。其國名好城，劫名大相。諸比丘！彼佛滅度已來，甚大久遠。

(Kinh: Đức Phật bảo các vị tỳ kheo: Trong quá khứ vô lượng vô biên chẳng thể nghĩ bàn A tăng kỳ kiếp trước, khi đó, có Phật tên là Đại Thông Trí Thắng (Mahābhijñājñānābhibhū) Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Cõi ấy tên là Hảo Thành (Susaṃbhavā), kiếp tên là Đại Tướng (Mahārūpa). Này các tỳ kheo! Vị Phật ấy kể từ khi diệt độ cho tới nay đã rất lâu xa).

7.1.1.1.2. Nêu ra thí dụ để chỉ rõ sự lâu xa

(Kinh) “Thí như tam thiên đại thiên thế giới sở hữu địa chủng, giả sử hữu nhân, ma dĩ vi mặc. Quá ư Đông phương thiên quốc độ, nãi hạ nhất điểm, đại như vi trần. Hựu quá thiên quốc độ, phục hạ nhất điểm. Như thị triển chuyển, tận địa chủng mặc. Ư nhữ đẳng ý vân hà? Thị chư quốc độ, nhược toán sư, nhược toán sư đệ tử, năng đắc biên tế, tri kỳ số phủ?” “Bất dã, Thế Tôn”. “Chư tỳ kheo! Thị nhân sở kinh quốc độ, nhược điểm, bất điểm, tận mạt vi trần, nhất trần, nhất kiếp, bỉ Phật diệt độ dĩ lai, phục quá thị số vô lượng vô biên bách thiên vạn ức A tăng kỳ kiếp”.

(經)譬如三千大千世界所有地種，假使有人，磨以為墨。過於東方千國土，乃下一點，大如微塵。又過千國土，復下一點。如是展轉，盡地種墨。於汝等意云何？是諸國土，若算師，若算師弟子，能得邊際，知其數不？」「不也，世尊！」「諸比丘！是人所經國土，若點，不點，盡抹為塵，一塵，一劫，彼佛滅度已來，復過是數無量無邊百千萬億阿僧祇劫。

(Kinh: “Ví như đối với tất cả địa chủng trong tam thiên đại thiên thế giới, giả sử có người đều mài thành mực, đi qua khỏi một ngàn quốc độ ở phương Đông mới chấm một điểm to bằng vi trần. Lại qua một ngàn quốc độ nữa, lại chấm một điểm. Cứ lần lượt như thế cho đến hết mực mài bằng địa chủng [trên đây]. Ý các ông nghĩ sao? Các quốc độ ấy dù là bậc thầy tính toán, hay đệ tử của bậc thầy tính toán có thể biết được chừng hạn, số lượng hay không?” “Bạch Thế Tôn! Không ạ”. “Này các tỳ kheo! Các quốc độ người ấy đã đi qua, dù có chấm mực hay không, đều đem nghiền hết thành bụi, cứ một hạt bụi là một kiếp. Vị Phật ấy kể từ khi diệt độ đến nay lại lâu hơn số đó vô lượng vô biên trăm ngàn vạn ức A tăng kỳ kiếp”).

7.1.1.1.3. Kết lại bằng ý nghĩa “thấy chuyện xưa như ngay trong hiện tại”

(Kinh) Ngã dĩ Như Lai tri kiến lực cố, quán bỉ cửu viễn do nhược kim nhật.

(經)我以如來知見力故，觀彼久遠猶若今日」。

(Kinh: Ta do sức tri kiến của Như Lai, thấy chuyện lâu xa ấy giống như trong hiện thời).

Đây là nêu rõ Tam Đạt của Như Lai thấu suốt thẳm sâu. Dẫn chuyện quá khứ phân minh, chẳng hư dối; sau đó nói đến túc duyên. Hãy nên biết mười đời xưa nay, đích xác là từ đầu đến cuối chẳng lìa một niệm hiện tại. Lìa khỏi một niệm tâm tánh hiện tại này, chẳng thể đạt được một pháp nào thật sự đến đi! Do vì vô minh mà hư vọng so đo dời đổi, diệt mất.

Trong sự “dời đổi, diệt mất”, có nhớ, có quên. Đối với chuyện nhớ được thì có xa hay gần. Nhưng chuyện nhớ được dù xa hay gần, hoàn toàn là Tướng Phần được biến hiện bởi một niệm hiện tiền, chẳng phải là ngoài tâm riêng có một vật nào khác! Ngay như chúng ta nhớ lại chuyện thuộc mười năm, hai mươi năm trước, [chuyện ấy] cũng rành rành ở ngay trước mắt. Do vậy, có thể biết tâm tánh vốn theo chiều dọc thấu suốt ba đời, ba đời chẳng ra ngoài một niệm hiện tiền. Chỉ vì vô minh, chẳng thể thấy xa được! Phật đã đoạn sạch vô minh, tâm tánh rỗng rang, rạng ngời; vì thế, theo chiều dọc cùng tột ba đời từ đầu đến cuối, theo chiều ngang cùng tột ngằn mé của pháp giới, đều thấy biết rành rành, há đáng để khởi nghi?

Phần kinh văn Trường Hàng đã xong.

7.1.1.2. Trùng tụng

7.1.1.2.1. Trùng tụng chuyện đã thấy

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: Ngã niệm quá khứ thế, vô lượng vô biên kiếp, hữu Phật Lưỡng Túc Tôn, danh Đại Thông Trí Thắng.

(經)爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：「我念過去世，無量無邊劫，有佛兩足尊，名大通智勝。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng: Ta nhớ đời quá khứ, vô lượng vô biên kiếp, có Phật Lưỡng Túc Tôn, tên Đại Thông Trí Thắng).

7.1.1.2.2. Trùng tụng chuyện nêu thí dụ về sự lâu xa

(Kinh) Như nhân dĩ lực ma, tam thiên đại thiên thổ, tận thử chư địa chủng, giai tất dĩ vi mặc. Quá ư thiên quốc độ, nãi hạ nhất trần điểm. Như thị triển chuyển điểm, tận thử chư trần mặc. Như thị chư quốc độ, điểm dữ bất điểm đẳng, phục tận mạt vi trần. Nhất trần vi nhất kiếp. Thử chư vi trần số, cộng kiếp phục quá thị. Bỉ Phật diệt độ lai, như thị vô lượng kiếp.

(經)如人以力磨，三千大千土，盡此諸地種，皆悉以為墨。過於千國土，乃下一塵點。如是展轉點，盡此諸塵墨。如是諸國土，點與不點等，復盡抹為塵。一塵為一劫。此諸微塵數，共劫復過是。彼佛滅度來，如是無量劫。

(Kinh: Như người dùng sức mài, đất tam thiên đại thiên, trọn hết địa chủng ấy, thảy đều mài thành mực. Qua khỏi ngàn quốc độ, bèn chấm một điểm bụi. Lần lượt chấm như thế, hết sạch mực bụi ấy. Các quốc độ như thế, dù chấm hay không chấm, lại mài hết thành bụi. Mỗi bụi là một kiếp. Tổng số các kiếp kia, lại hơn số bụi ấy. Phật diệt độ đến nay, vô lượng kiếp như thế).

7.1.1.2.3. Trùng tụng “thấy chuyện xưa như trong hiện tại”

(Kinh) Như Lai vô ngại trí, tri bỉ Phật diệt độ, cập Thanh Văn, Bồ Tát, như kiến kim diệt độ. Chư tỳ kheo đương tri: Phật trí tịnh vi diệu, vô lậu, vô sở ngại, thông đạt vô lượng kiếp.

(經)如來無礙智，知彼佛滅度，及聲聞菩薩，如見今滅度。諸比丘當知：佛智淨微妙，無漏無所礙，通達無量劫」。

(Kinh: Trí Như Lai vô ngại, biết Phật đó diệt độ, và Thanh Văn, Bồ Tát, thấy như hiện thời diệt. Các tỳ kheo nên biết: Trí Phật sạch, vi diệu, vô lậu, chẳng ngăn ngại, thông đạt vô lượng kiếp).

Do “tức Không” nên Tịnh, do “tức Giả” nên Vi, do “tức Trung” nên Diệu. Lại do tam trí nhất tâm nên Tịnh, do nhất tâm tam trí nên Vi, do “chẳng phải một, chẳng phải ba, mà là ba, là một” nên Diệu. Do Thể viên mãn nên “vô lậu”. Do Dụng thông đạt trọn khắp nên “vô sở ngại” (không bị ngăn ngại).

Phần thứ nhất, nói về chuyện thấy biết lâu xa đã xong.

7.1.2. Nêu ra nhân duyên trong đời trước

7.1.2.1. Trần thuật chi tiết

7.1.2.1. Nguyên do kết duyên

7.1.2.1.1. Nguyên do xa

7.1.2.1.1.1. Trần thuật chuyện Đại Thông Trí Thắng thành Phật

7.1.2.1.1.1.1. Phật thọ dài lâu

(Kinh) Phật cáo chư tỳ kheo: Đại Thông Trí Thắng Phật thọ ngũ bách tứ thập vạn ức na do tha kiếp.

(經)佛告諸比丘：「大通智勝佛壽五百四十萬億那由他劫。

(Kinh: Đức Phật bảo các tỳ kheo: Đại Thông Trí Thắng Phật thọ năm trăm bốn mươi vạn ức na do tha kiếp).

7.1.2.1.1.1.2. Chuyện trước khi Ngài thành đạo

(Kinh) Kỳ Phật bổn tọa đạo tràng, phá ma quân dĩ, thùy đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề, nhi chư Phật pháp bất hiện tại tiền. Như thị nhất tiểu kiếp, nãi chí thập tiểu kiếp, kết gia phu tọa, thân tâm bất động, nhi chư Phật pháp do bất hiện tiền.

(經)其佛本坐道場，破魔軍已，垂得阿耨多羅三藐三菩提，而諸佛法不現在前。如是一小劫，乃至十小劫，結加趺坐，身心不動，而諸佛法猶不現前。

(Kinh: Vị Phật ấy vốn ngồi nơi đạo tràng, đã phá ma quân, sắp thành Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, nhưng pháp của chư Phật chẳng hiện tiền. Như thế một tiểu kiếp, cho tới mười tiểu kiếp ngồi xếp bằng, thân tâm bất động mà pháp của chư Phật vẫn chẳng hiện tiền).

Đạo của chư Phật giống như nhau, do duyên [khác nhau mà trở thành] sự việc khác nhau. Đức Thích Ca khổ hạnh sáu năm, ngài Di Lặc đắc đạo ngay trong ngày hôm ấy (ngày Ngài xuất gia), đức Phật kia (Đại Thông Trí Thắng) mười kiếp mà [quả Chánh Giác] vẫn chưa hiện tiền, chẳng phải là căn cơ có lợi hay độn, hay đạo có khó hay dễ, chỉ vì duyên đáng nên dài lâu hay ngắn ngủi, mà phải thị hiện [thời gian tu đạo chứng quả] dài hay ngắn. Trong hết thảy các chỗ, hễ thị hiện tám tướng thành đạo, đều trước hết là phá ma. Sắp thuyết kinh Pháp Hoa, cũng phải thuyết tiệm pháp trước. Lại nói “phá ma” thì [cõi của Đại Thông Trí Thắng Phật] dường như là uế độ, nhưng xét theo thọ mạng dài lâu, lại chẳng phải là uế độ. Vì thế biết: Cõi Đồng Cư tịnh hay uế, vốn có nhiều tướng. Đối với các chuyện như thành đạo v.v… chẳng bắt buộc phải hoàn toàn giống như [các sự việc đã tường thuật trong thời] Tam Tạng nơi cõi này.

(Kinh) Nhĩ thời, (Phật vị tọa đạo tràng tiền), Đao Lợi chư thiên tiên vị bỉ Phật, ư Bồ Đề thụ hạ, phu sư tử tòa, cao nhất do tuần, (hàm tác thị niệm): “Phật ư thử tọa, đương đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề”. (Đãi Phật) thích tọa thử tòa thời, chư Phạm thiên vương vũ chúng thiên hoa, diện bách do tuần. Hương phong thời lai, xuy khứ ủy hoa, cánh vũ tân giả. Như thị bất tuyệt, mãn thập tiểu kiếp, cúng dường ư Phật. Nãi chí diệt độ, thường vũ thử hoa. Tứ vương chư thiên, vị cúng dường Phật, thường kích thiên cổ. Kỳ dư chư thiên, tác thiên kỹ nhạc, mãn thập tiểu kiếp, chí ư diệt độ, diệc phục như thị.

(經)爾時，(佛未坐道場前)，忉利諸天先為彼佛，於菩提樹下，敷師子座，高一由旬，(咸作是念)：「佛於此坐，當得阿耨多羅三藐三菩提」。(逮佛)適坐此座時，諸梵天王雨眾天華，面百由旬。香風時來，吹去萎華，更雨新者。如是不絕，滿十小劫，供養於佛。乃至滅度，常雨此華。四王諸天，為供養佛，常擊天鼓。其餘諸天，作天伎樂，滿十小劫，至於滅度，亦復如是。

(Kinh: Lúc bấy giờ, (trước khi đức Phật ngồi nơi đạo tràng), chư thiên Đao Lợi đã trước đó vì đức Phật ấy mà trải tòa sư tử cao một do tuần dưới cội Bồ Đề. (Họ đều nghĩ như thế này): “Đức Phật sẽ ở trên tòa này mà đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác”. (Đợi) cho đến khi (đức Phật) vừa ngồi trên tòa ấy, các Phạm thiên vương tuôn các hoa trời, mỗi phía rộng tới một trăm do tuần. Gió thơm đúng thời thổi đến, cuốn đi hoa héo, lại mưa hoa mới, chẳng ngớt như thế, trọn mười tiểu kiếp cúng dường đức Phật. Cho đến khi Ngài diệt độ, thường mưa hoa ấy. Chư thiên thuộc Tứ Vương Thiên nhằm cúng dường Phật, thường gõ trống trời. Các vị trời khác thường tấu kỹ nhạc cõi trời trọn mười tiểu kiếp, cho đến khi diệt độ, cũng giống như thế).

7.1.2.1.1.1.3. Nói về sự thành đạo

(Kinh) Chư tỳ kheo! Đại Thông Trí Thắng Phật quá thập tiểu kiếp, chư Phật chi pháp nãi hiện tại tiền, thành A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)諸比丘！大通智勝佛過十小劫，諸佛之法乃現在前，成阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Này các tỳ kheo! Đại Thông Trí Thắng Phật sau mười tiểu kiếp, pháp của chư Phật mới hiện tiền, thành Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

7.1.2.1.1.1.4. Sau khi Phật thành đạo, quyến thuộc cúng dường

(Kinh) Kỳ Phật vị xuất gia thời, hữu thập lục tử. Kỳ đệ nhất giả, danh viết Trí Tích. Chư tử các hữu chủng chủng trân dị ngoạn hảo chi cụ, văn phụ đắc thành A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề, giai xả sở trân, vãng nghệ Phật sở. Chư mẫu thế khấp, nhi tùy tống chi. Kỳ tổ Chuyển Luân Thánh Vương, dữ nhất bách đại thần, cập dư bách thiên vạn ức nhân dân, giai cộng vi nhiễu, tùy chí đạo tràng, hàm dục thân cận Đại Thông Trí Thắng Như Lai, cúng dường, cung kính, tôn trọng, tán thán. Đáo dĩ, đầu diện lễ túc, nhiễu Phật tất dĩ, nhất tâm hiệp chưởng, chiêm ngưỡng Thế Tôn, dĩ kệ tụng viết: Đại oai đức Thế Tôn, vị độ chúng sanh cố, ư vô lượng ức tuế, nhĩ nãi đắc thành Phật. Chư nguyện dĩ cụ túc. Thiện tai! Cát vô thượng. Thế Tôn thậm hy hữu, nhất tọa thập tiểu kiếp, thân thể cập thủ túc, tĩnh nhiên an bất động. Kỳ tâm thường đảm phạ, vị tằng hữu tán loạn. Cứu cánh vĩnh tịch diệt, an trụ vô lậu pháp. Kim giả kiến Thế Tôn, an ổn thành Phật đạo. Ngã đẳng đắc thiện lợi, xưng khánh đại hoan hỷ. Chúng sanh thường khổ não, manh minh vô đạo sư, bất thức khổ tận đạo, bất tri cầu giải thoát. Trường dạ tăng ác thú, giảm tổn chư thiên chúng, tùng minh nhập ư minh, vĩnh bất văn Phật danh. Kim Phật đắc tối thượng, an ổn vô lậu đạo. Ngã đẳng cập thiên nhân, vị đắc tối đại lợi. Thị cố hàm khể thủ, quy mạng vô thượng tôn.

(經)其佛未出家時，有十六子。其第一者，名曰智積。諸子各有種種珍異玩好之具，聞父得成阿耨多羅三藐三菩提，皆捨所珍，往詣佛所。諸母涕泣，而隨送之。其祖轉輪聖王，與一百大臣，及餘百千萬億人民，皆共圍繞，隨至道場，咸欲親近大通智勝如來，供養，恭敬，尊重，讚歎。到已，頭面禮足，繞佛畢已，一心合掌，瞻仰世尊，以偈頌曰：「大威德世尊，為度眾生故，於無量億歲，爾乃得成佛。諸願已具足，善哉吉無上。世尊甚希有，一坐十小劫，身體及手足，靜然安不動。其心常憺怕，未曾有散亂。究竟永寂滅，安住無漏法。今者見世尊，安隱成佛道。我等得善利，稱慶大歡喜。眾生常苦惱，盲瞑無導師，不識苦盡道，不知求解脫。長夜增惡趣，減損諸天眾，從冥入於冥，永不聞佛名。今佛得最上，安隱無漏道。我等及天人，為得最大利。是故咸稽首，歸命無上尊」。

(Kinh: Lúc Phật chưa xuất gia, có mười sáu đứa con. Đứa con thứ nhất tên là Trí Tích (Jñānākara). Các con mỗi người đều có các món vật quý lạ, đáng ưa thích, nghe cha thành Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, đều bỏ thứ quý báu, qua tới chỗ Phật. Các bà mẹ khóc lóc đưa tiễn. Ông nội của họ là Chuyển Luân Thánh Vương và một trăm vị đại thần, cùng với trăm ngàn vạn ức nhân dân khác đều cùng vây quanh, theo đến đạo tràng, đều muốn thân cận Đại Thông Trí Thắng Như Lai để cúng dường, cung kính, tôn trọng, tán thán. Đã đến nơi, đầu mặt lễ dưới chân Phật, nhiễu quanh Phật xong xuôi, một dạ chắp tay, chiêm ngưỡng Thế Tôn, dùng kệ tụng rằng: Thế Tôn oai đức lớn, do vì độ chúng sanh, trong vô lượng ức năm, mới bèn được thành Phật. Các nguyện đã đầy đủ. Hay thay! Lành vô thượng. Thế Tôn rất hy hữu, tĩnh tọa mười tiểu kiếp, thân thể và tay chân, an tĩnh, chẳng hề động. Tâm Ngài thường tĩnh lặng, chưa hề bị tán loạn. Rốt ráo mãi tịch diệt, an trụ pháp vô lậu. Nay được thấy Thế Tôn, an ổn thành Phật đạo. Chúng con được lợi lành, khen mừng, rất hoan hỷ. Chúng sanh thường khổ não, lòa tối không thầy dạy, chẳng biết đạo dứt khổ, chẳng biết cầu giải thoát. Đêm dài, tăng đường ác, tổn giảm các thiên chúng, từ tối vào trong tối, mãi chẳng nghe tên Phật. Nay Phật đắc tối thượng, đạo an ổn vô lậu. Hàng trời người chúng con, vì được lợi lớn nhất. Cho nên đều đảnh lễ, quy mạng vô thượng tôn).

Nếu xét theo ý nghĩa biểu pháp, mười sáu vị vương tử chính là Bát Chánh Đạo tự hành, hóa độ người khác.

7.1.2.1.1.1.5. Thỉnh chuyển pháp luân

(Kinh) Nhĩ thời, thập lục vương tử kệ tán Phật dĩ, khuyến thỉnh Thế Tôn chuyển ư pháp luân, hàm tác thị ngôn: “Thế Tôn thuyết pháp, đa sở an ổn, lân mẫn nhiêu ích chư thiên, nhân dân”. Trùng thuyết kệ ngôn: Thế hùng vô đẳng luân, bách phước tự trang nghiêm, đắc vô thượng trí huệ. Nguyện vị thế gian thuyết, độ thoát ư ngã đẳng, cập chư chúng sanh loại, vị phân biệt hiển thị, linh đắc thị trí huệ. Nhược ngã đẳng đắc Phật, chúng sanh diệc phục nhiên. Thế Tôn tri chúng sanh, thâm tâm chi sở niệm, diệc tri sở hành đạo. Hựu tri trí huệ lực, dục lạc cập tu phước, túc mạng sở hạnh nghiệp, Thế Tôn tất tri dĩ, đương chuyển vô thượng luân.

(經)爾時，十六王子偈讚佛已，勸請世尊轉於法輪，咸作是言：「世尊說法，多所安隱，憐愍饒益，諸天，人民」。重說偈言：世雄無等倫，百福自莊嚴，得無上智慧。願為世間說，度脫於我等，及諸眾生類，為分別顯示，令得是智慧。若我等得佛，眾生亦復然。世尊知眾生，深心之所念，亦知所行道。又知智慧力，欲樂及修福，宿命所行業，世尊悉知已，當轉無上輪」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, mười sáu vương tử nói kệ tán Phật xong, khuyến thỉnh đức Thế Tôn chuyển pháp luân, đều nói như thế này: “Đức Thế Tôn thuyết pháp, [khiến cho chúng sanh] được nhiều an ổn, Ngài thương xót, tạo lợi ích cho chư thiên, nhân dân”. Lại nói kệ rằng: Đấng Thế Hùng khôn sánh, trăm phước tự trang nghiêm, đắc trí huệ vô thượng. Nguyện vì thế gian nói, hòng độ thoát chúng con, và các loài chúng sanh, mà phân biệt, hiển thị, khiến đắc trí huệ ấy. Nếu chúng con thành Phật, chúng sanh cũng giống vậy. Thế Tôn biết chúng sanh, ý niệm trong thâm tâm, cũng biết đạo họ hành. Lại biết sức trí huệ, ưa muốn và tu phước, nghiệp gây tạo đời trước, Thế Tôn đều biết trọn, hãy chuyển vô thượng luân).

Đã nói “linh đắc thị trí huệ” (khiến cho đạt được trí huệ ấy), lại nói “nhược ngã đẳng đắc Phật” (nếu chúng con được thành Phật), lại kết thúc bằng câu “đương chuyển vô thượng luân” (hãy nên chuyển pháp luân vô thượng). Hãy nên biết [những lời ấy] nhằm thỉnh cầu mãn tự giáo, như Phật Hoa Nghiêm trong hiện thời.

Phần thứ nhất, “nói về chuyện Đại Thông Trí Thắng thành Phật” đã xong.

7.1.2.1.1.2. Phạm vương từ mười phương đến thỉnh pháp

7.1.2.1.1.2.1. Oai quang chiếu thấu khiến họ rúng động

(Kinh) Phật cáo chư tỳ kheo: Đại Thông Trí Thắng Phật đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề thời, thập phương các ngũ bách vạn ức chư Phật thế giới, lục chủng chấn động. Kỳ quốc trung gian u minh chi xứ, nhật, nguyệt oai quang sở bất năng chiếu, nhi giai đại minh. Kỳ trung chúng sanh, các đắc tương kiến, hàm tác thị ngôn: “Thử trung vân hà hốt sanh chúng sanh?” Hựu kỳ quốc giới, chư thiên cung điện nãi chí Phạm cung, lục chủng chấn động, đại quang phổ chiếu, biến mãn thế giới, thắng chư thiên quang.

(經)佛告諸比丘：「大通智勝佛得阿耨多羅三藐三菩提時，十方各五百萬億諸佛世界，六種震動。其國中間幽冥之處，日月威光所不能照，而皆大明。其中眾生，各得相見，咸作是言：「此中云何忽生眾生？」又其國界，諸天宮殿乃至梵宮，六種震動，大光普照，徧滿世界，勝諸天光。

(Kinh: Đức Phật bảo các tỳ kheo: Khi Đại Thông Trí Thắng Phật đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, trong mười phương, mỗi phương đều có năm trăm vạn ức thế giới của chư Phật, sáu thứ chấn động. Chỗ tối tăm trong các cõi ấy, oai quang của mặt trời, mặt trăng chẳng thể chiếu thấu, thảy đều sáng bừng. Chúng sanh trong ấy đều trông thấy nhau, đều nói lời này: “Trong đây cớ sao bỗng sanh ra chúng sanh?” Lại nữa, trong quốc giới ấy, cung điện của chư thiên cho đến cung điện của Phạm thiên, sáu thứ chấn động, quang minh to lớn chiếu khắp, trọn khắp thế giới, vượt xa quang minh của chư thiên).

Lúc đức Phật giáng thần, lúc Ngài sơ sanh, lúc Ngài thành đạo, tự nhiên thế giới chấn động, quang minh to lớn chiếu trọn khắp, nhưng kẻ hữu duyên ở phương khác dẫu xa xôi cũng nhận biết. Kẻ vô duyên dẫu ở gần vẫn chẳng biết. Xét theo quán tâm để giải thích ý nghĩa “hốt sanh chúng sanh” (bỗng sanh ra chúng sanh): Tâm tánh vốn tịnh, do bị Ấm, Nhập, Giới che lấp, cho nên tối tăm. Nếu tu Quán Huệ, lý bổn tánh hiển hiện. Lại nữa, hai quả núi là Nhị Đế, chính giữa đó là Trung Đạo. Mặt trời, mặt trăng là nói đến nhị trí (Quyền Trí và Thật Trí), Phật quang là Trung Đạo. Trí quang (quang minh trí huệ) vô phân biệt chiếu rỗng rang, rạng ngời Tam Đế vốn có.

7.1.2.1.1.2.2. Phạm vương đến thỉnh pháp

7.1.2.1.1.2.2.1. Phương Đông

7.1.2.1.1.2.2.1.1. Thấy điềm lành bèn kinh hãi

(Kinh) Nhĩ thời, Đông phương ngũ bách vạn ức chư quốc độ trung Phạm thiên cung điện, quang minh chiếu diệu, bội ư thường minh. Chư Phạm thiên vương các tác thị niệm: “Kim giả cung điện quang minh, tích sở vị hữu, dĩ hà nhân duyên nhi hiện thử tướng?”

(經)爾時，東方五百萬億諸國土中梵天宮殿，光明照曜，倍於常明。諸梵天王各作是念：「今者宮殿光明，昔所未有，以何因緣而現此相？」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, cung điện của Phạm Thiên trong năm trăm vạn ức các quốc độ ở phương Đông được quang minh chiếu sáng rực, gấp bội ánh sáng thường ngày. Các Phạm thiên vương đều nghĩ như thế này: “Nay cung điện sáng ngời từ xưa chưa có, do nhân duyên gì mà hiện tướng này?”)

7.1.2.1.1.2.2.1.2. Hỏi han lẫn nhau để quyết nghi

(Kinh) Thị thời, chư Phạm thiên vương, tức các tương nghệ,

cộng nghị thử sự. Thời bỉ chúng trung, hữu nhất đại Phạm thiên vương, danh Cứu Nhất Thiết, vị chư Phạm chúng, nhi thuyết kệ ngôn: Ngã đẳng chư cung điện, quang minh tích vị hữu, thử thị hà nhân duyên? Nghi các cộng cầu chi, vi đại đức thiên sanh? Vi Phật xuất thế gian? Nhi thử đại quang minh, biến chiếu ư thập phương.

(經)是時，諸梵天王，卽各相詣，共議此事。時彼眾中，有一大梵天王，名救一切，為諸梵眾，而說偈言：「我等諸宮殿，光明昔未有，此是何因緣？宜各共求之，為大德天生？為佛出世間？而此大光明，徧照於十方」。

(Kinh: Khi đó, các Phạm thiên vương liền đến gặp nhau để cùng bàn chuyện này. Lúc ấy, trong đại chúng có một vị đại Phạm thiên vương tên là Cứu Nhất Thiết (Sarvasattvatrātar) vì các vị Phạm chúng mà nói kệ rằng: Cung điện của chúng ta, quang minh xưa chưa có, đây là nhân duyên gì? Hãy nên cùng tìm kiếm, là trời đức lớn sanh? Hay Phật hiện thế gian? Quang minh lớn như thế, chiếu trọn khắp mười phương).

7.1.2.1.1.2.2.1.3. Dò theo quang minh thấy Phật

(Kinh) Nhĩ thời, ngũ bách vạn ức quốc độ chư Phạm thiên vương, dữ cung điện câu, các dĩ y kích, thịnh chư thiên hoa, cộng nghệ Tây phương, suy tầm thị tướng, kiến Đại Thông Trí Thắng Như Lai, xử vu đạo tràng Bồ Đề thụ hạ, tọa sư tử tòa. Chư thiên, long vương, Càn Thát Bà, Khẩn Na La, Ma Hầu La Già, nhân phi nhân đẳng, cung kính vi nhiễu, cập kiến thập lục vương tử thỉnh Phật chuyển pháp luân.

(經)爾時，五百萬億國土諸梵天王，與宮殿俱，各以衣裓，盛諸天華，共詣西方，推尋是相，見大通智勝如來，處于道場菩提樹下，坐師子座。諸天、龍王、乾闥婆、緊那羅、摩睺羅伽、人非人等，恭敬圍繞，及見十六王子請佛轉法輪。

(Kinh: Lúc bấy giờ, các vị Phạm thiên vương trong năm trăm vạn ức quốc độ cùng với cung điện, mỗi vị đều dùng lẵng hoa đựng các hoa trời, cùng đến phương Tây tìm kiếm tướng ấy, thấy Đại Thông Trí Thắng Như Lai ngồi trên tòa sư tử dưới cội Bồ Đề nơi đạo tràng. Chư thiên, long vương, Càn Thát Bà, Khẩn Na La, Ma Hầu La Già, nhân phi nhân v.v… cung kính vây quanh, và thấy mười sáu vị vương tử thỉnh Phật chuyển pháp luân).

7.1.2.1.1.2.2.1.4. Tam nghiệp cúng dường

(Kinh) Tức thời, chư Phạm thiên vương đầu diện lễ Phật, nhiễu bách thiên táp. Tức dĩ thiên hoa nhi tán Phật thượng. Kỳ sở tán hoa như Tu Di sơn, tịnh dĩ cúng dường Phật Bồ Đề thụ. Kỳ Bồ Đề thụ cao thập do tuần. Hoa cúng dường dĩ, các dĩ cung điện phụng thượng bỉ Phật, nhi tác thị ngôn: “Duy kiến ai mẫn nhiêu ích ngã đẳng. Sở hiến cung điện, nguyện thùy nạp xử”. Thời, chư Phạm thiên vương tức ư Phật tiền, nhất tâm đồng thanh, dĩ kệ tụng viết: Thế Tôn thậm hy hữu, nan khả đắc trị ngộ, cụ vô lượng công đức, năng cứu hộ nhất thiết. Thiên nhân chi đại sư, ai mẫn ư thế gian. Thập phương chư chúng sanh, phổ giai mông nhiêu ích. Ngã đẳng sở tùng lai, ngũ bách vạn ức quốc, xả thâm Thiền Định lạc, vị cúng dường Phật cố. Ngã đẳng tiên thế phước, cung điện thậm nghiêm sức, kim dĩ phụng Thế Tôn, duy nguyện ai nạp thọ.

(經)卽時，諸梵天王頭面禮佛，繞百千匝。卽以天華而散佛上。其所散華如須彌山，幷以供養佛菩提樹。其菩提樹高十由旬。華供養已，各以宮殿奉上彼佛，而作是言：「惟見哀愍饒益我等。所獻宮殿，願垂納處」。時，諸梵天王卽於佛前，一心同聲，以偈頌曰：「世尊甚希有，難可得值遇，具無量功德，能救護一切。天人之大師，哀愍於世間。十方諸眾生，普皆蒙饒益。我等所從來，五百萬億國，捨深禪定樂，為供養佛故。我等先世福，宮殿甚嚴飾，今以奉世尊，惟願哀納受」。

(Kinh: Ngay khi đó, các Phạm thiên vương đầu mặt lễ Phật, nhiễu quanh trăm ngàn vòng, liền dùng hoa trời rải lên Phật. Hoa được rải như núi Tu Di, cũng dùng [hoa đó] để cúng dường cội Bồ Đề của Phật. Cây Bồ Đề cao mười do tuần. Cúng dường hoa xong, mỗi vị đem cung điện dâng lên đức Phật ấy, nói như thế này: “Kính mong thương xót, tạo lợi ích cho chúng con. Xin hãy rủ lòng thâu nhận, ngự trong cung điện dâng lên này”. Khi đó, các Phạm thiên vương liền ở trước đức Phật, một dạ đồng thanh, dùng kệ tụng rằng: Thế Tôn rất hy hữu, khó thể gặp gỡ được. Đủ vô lượng công đức, cứu, che chở hết thảy. Đấng đại sư trời người, thương xót khắp thế gian. Chúng sanh trong mười phương, đều trọn hưởng lợi ích. Chúng con từ năm trăm, vạn ức quốc độ đến, bỏ vui Thiền Định sâu, vì để cúng dường Phật. Chúng con phước đời trước, cung điện rất trang nghiêm, nay dâng lên Thế Tôn, kính mong thương nhận lấy).

Hỏi: Phạm thiên tuôn mưa hoa như núi Tu Di. Cây [Bồ Đề] và tòa [sư tử] đều thấp hơn, tướng trạng ấy là như thế nào?

Đáp: Chuyện chẳng thể nghĩ bàn, đôi bên cũng chẳng trở ngại nhau!

7.1.2.1.1.2.2.1.5. Thỉnh chuyển pháp luân

(Kinh) Nhĩ thời, chư Phạm thiên vương kệ tán Phật dĩ, các tác thị ngôn: “Duy nguyện Thế Tôn chuyển ư pháp luân, độ thoát chúng sanh, khai Niết Bàn đạo”. Thời, chư Phạm thiên vương nhất tâm đồng thanh, nhi thuyết kệ ngôn: Thế Hùng Lưỡng Túc Tôn, duy nguyện diễn thuyết pháp, dĩ đại từ bi lực, độ khổ não chúng sanh.

(經)爾時，諸梵天王偈讚佛已，各作是言：「惟願世尊轉於法輪，度脫眾生，開涅縏道」。時，諸梵天王一心同聲，而說偈言：「世雄兩足尊，惟願演說法，以大慈悲力，度苦惱眾生」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, các Phạm thiên vương nói kệ tán Phật xong, ai nấy nói như thế này: “Kính mong đức Thế Tôn chuyển pháp luân, độ thoát chúng sanh, mở đường Niết Bàn”. Khi đó, các Phạm thiên vương nhất tâm đồng thanh mà nói kệ rằng: Thế Hùng Lưỡng Túc Tôn, kính mong diễn nói pháp, dùng sức đại từ bi, độ chúng sanh khổ não).

Đã nói “độ chúng sanh khổ não” tức là thỉnh bán tự giáo, như tại Lộc Uyển trong đời này!

7.1.2.1.1.2.2.1.6. Như Lai im lặng hứa khả

(Kinh) Nhĩ thời, Đại Thông Trí Thắng Như Lai mặc nhiên hứa chi.

(經)爾時，大通智勝如來默然許之。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Đại Thông Trí Thắng Như Lai im lặng chấp thuận).

Nghi thức thọ thỉnh của chư Phật, đương nhiên đều là im lặng hứa khả, vì tùy thuận quy tắc của các vị Phật trong quá khứ, vì khiến cho chúng sanh tôn trọng, khát ngưỡng, vì chẳng giống như phàm phu, ngoại đạo, vì có thể khiến cho người tận mắt trông thấy sẽ sanh tâm duy trì đạo.

Phần thứ nhất, phương Đông [thỉnh pháp] đã xong.

7.1.2.1.1.2.2.2. Phương Đông Nam

7.1.2.1.1.2.2.2.1. Thấy tướng lành kinh hãi

(Kinh) Hựu chư tỳ kheo! Đông Nam phương ngũ bách vạn ức quốc độ chư đại Phạm vương, các tự kiến cung điện, quang minh chiếu diệu, tích sở vị hữu, hoan hỷ, dũng dược, sanh hy hữu tâm.

(經)又諸比丘！東南方五百萬億國土諸大梵王，各自見宮殿，光明照曜，昔所未有，歡喜，踴躍，生希有心。

(Kinh: Lại này các tỳ kheo! Các đại Phạm vương trong năm trăm vạn ức quốc độ ở phương Đông Nam đều tự thấy cung điện quang minh chiếu sáng ngời xưa kia chưa từng có, hoan hỷ, hớn hở, sanh lòng hy hữu).

7.1.2.1.1.2.2.2.2. Hỏi lẫn nhau để quyết nghi

(Kinh) Tức các tương nghệ, cộng nghị thử sự. Thời bỉ chúng trung, hữu nhất đại Phạm thiên vương, danh viết Đại Bi, vị chư Phạm chúng, nhi thuyết kệ ngôn: Thị sự hà nhân duyên, nhi hiện như thử tướng? Ngã đẳng chư cung điện, quang minh tích vị hữu, vi đại đức thiên sanh? Vi Phật xuất thế gian? Vị tằng kiến thử tướng, đương cộng nhất tâm cầu, quá thiên vạn ức độ, tầm quang cộng suy chi. Đa thị Phật xuất thế, độ thoát khổ chúng sanh.

(經)卽各相詣，共議此事。時，彼眾中，有一大梵天王，名曰大悲，為諸梵眾，而說偈言：「是事何因緣，而現如此相？我等諸宮殿，光明昔未有，為大德天生？為佛出世間？未曾見此相，當共一心求，過千萬億土，尋光共推之。多是佛出世，度脫苦眾生」。

(Kinh: Mỗi vị đều đến gặp nhau, cùng bàn chuyện này. Khi đó, trong đại chúng đó, có một vị đại Phạm thiên vương, tên là Đại Bi (Adhimātrakāruṇika), vì các Phạm chúng mà nói kệ rằng: Chuyện này nhân duyên gì, mà hiện tướng như vậy? Cung điện của chúng ta, sáng sủa chưa từng có, là trời đại đức sanh? Hay là Phật xuất thế? Chưa từng thấy tướng này, hãy nên nhất tâm tìm, qua ngàn vạn ức cõi, theo quang minh cùng tìm. Phần nhiều Phật xuất thế, độ chúng sanh thoát khổ).

7.1.2.1.1.2.2.2.3. Dò theo quang minh thấy Phật

(Kinh) Nhĩ thời, ngũ bách vạn ức chư Phạm thiên vương, dữ cung điện câu, các dĩ y kích, thịnh chư thiên hoa, cộng nghệ Tây Bắc phương, suy tầm thị tướng, kiến Đại Thông Trí Thắng Như Lai, xử ư đạo tràng Bồ Đề thụ hạ, tọa sư tử tòa. Chư thiên, long vương, Càn Thát Bà, Khẩn Na La, Ma Hầu La Già, nhân phi nhân đẳng, cung kính vi nhiễu, cập kiến thập lục vương tử thỉnh Phật chuyển pháp luân.

(經)爾時，五百萬億諸梵天王，與宮殿俱，各以衣裓，盛諸天華，共詣西北方，推尋是相，見大通智勝如來，處於道場菩提樹下，坐師子座。諸天、龍王、乾闥婆、緊那羅、摩睺羅伽、人非人等，恭敬圍繞，及見十六王子請佛轉法輪。

(Kinh: Lúc bấy giờ, năm trăm vạn ức các Phạm thiên vương cùng với cung điện, ai nấy đều dùng lẵng hoa đựng các hoa trời, cùng đến phương Tây Bắc tìm tòi tướng ấy, thấy Đại Thông Trí Thắng Như Lai ngự dưới cội Bồ Đề nơi đạo tràng, ngồi trên tòa sư tử. Chư thiên, long vương, Càn Thát Bà, Khẩn Na La, Ma Hầu La Già, nhân phi nhân v.v… cung kính vây quanh, và thấy mười sáu vương tử thỉnh Phật chuyển pháp luân).

7.1.2.1.1.2.2.2.4. Tam nghiệp cúng dường

(Kinh) Thời, chư Phạm thiên vương đầu diện lễ Phật, nhiễu bách thiên táp, tức dĩ thiên hoa nhi tán Phật thượng. Sở tán chi hoa như Tu Di sơn, tịnh dĩ cúng dường Phật Bồ Đề thụ. Hoa cúng dường dĩ, các dĩ cung điện phụng thượng bỉ Phật, nhi tác thị ngôn: “Duy kiến ai mẫn, nhiêu ích ngã đẳng. Sở hiến cung điện, nguyện thùy nạp thọ”. Nhĩ thời, chư Phạm thiên vương tức ư Phật tiền, nhất tâm đồng thanh, dĩ kệ tụng viết: Thánh chúa thiên trung vương, Ca Lăng Tần Già thanh, ai mẫn chúng sanh giả, ngã đẳng kim kính lễ. Thế Tôn thậm hy hữu, cửu viễn nãi nhất hiện. Nhất bách bát thập kiếp, không quá vô hữu Phật. Tam ác đạo sung mãn, chư thiên chúng giảm thiểu. Kim Phật xuất ư thế, vị chúng sanh tác nhãn, thế gian sở quy thú, cứu hộ ư nhất thiết. Vi chúng sanh chi phụ, ai mẫn nhiêu ích giả. Ngã đẳng túc phước khánh. Kim đắc trị Thế Tôn.

(經)時，諸梵天王頭面禮佛，繞百千匝，卽以天華而散佛上。所散之華如須彌山，幷以供養佛菩提樹。華供養已，各以宮殿奉上彼佛，而作是言：「惟見哀愍，饒益我等。所獻宮殿，願垂納受」。爾時，諸梵天王卽於佛前，一心同聲，以偈頌曰：「聖主天中王，迦陵頻伽聲，哀愍眾生者，我等今敬禮。世尊甚希有，久遠乃一現。一百八十劫，空過無有佛。三惡道充滿，諸天眾減少。今佛出於世，為眾生作眼，世間所歸趣，救護於一切。為眾生之父，哀愍饒益者，我等宿福慶，今得值世尊」。

7.1.2.1.1.2.2.2.5. Thỉnh chuyển pháp luân

(Kinh) Nhĩ thời, chư Phạm thiên vương kệ tán Phật dĩ, các tác thị ngôn: “Duy nguyện Thế Tôn ai mẫn nhất thiết, chuyển ư pháp luân, độ thoát chúng sanh”. Thời, chư Phạm thiên vương nhất tâm đồng thanh, nhi thuyết kệ ngôn: Đại thánh chuyển pháp luân, hiển thị chư pháp tướng, độ khổ não chúng sanh, linh đắc đại hoan hỷ. Chúng sanh văn thử pháp, đắc đạo nhược sanh thiên. Chư ác đạo giảm thiểu, nhẫn thiện giả tăng ích.

(經)爾時，諸梵天王偈讚佛已，各作是言：「惟願世尊哀愍一切，轉於法輪，度脫眾生」。時，諸梵天王一心同聲，而說偈言：「大聖轉法輪，顯示諸法相，度苦惱眾生，令得大歡喜。眾生聞此法，得道若生天。諸惡道減少，忍善者增益」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, các Phạm thiên vương nói kệ tán Phật xong, đều nói như thế này: “Kính mong đức Thế Tôn thương xót hết thảy, chuyển pháp luân độ thoát chúng sanh”. Khi đó, các Phạm thiên vương một dạ đồng thanh, nói kệ rằng: Đại thánh chuyển pháp luân, hiển thị các pháp tướng, độ chúng sanh khổ não, khiến được hoan hỷ lớn. Chúng sanh nghe pháp này, đắc đạo hoặc sanh thiên. Các đường ác giảm bớt, người nhẫn thiện tăng thêm).

Đây cũng là thỉnh bán tự giáo giống như trong phần trước.

7.1.2.1.1.2.2.2.6. Như Lai yên lặng hứa khả

(Kinh) Nhĩ thời, Đại Thông Trí Thắng Như Lai mặc nhiên hứa chi.

(經)爾時，大通智勝如來默然許之。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Đại Thông Trí Thắng Như Lai im lặng chấp thuận).

Phần thứ hai, phương Đông Nam đã xong.

7.1.2.1.1.2.2.3. Phương Nam

7.1.2.1.1.2.2.3.1. Thấy tướng lành kinh hãi

(Kinh) Hựu chư tỳ kheo! Nam phương ngũ bách vạn ức quốc độ chư đại Phạm vương, các tự kiến cung điện quang minh chiếu diệu, tích sở vị hữu, hoan hỷ, dũng dược, sanh hy hữu tâm.

(經)又諸比丘！南方五百萬億國土諸大梵王，各自見宮殿光明照曜，昔所未有，歡喜，踴躍，生希有心。

(Kinh: Lại này các tỳ kheo! Các đại Phạm vương trong năm trăm vạn ức quốc độ ở phương Nam, đều tự thấy cung điện được quang minh chiếu sáng ngời, xưa kia chưa có, hoan hỷ, hớn hở, sanh tâm hy hữu).

7.1.2.1.1.2.2.3.2. Hỏi nhau để quyết nghi

(Kinh) Tức các tương nghệ, cộng nghị thử sự: “Dĩ hà nhân duyên, ngã đẳng cung điện hữu thử quang diệu?” Nhi bỉ chúng trung, hữu nhất đại Phạm thiên vương, danh viết Diệu Pháp, vị chư Phạm chúng, nhi thuyết kệ ngôn: Ngã đẳng chư cung điện, quang minh thậm oai diệu. Thử phi vô nhân duyên, thị tương nghi cầu chi. Quá ư bách thiên kiếp, vị tằng kiến thị tướng, vi đại đức thiên sanh? Vi Phật xuất thế gian?

(經)卽各相詣，共議此事：「以何因緣，我等宮殿有此光曜？」而彼眾中，有一大梵天王，名曰妙法，為諸梵眾，而說偈言：「我等諸宮殿，光明甚威曜。此非無因緣，是相宜求之。過於百千劫，未曾見是相，為大德天生？為佛出世間？」

(Kinh: Mỗi vị liền đến gặp nhau, cùng bàn chuyện này: “Do nhân duyên nào, cung điện của chúng ta sáng ngời như thế?” Nhưng trong đại chúng ấy, có một đại Phạm thiên vương tên là Diệu Pháp (Sudharma), vì các vị Phạm chúng mà nói kệ rằng: Cung điện của chúng ta, quang minh rất oai diệu, chẳng phải không nhân duyên, hãy nên tìm kiếm xem. Trải qua trăm ngàn kiếp, chưa từng thấy tướng này, là trời đức lớn sanh? Hay Phật hiện thế gian?)

7.1.2.1.1.2.2.3.3. Dò theo quang minh thấy Phật

(Kinh) Nhĩ thời, ngũ bách vạn ức chư Phạm thiên vương, dữ cung điện câu, các dĩ y kích, thịnh chư thiên hoa, cộng nghệ Bắc phương suy tầm thị tướng, kiến Đại Thông Trí Thắng Như Lai xử vu đạo tràng Bồ Đề thụ hạ, tọa sư tử tòa. Chư thiên, long vương, Càn Thát Bà, Khẩn Na La, Ma Hầu La Già, nhân phi nhân đẳng, cung kính vi nhiễu, cập kiến thập lục vương tử thỉnh Phật chuyển pháp luân.

(經)爾時，五百萬億諸梵天王，與宮殿俱，各以衣裓，盛諸天華，共詣北方推尋是相，見大通智勝如來處于道場菩提樹下，坐師子座。諸天、龍王、乾闥婆、緊那羅、摩睺羅伽、人非人等，恭敬圍繞，及見十六王子請佛轉法輪。

(Kinh: Lúc bấy giờ, năm trăm vạn ức các Phạm thiên vương cùng với cung điện, mỗi vị đều dùng lẵng hoa đựng các hoa trời, cùng tới phương Bắc dò tìm tướng ấy, thấy Đại Thông Trí Thắng Như Lai ngự nơi đạo tràng dưới cội Bồ Đề, ngồi trên tòa sư tử. Chư thiên, long vương, Càn Thát Bà, Khẩn Na La, Ma Hầu La Già, nhân phi nhân v.v… cung kính vây quanh, và thấy mười sáu vương tử thỉnh Phật chuyển pháp luân).

7.1.2.1.1.2.2.3.4. Tam nghiệp cúng dường

(Kinh) Thời, chư Phạm thiên vương đầu diện lễ Phật, nhiễu bách thiên táp, tức dĩ thiên hoa nhi tán Phật thượng. Sở tán chi hoa như Tu Di sơn, tịnh dĩ cúng dường Phật Bồ Đề thụ. Hoa cúng dường dĩ, các dĩ cung điện phụng thượng bỉ Phật, nhi tác thị ngôn: “Duy kiến ai mẫn, nhiêu ích ngã đẳng. Sở hiến cung điện, nguyện thùy nạp thọ”. Nhĩ thời, chư Phạm thiên vương tức ư Phật tiền, nhất tâm đồng thanh, dĩ kệ tụng viết: Thế Tôn thậm nan kiến, phá chư phiền não giả, quá bách tam thập kiếp, kim nãi đắc nhất kiến. Chư cơ khát chúng sanh, dĩ pháp vũ sung mãn. Tích sở vị tằng đổ, vô lượng trí huệ giả, như Ưu Đàm Bát hoa, kim nhật nãi trị ngộ. Ngã đẳng chư cung điện, mông quang cố nghiêm sức. Thế Tôn đại từ mẫn, duy nguyện thùy nạp thọ.

(經)時，諸梵天王頭面禮佛，繞百千匝，卽以天華而散佛上。所散之華如須彌山，幷以供養佛菩提樹。華供養已，各以宮殿奉上彼佛，而作是言：「惟見哀愍，饒益我等。所獻宮殿，願垂納受」。爾時，諸梵天王卽於佛前，一心同聲，以偈頌曰：「世尊甚難見，破諸煩惱者，過百三十劫，今乃得一見。諸饑渴眾生，以法雨充滿。昔所未曾覩，無量智慧者，如優曇鉢華，今日乃值遇。我等諸宮殿，蒙光故嚴飾。世尊大慈愍，惟願垂納受」。

7.1.2.1.1.2.2.3.5. Thỉnh chuyển pháp luân

(Kinh) Nhĩ thời, chư Phạm thiên vương kệ tán Phật dĩ, các tác thị ngôn: “Duy nguyện Thế Tôn chuyển ư pháp luân, linh nhất thiết thế gian chư thiên, ma, Phạm, sa môn, Bà la môn, giai hoạch an ổn, nhi đắc độ thoát”. Thời, chư Phạm thiên vương, nhất tâm đồng thanh, dĩ kệ tụng viết: Duy nguyện thiên nhân tôn, chuyển vô thượng pháp luân, kích vu đại pháp cổ, nhi xuy đại pháp loa, phổ vũ đại pháp vũ, độ vô lượng chúng sanh. Ngã đẳng hàm quy thỉnh, đương diễn thâm viễn âm.

(經)爾時，諸梵天王偈讚佛已，各作是言：「惟願世尊轉於法輪，令一切世間諸天、魔、梵、沙門、婆羅門，皆獲安隱，而得度脫」。時，諸梵天王，一心同聲，以偈頌曰：「惟願天人尊，轉無上法輪，擊于大法鼓，而吹大法螺，普雨大法雨，度無量眾生。我等咸歸請，當演深遠音」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, các Phạm thiên vương nói kệ tán Phật xong, đều nói như thế này: “Kính mong đức Thế Tôn chuyển pháp luân, khiến cho hết thảy chư thiên, ma, Phạm, sa môn, Bà la môn trong thế gian đều được an ổn để được độ thoát”. Khi đó, các Phạm thiên vương nhất tâm đồng thanh, dùng kệ tụng nói: “Kính mong thiên nhân tôn, chuyển vô thượng pháp luân, gióng hồi trống đại pháp, và thổi ốc pháp lớn, tuôn khắp mưa pháp lớn, độ vô lượng chúng sanh. Chúng con đều quy thỉnh, xin diễn tiếng sâu xa”).

Đã nói “vô thượng pháp luân”. Lại nói “đại pháp cổ, đại pháp loa” tức là đối với bán giáo mà nói rõ cầu thỉnh mãn giáo, như Phương Đẳng trong hiện thời.

7.1.2.1.1.2.2.3.6. Như Lai yên lặng hứa khả

(Kinh) Nhĩ thời, Đại Thông Trí Thắng Như Lai mặc nhiên hứa chi.

(經)爾時，大通智勝如來默然許之。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Đại Thông Trí Thắng Như Lai yên lặng hứa khả).

Phần thứ ba, phương Nam đã xong.

7.1.2.1.1.2.2.4. Nêu chung sáu phương kia

(Kinh) Tây Nam phương nãi chí hạ phương, diệc phục như thị.

(經)西南方乃至下方，亦復如是。

(Kinh: Phương Tây Nam cho đến phương dưới cũng giống như thế).

Liệt kê Phạm vương thuộc mười phương. Trong kinh Chánh Pháp Hoa, trước hết nói phương Tây, kế đến là bốn góc (bốn phương bàng), rồi đến phương trên và phương dưới, hoàn toàn tùy theo ý của dịch giả, chẳng rõ thứ tự trong bản gốc tiếng Phạn như thế nào!

7.1.2.1.1.2.2.5. Phương trên

7.1.2.1.1.2.2.5.1. Thấy tướng lành kinh hãi

Mười phương thỉnh cầu đã xong, đức Thế Tôn liền nói. Cho nên chẳng yên lặng hứa khả.

(Kinh) Nhĩ thời, thượng phương ngũ bách vạn ức quốc độ chư đại Phạm vương, giai tất tự đổ sở chỉ cung điện, quang minh oai diệu, tích sở vị hữu, hoan hỷ, dũng dược, sanh hy hữu tâm.

(經)爾時，上方五百萬億國土諸大梵王，皆悉自覩所止宮殿，光明威曜，昔所未有，歡喜，踴躍，生希有心。

(Kinh: Lúc bấy giờ, các đại Phạm vương trong năm trăm vạn ức quốc độ ở phương trên, thảy đều tự thấy cung điện mình đang ở quang minh oai mãnh, sáng ngời, xưa kia chưa có, đều hoan hỷ, hớn hở, sanh tâm hy hữu).

7.1.2.1.1.2.2.5.2. Hỏi nhau để quyết nghi

(Kinh) Tức các tương nghệ, cộng nghị thử sự: “Dĩ hà nhân duyên, ngã đẳng cung điện hữu tư quang minh?” Thời, bỉ chúng trung hữu nhất đại Phạm thiên vương, danh viết Thi Khí, vị chư Phạm chúng, nhi thuyết kệ ngôn: Kim dĩ hà nhân duyên, ngã đẳng chư cung điện. Oai đức quang minh diệu, nghiêm sức vị tằng hữu? Như thị chi diệu tướng, tích sở vị văn kiến. Vi đại đức thiên sanh? Vi Phật xuất thế gian?

(經)卽各相詣，共議此事：「以何因緣，我等宮殿有斯光明？」。時，彼眾中有一大梵天王，名曰尸棄，為諸梵眾，而說偈言：「今以何因緣，我等諸宮殿。威德光明曜，嚴飾未曾有？如是之妙相，昔所未聞見。為大德天生？為佛出世間？」

(Kinh: Mỗi vị liền đến gặp nhau, cùng bàn chuyện này: “Do nhân

duyên nào mà cung điện của chúng ta có quang minh này?” Khi đó, trong đại chúng có một vị đại Phạm thiên vương tên là Thi Khí (Śikhin), vì các Phạm chúng mà nói kệ rằng: Nay do nhân duyên nào, cung điện của chúng ta, quang minh oai đức diệu, trang nghiêm chưa từng có? Diệu tướng như thế đó, xưa chưa được thấy, nghe. Là trời đại đức sanh? Hay là Phật xuất thế?)

7.1.2.1.1.2.2.5.3. Dò theo quang minh thấy Phật

(Kinh) Nhĩ thời, ngũ bách vạn ức chư Phạm thiên vương, dữ cung điện câu, các dĩ y kích, thịnh chư thiên hoa, cộng nghệ hạ phương suy tầm thị tướng, kiến Đại Thông Trí Thắng Như Lai, xử vu đạo tràng Bồ Đề thụ hạ, tọa sư tử tòa. Chư thiên, long vương, Càn Thát Bà, Khẩn Na La, Ma Hầu La Già, nhân phi nhân đẳng, cung kính vi nhiễu, cập kiến thập lục vương tử thỉnh Phật chuyển pháp luân.

(經)爾時，五百萬億諸梵天王，與宮殿俱，各以衣裓，盛諸天華，共詣下方推尋是相，見大通智勝如來，處于道場菩提樹下，坐師子座。諸天、龍王、乾闥婆、緊那羅、摩睺羅伽、人非人等，恭敬圍繞，及見十六王子請佛轉法輪。

7.1.2.1.1.2.2.5.4. Tam nghiệp cúng dường

(Kinh) Thời, chư Phạm thiên vương đầu diện lễ Phật, nhiễu bách thiên táp. Tức dĩ thiên hoa nhi tán Phật thượng. Sở tán chi hoa như Tu Di sơn, tịnh dĩ cúng dường Phật Bồ Đề thụ. Hoa cúng dường dĩ, các dĩ cung điện phụng thượng bỉ Phật, nhi tác thị ngôn: “Duy kiến ai mẫn, nhiêu ích ngã đẳng. Sở hiến cung điện, nguyện thùy nạp xử”. Thời, chư Phạm thiên vương tức ư Phật tiền, nhất tâm đồng thanh, dĩ kệ tụng viết: Thiện tai kiến chư Phật, cứu thế chi thánh tôn, năng ư tam giới ngục, miễn xuất chư chúng sanh. Phổ trí thiên nhân tôn, ai mẫn quần manh loại, năng khai cam lộ môn, quảng độ ư nhất thiết. Ư tích vô lượng kiếp, không quá vô hữu Phật. Thế Tôn vị xuất thời, thập phương thường ám minh. Tam ác đạo tăng trưởng, A Tu La diệc thịnh, chư thiên chúng chuyển giảm. Tử đa đọa ác đạo, bất tùng Phật văn pháp, thường hành bất thiện sự. Sắc lực cập trí huệ, tư đẳng giai giảm thiểu. Tội nghiệp nhân duyên cố, thất lạc cập lạc tưởng, trụ ư tà kiến pháp, bất thức thiện nghi tắc. Bất mông Phật sở hóa, thường đọa ư ác đạo. Phật vi thế gian nhãn, cửu viễn thời nãi xuất. Ai mẫn chư chúng sanh, cố hiện ư thế gian. Siêu xuất thành Chánh Giác. Ngã đẳng thậm hân khánh, cập dư nhất thiết chúng, hỷ thán vị tằng hữu. Ngã đẳng chư cung điện, mông quang cố nghiêm sức. Kim dĩ phụng Thế Tôn, duy thùy ai nạp thọ. Nguyện dĩ thử công đức, phổ cập ư nhất thiết, ngã đẳng dữ chúng sanh, giai cộng thành Phật đạo.

(經)時，諸梵天王頭面禮佛，繞百千匝。卽以天華而散佛上。所散之華如須彌山，幷以供養佛菩提樹。華供養已，各以宮殿奉上彼佛，而作是言：「惟見哀愍，饒益我等。所獻宮殿，願垂納處」。時，諸梵天王卽於佛前，一心同聲，以偈頌曰：「善哉見諸佛，救世之聖尊，能於三界獄，勉出諸眾生。普智天人尊，哀愍群萌類，能開甘露門，廣度於一切。於昔無量劫，空過無有佛。世尊未出時，十方常闇瞑。三惡道增長，阿修羅亦盛，諸天眾轉減。死多墮惡道，不從佛聞法，常行不善事。色力及智慧，斯等皆減少。罪業因緣故，失樂及樂想，住於邪見法，不識善儀則。不蒙佛所化，常墮於惡道。佛為世間眼，久遠時乃出。哀愍諸眾生，故現於世間。超出成正覺。我等甚欣慶，及餘一切眾，喜歎未曾有。我等諸宮殿，蒙光故嚴飾。今以奉世尊，惟垂哀納受。願以此功德，普及於一切，我等與眾生，皆共成佛道」。

(Kinh: Lúc ấy, các Phạm thiên vương đầu mặt lễ Phật, nhiễu quanh trăm ngàn vòng, liền dùng hoa trời rải lên đức Phật. Hoa đã rải như núi Tu Di, và cũng dùng [hoa ấy] để cúng dường cây Bồ Đề của Phật. Cúng dường hoa xong, đều đem cung điện dâng lên đức Phật ấy, mà nói như thế này: “Kính mong thương xót, lợi ích chúng con. Kính mong thâu nhận, ngự trong cung điện đã dâng hiến”. Lúc đó, các Phạm thiên vương liền ở trước Phật, một dạ đồng thanh, dùng kệ tụng rằng: Lành thay thấy chư Phật, đấng thánh chuyên cứu đời, hay trong ngục tam giới, cứu thoát các chúng sanh. Thiên nhân tôn trí khắp, thương xót loài quần sanh, hay mở cửa cam lộ, rộng độ hết tất cả. Xưa trong vô lượng kiếp, luống qua chẳng có Phật. Thế Tôn chưa xuất thế, mười phương thường tối tăm. Ba ác đạo tăng trưởng, A Tu La cũng đông, các chúng trời giảm bớt. Chết thường đọa đường ác. Chẳng theo Phật nghe pháp, thường làm chuyện chẳng lành. Sắc lực và trí huệ, các thứ đều giảm ít. Do nhân duyên tội nghiệp, mất lạc và lạc tưởng. Trụ trong pháp tà kiến, chẳng biết thiện nghi tắc. Chẳng được Phật hóa độ, thường đọa trong nẻo ác. Phật là mắt thế gian, lâu xa mới xuất hiện. Thương xót các chúng sanh, nên hiện trong thế gian. Siêu việt thành Chánh Giác. Chúng con rất vui mừng, và hết thảy chúng khác, mừng khen chưa từ có! Cung điện của chúng con, được quang minh trang hoàng. Nay dâng lên Thế Tôn, xin rủ lòng thương nhận. Nguyện đem công đức này, hướng về khắp hết thảy, chúng con và chúng sanh, đều cùng thành Phật đạo).

Trong đoạn trước, phương Đông Nam nói “một trăm tám mươi kiếp luống qua chẳng có Phật”; phương Nam nói “một trăm ba mươi kiếp mới được thấy Phật”. Nay nói “xưa kia vô lượng kiếp luống qua chẳng có Phật”. Cơ duyên bất đồng, cho nên thấy Phật gần hay xa như thế đó. Được quang minh chiếu đến bèn cùng nhau nhóm họp, há ngẫu nhiên ư? Dùng cổ để suy ra kim, lý chẳng hai nẻo! Hễ thấy, hễ nghe, đều thuận theo mà cảm ứng. Người nghe pháp hãy nên tưởng hân hạnh, khó gặp như thế nào!

7.1.2.1.1.2.2.5.5. Thỉnh chuyển pháp luân

(Kinh) Nhĩ thời, ngũ bách vạn ức chư Phạm thiên vương, kệ tán Phật dĩ, các bạch Phật ngôn: “Duy nguyện Thế Tôn chuyển ư pháp luân, đa sở an ổn, đa sở độ thoát”. Thời, chư Phạm thiên vương nhi thuyết kệ ngôn: Thế Tôn chuyển pháp luân, kích cam lộ pháp cổ, độ khổ não chúng sanh, khai thị Niết Bàn đạo. Duy nguyện thọ ngã thỉnh, dĩ đại vi diệu âm, ai mẫn nhi phu diễn, vô lượng kiếp tập pháp.

(經)爾時，五百萬億諸梵天王，偈讚佛已，各白佛言：「惟願世尊轉於法輪，多所安隱，多所度脫」。時，諸梵天王而說偈言：「世尊轉法輪，擊甘露法鼓，度苦惱眾生，開示涅槃道。惟願受我請，以大微妙音，哀愍而敷演，無量劫習法」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, năm trăm vạn ức các Phạm thiên vương nói kệ tán Phật xong, đều bạch cùng đức Phật rằng: “Kính mong đức Thế Tôn chuyển pháp luân, nhiều an ổn, nhiều độ thoát”. Khi đó, các Phạm thiên vương bèn nói kệ rằng: Thế Tôn chuyển pháp luân, gióng trống pháp cam lộ, độ chúng sanh khổ não, khai thị đạo Niết Bàn. Mong nhận lời con thỉnh, dùng tiếng vi diệu lớn, thương xót mà diễn bày, pháp tu vô lượng kiếp).

Đã nói “dĩ đại vi diệu âm, phu diễn vô lượng kiếp tập pháp” (dùng âm thanh vi diệu to lớn để diễn bày pháp tu tập trong vô lượng kiếp). Lại nói “độ khổ chúng sanh” v.v… tức là cầu thỉnh mãn giáo kèm thêm bán giáo, như Bát Nhã trong hiện thời. Nhưng pháp đạo của chư Phật giống nhau, chẳng nên thỉnh riêng lẻ. Như nay đức Phật từ đầu tới cuối, chuyển trọn vẹn pháp luân ngũ vị (sữa, lạc, sanh tô, thục tô, đề hồ), mỗi mỗi đều là tương ứng với lời thỉnh của Phạm vương. Đức Phật kia cũng nên như thế, nay để nói cho tiện, kinh văn ghi mười sáu vương tử thoạt đầu thỉnh Hoa Nghiêm, cho đến [các vị Phạm vương thuộc] phương trên thỉnh Bát Nhã. Sau đó, mười sáu vị vương tử thỉnh Pháp Hoa, lớp lang rành rành, xưa và nay nhất trí.

Phần thứ nhất, “nguyên do kết viễn duyên” đã xong.

7.1.2.1.2. Nguyên do gần

Do Phật tiếp nhận lời thỉnh cầu bèn thuyết pháp; vì thế, lại nhắc lại chuyện kết duyên. Kinh văn được chia thành hai phần: Một, chuyển bán tự pháp luân; hai, chuyển pháp luân phế bán tự, nêu ra mãn tự.

7.1.2.1.2.1. Thọ thỉnh

(Kinh) Nhĩ thời, Đại Thông Trí Thắng Như Lai thọ thập phương chư Phạm thiên vương, cập thập lục vương tử thỉnh.

(經)爾時，大通智勝如來受十方諸梵天王，及十六王子請。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Đại Thông Trí Thắng Như Lai tiếp nhận lời thỉnh của các vị Phạm thiên vương từ mười phương và mười sáu vị vương tử).

7.1.2.1.2.2. Chuyển pháp luân

Ở đây, phải nói tam thừa giống như kinh văn trong phẩm Tự, nhưng nay chẳng nói, chính là vì luận theo phương diện kết duyên, khai hiển v.v… cho hạ căn mà lược đi chẳng nhắc tới Lục Độ. Lại nữa, đức Phật ấy thành đạo, ắt cũng diễn nói Đại Hoa Nghiêm, nhưng do đó chẳng phải là nguyên do chánh yếu để kết duyên, cho nên lược đi chẳng nói. Kinh văn được chia thành hai phần: Một, nói về Tứ Đế. Hai, nói về mười hai nhân duyên.

7.1.2.1.2.2.1. Nói về Tứ Đế

(Kinh) Tức thời tam chuyển thập nhị hành pháp luân, nhược sa môn, Bà la môn, nhược thiên, ma, Phạm, cập dư thế gian sở bất năng chuyển, vị thị Khổ, thị Khổ Tập, thị Khổ Diệt, thị Khổ Diệt Đạo.

(經)卽時三轉十二行法輪，若沙門、婆羅門，若天、魔、梵，及餘世間所不能轉，謂是苦，是苦集，是苦滅，是苦滅道。

(Kinh: Lập tức ba lượt chuyển pháp luân mười hai hành, dù sa môn, Bà la môn, hay thiên, ma, Phạm, và những kẻ khác trong thế gian đều chẳng thể chuyển, tức là Khổ, là Khổ Tập, là Khổ Diệt, là Khổ Diệt Đạo).

“Tam chuyển”: Một là Thị Chuyển, hai là Khuyến Chuyển, ba là Chứng Chuyển.

1) Thị Chuyển (chuyển pháp luân bằng cách chỉ bày): Tức là nói “đây là Khổ”, tức quả báo trong hai mươi lăm Hữu thuộc tam giới, đều là pháp sanh tử khổ sở. Lạc là Hoại Khổ. Khổ là Khổ Khổ. Chẳng khổ chẳng lạc là Hành Khổ. Thật sự là khổ, chẳng thể khiến cho [chúng sanh] an vui. Đây là Khổ Tập, tức Kiến Tư phiền não thuộc tam giới, và ba nghiệp “hữu lậu thiện, bất thiện, bất động”, đích xác là cái nhân chuốc khổ, chẳng còn cái nhân nào khác! Đây là Khổ Diệt, tức là diệt Kiến Tư, cho nên hữu lậu diệt. Do hữu lậu diệt nên sanh tử diệt. Chỉ có nơi ấy là chỗ tịch tĩnh, an ổn, chẳng có nơi nào khác! Đây là Khổ Diệt Đạo. Do Giới sanh ra Định, do Định phát Huệ. Nương vào Tứ Niệm Xứ, trọn đủ ba mươi bảy đạo phẩm, nhập tam thoát môn. Đó là đạo diệt Khổ, chẳng còn đạo nào khác.

2) Khuyến Chuyển (chuyển pháp luân bằng cách khuyên răn): Đây là Khổ, các ngươi nên biết. Đây là Tập, các ngươi nên đoạn. Đây là Diệt, các ngươi nên chứng. Đây là Đạo, các ngươi nên tu.

3) Chứng Chuyển (chuyển pháp luân bằng chứng nhập): Đây là Khổ, ta đã biết, chẳng còn gì phải biết nữa. Đây là Tập, ta đã đoạn, chẳng còn phải đoạn gì nữa. Đây là Diệt, ta đã chứng, chẳng còn chứng chi khác. Đây là Đạo, ta đã tu, chẳng còn tu gì nữa.

Vì sao tam chuyển? Chư Phật thuyết pháp, pháp trở thành ba là do chúng sanh có ba loại căn cơ (thượng, trung, hạ), vì sanh khởi Tam Huệ “Văn, Tư, Tu”, vì sanh Tam Đạo “Kiến, Tu, Vô Học”.

“Mười hai hành”: Một là xét theo giáo, hai là xét theo hạnh. Xét theo giáo, tức là Thị, Khuyến, Chứng (ba lần bốn thành mười hai, tức là Tứ Đế được chuyển ba lần sẽ thành mười hai Đế). Xét theo hạnh, tam chuyển đều sanh ra “nhãn, trí, minh, giác”, tức: Khổ Pháp Nhẫn là mắt (nhãn), Khổ Pháp Trí là trí, Khổ Loại Nhẫn là minh, Khổ Loại Trí là giác. Ba đế kia (Tập, Diệt, Đạo) cũng thế. Do vậy thành mười sáu tâm (Tứ Đế, mỗi Đế đều có nhãn, trí, minh, giác, cho nên thành mười sáu tâm). Người thuộc ba loại căn cơ đều có mười sáu tâm; do vậy, thành bốn mươi tám hạnh. Lại xét theo một Đế bèn gọi là “mười hai hạnh”. Mười hai đế là giáo pháp luân. Mười hai hạnh là hành pháp luân. Mười hai Đế trong giáo là năng chuyển (chủ thể có thể chuyển), mười hai điều thuộc hạnh là sở chuyển (cái được chuyển). Giáo luân thì năng chuyển chỉ có một là Quyền Trí. Sở chuyển thì có mười hai giáo. Đối với hành pháp luân thì “giáo để có thể chuyển” (năng chuyển chi giáo) gồm mười hai món. Sở chuyển hạnh cũng có mười hai điều. Hoặc chung cho cả ba loại căn cơ, hoặc chỉ xét theo một loại căn cơ; nay là xét theo Kiến Đế Đạo. Hàng lợi căn trong tam thừa nghe Thị Chuyển, ai nấy đều sanh “nhãn, trí, minh, giác”. Do nói gộp chung ba loại căn cơ, nên nói là “mười hai hành”. “Luân” là chuyển, tức đem các pháp môn đã ngộ trong tâm Phật chuyển sang tâm người khác. Vì thế nói là Luân. Luân lại có nghĩa là “nghiền nát”. Chúng sanh nghe giáo khởi hạnh, phá tan các Hoặc. Vì thế gọi là Luân.

Sa môn chẳng nghe, còn chẳng thể biết, huống hồ có thể chuyển ư? Bích Chi Phật tuy ngộ, miệng chẳng thể nói. Bà la môn tuy nghe danh tự, khó hiểu lý này. Thiên, ma, Phạm thiên v.v… cũng thế. Vì thế nói là “sở bất năng chuyển” (chẳng thể chuyển). Nhưng Tứ Đế thông Đại, Tiểu, và Thiên, Viên, tức là “sanh diệt, vô sanh, vô lượng, vô tác” [Tứ Đế]. Tùy theo trí thấu hiểu, mỗi mỗi khác biệt. Đại lược như trong phần Huyền Nghĩa đã nói kinh Hoa Nghiêm có phẩm Tứ Thánh Đế do ngài Văn Thù nương vào thần lực của Phật mà tuyên thuyết, há có nên phán định [Tứ Đế] chỉ thuộc vào pháp Thanh Văn ư?

7.1.2.1.2.2.2. Mười hai nhân duyên

(Kinh) Cập quảng thuyết thập nhị nhân duyên pháp: Vô Minh duyên Hành, Hành duyên Thức, Thức duyên Danh Sắc, Danh Sắc duyên Lục Nhập, Lục Nhập duyên Xúc, Xúc duyên Thọ, Thọ duyên Ái, Ái duyên Thủ, Thủ duyên Hữu, Hữu duyên Sanh, Sanh duyên Lão, Tử, ưu bi khổ não. Vô Minh diệt tắc Hành diệt. Hành diệt tắc Thức diệt. Thức diệt tắc Danh Sắc diệt. Danh Sắc diệt tắc Lục Nhập diệt. Lục Nhập diệt tắc Xúc diệt. Xúc diệt tắc Thọ diệt. Thọ diệt tắc Ái diệt. Ái diệt tắc Thủ diệt. Thủ diệt tắc Hữu diệt. Hữu diệt tắc Sanh diệt. Sanh diệt tắc Lão, Tử, ưu bi khổ não diệt.

(經)及廣說十二因緣法：無明緣行，行緣識，識緣名色，名色緣六入，六入緣觸，觸緣受，受緣愛，愛緣取，取緣有，有緣生，生緣老死憂悲苦惱。無明滅則行滅。行滅則識滅。識滅則名色滅。名色滅則六入滅。六入滅則觸滅。觸滅則受滅。受滅則愛滅。愛滅則取滅。取滅則有滅。有滅則生滅。生滅則老死憂悲苦惱滅。

(Kinh: Và nói rộng pháp mười hai nhân duyên (Dvādaśāiga　Pratityasamutpāda): Vô Minh (Avidyā) duyên Hành (Saṁskāra), Hành duyên Thức (Vijñāna), Thức duyên Danh Sắc (Nāmarūpa), Danh Sắc duyên Lục Nhập (Saḍāyatana), Lục Nhập duyên Xúc (Sparśa), Xúc duyên Thọ (Vedanā), Thọ duyên Ái (Tṛṣṇā), Ái duyên Thủ (Upādāna), Thủ duyên Hữu (Bhava), Hữu duyên Sanh (Jāti), Sanh duyên Lão Tử (Jarāmaraṇa), ưu bi khổ não. Vô Minh diệt thì Hành diệt. Hành diệt thì Thức diệt. Thức diệt thì Danh Sắc diệt. Danh Sắc diệt thì Lục Nhập diệt. Lục Nhập diệt thì Xúc diệt. Xúc diệt thì Thọ diệt. Thọ diệt thì Ái diệt. Ái diệt thì Thủ diệt. Thủ diệt thì Hữu diệt. Hữu diệt thì Sanh diệt. Sanh diệt thì Lão Tử, ưu bi khổ não diệt).

“Cập quảng thuyết” (Và nói rộng) tức là nói mười hai nhân duyên, vẫn là nói Tứ Đế theo biệt tướng. Năm chi Vô Minh, Hành, Ái, Thủ, Hữu vẫn là Tập Đế. Bảy chi kia vẫn là Khổ Đế. Vô Minh diệt thì Hành diệt, cho đến già chết diệt, vẫn là Diệt Đế. Cái trí quán nhân duyên chính là Đạo Đế. Vì thế nói “cập quảng thuyết”. Mười hai pháp ấy cũng thông Đại, Tiểu, Thiên, Viên, tức là tư nghị sanh diệt, tư nghị bất sanh diệt, bất tư nghị sanh diệt, bất tư nghị bất sanh diệt, đại lược như trong phần Huyền Nghĩa đã nói. Trong kinh Hoa Nghiêm, Lục Địa Bồ Tát có mười loại quan sát mười hai nhân duyên, thành tựu Bát Nhã Vô Phân Biệt Trí, há có nên phán định [mười hai nhân duyên] chỉ thuộc vào pháp của Bích Chi Phật? Nay lại nương theo Duy Thức, trình bày đại lược tướng tư nghị sanh diệt.

Một, Vô Minh tức là phát nghiệp vô minh (cái vô minh có thể dấy khởi nghiệp), tức là sự ngu muội đối với dị thục quả, chẳng hiểu thiện hay ác đều nhất định có quả báo, và ngu muội đối với nghĩa chân thật, tức là do chẳng hiểu tam giới là khổ, không, cho nên có thể phát khởi cái nghiệp chiêu cảm sanh tử. Tuy sân, mạn v.v… đều có thể phát khởi nghiệp, nhưng Vô Minh là chủ yếu. Vì thế, riêng nói đến nó.

Hai, Hành chính là ba thứ hữu lậu nghiệp thiện, ác, bất động (chẳng thiện chẳng ác) do vô minh phát khởi, có thể cảm vời dị thục quả thật sự trong tương lai. Hai chi này (Vô Minh và Hành) được gọi là Năng Dẫn Chi (chi có thể dẫn khởi).

Ba, Thức: Do Vô Minh và Hành làm cái có thể dẫn khởi, mà tạo thành cái được dẫn khởi là chủng tử của tổng báo trong tương lai,

Bốn, Danh Sắc: Do có thức chủng tử của tổng báo, sẽ trọn đủ chủng tử của Ca La La v.v… khi vừa thọ sanh trong tương lai. Bốn Ấm Thọ, Tưởng, Hành, Thức là Danh, Sắc Ấm là Sắc.

Năm, Lục Nhập: Đã có chủng tử của Thức và Danh Sắc, sẽ trọn đủ chủng tử của Lục Xứ trong tương lai, [Lục Xứ] tức là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý.

Sáu, Xúc: Đã có chủng tử của Thức, Danh Sắc, và Lục Nhập, sẽ trọn đủ chủng tử Xúc Tâm Sở khi sáu căn tiếp xúc cảnh trong tương lai.

Bảy, Thọ: Đã có chủng tử của Thức, Danh Sắc, Lục Nhập, và Xúc, sẽ trọn đủ chủng tử của ba thứ Thọ Tâm Sở (Khổ, Lạc, Xả) khi lãnh nạp các cảnh thuận, nghịch v.v… trong tương lai.

Năm chi này (Thức, Danh Sắc, Lục Nhập, Xúc, Thọ) đều được gọi là Sở Dẫn Chi. Do Vô Minh chẳng phát khởi dẫn nghiệp thì thôi; hễ đã phát khởi dẫn nghiệp, lẽ đương nhiên là dẫn khởi năm thứ chủng tử ấy, chẳng mất, chẳng hoại. Do vậy, chúng được gọi là Sở Dẫn Chi.

Tám, Ái: Do từ Vô Minh và Hành đã dẫn khởi năm thứ chủng tử như Thức v.v… được thành tựu trong tương lai. Lại do mê sự mà vô minh, chẳng hiểu cảnh là hư vọng, đối với những điều được cảm thọ mà lầm lạc nẩy sanh tham ái! Tuy ở trong nghịch cảnh, cũng khởi sân v.v… nhưng ái tập (tập khí Ái) như nước, có khả năng nhuận sanh (tăng trưởng tham ái) mạnh nhất. Vì thế, riêng nói đến nó.

Chín, Thủ: Do Ái, theo đuổi cảnh giới yêu mến bằng đủ mọi cách, sanh đắm nhiễm sâu đậm.

Mười, Hữu: Do từ Ái và Thủ dấy khởi nghiệp lực, nhiều lượt vun bồi Thức v.v… Do chủng tử của năm chi, chủng tử được vun bồi bèn nẩy sanh mầm mống của Hữu, chắc chắn sẽ cảm dị thục quả báo trong tương lai.

Ba chi này (Ái, Thủ, Hữu) được gọi là Năng Sanh Chi.

Mười một, Sanh tức là cái mầm của hậu hữu (thân trong đời sau). Nó đã thành tựu, hễ xả cuộc đời này bèn sanh vào đời kia.

Mười hai, Lão Tử: Đã sanh, sẽ dần dần biến đổi suy vi, được gọi là Lão. Rốt cuộc quy vào vô thường thì gọi là Tử.

Hai chi này (Sanh và Lão Tử) được gọi là Sở Sanh Chi. Mười chi trước là nhân, cùng thuộc về hiện tại. Hai chi sau cùng là quả, riêng xét theo vị lai. Do mười chi của đời trước, cảm vời sanh tử trong đời này. Do mười chi trong đời này, lại cảm sanh tử trong đời sau. Nhân quả ba đời, luân hồi không dứt. Vì thế gọi là tướng Thập Nhị Duyên Sanh, tức là Khổ Đế và Tập Đế được nói rộng. Nếu chán ghét già chết, hãy biết lão và tử là do sanh mà có. Kế đó liền chán sanh, biết Sanh do Hữu mà có. Biết Hữu do Thủ, biết Thủ do Ái. Ái có nhân là Thọ, Xúc là nhân của Thọ. Xúc có nhân là Lục Nhập. Lục Nhập có nhân là Danh Sắc. Danh Sắc do Thức mà có, Thức do Hành mà có, Hành do Vô Minh mà có. Vô Minh chỉ vì điên đảo, vọng tưởng mà có, chẳng còn do chi khác.

Chánh niệm quán sát, chẳng ngu lầm đối với dị thục quả. Tin sâu đậm “làm ác sẽ mắc họa ương, làm lành được vui”, chẳng ngu lầm đối với nghĩa chân thật. Tin sâu “ở trong tam giới là khổ, thoát khỏi tam giới là lạc”. Đó gọi là trí quán nhân duyên. Do bởi trí ấy, Vô Minh bèn diệt. Vô Minh diệt thì Hành diệt, cho đến già, chết, ưu bi, khổ não đều diệt. Do đó gọi là Diệt Tướng của mười hai nhân duyên, tức là Đạo Đế và Diệt Đế được nói rộng. Liệu giản ý nghĩa của mười hai chi cũng có nhiều môn, do ở đây chẳng cần thiết lắm, cho nên không sao lục trọn vẹn. Phần Đoạn sanh tử đã là như thế, Biến Dịch sanh tử cũng có tướng duyên sanh và duyên diệt. Phần Đoạn gồm mười hai món, tức là tư nghị sanh diệt. Nếu thấu đạt các pháp ấy chính là Không, sẽ là tư nghị bất sanh diệt. Biến Dịch sanh tử gồm mười hai món, tức là bất tư nghị sanh diệt. Nếu thấu đạt chúng chính là Trung, thì chính là bất tư nghị bất sanh diệt.

Lại nữa, nếu ngộ bất tư nghị bất sanh diệt, thì mười hai món Phần Đoạn sanh tử cũng chính là bất tư nghị bất sanh diệt. Vì thế nói: “Hoặc chính là Bát Nhã, nghiệp chính là Giải Thoát, Khổ chính là Pháp Thân. Đương xứ (ngay nơi ấy) thanh tịnh, đương xứ tự tại, đương xứ rốt ráo”. Một thứ đã thanh tịnh thì hết thảy đều thanh tịnh. Một thứ tự tại thì hết thảy đều tự tại. Một thứ rốt ráo thì hết thảy đều rốt ráo.

Phần thứ hai, “chuyển pháp luân” đã xong!

7.1.2.1.2.3. Nghe pháp đắc đạo

(Kinh) Phật ư thiên nhân đại chúng chi trung thuyết thị pháp thời, lục bách vạn ức na do tha nhân dĩ bất thọ nhất thiết pháp cố, nhi ư chư lậu tâm đắc giải thoát, giai đắc thâm diệu Thiền Định, tam minh, lục thông, cụ bát giải thoát. Đệ nhị, đệ tam, đệ tứ thuyết pháp thời, thiên vạn ức Hằng hà sa na do tha đẳng chúng sanh diệc dĩ bất thọ nhất thiết pháp cố, nhi ư chư lậu tâm đắc giải thoát. Tùng thị dĩ hậu, chư Thanh Văn chúng vô lượng vô biên bất khả xưng số.

(經)佛於天人大眾之中說是法時，六百萬億那由他人以不受一切法故，而於諸漏心得解脫，皆得深妙禪定，三明，六通，具八解脫。第二，第三，第四說法時，千萬億恆河沙那由他等眾生亦以不受一切法故，而於諸漏心得解

脫。從是已後，諸聲聞眾無量無邊不可稱數。

(Kinh: Lúc đức Phật ở giữa đại chúng trời người nói pháp ấy, sáu trăm vạn ức na do tha người do chẳng thọ hết thảy các pháp, bèn đối với các lậu, tâm được giải thoát, đều đạt được Thiền Định sâu mầu, tam minh, lục thông, trọn tám món giải thoát. Khi thuyết pháp lần thứ hai, lần thứ ba, lần thứ tư, ngàn vạn ức Hằng hà sa na do tha v.v… chúng sanh cũng do chẳng thọ hết thảy các pháp mà đối với các lậu, tâm được giải thoát. Từ đấy trở đi, các vị Thanh Văn vô lượng vô biên chẳng thể tính kể).

“Bất thọ nhất thiết pháp” (Chẳng thọ hết thảy các pháp) tức là chẳng thọ Tứ Kiến, chứng Sơ Quả. “Ư chư lậu tâm đắc giải thoát” (Đối với các lậu, tâm được giải thoát) tức là thoát khỏi các trói buộc bởi Kiến Tư Hoặc, đã chứng Vô Học. “Thâm diệu Thiền Định”: Quán luyện, huân tu các món Thiền đều được giải thoát.

Hỏi: Tứ Đế, mười hai nhân duyên đã chung khắp cho tứ giáo, [vậy thì] cũng có người [do nghe Đại Thông Trí Thắng Phật nói Tứ Đế, mười hai nhân duyên mà] chứng Đại pháp hay không?

Đáp: Chẳng hạn như Phật Thích Ca thoạt đầu nói Tam Quy Ngũ Giới, còn có tám vạn chư thiên ngộ Vô Sanh Nhẫn. Phật Phật đạo đồng, lẽ nào vị Phật ấy (Đại Thông Trí Thắng Phật) chẳng giống như vậy? Kinh văn ở đây chú trọng lược thuật nguyên do kết duyên, rảnh đâu để trần thuật các lợi ích bí mật, bất định v.v… thuở xa xưa?

Phần thứ nhất, “chuyển bán tự pháp luân” đã xong.

7.1.2.2. Chuyển pháp luân phế bán giáo, nêu rõ mãn giáo

7.1.2.2.1. Các con xuất gia

(Kinh) Nhĩ thời, thập lục vương tử, giai dĩ đồng tử xuất gia nhi vi sa di, chư căn thông lợi, trí huệ minh liễu, dĩ tằng cúng dường bách thiên vạn ức chư Phật, tịnh tu phạm hạnh, cầu A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)爾時，十六王子，皆以童子出家而為沙彌，諸根通利，智慧明了，已曾供養百千萬億諸佛，淨修梵行，求阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Lúc bấy giờ, mười sáu vương tử đều là đồng tử xuất gia làm sa di, các căn thông suốt, nhạy bén, trí huệ sáng tỏ, đã từng cúng dường trăm ngàn vạn ức chư Phật, tịnh tu phạm hạnh, cầu Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

“Chư căn thông lợi” (Các căn thông suốt, nhạy bén) tức là sáu căn thanh tịnh. Hơn nữa, sáu căn dùng lẫn cho nhau gọi là Thông; chứng cảnh giới của Phật là Lợi. “Trí huệ minh liễu” chính là khai thị ngộ nhập (thoạt đầu, xét theo địa vị Tương Tự để giải thích. Kế đó, dựa theo địa vị Phần Chứng để giải thích).

7.1.2.2.2. Thỉnh pháp

(Kinh) Câu bạch Phật ngôn: “Thế Tôn! Thị chư vô lượng thiên vạn ức đại đức Thanh Văn giai dĩ thành tựu. Thế Tôn diệc đương vị ngã đẳng thuyết A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề pháp. Ngã đẳng văn dĩ, giai cộng tu học. Thế Tôn! Ngã đẳng chí nguyện Như Lai tri kiến, thâm tâm sở niệm, Phật tự chứng tri.

(經)俱白佛言：「世尊！是諸無量千萬億大德聲聞皆已成就。世尊亦當為我等說阿耨多羅三藐三菩提法。我等聞已，皆共修學。世尊！我等志願如來知見，深心所念，佛自證知」。

(Kinh: Đều bạch Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Vô lượng ngàn vạn ức đại đức Thanh Văn đây đều đã thành tựu, Thế Tôn cũng nên vì chúng con nói pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Chúng con nghe rồi, đều cùng tu học. Bạch Thế Tôn! Chúng con chí nguyện tri kiến của Như Lai, thâm tâm nghĩ tưởng, Phật tự chứng biết).

Thoạt đầu, đức Phật ấy nói pháp viên đốn. Các con đều đã trọn đủ công đức Đại Thừa, thương xót các phương tiện (tức bảy loại căn cơ, thường gọi là “bảy phương tiện”), lại thỉnh Phật khai Quyền hiển Thật. “Thanh Văn giai dĩ thành tựu” (Thanh Văn đều đã thành tựu) nói rõ đã trừ chướng, căn cơ [Đại Thừa] đã dấy động. Do vậy, [các vương tử sa di] vì họ thỉnh cầu. “Ngã đẳng chí nguyện Như Lai tri kiến giả” (Chúng con chí nguyện tri kiến của Như Lai): Kinh Pháp Hoa chỉ nói về tri kiến của Phật, chỉ dốc chí vào đó. Đấy chính là phần kinh văn thỉnh cầu mãn tự, phế trừ bán tự vậy!

7.1.2.2.3. Những người được dẫn theo cũng xuất gia

(Kinh) Nhĩ thời, Chuyển Luân Thánh Vương sở tương chúng trung bát vạn ức nhân, kiến thập lục vương tử xuất gia, diệc cầu xuất gia. Vương tức thính hứa.

(經)爾時，轉輪聖王所將眾中八萬億人，見十六王子出家，亦求出家。王卽聽許。

(Kinh: Lúc bấy giờ, tám vạn ức người trong số những người do Chuyển Luân Thánh Vương dẫn tới, thấy mười sáu vương tử xuất gia, cũng xin xuất gia. Vua liền chấp thuận).

7.1.2.2.4. Đức Phật chấp thuận lời thỉnh cầu

(Kinh) Nhĩ thời, bỉ Phật thọ sa di thỉnh, quá nhị vạn kiếp dĩ, nãi ư tứ chúng chi trung thuyết thị Đại Thừa kinh, danh Diệu Pháp Liên Hoa Giáo Bồ Tát Pháp Phật Sở Hộ Niệm. Thuyết thị kinh dĩ, thập lục sa di vị A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề cố, giai cộng thọ trì, phúng tụng thông lợi.

(經)爾時，彼佛受沙彌請，過二萬劫已，乃於四眾之中說是大乘經，名妙法蓮華教菩薩法佛所護念。說是經已，十六沙彌為阿耨多羅三藐三菩提故，皆共受持，諷誦通利。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Phật nhận lời thỉnh của các sa di, sau hai vạn kiếp, bèn vì tứ chúng nói kinh Đại Thừa tên là Diệu Pháp Liên Hoa Giáo Bồ Tát Pháp Phật Sở Hộ Niệm. Nói kinh ấy rồi, mười sáu sa di vì Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác đều cùng thọ trì, phúng tụng thông suốt).

“Quá nhị vạn kiếp” (Qua hai vạn kiếp): Ban bố tam thừa đã lâu, chẳng để cho khoảng giữa vô sự; đối ứng với ý nghĩa trong Trùng Tụng thuộc phần sau, [sẽ biết là trước khi nói kinh Pháp Hoa, Đại Thông Trí Thắng Như Lai] ắt nói Phương Đẳng, Bát Nhã. Kệ tụng ghi: “Thuyết Lục Ba La Mật, cập chư thần thông sự” (Nói sáu Ba La Mật và các chuyện thần thông). Bát Nhã là hạnh, thần thông là Sự. Các kinh Phương Đẳng phần nhiều nói về chuyện chẳng thể nghĩ bàn. Kệ tụng còn nói: “Phân biệt chân thật pháp”, ngụ ý kinh Đại Phẩm giảng về Thật Tướng Bát Nhã.

7.1.2.2.5. Đại chúng khi ấy có người hiểu, có người chẳng hiểu

(Kinh) Thuyết thị kinh thời, thập lục Bồ Tát sa di giai tất tín thọ. Thanh Văn chúng trung, diệc hữu tín giải. Kỳ dư chúng sanh thiên vạn ức chủng giai sanh nghi hoặc.

(經)說是經時，十六菩薩沙彌皆悉信受。聲聞眾中，亦有信解。其餘眾生千萬億種皆生疑惑。

(Kinh: Lúc nói kinh ấy, mười sáu vị Bồ Tát sa di thảy đều tin nhận. Trong các vị Thanh Văn, cũng có người tin hiểu. Ngàn vạn ức loại chúng sanh khác đều sanh nghi hoặc).

Tin nhận thì sẽ có thể hoằng truyền, lưu thông; tin hiểu sẽ có thể nhập Thật. Ngờ vực, chẳng hiểu có đến ngàn vạn ức người, tức là những kẻ kết duyên Pháp Hoa với mười sáu vị vương tử.

Hỏi: Từ khi Phật chấp thuận lời thỉnh cầu cho tới nay đã qua hai vạn kiếp rồi, vì lẽ nào mười sáu vị vương tử vẫn chẳng tiến lên thọ Cụ Túc Giới, vẫn gọi là sa di? Đã là sa di, sao lại gọi là Bồ Tát?

Đáp: Mười sáu vị vương tử vốn là Bồ Tát, do sốt sắng học Đại Thừa, chẳng rảnh để tiến nhập Cụ Túc Giới, từ đầu đến cuối hiện thân đồng tử. Sa di được thọ Bồ Tát đại giới chính là quy củ thường hằng của chư Phật, sao đáng để khởi nghi? Dẫu thọ đại giới, địa vị vẫn là sa di, chưa hề tiếm việt địa vị tỳ kheo, rối loạn bản thể trụ trì Tăng Bảo! Chẳng hạn như đại thánh Văn Thù [trong] hết thảy [oai nghi] đi ngồi đều nhường ngài Ma Ha Ca Diếp, đã có kinh văn rõ ràng, chỉ do người ta chẳng suy xét đó thôi!

Hỏi: Ngàn vạn ức người đã chẳng thể hiểu, sao không khiến cho họ lui ra như năm ngàn người [trong hội Pháp Hoa của Thích Ca Mâu Ni Phật]? Sao không dời họ sang cõi Phật ở phương khác [như khi hiện bảo tháp, thuyết thọ mạng của Như Lai] để họ đến nỗi nẩy sanh nghi hoặc?

Đáp: Dẫu sanh nghi thì cũng trở thành Kết Duyên Chúng; vì thế, chẳng dời họ đi. Nếu [là kẻ] sanh lòng hủy báng, sẽ đọa khổ, cho nên cần phải trục xuất họ. Tức là khi vị Phật hiện tại (Phật Thích Ca) nói Pháp Hoa, đảm bảo chẳng có kẻ sanh nghi!

7.1.2.2.6. Thời tiết

(Kinh) Phật thuyết thị kinh, ư bát thiên kiếp vị tằng hưu phế.

(經)佛說是經，於八千劫未曾休廢。

(Kinh: Đức Phật nói kinh này trong tám ngàn kiếp, chưa từng nghỉ ngơi, phế bỏ).

Hỏi: Tương truyền Phật Thích Ca nói kinh Pháp Hoa chỉ tám năm, đã khó tin rồi. Khai Quyền hiển Thật, khai Tích hiển Bổn thì phải nói chẳng ngại phiền! Đức Phật kia trong tám ngàn kiếp chưa từng nghỉ ngơi, phế trừ, chẳng biết Ngài nói những gì vậy?

Đáp: Chỉ bốn chữ “khai Quyền, hiển Thật”, giả sử nói trong Hằng hà sa kiếp cũng chẳng cùng tận, huống hồ chỉ tám ngàn kiếp, hoặc chỉ tám năm ư? Vả nữa, Thật Tướng của các pháp [được diễn tả] bằng mấy câu, nghĩa lý đã mênh mông, bao gồm thấu triệt trọn hết ba pháp “tánh tu, nhân quả, ngang dọc” trong bách giới Thiên Như chẳng còn sót gì, có thể diễn nói đến cùng tận đời vị lai, huống hồ khai Tích hiển Bổn nói trọn vẹn chuyện chẳng thể nghĩ bàn trong bao kiếp vời vợi ư? Lại như các vị Bồ Tát từ dưới đất vọt lên, dùng các loại pháp tán thán của Bồ Tát để tán thán đức Phật suốt năm mươi tiểu kiếp. Khi chư Phật hiện thần lực, hiện ra tướng lưỡi rộng dài, liền [hiện tướng ấy] trọn đủ trăm ngàn năm. Sao lại dùng cái tâm phàm phu để toan suy lường pháp vi diệu rất sâu của Như Lai ư?

7.1.2.2.7. Nói xong nhập Định

(Kinh) Thuyết thị kinh dĩ, tức nhập tĩnh thất, trụ ư Thiền Định bát vạn tứ thiên kiếp.

(經)說是經已，卽入靜室，住於禪定八萬四千劫。

(Kinh: Nói kinh ấy xong, liền vào tĩnh thất, trụ trong Thiền Định tám vạn bốn ngàn kiếp).

Đây chính là nguyên do gần của chuyện kết duyên. Do Phật nhập Định, những người nghi hoặc không có chỗ nào để thưa hỏi. Mười sáu vị vương tử vì những kẻ chẳng hiểu mà giảng lại kinh này. Kinh văn nói rõ chỗ nhập Định, tức là “tĩnh thất”. “Chánh nhập Định” tức là trụ trong Thiền Định. Thời gian nhập Định là tám vạn bốn ngàn kiếp; nhưng tâm chư Phật không lúc nào chẳng Định, há có xuất nhập? Chỉ vì cơ duyên của đại chúng thuở ấy ở nơi mười sáu người con, cho nên đối với chừng hạn của việc kết duyên phải nên ấn định thời hạn như thế.

Phần thứ nhất, “nguyên do kết duyên” đã xong.

7.1.3. Chánh kết duyên

7.1.3.1 Kết duyên cho Pháp Thuyết Châu

7.1.3.1.1. Kết duyên với Phật và Bồ Tát trong quá khứ

7.1.3.1.1.1. [Mười sáu Sa di Bồ Tát] giảng lại kinh hòng lợi ích chúng sanh

(Kinh) Thị thời, thập lục Bồ Tát sa di tri Phật nhập thất, tịch nhiên Thiền Định, các thăng pháp tòa, diệc ư bát vạn tứ thiên kiếp, vị tứ bộ chúng quảng thuyết phân biệt Diệu Pháp Hoa kinh. Nhất nhất giai độ lục bách vạn ức na do tha Hằng hà sa đẳng chúng sanh, thị giáo lợi hỷ, linh phát A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề tâm.

(經)是時，十六菩薩沙彌知佛入室，寂然禪定，各升法座，亦於八萬四千劫，為四部眾廣說分別妙法華經。一一皆度六百萬億那由他恆河沙等眾生，示教利喜，令發阿耨多羅三藐三菩提心。

(Kinh: Khi đó, mười sáu vị Bồ Tát sa di biết Phật nhập thất, lặng lẽ Thiền Định, đều lên pháp tòa, cũng trong tám vạn bốn ngàn kiếp, vì bốn bộ chúng rộng nói phân biệt kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Mỗi vị đều độ chúng sanh nhiều như số cát trong sáu trăm vạn ức na do tha sông Hằng, chỉ dạy khiến cho họ được lợi ích, hoan hỷ, khiến cho họ phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Sa di thăng tòa [thuyết pháp]; không chỉ mười sáu vị Bồ Tát là như thế, ngay như trong Tỳ Ni Tạng hiện thời cũng có kinh văn ghi chép rõ rệt, chú trọng nơi giải, chứ không phải tuổi tác. “Linh phát đại Bồ Đề tâm” (Khiến cho họ phát tâm đại Bồ Đề) thì gọi là Độ. Thệ nguyện sẽ thành Phật là đã vượt xa thế gian, tức là ý nghĩa “độ bảy loại phương

tiện đạt đến bờ kia”.

7.1.3.1.1.2. Đức Phật xuất Định, khen ngợi

7.1.3.1.1.2.1. Xưng thán

(Kinh) Đại Thông Trí Thắng Phật quá bát vạn tứ thiên kiếp dĩ, tùng tam muội khởi, vãng nghệ pháp tòa, an tường nhi tọa, phổ cáo đại chúng: Thị thập lục Bồ Tát sa di thậm vi hy hữu, chư căn thông lợi, trí huệ minh liễu, dĩ tằng cúng dường vô lượng thiên vạn ức số chư Phật, ư chư Phật sở, thường tu Phạm hạnh, thọ trì Phật trí, khai thị chúng sanh, linh nhập kỳ trung.

(經)大通智勝佛過八萬四千劫已，從三昧起，往詣法座，安詳而坐，普告大眾：「是十六菩薩沙彌甚為希有，諸根通利，智慧明了，已曾供養無量千萬億數諸佛，於諸佛所，常修梵行，受持佛智，開示眾生，令入其中。

(Kinh: Đại Thông Trí Thắng Phật qua khỏi tám vạn bốn ngàn kiếp, từ tam muội dậy, đi đến pháp tòa, ngồi an tường, bảo khắp các đại chúng: Mười sáu Bồ Tát sa di này rất hy hữu, các căn thông suốt, lanh lợi, trí huệ sáng tỏ, đã từng cúng dường vô lượng ngàn vạn ức chư Phật, ở nơi chư Phật thường tu Phạm hạnh, thọ trì Phật trí, khai thị chúng sanh khiến họ nhập vào trong ấy).

7.1.3.1.1.2.2. Khuyên hãy đích thân tin tưởng

(Kinh) Nhữ đẳng giai đương sổ sổ thân cận, nhi cúng dường chi. Sở dĩ giả hà? Nhược Thanh Văn, Bích Chi Phật, cập chư Bồ Tát năng tín thị thập lục Bồ Tát sở thuyết kinh pháp, thọ trì bất hủy giả, giai đương đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề Như Lai chi huệ.

(經)汝等皆當數數親近，而供養之。所以者何？若聲聞、辟支佛，及諸菩薩能信是十六菩薩所說經法，受持不毀者，皆當得阿耨多羅三藐三菩提如來之慧」。

(Kinh: Các ông hãy nên nhiều lượt thân cận để cúng dường. Vì cớ sao vậy? Nếu Thanh Văn, Bích Chi Phật, và các Bồ Tát có thể tin kinh pháp do mười sáu vị Bồ Tát ấy nói, thọ trì, chẳng hủy báng, sẽ đều đạt được trí huệ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác của Như Lai).

Đây là phần kinh văn thọ ký u huyền của vị cổ Phật.

Phần thứ nhất, “cùng kết duyên với cổ Phật, Bồ Tát” đã xong.

7.1.3.1.2. Gặp gỡ trong khoảng giữa

(Kinh) Phật cáo chư tỳ kheo: Thị thập lục Bồ Tát thường nhạo thuyết thị Diệu Pháp Liên Hoa kinh, nhất nhất Bồ Tát sở hóa lục bách vạn ức na do tha Hằng hà sa đẳng chúng sanh, thế thế sở sanh dữ Bồ Tát câu, tùng kỳ văn pháp, tất giai tín giải. Dĩ thử nhân duyên, đắc trị tứ vạn ức chư Phật Thế Tôn vu kim bất tận.

(經)佛告諸比丘：「是十六菩薩常樂說是妙法蓮華經，一一菩薩所化六百萬億那由他恆河沙等眾生，世世所生與菩薩俱，從其聞法，悉皆信解。以此因緣，得值四萬億諸佛世尊于今不盡。

(Kinh: Phật bảo các tỳ kheo: Mười sáu vị Bồ Tát ấy thường ưa thích nói kinh Diệu Pháp Liên Hoa này, mỗi vị Bồ Tát giáo hóa sáu trăm vạn ức na do tha Hằng hà sa chúng sanh, họ đời đời thường sanh cùng với các Bồ Tát, theo các Ngài nghe pháp, thảy đều tín giải. Do nhân duyên ấy, được gặp bốn vạn ức chư Phật Thế Tôn tới nay chẳng tận).

Gặp gỡ có ba loại:

Một là từ thuở đầu thường thọ lãnh Đại Thừa, trong khoảng giữa đều đã thành tựu, chẳng đợi đến ngày nay.

Hai là người thoạt đầu thọ lãnh Đại Thừa, giữa chừng thoái thất Đại Thừa, tiếp đó tu Tiểu pháp. Hạng người này do khoảng giữa chưa tận (chưa đoạn tuyệt thiện căn Đại Thừa), đến nay vẫn gặp đại giáo.

Ba là chỉ nói theo người gặp gỡ Tiểu Thừa, chẳng luận người gặp Đại pháp. Hoặc là thoạt đầu tuy thọ Đại Thừa, sau khi thoái thất bèn chẳng có căn cơ, cho nên trong khoảng giữa chưa đắc độ, tới nay cũng chẳng tận (thiện căn đắc độ bởi Đại Thừa chẳng tận), cho đến sau khi Phật diệt độ bèn đắc đạo (hạng người này do thoạt đầu khi nghe Tiểu pháp bèn kết duyên ban đầu, trong khoảng giữa lại chỉ tu tập Tiểu pháp. Nay gặp các vương tử. Hơn nữa, có kẻ thoạt đầu nghe Tiểu pháp, nay thấy trong giáo pháp một đời của Phật Thích Ca có phán định hàng Thanh Văn chưa phát tâm, liền phán đoán những người ấy sẽ vĩnh viễn diệt độ (nhập Thiên Chân Niết Bàn), chẳng phát [tâm Đại Thừa]. Đó là vì chẳng biết sự giáo hóa dài lâu của Như Lai).

Hỏi: Từ số kiếp nhiều bằng số vi trần như trên đây cho tới nay mới chứng đắc A La Hán, cho nên biết Vô Sanh Pháp Nhẫn há dễ đạt được!

Đáp: Có thể nói là đại thánh (tức đức Phật) thiện xảo nương theo Tứ Tất Đàn mà nói như thế. Hoặc nói là Phật đạo dài lâu, hoặc nói Phật đạo dễ đạt được, hoặc tùy theo lòng ham muốn của thế gian, hoặc vì phát sanh điều thiện trong quá khứ, nhằm đối trị kẻ chán sợ đạo dài lâu mà nói ngắn ngủi, hoặc đối với kẻ có ý tưởng coi đạo là dễ dàng, bèn nói [thời gian tu đạo] dài lâu. Do nghe nói [thời gian tu đạo] dài hay ngắn mà họ được nhập Đệ Nhất Nghĩa. Hãy nên biết: Nói “trải qua kiếp số như thế cho tới nay mới đắc La Hán” chính là quyền hành Tứ Tất Đàn, dẫn khởi các Thật hạnh, hòng khiến cho họ nhập đạo. Lại nữa, Lý không có dài hay ngắn, dài hay ngắn là do căn cơ, sao không dốc sức tự mình siêng gắng, cần gì phải luận định thời gian người khác tu tập dài hay ngắn?

7.1.3.1.3. Ngày nay vẫn nói kinh Pháp Hoa

7.1.3.1.3.1. Trước hết kết lại để dung hội xưa và nay

7.1.3.1.3.1. Tổng kết về thầy xưa và nay

(Kinh) Chư tỳ kheo! Ngã kim ngữ nhữ, bỉ Phật đệ tử thập lục sa di, kim giai đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề, ư thập phương quốc độ, hiện tại thuyết pháp, hữu vô lượng bách thiên vạn ức Bồ Tát, Thanh Văn dĩ vi quyến thuộc. Kỳ nhị sa di Đông phương tác Phật: Nhất danh A Súc tại Hoan Hỷ quốc, nhị danh Tu Di Đảnh. Đông Nam phương nhị Phật: Nhất danh Sư Tử Âm, nhị danh Sư Tử Tướng. Nam phương nhị Phật: Nhất danh Hư Không Trụ, nhị danh Thường Diệt. Tây Nam phương nhị Phật: Nhất danh Đế Tướng, nhị danh Phạm Tướng. Tây phương nhị Phật: Nhất danh A Di Đà, nhị danh Độ Nhất Thiết Thế Gian Khổ Não. Tây Bắc phương nhị Phật: Nhất danh Đa Ma La Bạt Chiên Đàn Hương Thần Thông, nhị danh Tu Di Tướng. Bắc phương nhị Phật: Nhất danh Vân Tự Tại, nhị danh Vân Tự Tại Vương. Đông Bắc phương Phật danh Hoại Nhất Thiết Thế Gian Bố Úy. Đệ thập lục, ngã Thích Ca Mâu Ni Phật, ư Sa Bà quốc độ thành A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)諸比丘！我今語汝，彼佛弟子十六沙彌，今皆得阿耨多羅三藐三菩提，於十方國土，現在說法，有無量百千萬億菩薩、聲聞以為眷屬。其二沙彌東方作佛：一名阿閦在歡喜國，二名須彌頂。東南方二佛：一名師子音，二名師子相。南方二佛：一名虛空住，二名常滅。西南方二佛：一名帝相，二名梵相。西方二佛：一名阿彌陀，二名度一切世間苦惱。西北方二佛：一名多摩羅跋旃檀香神通，二名須彌相。北方二佛：一名雲自在，二名雲自在王。東北方佛名壞一切世間怖畏。第十六，我釋迦牟尼佛，於娑婆國土成阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Này các tỳ kheo! Ta nay bảo các ông, mười sáu sa di đệ tử của đức Phật ấy, nay đều đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, nay đang thuyết pháp trong các cõi nước ở mười phương, có vô lượng trăm ngàn vạn ức Bồ Tát và Thanh Văn làm quyến thuộc. Hai sa di làm Phật ở phương Đông, vị thứ nhất là A Súc (Akṣobhya) ở nước Hoan Hỷ (Abhirati), vị thứ hai tên là Tu Di Đảnh (Merukūṭa). Hai vị Phật ở phương Đông Nam, vị thứ nhất tên là Sư Tử Âm (Siṃhaghoṣa), vị thứ hai tên là Sư Tử Tướng (Siṃhadhvaja). Phương Nam hai vị Phật, vị thứ nhất tên là Hư Không Trụ (Ākāśapratiṣṭhita), vị thứ hai tên là Thường Diệt (Nityaparinirvṛta). Phương Tây Nam hai vị Phật, vị thứ nhất tên là Đế Tướng (Indradhvaja), vị thứ hai tên là Phạm Tướng (Brahmadhvaja). Phương Tây hai vị Phật, vị thứ nhất tên là A Di Đà (Amitāyus), vị thứ hai tên Độ Nhất Thiết Thế Gian Khổ Não (Sarvalokadhātū padravodvega pratyuttīrṇa). Phương Tây Bắc hai vị Phật, vị thứ nhất tên Đa Ma La Bạt Chiên Đàn Hương Thần Thông (Tamālapatra candanagandhābhijña), vị thứ hai tên Tu Di Tướng (Merukalpa). Phương Bắc hai vị Phật, vị thứ nhất tên Vân Tự Tại (Meghasvaradīpa), vị thứ hai tên Vân Tự Tại Vương (Meghasvararāja). Phật ở phương Đông Bắc tên là Hoại Nhất Thiết Thế Gian Bố Úy (Sarvalokabha yacchambhitatvavidhvaṃsanakara). Vị Phật thứ mười sáu là ta, Thích Ca Mâu Ni Phật (Śākyamuni), ở trong cõi Sa Bà (Sahālokā) thành Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Mười sáu vị sa di là cổ, thành Phật ở tám phương là kim. A Súc được phương này dịch là Vô Động.

7.1.3.1.3.2. Dung hội đệ tử xưa và nay

7.1.3.1.3.2.1. Vốn kết duyên to lớn

(Kinh) Chư tỳ kheo! Ngã đẳng vi sa di thời, các các giáo hóa vô lượng bách thiên vạn ức Hằng hà sa đẳng chúng sanh, tùng ngã văn pháp, vị A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)諸比丘！我等為沙彌時，各各教化無量百千萬億恆河沙等眾生，從我聞法，為阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Này các tỳ kheo! Chúng ta khi làm sa di, mỗi người đều giáo hóa vô lượng trăm ngàn vạn ức Hằng hà sa chúng sanh theo chúng ta nghe pháp vì Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Đây là nói về lúc mới nghe pháp, đều vì Vô Thượng Bồ Đề. Đó gọi là “tam thừa sơ tâm đều chẳng ngu muội nơi pháp”. Nhưng từ đấy trở đi, có thoái chuyển và bất thoái, khiến cho người được giải thoát có trước sau sai khác!

7.1.3.1.3.2.2. Giải trừ mối nghi đối với những người hiện thời vẫn trụ nơi địa vị Thanh Văn

(Kinh) Thử chư chúng sanh vu kim hữu trụ Thanh Văn địa giả, ngã thường giáo hóa A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề. Thị chư nhân đẳng, ưng dĩ thị pháp tiệm nhập Phật đạo. Sở dĩ giả hà? Như Lai trí huệ nan tín, nan giải.

Nguồn: Sách Phật học — budsas.net (Bình Anson) · tamtangpaliviet.net (Tỳ khưu Indacanda) · chuaduocsu.org (Chùa Dược Sư Lâm Đồng — Hải Triều Âm Toàn Tập) · Toàn tập Tâm Như – Trí Thủ, Ban Sưu tập tu viện Quảng Hương Già Lam (NXB Tổng Hợp TP.HCM 2002; tái bản NXB Phương Đông 2011) · sách phổ biến miễn phí từ kho Kindle và kho ổ ngoài của Không Hoa; ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn (cột nguồn) · sách Đợt 12 (9/2026) thầy thêm từ thư mục riêng, ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · sách Phật học phổ biến miễn phí trên mạng (9/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · thư mục sách Tuệ Sỹ (9/2026) thầy đưa vào, ghi công theo từng cuốn. · sách ebook của Pháp Thí Hội (phapthihoi.org, 10/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn.