Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Luân Quán Hội Nghĩa

14.2.2.4.1.2.2.1.2.1. Đối ứng thí dụ oai thế hàng phục các nước với pháp

(Kinh) Văn Thù Sư Lợi! Như Lai diệc phục như thị, dĩ Thiền Định, trí huệ lực, đắc pháp quốc độ, vương ư tam giới.

(經)文殊師利！如來亦復如是，以禪定，智慧力，得法國土，王於三界。

(Kinh: Này Văn Thù Sư Lợi! Như Lai cũng giống như thế, dùng sức Thiền Định và trí huệ, đạt được cõi nước pháp, làm vua trong tam giới).

“Thiền Định, trí huệ lực, đắc pháp quốc độ”: Thiền Định là hạnh từ nhẫn thành tựu. Phước đức trang nghiêm là giải thoát đức. Trí huệ là do hạnh “Không tòa” thành tựu. Trí huệ trang nghiêm chính là Bát Nhã đức. Dùng hai phép tu ấy để hiển thị một tánh, tương ứng với [thí dụ] Chuyển Luân Thánh Vương trong phần trên. Tuy là dòng dõi nhà vua, do có sức mạnh mẽ, cho nên được lên ngôi cao tột; vì thế nói “đắc pháp quốc độ” (đạt được cõi nước pháp), tức là chứng cõi Thường Tịch Quang. “Vương ư tam giới” (Vua trong tam giới): Thống nhiếp ba cõi Thật Báo, Phương Tiện và Đồng Cư, tương ứng với “dục dĩ oai thế hàng phục chư quốc” (muốn dùng oai thế hàng phục các nước), khiến cho họ đoạn Tam Hoặc, thoát khỏi hai loại tử (Biến Dịch và Phần Đoạn), thuận theo pháp tánh.

14.2.2.4.1.2.2.1.2.2. Đối ứng thí dụ “tiểu vương chẳng thuận tùng” với pháp

(Kinh) Nhi chư ma vương, bất khẳng thuận phục.

(經)而諸魔王，不肯順伏。

(Kinh: Nhưng các ma vương chẳng chịu thuận theo, phục tùng).

Nơi tam giới thuộc Đồng Cư bèn có ma vương Ái Kiến (Kiến Tư Hoặc), tam giới trong cõi Phương Tiện thì có ma vương Trần Sa, tam giới trong Thật Báo thì có ma vương Vô Minh. Chúng đều chẳng thuận theo pháp tánh.

14.2.2.4.1.2.2.1.2.3. Đối ứng với pháp chuyện dấy binh chinh phạt

(Kinh) Như Lai hiền thánh chư tướng, dữ chi cộng chiến.

(經)如來賢聖諸將，與之共戰。

(Kinh: Các tướng hiền thánh của Như Lai cùng chiến đấu với bọn chúng).

Tức là Thất Hiền tiền quân cho đến Tứ Quả hậu quân, giao chiến với các phiền não ái kiến trong tam giới.

14.2.2.4.1.2.2.1.2.4. Đối ứng với pháp chuyện “có công được vua hoan hỷ ban thưởng”

(Kinh) Kỳ hữu công giả, tâm diệc hoan hỷ, ư tứ chúng trung, vị thuyết chư kinh, linh kỳ tâm duyệt. Tứ dĩ Thiền Định, giải thoát, vô lậu, căn, lực chư pháp chi tài. Hựu phục tứ dữ Niết Bàn chi thành, ngôn đắc diệt độ, dẫn đạo kỳ tâm, linh giai hoan hỷ.

(經)其有功者，心亦歡喜，於四眾中，為說諸經，令其心悅。賜以禪定，解脫，無漏，根，力諸法之財。又復賜與涅槃之城，言得滅度，引導其心，令皆歡喜。

(Kinh: Do họ có công, tâm Phật cũng hoan hỷ, ở trong tứ chúng, vì họ nói các kinh, khiến cho tâm họ vui sướng. Ban cho các pháp tài như Thiền Định, giải thoát, vô lậu, căn, lực… Lại còn ban thưởng thành Niết Bàn, nói là “được diệt độ”, hướng dẫn tâm họ, khiến cho họ đều hoan hỷ).

Có thể hàng phục kiến ái thì gọi là “có công”, những điều khác dễ hiểu!

14.2.2.4.1.2.2.1.2.5. Đối ứng với pháp chuyện “chỉ không cho châu”

(Kinh) Nhi bất vị thuyết thị Pháp Hoa kinh.

(經)而不為說是法華經。

(Kinh: Nhưng chẳng vì họ nói kinh Pháp Hoa này).

Tuy trừ trược chướng, căn cơ Đại Thừa chưa phát. Vì thế, chẳng vì họ nói. Phần thứ nhất, “thí dụ về chẳng cho viên minh châu” đã xong.

14.2.2.4.1.2.2.2. Thí dụ ban cho viên châu

14.2.2.4.1.2.2.2.1. Lập thí dụ

(Kinh) Văn Thù Sư Lợi! Như Chuyển Luân Vương kiến chư binh chúng hữu đại công giả, tâm thậm hoan hỷ, dĩ thử nan tín chi châu, cửu tại kế trung, bất vọng dữ nhân, nhi kim dữ chi.

(經)文殊師利！如轉輪王見諸兵眾有大功者，心甚歡喜，以此難信之珠，久在髻中，不妄與人，而今與之。

(Kinh: Này Văn Thù Sư Lợi! Như vua Chuyển Luân thấy các quân lính có công to, tâm rất hoan hỷ, dùng viên châu khó tin ấy ở trong búi tóc đã lâu, chẳng tùy tiện cho người khác, mà nay đem cho).

Như Ý châu vương tròn sáng ví như Trung Đạo Thật Trí, thể toàn

vẹn ba đức, “viên” tức là Pháp Thân đức, “minh” tức là Bát Nhã đức. Châu Như Ý tuôn ra chất báu, tức Giải Thoát đức. Cực quả được tôn sùng, cho nên ở trên đỉnh đầu của vua. Kẻ bầy tôi từ trước tới nay chưa hề thấy nghe, vì thế gọi là “nan tín” (khó tin). Thật vì Quyền mà ẩn, cho nên nói “cửu tại kế trung” (ở trong búi tóc đã lâu). Tháo búi tóc tức là khai Quyền. “Cho châu” tức là hiển Thật.

14.2.2.4.1.2.2.2.2. Đối ứng với pháp

(Kinh) Như Lai diệc phục như thị, ư tam giới trung, vi đại pháp vương, dĩ pháp giáo hóa nhất thiết chúng sanh. Kiến hiền thánh quân, dữ ngũ ấm ma, phiền não ma, tử ma cộng chiến, hữu đại công huân, diệt tam độc, xuất tam giới, phá ma võng. Nhĩ thời, Như Lai diệc đại hoan hỷ. Thử Pháp Hoa kinh năng linh chúng sanh chí Nhất Thiết Trí, nhất thiết thế gian đa oán, nan tín, tiên sở vị thuyết, nhi kim thuyết chi.

(經)如來亦復如是，於三界中，為大法王，以法教化一切眾生。見賢聖軍，與五陰魔，煩惱魔，死魔共戰，有大功勳，滅三毒，出三界，破魔網。爾時，如來亦大歡喜。此法華經能令眾生至一切智，一切世間多怨，難信，先所未說，而今說之。

(Kinh: Như Lai cũng giống như thế, ở trong tam giới, làm đại pháp vương, dùng pháp giáo hóa hết thảy chúng sanh. Thấy quân hiền thánh giao chiến với ngũ ấm ma, phiền não ma, tử ma, có công huân to lớn, diệt tam độc, thoát tam giới, xé rách lưới ma. Lúc bấy giờ, Như Lai cũng rất hoan hỷ. Kinh Pháp Hoa này có thể khiến cho chúng sanh đạt tới Nhất Thiết Trí, hết thảy thế gian phần nhiều oán hận, khó tin, trước kia chưa từng nói mà nay nói ra).

Kinh Đại Tập nói: “Tri khổ, hoại Ấm Ma. Đoạn Tập, ly phiền não ma. Chứng Diệt, ly tử ma. Tu Đạo, hoại thiên tử ma” (Biết khổ, hoại Ấm Ma. Đoạn Tập lìa phiền não ma. Chứng Diệt, lìa tử ma. Tu Đạo, hoại thiên ma). Đấy là xét theo Tiểu Thừa phá tứ ma trong tam giới mà nói. Nhưng Tiểu Thừa tu đạo xuất thế, chỉ có thiên ma chẳng thể ngăn chướng, cho nên nói là “hoại thiên tử ma”. Thật ra, chưa thể hàng phục thiên ma.

Chỉ có Ứng Thân của Như Lai trong tám tướng thành đạo là thị hiện hàng phục thiên ma. Nay nói “dữ ngũ ấm ma, phiền não ma, tử ma cộng chiến, diệt tam độc, xuất tam giới” (cùng giao chiến với ngũ ấm ma, phiền não ma, tử ma, diệt tam độc, ra khỏi tam giới), tức là thành tựu Phần Đoạn. Lại nói “hữu đại công huân, phá ma võng” (có công huân lớn, xé rách lưới ma), tức là căn cơ Đại Thừa đã phát khởi. Vì thế nói “đại hoan hỷ nhi thuyết thử nan tín chi diệu kinh” (rất hoan hỷ mà nói kinh mầu nhiệm khó tin này).

(Kinh) Văn Thù Sư Lợi! Thử Pháp Hoa kinh thị chư Như Lai đệ nhất chi thuyết. Ư chư pháp trung, tối vi thậm thâm, mạt hậu tứ dữ, như bỉ cường lực chi vương, cửu hộ minh châu, kim nãi dữ chi. Văn Thù Sư Lợi! Thử Pháp Hoa kinh chư Phật Như Lai bí mật chi tạng. Ư chư kinh trung, tối tại kỳ thượng, trường dạ thủ hộ, bất vọng tuyên thuyết. Thỉ ư kim nhật, nãi dữ nhữ đẳng nhi phu diễn chi.

(經)文殊師利！此法華經是諸如來第一之說。於諸法中，最為甚深，末後賜與，如彼強力之王，久護明珠，今乃與之。文殊師利！此法華經諸佛如來秘密之藏。於諸經中，最在其上，長夜守護，不妄宣說。始於今日，乃與汝等而敷演之」。

(Kinh: Này Văn Thù Sư Lợi! Kinh Pháp Hoa này là lời dạy bậc nhất của các Như Lai. Trong các pháp, rất sâu tột cùng, ban cho sau cùng, [giống như] minh châu được nhà vua mạnh mẽ gìn giữ lâu ngày, nay bèn ban cho. Này Văn Thù Sư Lợi! Kinh Pháp Hoa này là tạng bí mật của chư Phật Như Lai. Trong các kinh là tối thượng, đêm dài thủ hộ, chẳng tùy tiện tuyên nói. Ngày nay mới phô diễn cho các ông).

Đã kết hợp pháp với thí dụ xong, lại nêu thí dụ nhằm phù hợp khít khao, ân cần tán thán, không gì chẳng trọn đủ. Muốn cho người nghe sanh ý tưởng khó gặp gỡ, nương vào An Lạc Hạnh để kính yêu, thọ trì, hoằng dương.

Phần Trường Hàng của thệ nguyện An Lạc Hạnh đã xong.

14.2.2.4.2. Kệ tụng

14.2.2.4.2.1. Trùng tụng hành pháp

14.2.2.4.2.1.1. Trùng tụng hạnh thành tựu

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: Thường hành nhẫn nhục, ai mẫn nhất thiết, nãi năng diễn thuyết, Phật sở tán kinh.

(經)爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：「常行忍辱，哀愍一切，乃能演說，佛所讚經。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng: Thường hành hạnh nhẫn nhục, tâm xót thương hết thảy, bèn có thể diễn nói, kinh được Phật tán thán).

Trong phần trước đã nói chung hạnh thành tựu, nay trùng tụng sự hiển thị riêng biệt. Câu thứ nhất trùng tụng hạnh “mặc áo [Như Lai]” thành tựu. Câu kế tiếp, trùng tụng hạnh “nhập thất” (vào nhà Như Lai) thành tựu. “Diễn thuyết” là trùng tụng hạnh “ngồi tòa của Như Lai” thành tựu.

14.2.2.4.2.1.2. Truy tụng hành pháp

14.2.2.4.2.1.2.1. Trùng tụng cảnh sở duyên của thệ nguyện

(Kinh) Hậu Mạt thế thời, trì thử kinh giả, ư gia, xuất gia, cập phi Bồ Tát, ưng sanh từ bi.

(經)後末世時，持此經者，於家出家，及非菩薩，應生慈悲。

(Kinh: Vào đời Mạt sau này, người thọ trì kinh này, với tại gia, xuất gia, và chẳng phải Bồ Tát, nên sanh lòng từ bi).

14.2.2.4.2.1.2.2. Trùng tụng nguyên do dấy lên thệ nguyện

(Kinh) Tư đẳng bất văn, bất tín thị kinh, tắc vi đại thất.

(經)斯等不聞，不信是經，則為大失。

(Kinh: Bọn họ chẳng được nghe, chẳng tin tưởng kinh này, chính là mất mát to lớn).

14.2.2.4.2.1.2.3. Trùng tụng lập thệ nguyện

(Kinh) Ngã đắc Phật đạo, dĩ chư phương tiện, vị thuyết thử pháp, linh trụ kỳ trung.

(經)我得佛道，以諸方便，為說此法，令住其中。

(Kinh: Ta đã đắc Phật đạo, bèn dùng các phương tiện, vì họ thuyết pháp này, khiến họ trụ trong đó).

Phần thứ nhất, “trùng tụng hành pháp” đã xong.

14.2.2.4.2.2. Trùng tụng tán thán kinh

Chỉ trùng tụng phần dựa theo thí dụ để rộng tán thán, chẳng trùng tụng sự tán thán đại lược dựa theo pháp. Phần Trường Hàng lại có hai thí dụ và hai phần đối ứng thí dụ với pháp, nay kệ tụng chia thành hai phần: Một là trùng tụng chung hai thí dụ. Hai là trùng tụng chung hai phần đối ứng với pháp.

14.2.2.4.2.2.1. Trùng tụng chung hai thí dụ

(Kinh) Thí như cường lực, Chuyển Luân chi vương, binh chiến hữu công, thưởng tứ chư vật, tượng, mã, xa thặng, nghiêm thân chi cụ, cập chư điền trạch, tụ lạc, thành ấp, hoặc dữ y phục, chủng chủng trân bảo, nô tỳ, tài vật, hoan hỷ tứ dữ. Như hữu dũng kiện, năng vi nan sự, vương giải kế trung, minh châu tứ chi.

(經)譬如強力，轉輪之王，兵戰有功，賞賜諸物，象馬車乘，嚴身之具，及諸田宅，聚落城邑，或與衣服，種種珍寶，奴婢財物，歡喜賜與。如有勇健，能為難事，王解髻中，明珠賜之。

(Kinh: Ví như vua mạnh mẽ, bậc Chuyển Luân thánh vương, quân chiến đấu có công, ban thưởng cho các vật, voi, ngựa, và xe cộ, các vật trang nghiêm thân, và thưởng cho ruộng nhà, thôn xóm, hoặc thành ấp, hoặc ban cho y phục, đủ mọi thứ trân bảo, nô tỳ và của cải, đều hoan hỷ thưởng cho. Như có kẻ mạnh mẽ, có thể làm chuyện khó, vua bèn tháo búi tóc, thưởng cho viên minh châu).

Ba bài kệ đầu trùng tụng thí dụ “chẳng ban cho bảo châu”, bài kệ cuối cùng trùng tụng thí dụ “ban thưởng bảo châu”.

14.2.2.4.2.2.2. Trùng tụng hai phần đối ứng với pháp

(Kinh) Như Lai diệc nhĩ, vi chư pháp vương, nhẫn nhục đại lực, trí huệ bảo tạng, dĩ đại từ bi, như pháp hóa thế. Kiến nhất thiết nhân, thọ chư khổ não, dục cầu giải thoát, dữ chư ma chiến. Vị thị chúng sanh, thuyết chủng chủng pháp. Dĩ đại phương tiện, thuyết thử chư kinh. Ký tri chúng sanh, đắc kỳ lực dĩ, mạt hậu nãi vị, thuyết thị Pháp Hoa. Như vương giải kế, minh châu dữ chi. Thử kinh vi tôn, chúng sanh trung thượng. Ngã thường thủ hộ, bất vọng khai thị. Kim chánh thị thời, vị nhữ đẳng thuyết.

(經)如來亦爾，為諸法王，忍辱大力，智慧寶藏，以大慈悲，如法化世。見一切人，受諸苦惱，欲求解脫，與諸魔戰。為是眾生，說種種法。以大方便，說此諸經。旣知眾生，得其力已，末後乃為，說是法華。如王解髻，明珠與之。此經為尊，眾經中上。我常守護，不妄開示。今正是時，為汝等說。

(Kinh: Như Lai cũng như thế, là vua của các pháp, sức nhẫn nhục to lớn, có kho báu trí huệ, do lòng đại từ bi, đúng như pháp độ đời. Thấy hết thảy mọi người, đang chịu các khổ não, mong muốn được giải thoát, cùng các ma chiến đấu. Bèn vì chúng sanh ấy, nói ra các thứ pháp. Dùng phương tiện to lớn, để nói các kinh điển. Đã biết các chúng sanh, đều đắc lực cả rồi, cuối cùng sẽ vì họ, nói kinh Pháp Hoa này. Như vua gỡ búi tóc, đem minh châu ban cho. Kinh này đáng tôn quý, đứng đầu trong các kinh. Ta thường luôn thủ hộ, chẳng tùy tiện khai thị. Nay chính là phải lúc, bèn vì các ông nói).

Ba bài kệ rưỡi đầu trùng tụng đối ứng pháp với thí dụ “chẳng cho châu”. Ba bài kệ sau, trùng tụng đối ứng pháp với chuyện “cho châu”.

Phần thứ hai, “giải thích phương pháp tu hành” đã xong.

14.2.3. Nêu chung tướng thực hành thành tựu

14.2.3.1. Kết khuyến tứ hạnh

(Kinh) Ngã diệt độ hậu, cầu Phật đạo giả, dục đắc an ổn, diễn thuyết tư kinh, ưng đương thân cận, như thị tứ pháp.

(經)我滅度後，求佛道者，欲得安隱，演說斯經，應當親近，如是四法。

(Kinh: Sau khi ta diệt độ, hễ ai cầu Phật đạo, mong muốn được an ổn, diễn nói bộ kinh này, thì phải nên thân cận, bốn pháp như thế đó).

14.2.3.2. Nêu ra ba quả báo để khuyên nhủ

Cũng gọi là “ba chướng thanh tịnh”. Phần này lại chia thành ba tiểu đoạn:

14.2.3.2.1. Chuyển báo chướng, tức chuyển hiện báo

(Kinh) Độc thị kinh giả, thường vô ưu não, hựu vô bệnh thống, nhan sắc tiễn bạch.

(經)讀是經者，常無憂惱，又無病痛，顏色鮮白。

(Kinh: Người đọc bộ kinh này, thường chẳng có ưu não, lại chẳng bị đau bệnh, vẻ mặt trắng, sáng tươi).

Thường chẳng có ưu sầu, khổ não, [tức là] chuyển cái tâm trong hiện báo. Lại chẳng có bệnh khổ v.v… tức là chuyển sắc diện trong hiện báo.

14.2.3.2.2. Chuyển nghiệp chướng báo, tức là chuyển sanh báo

(Kinh) Bất sanh bần cùng, ty tiện xú lậu.

(經)不生貧窮，卑賤醜陋。

(Kinh: Chẳng sanh làm bần cùng, hèn hạ và xấu xí).

Do cái nhân ác nghiệp, bèn cảm ác quả. Trì kinh thì sẽ chẳng tạo nghiệp bần tiện. Do vậy, chẳng sanh vào chỗ hèn tệ!

14.2.3.2.3. Chuyển phiền não chướng, tức là chuyển hậu báo

14.2.3.2.3.1. Nói riêng: Chuyển biến ba món phiền não chướng

14.2.3.2.3.1.1. Chuyển tham chướng

(Kinh) Chúng sanh nhạo kiến, như mộ hiền thánh. Thiên chư đồng tử, dĩ vi cấp sử.

(經)眾生樂見，如慕賢聖。天諸童子，以為給使。

(Kinh: Chúng sanh ưa thích thấy, như ngưỡng mộ hiền thánh. Các đồng tử cõi trời, sẽ làm kẻ hầu hạ).

Người lắm tham dục sẽ bị kẻ khác coi thường, khinh mạn. Lại còn chướng ngại sanh làm Phạm Thiên. Nay chuyển tham dục chướng, cho nên được chúng sanh tôn kính, ngưỡng mộ, các đồng tử cõi trời làm kẻ hầu!

14.2.3.2.3.1.2. Chuyển sân chướng

(Kinh) Đao trượng bất gia, độc bất năng hại. Nhược nhân ác mạ, khẩu tắc bế tắc. Du hành vô úy, như sư tử vương.

(經)刀杖不加，毒不能害。若人惡罵，口則閉塞。遊行無畏，如師子王。

(Kinh: Đao, gậy chẳng thể đánh, chất độc chẳng thể hại. Nếu kẻ nào rủa sả, miệng hắn sẽ tắc nghẽn. Dạo chơi không sợ hãi, giống như sư tử chúa).

Xả sân sẽ trừ đao tiễn bên trong. Vào trong chiến trận thì những thứ sắc bén bên ngoài chẳng thể gây tổn thương được!

14.2.3.2.3.1.3. Chuyển si chướng

(Kinh) Trí huệ quang minh, như nhật chi chiếu.

(經)智慧光明，如日之照。

(Kinh: Quang minh của trí huệ, chiếu như vầng mặt trời).

Phần thứ nhất, “nói riêng về sự chuyển biến của ba món phiền não chướng” đã xong.

14.2.3.2.3.2. Nói chung về sự chuyển đổi hết thảy phiền não chướng

Do An Lạc Hạnh đã là hạnh của Như Lai; cho nên người hoằng kinh biểu hiện sẵn sự thành tựu nơi quả. Hãy nên biết công năng hoằng dương có sức mạnh chẳng nhỏ. Hơn nữa, chuyện trong trăm ngàn vạn ức kiếp đều ở trong một niệm mộng, biểu thị diệu pháp chẳng thể nghĩ bàn. Vô lượng trong một, một trong vô lượng, tướng ấy hiện tiền, sau này chắc chắn sẽ đắc quả. Suốt đời hoằng giáo, công siêu lũy kiếp!

14.2.3.2.3.2.1. Trong mộng, thấy được dự vào địa vị Thập Tín Tương Tự

(Kinh) Nhược ư mộng trung, đản kiến diệu sự. Kiến chư Như Lai, tọa sư tử tòa, chư tỳ kheo chúng, vi nhiễu thuyết pháp. Hựu kiến long thần, A Tu La đẳng, số như Hằng sa, cung kính hiệp chưởng. Tự kiến kỳ thân, nhi vị thuyết pháp.

(經)若於夢中，但見妙事。見諸如來，坐師子座，諸比丘眾，圍繞說法。又見龍神，阿修羅等，數如恆沙，恭敬合掌。自見其身，而為說法。

(Kinh: Hoặc là ở trong mộng, chỉ thấy chuyện mầu nhiệm. Thấy các vị Như Lai, ngồi trên tòa sư tử, thấy các vị tỳ kheo, vây quanh nghe thuyết pháp. Lại thấy các rồng, thần, hàng A Tu La thảy, số như cát sông Hằng, đều cung kính chắp tay. Tự thấy thân chính mình, đang vì họ thuyết pháp).

Hai câu đầu, nói gộp chung cho các câu kinh văn [trong đoạn này]. Bốn câu kế đó, thấy Phật, nghe pháp, biểu thị “trên là cầu Phật đạo”. “Vị long thần đẳng thuyết pháp” (Vì rồng, thần thuyết pháp) biểu thị “dưới hóa độ chúng sanh”.

14.2.3.2.3.2.2. Trong mộng, nhập địa vị Kiến Đạo thuộc Sơ Trụ

(Kinh) Hựu kiến chư Phật, thân tướng kim sắc, phóng vô lượng quang, chiếu ư nhất thiết. Dĩ phạm âm thanh, diễn thuyết chư pháp. Phật vị tứ chúng, thuyết vô thượng pháp, kiến thân xử trung, hiệp chưởng tán Phật. Văn pháp hoan hỷ, nhi vị cúng dường, đắc Đà La Ni, chứng bất thoái trí. Phật tri kỳ tâm, thâm nhập Phật đạo, tức vị thọ ký, thành tối Chánh Giác. Nhữ thiện nam tử, đương ư lai thế, đắc vô lượng trí, Phật chi đại đạo. Quốc độ nghiêm tịnh, quảng đại vô tỷ. Diệc hữu tứ chúng, hiệp chưởng thính pháp.

(經)又見諸佛，身相金色，放無量光 ，照於一切。以

梵音聲，演說諸法。佛為四眾，說無上法，見身處中，合掌讚佛。聞法歡喜，而為供養，得陀羅尼，證不退智。佛知其心，深入佛道，即為授記，成最正覺。汝善男子，當於來世，得無量智，佛之大道。國土嚴淨，廣大無比。亦有四眾，合掌聽法。

(Kinh: Lại còn thấy chư Phật, thân tướng sắc vàng ròng, phóng vô lượng quang minh, chiếu soi khắp hết thảy. Dùng âm thanh thanh tịnh, để diễn nói các pháp. Phật bèn vì tứ chúng, diễn nói vô thượng pháp. Tự thấy mình trong đó, chắp tay tán thán Phật. Nghe pháp lòng hoan hỷ, bèn thực hiện cúng dường, đạt được Đà La Ni, chứng được trí bất thoái. Phật biết tâm người ấy, đã thâm nhập Phật đạo, thọ ký cho người ấy: Thành Chánh Giác cao tột. Các ông thiện nam tử! Sẽ ở trong đời sau, đạt được vô lượng trí, đạo to lớn của Phật. Quốc độ đều nghiêm tịnh, rộng lớn chẳng sánh bằng. Cũng sẽ có tứ chúng, chắp tay lắng nghe pháp).

Thấy thân mình ở trong ấy, biểu thị nhập Thật. Nghe pháp hoan hỷ, biểu thị ngộ viên nhân. Sở chứng giống như Hoan Hỷ Địa trong Biệt Giáo, đạt được Đà La Ni, tức ba món Tổng Trì. Chứng bất thoái trí tức là ba món Bất Thoái. Thọ ký thành Phật tức là thọ ký Vô Sanh trong hiện tiền.

14.2.3.2.3.2.3. Mộng thấy dự vào địa vị Tu Đạo trong Trụ, Hạnh, Hồi Hướng

(Kinh) Hựu kiến tự thân, tại sơn lâm trung, tu tập thiện pháp, chứng chư Thật Tướng, thâm nhập Thiền Định, kiến thập phương Phật.

(經)又見自身，在山林中，修習善法，證諸實相，深入禪定，見十方佛。

(Kinh: Lại thấy chính thân mình, ở trong chốn núi rừng, tu tập các thiện pháp, chứng được các Thật Tướng, thâm nhập các Thiền Định, trông thấy mười phương Phật).

“Thiện pháp” là dấy lên huệ hạnh và hành hạnh xứng tánh, tức là bảy khoa đạo phẩm, mười Ba La Mật, tứ đẳng, tứ nhiếp, tam muội, tổng trì v.v… hết thảy các Phật đạo. Thật Tướng chính là Trung Đạo. Trung Đạo chẳng phải một, chẳng phải nhiều. Do phá bốn mươi phẩm Hoặc, liền có bốn mươi lượt phần chứng Trung Đạo. Vì thế nói là “chứng chư Thật Tướng”. “Thâm nhập Thiền Định” tức là Thủ Lăng Nghiêm Định, chẳng dùng hai tướng để thấy Như Lai. Vì thế nói “thấy thập phương Phật”. Lại nữa, hậu tâm Bồ Tát nhập Kim Cang Định, chư Phật hiện tiền quán đảnh thọ chức. Vì thế nói “thấy thập phương Phật”.

14.2.3.2.3.2.4. Mộng nhập địa vị Cứu Cánh Diệu Giác

(Kinh) Chư Phật thân kim sắc, bách phước tướng trang nghiêm. Văn pháp vị nhân thuyết, thường hữu thị hảo mộng. Hựu mộng tác quốc vương, xả cung điện, quyến thuộc, cập thượng diệu ngũ dục, hành nghệ ư đạo tràng. Tại Bồ Đề thụ hạ, nhi xử sư tử tòa, cầu đạo quá thất nhật, đắc chư Phật chi trí. Thành vô thượng đạo dĩ, khởi nhi chuyển pháp luân. Vị tứ chúng thuyết pháp, kinh thiên vạn ức kiếp, thuyết vô lậu diệu pháp, độ vô lượng chúng sanh. Hậu đương nhập Niết Bàn, như yên tận đăng diệt.

(經)諸佛身金色，百福相莊嚴。聞法為人說，常有是好夢。又夢作國王，捨宮殿眷屬，及上妙五欲，行詣於道場。在菩提樹下，而處師子座，求道過七日，得諸佛之智。成無上道已，起而轉法輪。為四眾說法，經千萬億劫，說無漏妙法，度無量眾生。後當入涅槃，如煙盡燈滅。

(Kinh: Chư Phật thân kim sắc, tướng trăm phước trang nghiêm. Nghe pháp vì người nói, thường sẽ có mộng lành. Lại mộng làm quốc vương, bỏ cung điện, quyến thuộc, và ngũ dục thượng diệu, đi tới chỗ đạo tràng. Ở dưới cội Bồ Đề, ngồi trên tòa sư tử, cầu đạo quá bảy ngày, đạt được trí chư Phật. Đã thành vô thượng đạo, đứng lên chuyển pháp luân. Vì tứ chúng thuyết pháp, trải ngàn vạn ức kiếp, nói diệu pháp vô lậu, độ vô lượng chúng sanh. Sau sẽ nhập Niết Bàn, như khói hết, đèn tắt).

Mộng tám tướng thành Phật nhằm hiển thị Diệu Giác. Từ Tu Đà Hoàn cho đến Bích Chi Phật đều có mộng, chỉ riêng Phật không có mộng, do chẳng có nghi, chẳng có tập khí. Kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương nói khi sắp chứng Thập Địa, đều là trước tiên nằm mộng. Mộng chính là độc đầu ý thức, xứng hợp với thùy miên tâm sở, huyễn hiện các thứ cảnh giới trong ba đời. Mộng tương ứng với chuyện quá khứ, tức là hình bóng của tập khí. Nếu tương ứng với chuyện trong vị lai, tức là điềm báo trước tốt xấu. Nay trì “kinh vương” (vua của các kinh), có giấc mộng lành, vị lai chẳng hư huyễn, chính là điều tốt lành.

Phần thứ hai, “nêu ra ba thứ quả báo để khuyên nhủ” đã xong.

14.2.3.3. Tổng kết

(Kinh) Nhược hậu ác thế trung, thuyết thị đệ nhất pháp, thị nhân đắc đại lợi, như thượng chư công đức.

(經)若後惡世中，說是第一法，是人得大利，如上諸功德」。

(Kinh: Nếu trong đời ác sau, nói pháp bậc nhất này, người ấy được lợi lớn, các công đức như trên).

Phẩm An Lạc Hạnh này vốn đặc biệt chỉ bày đường lối hoằng pháp cho kẻ sơ tâm, có đủ quán pháp của mười thừa. Nay chỉ bày đại lược, khiến cho [hành nhân] có chỗ để duyên tâm. Quán tướng như thật của các pháp:

Phép Quán thứ nhất là cảnh chẳng thể nghĩ bàn. Đối với người tại gia và xuất gia khởi tâm đại từ. Đối với kẻ chẳng phải Bồ Tát, khởi tâm đại bi.

Thứ hai là thật sự phát Bồ Đề tâm. Đối với mỗi nghiệp trong ba nghiệp, đều có Chỉ Hạnh và Quán Hạnh.

Thứ ba là thiện xảo an tâm. Quán hết thảy các pháp là Không, bình đẳng.

Thứ tư là phá pháp trọn khắp, cũng chẳng hành, chẳng phân biệt.

Thứ năm là biết thông, tắc, ba nghiệp và thệ nguyện chính là Tứ Niệm Xứ của Viên Giáo. Nương vào Viên Giáo mà đoạn nhị ác, sanh nhị thiện, thành tựu Như Ý, Căn, Lực, Giác, Đạo.

Thứ sáu là điều hòa đạo phẩm thích đáng, lìa mười thứ não loạn v.v...

Thứ bảy đối trị nhằm giúp cho khai hiển.

Điều được thấy trong mộng biểu thị địa vị thứ tám, chẳng bộp chộp, tâm cũng chẳng kinh hoảng.

Thứ chín là có thể an nhẫn. Đối với pháp, chẳng thấy có gì để hành.

Thứ mười là lìa pháp ái, gộp chung tứ hạnh.

Mười phép Quán đã đều nói đại lược.

Lại luận định tỉ mỉ, trong mỗi hạnh, đều trọn đủ mười pháp. Lại nữa, mười pháp là chánh. Tứ hạnh là trợ. Dù bốn hay mười, đều dính dáng nhân quả. Lại nữa, bốn hạnh là Tổng, mười Quán là Biệt. Dù tổng hay biệt, đều thông ngang lẫn dọc, mười pháp hướng dẫn lý không gì chẳng rốt cùng, sự an bài sắp đặt trong tứ hạnh há hạn cuộc nơi khởi đầu? Diệu hạnh Viên đạo từ đầu đến cuối chẳng khác! Nghĩa Lục Tức đã rõ, đã có chỗ để đặt chân. Phần thứ nhất, “khai Quyền hiển Thật trong Tích Môn” đã xong. Giải thích phẩm An Lạc Hạnh cũng xong; kế đó, giải thích phẩm Tùng Địa Dũng Xuất.

15. Tùng Địa Dũng Xuất Phẩm Đệ Thập Ngũ

從地涌出品第十五

Phẩm thứ mười lăm: Từ dưới đất vọt lên

Thầy nghiêm, đạo tôn quý, tận tụy vâng hành. Do mạng lệnh của Như Lai, [các vị Bồ Tát từ] bốn phương ồ ạt vọt lên. Vì thế nói là phẩm Tùng Địa Dũng Xuất (đạo ở nơi thầy, vì thế là “đạo tôn quý”. Thầy có đạo nên là “thầy nghiêm”. Do thầy nghiêm, cho nên mạng lệnh của thầy chẳng thể trái. Do đạo tôn quý, nên thầy hạ mạng lệnh, [các đệ tử] ắt phải nhóm tới). “Mạng lệnh”:

Một, do cuối phẩm Kiến Bảo Tháp có nói: “Phật dục dĩ thử Diệu Pháp Hoa Kinh phó chúc hữu tại” (Đức Phật mong có người để phó chúc kinh Diệu Pháp Liên Hoa này). Mạng lệnh ấy chính là mạng lệnh chung.

Hai, do trong phần đầu phẩm này, các vị Bồ Tát ở phương khác thỉnh Phật cho phép hoằng pháp, đức Phật ngăn lại, bảo: “Ngã thử Sa Bà thế giới, tự hữu lục vạn Hằng hà sa đẳng” (Thế giới Sa Bà của ta tự có Bồ Tát nhiều như số cát trong sáu vạn sông Hằng). Đó chính là mạng lệnh riêng. Đấy là Thế Giới Tất Đàn.

Hóa độ chúng sanh khắp ba đời, tạo lợi ích rộng lớn không ngằn hạn. Một vầng trăng có vạn bóng, ai có thể suy lường? Triệu vời [các vị Bồ Tát từ phương dưới] tới để thị hiện, càng nhấn mạnh thêm lợi ích do hoằng kinh. Vì thế nói là phẩm Tùng Địa Dũng Xuất (đó là Vị Nhân Tất Đàn).

Hư không lặng lẽ, chẳng sáng, chẳng tối, hoặc là do [chúng sanh] chấp Tích mà ẩn khuất Bổn, [đức Phật phải] triệu vời [các đệ tử từ] thuở xưa để chỉ bày hiện tại, phá chấp trước đối với “gần” (tức chấp trước “Như Lai chỉ mới thành Phật trong đời này hơn bốn mươi năm”) để hiển lộ chuyện “xa” (Ngài đã thành Phật từ vô lượng vô biên chẳng thể nghĩ bàn kiếp trước). Vì thế nói là phẩm Tùng Địa Dũng Xuất (“Hư không” là sánh ví Lý. Lý chẳng có sáng hay tối. Nương theo Lý mà thành tựu Sự. Sự có Bổn và Tích. Hoặc chấp Tích gần gũi mà đánh mất Bổn xa xôi. Đối với Bổn Tích mà còn mê, huống hồ đối với chuyện Nhất Thừa chẳng thể nghĩ bàn! Vì thế, các đệ tử thuộc Bổn sống trong hư không thuộc phương dưới. Vị thầy thuộc Bổn địa, ngự trong hư không đã lâu. Nay thầy trò đều ở trong hư không trong hiện thời. Hư không lâu đời và hư không hiện thời, hư không thuộc phương dưới và hư không thuộc phương trên, tuy về Thể là một, nhưng đệ tử nơi Bổn vốn đã biết cận Tích, chứ các đệ tử trong hiện thời vẫn mê nơi viễn Bổn. Vì sự chấp trước đối với Cận (mê chấp đối với cận Tích), [đức Phật] bèn triệu vời [các đệ tử] xưa kia để chỉ bày [cho các đệ tử trong] hiện tại. Nay đệ tử [trong hiện tại] do nghi mà thỉnh vấn, được nghe nói [thọ lượng lâu xa của Như Lai] mới phá điều ác “chấp gần”. Đó là Đối Trị Tất Đàn).

Nơi Tịch Diệt đạo tràng, cha trẻ tuổi, lại còn uống thuốc Chủng Trí trẻ trung đã lâu, cho nên già chẳng bằng trẻ. Con đã già nua nơi Tịch Quang cũng từ lâu đã nhận lấy toa thuốc bất tử thường trụ, cho nên trẻ mà như già, chỉ bày lực dụng của thuốc ấy, khiến cho [chúng sanh nghe pháp này sẽ] đều hay biết. Vì thế nói phẩm Tùng Địa Dũng Xuất (đó là Đệ Nhất Nghĩa Tất Đàn).

Kinh văn chép “tùng hà sở lai, dĩ hà nhân duyên tập?” (từ chỗ nào đến? Do nhân duyên gì mà tụ tập?) Hãy nên biết nhân duyên Tứ Tất Đàn; vì thế “dũng xuất” (món Tất Đàn thứ nhất thuộc kinh văn trong phẩm này. Ý thứ hai kèm thêm kinh văn trong phẩm sau. Món Tất Đàn thứ ba và thứ tư tham chiếu phẩm sau, đều nhằm giúp thành tựu chuyện “hiển viễn” trong phần sau. “Thiện sanh, ác phá” là do đã thấy Bổn. Vì thế biết Thế Giới Tất Đàn chính là nguyên do của ba món Tất Đàn (Vị Nhân, Đối Trị, Đệ Nhất Nghĩa) sau đó. Nay phẩm Dũng Xuất chuyên thuộc Thế Giới Tất Đàn).

* Phần “khai cận, hiễn viễn” thuộc Bổn Môn

Chia thành ba phần:

Một, từ đầu phẩm này cho tới câu “nhữ đẳng tự đương nhân thị đắc văn” (chính các ông sẽ do đó mà được nghe) là Tự Đoạn (đoạn kinh văn tương ứng với Tự Phần của Bổn Môn).

Hai, từ “nhĩ thời, Thích Ca Mâu Ni Phật cáo Di Lặc Bồ Tát” (lúc bấy giờ, Thích Ca Mâu Ni Phật bảo Di Lặc Bồ Tát) trở đi cho đến phần đầu phẩm Phân Biệt Công Đức, ngài Di Lặc nói kệ, chính là đoạn Chánh Thuyết [của Bổn Môn].

Ba, từ “nhĩ thời, Phật cáo Di Lặc” (Lúc bấy giờ, Phật bảo Di Lặc) cho đến hết phẩm Thường Bất Khinh, gồm ba phẩm rưỡi, chính là đoạn Lưu Thông [của Bổn Môn].

15.1. Tự đoạn (Tự phần của Bổn Môn)

15.1.1. Từ dưới đất vọt lên

15.1.1.1. Bồ Tát trong phương khác thỉnh cầu hoằng kinh

(Kinh) Nhĩ thời, tha phương quốc độ chư lai Bồ Tát Ma Ha Tát quá bát Hằng hà sa số, ư đại chúng trung khởi, hiệp chưởng tác lễ, nhi bạch Phật ngôn: Thế Tôn! Nhược thính ngã đẳng ư Phật diệt hậu, tại thử Sa Bà thế giới, cần gia tinh tấn, hộ trì, độc tụng, thư tả, cúng dường thị kinh điển giả, đương ư thử độ nhi quảng thuyết chi.

(經)爾時，他方國土諸來菩薩摩訶薩過八恒河沙數，於大眾中起，合掌作禮，而白佛言：「世尊！若聽我等於佛滅後，在此娑婆世界，勤加精進，護持，讀誦，書寫，供養是經典者，當於此土而廣說之」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, các vị Bồ Tát Ma Ha Tát đến từ các quốc độ ở phương khác nhiều hơn số cát trong tám sông Hằng, từ trong đại chúng đứng dậy, chắp tay làm lễ, bạch cùng đức Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Nếu cho phép chúng con sau khi đức Phật diệt độ, ở trong thế giới Sa Bà này, càng thêm siêng năng, tinh tấn, hộ trì, đọc tụng, biên chép, cúng dường kinh điển này, chúng con sẽ rộng nói trong cõi này).

Các Bồ Tát ở phương khác đã nghe phần Lưu Thông thuộc Tích Môn xong, ngưỡng mộ phước thù thắng do lưu thông kinh, cho nên nguyện trụ trong cõi này để hoằng truyền, tuyên dương.

15.1.1.2. Như Lai chẳng hứa khả

(Kinh) Nhĩ thời, Phật cáo chư Bồ Tát Ma Ha Tát chúng: Chỉ! Thiện nam tử! Bất tu nhữ đẳng hộ trì thử kinh. Sở dĩ giả hà? Ngã Sa Bà thế giới tự hữu lục vạn Hằng hà sa đẳng Bồ Tát Ma Ha Tát. Nhất nhất Bồ Tát, các hữu lục vạn Hằng hà sa quyến thuộc. Thị chư nhân đẳng năng ư ngã diệt hậu, hộ trì, độc tụng, quảng thuyết thử kinh.

(經)爾時，佛告諸菩薩摩訶薩眾：「止！善男子！不須汝等護持此經。所以者何？我娑婆世界自有六萬恒河沙等菩薩摩訶薩。一一菩薩，各有六萬恒河沙眷屬。是諸人等能於我滅後，護持，讀誦，廣說此經」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Phật bảo các vị Bồ Tát Ma Ha Tát: Thôi! Thiện nam tử! Chẳng cần các ông hộ trì kinh này. Vì lẽ nào vậy? Thế giới Sa Bà của ta tự có hàng Bồ Tát Ma Ha Tát nhiều như số cát trong sáu vạn sông Hằng. Mỗi vị Bồ Tát đều có quyến thuộc nhiều như số cát trong sáu vạn sông Hằng. Những người ấy sau khi ta diệt độ sẽ có thể hộ trì, đọc tụng, rộng nói kinh này).

Như Lai ngăn trở, có ba nghĩa:

Một, các ông ai nấy đều đã có trách nhiệm của chính mình. Nếu trụ trong cõi này, sẽ bỏ phế lợi ích trong cõi kia!

Hai, Bồ Tát ở phương khác kết duyên sự với cõi này nông cạn. Dẫu muốn tuyên nói, truyền trao, ắt chẳng có lợi ích to lớn.

Ba, nếu [đức Phật] lại chấp thuận, sẽ chẳng thể triệu vời [các Bồ Tát thuộc] phương dưới. Nếu các Bồ Tát từ phương dưới chẳng đến, sẽ chẳng thể “phá cận, hiển viễn”.

Hỏi: Chư Phật, Bồ Tát phân thân tán ảnh trọn khắp mười phương, khuyên dụ, giáo hóa hết thảy, há có đây, kia, mà nói là “trách nhiệm của chính mình” và “phế bỏ phương kia?”

Đáp: Tâm của Phật, Bồ Tát thật sự chẳng có đây hay kia, nhưng căn cơ thì có tồn tại hay không; từ vô thỉ vốn đã là như vậy! Thoạt đầu, Phật, Bồ Tát kết duyên từ chỗ này, mà Phật, Bồ Tát cũng thành thục từ chỗ này. Do vậy, cần phải triệu vời [các Bồ Tát] từ phương dưới. Triệu vời các Bồ Tát từ phương dưới tới cũng có ba nghĩa:

Một, họ là đệ tử của ta, phải nên hoằng dương pháp của ta.

Hai, do [họ có] duyên sâu rộng, họ có thể tạo lợi ích trọn khắp trong cõi này và trọn khắp các cõi ta đã phân thân.

Ba, nhằm khai cận, hiển viễn (do mỗi vị [Bồ Tát từ các quốc độ ở phương khác] đều có trách nhiệm riêng của chính họ, sẽ chẳng có Thế Giới Ích [đối với chúng sanh trong cõi Sa Bà]. Do kết duyên sự nông cạn, chẳng có Vị Nhân Ích. Chẳng thể phá [chấp trước “Phật Thích Ca mới thành Phật”] gần đây, sẽ không có Đối Trị Ích. Chẳng hiển lộ [Như Lai đã thành Phật từ lâu] xa, sẽ chẳng có Đệ Nhất Nghĩa Ích. Do không có bốn điều lợi ích, cho nên [đức Phật] ngăn trở. Con hoằng pháp của cha, sẽ có Thế Giới Ích. Kết duyên sâu rộng, bèn có Vị Nhân Ích. Khai cận (chỉ ra Phật Thích Ca thành Phật mới hơn bốn mươi năm chỉ là thị hiện), bèn có Đối Trị Ích. Hiển viễn (chỉ ra Phật Thích Ca thật sự đã thành Phật từ bao kiếp trước), bèn có Đệ Nhất Nghĩa Ích. Do có bốn điều lợi ích, cho nên triệu vời).

15.1.1.3. [Bồ Tát] từ phương dưới vọt lên

15.1.1.3.1. Người kết tập kinh trần thuật sự tướng

15.1.1.3.1.1. Vọt lên

(Kinh) Phật thuyết thị thời, Sa Bà thế giới tam thiên đại thiên quốc độ, địa giai chấn liệt, nhi ư kỳ trung, hữu vô lượng thiên vạn ức Bồ Tát Ma Ha Tát đồng thời dũng xuất.

(經)佛說是時，娑婆世界三千大千國土，地皆振裂，而於其中，有無量千萬億菩薩摩訶薩同時涌出。

(Kinh: Lúc đức Phật nói như thế, trong tam thiên đại thiên quốc độ của thế giới Sa Bà, đất đều rúng động, nứt ra, nhưng ở trong đó, có vô lượng ngàn vạn ức Bồ Tát Ma Ha Tát cùng lúc vọt ra).

Đất che phủ quyến thuộc tại Bổn, như Tích ẩn Bổn. Nay khai Tích hiển Bổn, cho nên đất nứt ra để biểu thị.

15.1.1.3.1.2. Thân tướng [của các vị Bồ Tát ấy]

(Kinh) Thị chư Bồ Tát, thân giai kim sắc, tam thập nhị tướng, vô lượng quang minh.

(經)是諸菩薩，身皆金色，三十二相，無量光明。

(Kinh: Các vị Bồ Tát ấy, thân đều sắc vàng, ba mươi hai tướng, vô lượng quang minh).

15.1.1.3.1.3. Trụ xứ

(Kinh) Tiên tận tại thử Sa Bà thế giới chi hạ, thử giới hư không trung trụ.

(經)先盡在此娑婆世界之下，此界虛空中住。

(Kinh: Trước đó, họ đều ở phía dưới thế giới Sa Bà này, cõi ấy trụ trong hư không).

[Chánh kinh nói] “tại thử thế giới chi hạ” (ở phía dưới thế giới này) tức là chẳng thuộc vào thế giới này. Cõi ấy trụ trong hư không, cho nên chẳng thuộc vào thế giới dưới đó (tức thế giới ở phương dưới của Sa Bà). Chẳng phải đây, chẳng phải kia, chính nhằm biểu thị cõi Trung Đạo Thường Tịch Quang. “Thường” tức là Thường Đức. “Tịch” tức Lạc Đức. “Quang” tức là Pháp Thân. “Tịch” tức là giải thoát. “Quang” chính là Bát Nhã. Tam Đức (Pháp Thân, Bát Nhã, Giải Thoát) không gì chẳng phải là “thường, lạc, ngã, tịnh”. Tứ Đức (thường, lạc, ngã, tịnh) không gì chẳng chính là “tức Giả, tức Không, tức Trung”. Đó là tạng bí mật chẳng ngang, chẳng dọc. Chẳng phải chính là cõi này, nhưng chẳng phải là lìa cõi này; vì thế dùng “thế giới chi hạ” (ở phía dưới thế giới), và “thử giới hư không trung trụ” (trụ trong hư không của cõi này) để biểu thị.

“Trụ”: Dùng pháp bất trụ để trụ trong tạng bí mật. Hãy nên biết vốn có Tứ Đức để làm “chỗ nương vào” (sở y). Tu đạt được Tứ Đức để làm “chủ thể nương vào” (năng y). Năng và Sở đều có cái thân để có thể nương vào, nương tựa vào Năng và Sở của cõi nước sở y, hai nghĩa đều bình đẳng thì mới là tướng trạng của thân và cõi nước Tỳ Lô Giá Na. Vì thế, khi một người thành Phật, pháp giới đều là y báo và chánh báo của vị Phật ấy. Một vị Phật đã là như thế, hãy nên biết hết thảy chư Phật cũng lại như thế! Tầng tầng đều trọn khắp, tầng tầng dung nhập lẫn nhau, tầng tầng hiển hiện lẫn nhau, tầng tầng dung nạp lẫn nhau. Lại nữa, chư Phật đã là như thế, hãy nên biết “phần chứng” của hết thảy các vị Bồ Tát cũng là như thế.

Lại nữa, Tu Đức mãn phần của chư Phật, Bồ Tát đã là như thế, hãy nên biết tất cả Tánh Đức của hết thảy chúng sanh cũng lại là như thế, không gì chẳng phải là trọn khắp lẫn nhau, nhập vào lẫn nhau, hiển hiện lẫn nhau, dung nạp lẫn nhau, nhưng mê và ngộ rất khác! Vì thế, tuy “tức” (chúng sanh chính là Phật, Phật chính là chúng sanh, phiền não chính là Niết Bàn, Niết Bàn chính là phiền não v.v…) mà thường sáu (tức Lục Tức Phật). Do pháp tánh bình đẳng, cho nên tuy sáu mà thường tức. Vì vậy, y báo và chánh báo của A Tỳ hoàn toàn ở trong tự tâm của bậc cực thánh, thân và cõi nước của Tỳ Lô Giá Na Phật chẳng lìa một niệm của kẻ phàm phu bậc hạ!

15.1.1.3.1.4. Nghe theo mạng lệnh [triệu tập]

(Kinh) Thị chư Bồ Tát văn Thích Ca Mâu Ni Phật sở thuyết âm thanh, tùng hạ phát lai.

(經)是諸菩薩聞釋迦牟尼佛所說音聲，從下發來。

(Kinh: Các vị Bồ Tát ấy nghe âm thanh của Thích Ca Mâu Ni đã nói, bèn từ phương dưới đến đây).

Tức là do nghe mạng lệnh mà đến, do hoằng pháp mà đến, do phá chấp mà đến, do hiển Bổn mà đến.

15.1.1.3.1.5. Quyến thuộc

(Kinh) Nhất nhất Bồ Tát giai thị đại chúng xướng đạo chi thủ, các tương lục vạn Hằng hà sa quyến thuộc, huống tương ngũ vạn, tứ vạn, tam vạn, nhị vạn, nhất vạn Hằng hà sa đẳng quyến thuộc giả, huống phục nãi chí nhất Hằng hà sa, bán Hằng hà sa, tứ phần chi nhất, nãi chí thiên vạn ức na do tha phần chi nhất, huống phục thiên vạn ức na do tha quyến thuộc, huống phục ức vạn quyến thuộc, huống phục thiên vạn, bách vạn, nãi chí nhất vạn, huống phục nhất thiên, nhất bách, nãi chí nhất thập, huống phục tương ngũ, tứ, tam, nhị, nhất đệ tử giả, huống phục đơn kỷ nhạo viễn ly hạnh. Như thị đẳng tỷ, vô lượng vô biên, toán số thí dụ sở bất năng tri.

(經)一一菩薩皆是大眾唱導之首，各將六萬恒河沙眷屬，況將五萬，四萬，三萬，二萬，一萬恒河沙等眷屬者，況復乃至一恒河沙，半恒河沙，四分之一，乃至千萬億那由他分之一，況復千萬億那由他眷屬，況復億萬眷屬，況復千萬，百萬，乃至一萬，況復一千，一百，乃至一十，況復將五，四，三，二，一弟子者，況復單己樂遠離行。如是等比，無量無邊，算數譬喻所不能知。

(Kinh: Mỗi vị Bồ Tát đều là bậc đứng đầu xướng suất, hướng dẫn của đại chúng, mỗi vị đem theo sáu vạn Hằng hà sa quyến thuộc, lại còn có vị dẫn theo năm vạn, bốn vạn, ba vạn, hai vạn, một vạn Hằng hà sa quyến thuộc. Cho đến còn có vị dẫn theo một Hằng hà sa, nửa Hằng hà sa, một phần tư, cho đến một phần ngàn vạn ức na do tha phần, huống hồ ngàn vạn ức na do tha quyến thuộc, huống hồ ức vạn quyến thuộc, huống hồ ngàn vạn, trăm vạn, cho đến một vạn. Huống hồ lại có vị [dẫn theo] một ngàn, một trăm, cho đến mười [quyến thuộc]. Có vị còn dẫn theo năm, bốn, ba, hai, một đệ tử. Huống hồ còn có vị là người thích hạnh viễn ly đến một mình. Số nhiều vô lượng vô biên ngần ấy, [dẫu dùng] toán, số, thí dụ [để tính đếm], đều chẳng thể biết được).

Mỗi vị đều có phẩm đức của bậc đạo sư, có thể dẫn chúng sanh đến chỗ có của báu. Hãy nên biết một đã chẳng phải là một mình, mà sáu vạn quyến thuộc cũng chẳng phải là nhiều! Nếu xét theo pháp môn: Một chính là nhất đạo thanh tịnh. Hai là phước và trí. Ba là Giới, Định, Huệ. Bốn chính là Tứ Đế. Năm là ngũ nhãn. Sáu chính là Lục Độ. Mỗi độ có đủ mười pháp giới. Mỗi giới đều có mười lần mười liền thành một trăm (mỗi giới đều có mười giới kia, nên mười giới thành một trăm). Hễ có trăm liền có ngàn. Thập Thiện bèn có vạn, một độ trọn đủ con số vạn, [cho nên] Lục Độ chính là sáu vạn pháp môn! Nhiều chẳng phải là nhiều, một chẳng phải là một. Chẳng nhiều, chẳng một, mà là nhiều, là một.

Phần trần thuật của người kết tập kinh đã xong.

15.1.1.3.2. Nêu ra sự thăm hỏi

15.1.1.3.2.1. Tam nghiệp cúng dường

15.1.1.3.2.1.1. Nói về sự cúng dường

(Kinh) Thị chư Bồ Tát tùng địa xuất dĩ, các nghệ hư không thất bảo diệu tháp Đa Bảo Như Lai, Thích Ca Mâu Ni Phật sở. Đáo dĩ, hướng nhị Thế Tôn, đầu diện lễ túc, cập chí chư bảo thụ hạ sư tử tòa thượng Phật sở, diệc giai tác lễ, hữu nhiễu tam táp, hiệp chưởng cung kính, dĩ chư Bồ Tát chủng chủng tán pháp nhi dĩ tán thán, trụ tại nhất diện, hân nhạo chiêm ngưỡng ư nhị Thế Tôn.

(經)是諸菩薩從地出已，各詣虛空七寶妙塔多寶如來、釋迦牟尼佛所。到已，向二世尊，頭面禮足，及至諸寶樹下師子座上佛所，亦皆作禮，右遶三帀，合掌恭敬，以諸菩薩種種讚法而以讚歎，住在一面，欣樂瞻仰於二世 尊。

(Kinh: Các vị Bồ Tát ấy từ đất hiện ra xong, đều tới diệu tháp bằng bảy báu trên hư không là nơi của Đa Bảo Như Lai và Thích Ca Mâu Ni Phật. Đã đến nơi, bèn hướng về hai đức Thế Tôn, đầu mặt lễ dưới chân, và đến chỗ các đức Phật đang ngự trên tòa sư tử dưới các cây báu, cũng đều làm lễ, nhiễu theo chiều phải ba vòng, chắp tay cung kính, dùng các cách tán thán của Bồ Tát để tán thán, đứng qua một bên, vui thích, chiêm ngưỡng hai đức Thế Tôn).

“Làm lễ, nhiễu theo chiều bên phải” là thân nghiệp cúng dường. Các thứ tán thán là khẩu nghiệp cúng dường. “Vui thích chiêm ngưỡng” là ý nghiệp cúng dường. Dùng ba nghiệp chẳng thể nghĩ bàn ấy để cúng dường tam thân chẳng thể nghĩ bàn, hòng làm “chủ thể cảm vời” (năng cảm), cho nên Phật dùng thần lực để ứng, khiến cho đại chúng cho rằng thời gian dài lâu là ngắn ngủi, từ ngay nơi hẹp mà thấy rộng vậy!

5.1.1.3.2.1.2. Nêu ra thời gian đã trải qua

(Kinh) Thị chư Bồ Tát Ma Ha Tát tùng sơ dũng xuất, dĩ chư Bồ Tát chủng chủng tán pháp nhi tán ư Phật. Như thị thời gian kinh ngũ thập tiểu kiếp. Thị thời, Thích Ca Mâu Ni Phật mặc nhiên nhi tọa, cập chư tứ chúng diệc giai mặc nhiên.

(經)是諸菩薩摩訶薩從初涌出，以諸菩薩種種讚法而讚於佛。如是時間經五十小劫。是時，釋迦牟尼佛默然而坐，及諸四眾亦皆默然。

(Kinh: Các vị Bồ Tát ấy từ lúc mới vọt ra, dùng các cách tán thán của Bồ Tát để tán dương đức Phật, thời gian như thế trải qua năm mươi tiểu kiếp. Khi đó, Thích Ca Mâu Ni Phật ngồi yên lặng, và tứ chúng cũng đều im lặng).

Dùng các cách tán thán để tán Phật, trải qua năm mươi tiểu kiếp, há chỉ là trăm ngàn Hằng hà sa kệ? Vì thế biết Phạn văn (nguyên văn bằng tiếng Phạn của kinh Pháp Hoa) chất tới tám dặm vẫn chưa đủ là nhiều!

Hỏi: Phật Thích Ca trụ thế chỉ tám mươi năm, thuyết pháp bốn mươi chín năm. Tương truyền Ngài nói kinh Pháp Hoa trong tám năm, sao lại có năm mươi tiểu kiếp này?

Đáp: Như cái thất vuông vức một trượng của ngài Duy Ma Cật có thể chứa ba vạn hai ngàn tòa sư tử, mỗi tòa cao tám vạn bốn ngàn do tuần. Đã theo chiều ngang luận định lớn nhỏ, nhỏ có thể chứa đựng lớn, thì theo chiều dọc luận định lâu dài hay tạm thời, há tạm thời chẳng thể dung lâu dài ư?

Hỏi: Nếu là như vậy, coi kéo dài nửa ngày là năm mươi tiểu kiếp, cớ sao kinh văn trong phần sau nói “do thần lực của Phật khiến cho các đại chúng thấy như nửa ngày”?

Đáp: Chẳng phải là kéo dài nửa ngày thành năm mươi tiểu kiếp, mà là nạp năm mươi tiểu kiếp vào nửa ngày. Cũng giống như từ xa đem tòa đại sư tử của cõi [Tu Di] Đăng Vương Phật bỏ vào cái thất vuông vức một trượng, chẳng biến cái thất vuông vức một trượng thành tòa sư tử.

Hỏi: “Thời” (thời gian) chẳng phải là thật pháp (pháp thật sự tồn tại), dài hoặc ngắn vốn là Không, cớ sao lại hý luận là có “nạp vào” vậy?

Đáp: Nếu xét theo Chân Đế thì lớn, nhỏ, lâu dài, hay tạm thời, thảy đều bình đẳng. Nếu xét theo Tục Đế thì “lớn, nhỏ, dài lâu, tạm thời” vẫn tự rành rành! Nếu xét theo tình chấp mê muội, chẳng biết toàn thể Tục chính là Chân, cho nên khi nói theo Tục thì lớn vốn tự lớn, nhỏ sẽ tự nhỏ, lâu dài tự lâu dài, tạm thời sẽ tự tạm thời, chẳng dung nhiếp lẫn nhau. Khi nói theo Chân, sẽ một mực quét sạch! Nếu xét theo chư Phật, Bồ Tát, [các Ngài] đã liễu đạt “Chân, Tục chẳng hai”, cho nên chẳng phải chỉ là “một Sự nhiếp hết thảy Lý”, mà còn là “một sự nhiếp hết thảy các sự”.

Do đó, cái thất vuông vức một trượng chứa đựng tòa sư tử, tòa sư tử chẳng nhỏ, cái thất vuông vức một trượng chẳng lớn. Như vậy thì sẽ hiểu nửa ngày dung nạp năm mươi kiếp, năm mươi kiếp chẳng rút ngắn, nửa ngày cũng chẳng kéo dài. Lại nữa, nếu luận theo cảnh giới của Tịch Quang và Thật Báo, Bồ Tát ở phương dưới thường đối diện xưng dương, Như Lai im lặng, thường tiếp nhận sự tán thán ấy, cho đến tột cùng đời vị lai, chẳng hề chán mệt, cũng chẳng ngưng nghỉ. Nếu luận theo cơ duyên của Đồng Cư Uế Độ, ắt Phật trụ thế tám mươi năm. Nơi mặt Sự, cần phải xướng “nhập Diệt”, cho nên khiến cho đại chúng tưởng như nửa ngày.

Nếu luận theo cơ duyên của cõi Phương Tiện Tịnh Độ, tức là đã phá Kiến Tư trong tam giới, nhưng chưa phá vô minh Biệt Hoặc, sẽ phải nên thấy Bồ Tát tán thán trải qua năm mươi kiếp. Do vậy biết từ ngay Linh Sơn này, theo chiều ngang luận định bốn cõi, chúng sanh do phước mỏng, thấy Phật nhập diệt. Đó là tướng trạng trong cõi Đồng Cư. Năm mươi tiểu kiếp tán thán Phật, nghiễm nhiên chưa tan, chính là tướng trạng trong cõi Phương Tiện. Trong A tăng kỳ kiếp, thường tại núi Linh Thứu, “chúng sanh thấy kiếp tận, cõi này của ta luôn an ổn”. Đó là tướng trạng trong cõi Thật Báo Tịnh Quang.

Hỏi: Nếu trong cõi Phương Tiện, Bồ Tát tán thán năm mươi tiểu kiếp, nay vẫn còn chưa giải tán, vậy thì mười ba phẩm kinh sau phẩm này do đâu mà có?

Đáp: Thần lực của Phật chẳng thể nghĩ bàn, vì kẻ này thị hiện dài, vì kẻ kia mà thị hiện ngắn. Ba đời nhập vào lẫn nhau, cũng chẳng có nơi chốn. Như người hành hạnh An Lạc nằm mộng còn có thể trải qua ngàn vạn ức kiếp, há chẳng thể thâu nhiếp chuyện vị lai vào trong hiện tại, ngõ hầu chúng sanh trong cõi này sẽ được hưởng lợi ích do lưu thông [kinh Pháp Hoa] sau khi đức Phật đã diệt độ ư?

15.1.1.3.2.1.3. Thần lực của Phật gia trì

(Kinh) Ngũ thập tiểu kiếp, Phật thần lực cố, linh chư đại chúng vị như bán nhật. Nhĩ thời, tứ chúng diệc dĩ Phật thần lực cố, kiến chư Bồ Tát biến mãn vô lượng bách thiên vạn ức quốc độ hư không.

(經)五十小劫，佛神力故，令諸大眾謂如半日。爾時，四眾亦以佛神力故，見諸菩薩徧滿無量百千萬億國土虛空。

(Kinh: Do thần lực của Phật khiến cho các đại chúng nghĩ năm mươi tiểu kiếp giống như nửa ngày. Lúc bấy giờ, tứ chúng cũng do thần lực của Phật, thấy các Bồ Tát trọn khắp hư không của vô lượng trăm ngàn vạn ức quốc độ).

Nếu xét theo Chân Đế thì thời kiếp vốn là Không. Nay xét theo Tục Đế, năm mươi tiểu kiếp là thật. Vì thế, người đã phá vô minh biết là năm mươi tiểu kiếp; kẻ chưa phá vô minh chẳng kham nổi lâu dài, do thần lực của Phật, khiến cho họ nghĩ là như nửa ngày, chẳng sanh tâm mệt mỏi. Lại nữa, chư Phật Bồ Tát trọn khắp hư không trong vô lượng quốc độ, há chỉ nhục nhãn chẳng thể thấy xa xôi cùng tột, ngay như thiên nhãn còn chẳng thể nhìn trọn! Nhưng nay tứ chúng do thần lực của Phật, bèn có thể thấy trọn khắp. Hãy nên biết là dài mà nói là ngắn do bởi mê tình (tình kiến mê muội) chưa trừ. Tuy hẹp mà thấy là rộng, chính vì căn cơ mầu nhiệm phát khởi. Hơn nữa, là dài mà nói là ngắn, mang ý nghĩa biểu thị “Bổn bị Tích ẩn lấp”. Tích cần phải phơi bày, cho nên tuy hẹp mà thấy là rộng, mang ý nghĩa biểu thị “Tích chứa đựng trong Bổn”. Bổn cần phải được hiển lộ.

Lại nữa, nhìn theo Phật nhãn thì dài và ngắn bình đẳng, rộng và hẹp bình đẳng. Theo Lý thì chẳng phải Bổn, chẳng phải Tích. Nhìn bằng bốn loại mắt kia (nhục nhãn, thiên nhãn, pháp nhãn, huệ nhãn) thì người đã hiểu sẽ thấy dài, thấy rộng, đúng như thật mà biết viễn Bổn. Kẻ mê hoặc sẽ thấy ngắn, thấy hẹp, bèn chấp cận Tích. Nay do mê đối với dài mà nói là ngắn, cũng nói là “do Phật thần lực”, nhằm hiển thị “Phật có thể tùy thuận tình kiến [của chúng sanh]”. Ngay như do hẹp mà thấy rộng, vẫn nói là “do thần lực của Phật”, nhằm hiển thị “Phật có thể phá tình kiến”. Hơn nữa, chưa bàn tới thọ lượng, dẫu dài mà khiến cho thấy là ngắn, [các vị Bồ Tát] từ phương dưới đã vọt lên. Vì thế, tuy hẹp mà khiến cho thấy là rộng. Thấy mưa to biết là rồng to. Thấy hoa [sen] sum suê, biết là ao sâu. Thấy “cái được biến hóa” (sở hóa) nhiều ngần ấy, ắt biết “cái có thể biến hóa” (năng hóa) lâu xa rất lớn. Đã khai hiển, há đại chúng mê hoặc mãi? Vì thế, trong phẩm Như Lai Thần Lực thuộc phần sau, [các đức Như Lai hiện tướng thần biến] trọn trăm ngàn năm, sau đấy mới thâu nhiếp tướng lưỡi, chẳng còn nói “cho là như nửa ngày”.

Phần thứ nhất, “tam nghiệp cúng dường” đã xong.

15.1.1.3.2.2. Trần thuật lời thăm hỏi

(Kinh) Thị Bồ Tát chúng trung, hữu tứ đạo sư: Nhất, danh Thượng Hạnh. Nhị, danh Vô Biên Hạnh. Tam, danh Tịnh Hạnh. Tứ, danh An Lập Hạnh. Thị tứ Bồ Tát ư kỳ chúng trung, tối vi thượng thủ xướng đạo chi sư. Tại đại chúng tiền, các cộng hiệp chưởng, quán Thích Ca Mâu Ni Phật nhi vấn tấn ngôn: “Thế Tôn! Thiểu bệnh, thiểu não, an lạc hạnh phủ? Sở ưng độ giả, thọ giáo dị phủ? Bất linh Thế Tôn sanh bì lao da?” Nhĩ thời, tứ đại Bồ Tát nhi thuyết kệ ngôn: “Thế Tôn an lạc, thiểu bệnh, thiểu não, giáo hóa chúng sanh, đắc vô bì quyện. Hựu chư chúng sanh, thọ hóa dị phủ? Bất linh Thế Tôn, sanh bì lao da?”

(經)是菩薩眾中，有四導師：一、名上行。二、名無邊行。三、名淨行。四、名安立行。是四菩薩於其眾中，最為上首唱導之師。在大眾前，各共合掌，觀釋迦牟尼佛而問訊言：「世尊！少病，少惱，安樂行不？所應度者，受教易不？不令世尊生疲勞耶？」爾時，四大菩薩而說偈言：「世尊安樂，少病少惱，教化眾生，得無疲倦。又諸眾生，受化易不？不令世尊，生疲勞耶？」

(Kinh: Trong các vị Bồ Tát ấy, có bốn vị đạo sư, một là Thượng Hạnh (Viśiṣṭacāritra), hai là Vô Biên Hạnh (Anantacāritra), ba là Tịnh Hạnh (Viśuddha cāritra), bốn là An Lập Hạnh (Supratiṣṭhitacāritra). Bốn vị Bồ Tát ấy là bậc thầy xướng suất, hướng dẫn thượng thủ cao tột nhất trong các vị ấy. Các Ngài ở trước đại chúng, đều cùng chắp tay nhìn Thích Ca Mâu Ni Phật mà thưa hỏi rằng: “Bạch Thế Tôn! Ngài ít bệnh, ít phiền não, có an vui hay chăng? Những kẻ đáng được hóa độ có tiếp nhận giáo hóa dễ dàng hay không? Chẳng khiến cho đức Thế Tôn sanh mệt nhọc hay chăng?” Lúc bấy giờ, bốn vị đại Bồ Tát bèn nói kệ rằng: “Thế Tôn được an lạc, ít bệnh, ít phiền não, Ngài giáo hóa chúng sanh, có chẳng mệt nhọc chăng? Lại nữa, các chúng sanh, có dễ nghe dạy chăng? Chẳng khiến cho Thế Tôn, sanh mệt nhọc đó chăng?”)

Đầu tiên, nêu ra bốn vị đạo sư, vì muốn [khiến cho người nghe kinh sẽ được] khai thị ngộ nhập bốn mươi địa vị [Bồ Tát trong Viên Giáo]. Như trong kinh Hoa Nghiêm, chỉ nêu ra Pháp Huệ, Công Đức Lâm, Kim Cang Tràng, Kim Cang Tạng [lần lượt nói] bốn mươi địa vị. Tên của bốn vị ấy (bốn vị thượng thủ Bồ Tát trong phẩm này) đều có chữ Hạnh, tức là thành tựu An Lạc Hạnh. Thượng Hạnh là khai tri kiến của Phật, vượt khỏi chín pháp giới. Vô Biên Hạnh là “thị Phật tri kiến” (chỉ bày tri kiến của Phật). Một hạnh chính là hết thảy các hạnh. Tịnh Hạnh là ngộ Phật tri kiến, Lý và Sự dung hội mầu nhiệm. An Lập Hạnh là “nhập Phật tri kiến”, tự an, an người khác, giống như đại địa.

Trong lời thưa hỏi bao gồm phần Trường Hàng (văn xuôi) và trùng tụng, mỗi phần đều có hai ý: Một là hỏi Như Lai an lạc, hai là hỏi chúng sanh dễ độ [hay không]? “An lạc” chính là tự hành, “dễ độ” chính là hóa độ người khác; nói chung chẳng ra ngoài ba thứ “áo, nhà, tòa” [của Như Lai]. Ba thứ “áo, tòa, nhà” chính là An Lạc Hạnh. Phẩm trước dùng [ba điều ấy] để đốc thúc bậc Bồ Tát mới hành. Nay [các vị Bồ Tát từ dưới đất] vọt lên hỏi Phật, cũng chẳng qua là nói an lạc hạnh hay không mà thôi! Vì thế biết: Viên Hạnh từ đầu đến cuối có cùng một lý, Phật là an lạc hạnh rốt ráo, Bồ Tát là phần chứng an lạc hạnh. Phẩm trước nói về quán hạnh An Lạc Hạnh, cho đến hết thảy chúng sanh không gì chẳng phải là “lý tức An Lạc Hạnh”.

15.1.1.3.2.3. Đức Phật trả lời an lạc

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn ư Bồ Tát đại chúng trung, nhi tác thị ngôn: Như thị, như thị! Chư thiện nam tử! Như Lai an lạc, thiểu bệnh, thiểu não. Chư chúng sanh đẳng dị khả hóa độ, vô hữu bì lao. Sở dĩ giả hà? Thị chư chúng sanh thế thế dĩ lai, thường thọ ngã hóa, diệc ư quá khứ chư Phật cung kính, tôn trọng, chủng chư thiện căn. Thử chư chúng sanh thỉ kiến ngã thân, văn ngã sở thuyết, tức giai tín thọ, nhập Như Lai huệ, trừ tiên tu tập học Tiểu Thừa giả. Như thị chi nhân, ngã kim diệc linh đắc văn thị kinh, nhập ư Phật huệ.

(經)爾時，世尊於菩薩大眾中，而作是言：「如是，如是！諸善男子！如來安樂，少病，少惱。諸眾生等易可化度，無有疲勞。所以者何？是諸眾生世世已來，常受我化，亦於過去諸佛恭敬，尊重，種諸善根。此諸眾生始見我身，聞我所說，即皆信受，入如來慧，除先修習學小乘者。如是之人，我今亦令得聞是經，入於佛慧」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn ở trong đại chúng Bồ Tát mà nói như thế này: Đúng như vậy, đúng như thế! Này các thiện nam tử! Như Lai an lạc, ít bệnh, ít não. Các hàng chúng sanh dễ hóa độ, chẳng mệt nhọc. Vì sao vậy? Các chúng sanh ấy từ nhiều đời đến nay thường được ta giáo hóa, và cũng cung kính, tôn trọng quá khứ chư Phật, gieo các thiện căn. Các chúng sanh ấy vừa mới thấy thân ta, nghe ta nói pháp, liền đều tin nhận, nhập Như Lai huệ, trừ những kẻ trước đó đã tu tập, học pháp Tiểu Thừa. Đối với kẻ như thế, ta nay cũng khiến cho họ được nghe kinh này, nhập vào trí huệ của Phật).

Đức Phật đáp “an lạc, dễ độ” là do hai chuyện thành tựu lẫn nhau: Do an lạc nên dễ độ; do dễ độ cho nên an lạc. Từ “sở dĩ giả hà” (vì cớ sao vậy) trở đi, giải thích nguyên do “dễ độ”: Do các chúng sanh đời đời được giáo hóa, nhưng có hai loại:

Một là kẻ đã gieo các căn lành, vừa mới thấy thân ta, nghe nói Hoa Nghiêm liền đều tin nhận, nhập trí huệ của Như Lai, hoặc nghe Phương Đẳng, Bát Nhã cũng nhập Phật huệ.

Hai là người trước đó đã tu tập Tiểu Thừa, sẽ dần dần được điều phục. Cho tới thời Pháp Hoa, cũng khiến cho họ nghe kinh, được nhập Phật huệ (Đối với Phương Đẳng và Bát Nhã, hàng Tiểu Thừa cũng có người ngầm nhập, nhưng chẳng nêu tỏ, cho nên ở đây chẳng nhắc tới). Do vậy biết Hoa Nghiêm, Phương Đẳng, Bát Nhã, Pháp Hoa, Phật huệ chẳng khác, chớ nên thấy có ưu việt hay kém cỏi. Thế nhưng, Phật huệ tuy đồng, giáo tướng sai khác đôi chút.

Lại đối chiếu theo Hoa Nghiêm và Pháp Hoa để biện định, nêu ra đại lược mười điều khác biệt:

1. Thứ nhất, “thỉ kiến, kim kiến”. Lúc mới thành đạo trong thời Hoa Nghiêm thì gọi là “thỉ kiến”. Thời Pháp Hoa lâu sau mới nói Thật,

vì thế gọi là “kim kiến”. Thỉ kiến và kim kiến, Phật huệ chẳng khác.

2. Thứ hai, “khai hợp” và “bất khai hợp”: Thời Hoa Nghiêm như mặt trời chiếu tới núi cao, nói ngay vào Đốn, cho nên chẳng cần khai hợp (tách ra hay gộp lại). Vì kẻ chẳng nhập, liền khai Đốn nói Tiệm, lần lượt điều phục, khiến cho họ dần dần trở về Đốn. Vì thế, Pháp Hoa là “đã khai bèn hợp” (trước thời Pháp Hoa, khai tam thừa. Đến thời Pháp Hoa, gộp chung tam thừa thành Nhất Thừa). Khai và hợp tuy khác, nhưng hai thứ Đốn chẳng khác.

3. Thứ ba, “ngang, dọc, cặn kẽ, sơ lược”: Hoa Nghiêm nhanh chóng, thẳng thừng, tiến nhập theo chiều dọc để nhập pháp giới. Vì thế nói là “thụ quảng” (theo chiều dọc thì nói rộng, tức nói chi tiết). Do chẳng cần trải qua phương tiện, cho nên nói là “hoành lược” (theo chiều ngang thì đại lược). Pháp Hoa trải đủ năm vị (sữa, lạc, sanh tô, thục tô, đề hồ) tức là “hoành quảng” (theo chiều ngang thì nói rộng). Được nhập Phật huệ cũng là “thụ quảng”. Nhưng đã nhập pháp giới, sẽ tự thông đạt hết thảy các phương tiện; [vì thế] hai kinh chẳng khác nhau!

4. Thứ tư, “Bổn và Tích bất đồng”: Hoa Nghiêm coi đức Tỳ Lô Giá Na Phật là Bổn, trăm ngàn ức Thích Ca là Tích. Pháp Hoa thì coi thành Phật đã lâu là Bổn, [đức Thích Ca thị hiện thành Phật] nơi Tịch Diệt đạo tràng là Tích. Như vậy Bổn trong Hoa Nghiêm chỉ là Tích của Pháp Hoa. Lại nữa, Hoa Nghiêm tuy nói “thấy Như Lai vừa mới thành đạo”, hoặc “thấy Như Lai thành đạo đã vô lượng kiếp”, cũng có ý nghĩa ngầm hiển lộ Bổn, nhưng chưa nói rõ ràng, rành rẽ “Phật đã thành đạo lâu xa dường ấy”. Đấy là chẳng phải Bổn, chẳng phải Tích, pháp giới có cùng một Lý. Bổn đã lâu, Tích thì gần; chuyện được ẩn và hiển khác biệt.

5. Thứ năm, “được gia bị để nói” và “chẳng gia bị để nói”: Trong kinh Hoa Nghiêm, chỉ có phẩm A Tăng Kỳ và [Như Lai] Tùy Hảo [Quang Minh] do đức Phật tự nói, các phẩm khác đều do các vị Bồ Tát được Phật gia bị mà nói. Pháp Hoa thì tam châu của Tích Môn và Thọ Lượng của Bổn Môn hoàn toàn do đức Phật tự nói. Tuy là gia bị [hàng Bồ Tát] nói hay tự nói, lý thường bình đẳng, nhưng hóa nghi (phương cách giáo hóa) sai khác.

6. Thứ sáu, “biến đổi cõi nước” hay “chẳng biến đổi”: Hoa Nghiêm thì ngay từ uế mà tịnh, biểu thị đại đạo viên mãn, trực tiếp, cho nên chẳng cần biến đổi [cõi nước]. Pháp Hoa chuyển uế thành tịnh, biểu thị hội Quyền về Thật, cho nên cần phải ba lượt biến đổi. Dù biến đổi hay chẳng biến đổi, Tịnh Độ chẳng hủy, cho nên chẳng khác!

7. Thứ bảy, nhiều chỗ hay không nhiều chỗ: Kinh Hoa Nghiêm gồm bảy xứ chín hội, tức là có nhiều chỗ. Pháp Hoa thì [chỉ nói tại] Linh Thứu và trong hư không, cho nên chẳng có nhiều chỗ. Chỗ tuy nhiều hay ít, nhưng lý thường bình đẳng.

8. Thứ tám, “quở trách, phủ định” hay “không quở trách, phủ định”: Trong hội đầu của Hoa Nghiêm hoàn toàn chẳng có Thanh Văn, cho nên chẳng quở trách, phủ định. Pháp Hoa chính vì nhằm phá chấp trước Tiểu Thừa, cho nên có quở trách, phủ định. Hơn nữa, trong phẩm Nhập Pháp Giới [của kinh Hoa Nghiêm], hàng Nhị Thừa như điếc, như câm, cho nên có quở trách, phủ định. Pháp Hoa thọ ký [mọi căn cơ] đều thành Phật, cho nên chẳng có quở trách, phủ định! Hoa Nghiêm chỉ tiếp độ hai loại căn cơ ngoài tam giới, như chữa hai thứ bệnh nặng và bệnh nhẹ chẳng chết, còn dễ đạt được công lao. Pháp Hoa có thể trị định tánh Thanh Văn, giống như khiến cho hạt giống hư nát lại nẩy mầm, đạt được công lao càng lạ lùng!

9. Thứ chín, “trực hiển và khai hiển”: Hoa Nghiêm hạnh to lớn, đường lối trực tiếp, được gọi là “trực hiển Thật”. Pháp Hoa thì phủ quyết pháp Thanh Văn, gọi là “khai Quyền hiển Thật”. Cái Thật được hiển lộ ấy rốt cuộc bất nhị.

10. Thứ mười, “lợi căn và độn căn”: Kẻ lợi căn ngộ ngay trong thời Hoa Nghiêm. Kẻ độn căn thì đến thời Pháp Hoa mới ngộ. Lợi độn tuy khác, ngộ lý là một! Có thể khiến cho kẻ độn căn giải ngộ, công càng khó gấp bội!

Xét theo lẽ thích nghi khác nhau, đại lược thì có mười loại khác nhau, nhưng Chủng Trí pháp giới bình đẳng chẳng sai biệt. Vì thế nói: “Thỉ kiến ngã thân, văn ngã sở thuyết, tức giai tín thọ, nhập Như Lai huệ. Trừ tiên tu tập học Tiểu Thừa giả, ngã kim diệc linh đắc văn thị kinh, nhập ư Phật huệ” (Vừa mới thấy thân ta, nghe lời ta nói, đều liền tin nhận, nhập vào trí huệ của Phật. Trừ những kẻ trước đó đã tu tập, học pháp Tiểu Thừa, nay ta cũng khiến cho họ được nghe kinh này, nhập trí huệ của Phật). Kinh văn đã nói rõ ràng tại đó, chẳng cần nghi nữa! Các vị sư (các vị chú giải hoặc giảng sư thuở trước) do thấy duyên khác nhau, bèn chạy theo duyên mà hiểu sai khác, mê muội chẳng biết phản tỉnh, cách đạo ngày càng xa! Nếu hiểu Lý giống hệt như nhau, ngàn cỗ xe sẽ đi cùng một lối, Phật huệ chẳng khác biệt. Nhưng Hoa Nghiêm nói kèm thêm Biệt Giáo để giảng về Phật huệ. Phương Đẳng thì đối ứng với tam thừa để giảng Phật huệ. Bát Nhã thì nói kèm thêm Nhị Thừa để giảng Phật huệ. Chỉ có Pháp Hoa vạch rõ những pháp nói kèm thêm, nói đối ứng, nói phụ thêm, cho đến Tam Tạng chỉ là pháp sanh diệt, nhưng đều thành Phật huệ. Do vậy, viên lý được diễn nói trong pháp này hay các pháp kia chẳng khác. Tuy giáo pháp có thể diễn nói thuần hay tạp sai khác, nhưng đều đặc biệt được gọi là Diệu, vì [các pháp ấy] chẳng hư huyễn vậy. Cổ nhân nói: “Hoa Nghiêm liễu nghĩa mãn tự thường trụ. Pháp Hoa bất liễu nghĩa chẳng mãn, chẳng thường”. Nay sử dụng câu ấy để cùng nói thì “nhập từ thuở đầu” là liễu nghĩa, “cho đến nay mới nhập” là bất liễu nghĩa, cũng phải nên là “nhập từ ban đầu là Phật huệ, nay mới nhập sẽ chẳng phải là Phật huệ”. Nếu Phật huệ đã là như nhau, thì liễu nghĩa [và bất liễu nghĩa] cũng bình đẳng. Mãn và thường cũng thế. Lại nữa, các vị bên Địa Luận Tông cho rằng “Hoa Nghiêm là viên tông, Pháp Hoa chẳng phải là chân tông”, nay cũng dùng đoạn kinh văn này để xóa trừ sự chấp trước ấy!

15.1.1.3.2.4. Kệ tụng tùy hỷ

(Kinh) Nhĩ thời, chư đại Bồ Tát nhi thuyết kệ ngôn: Thiện tai, thiện tai! Đại hùng Thế Tôn, chư chúng sanh đẳng, dị khả hóa độ, năng vấn chư Phật, thậm thâm trí huệ, văn dĩ tín hành, ngã đẳng tùy hỷ.

(經)爾時，諸大菩薩而說偈言：「善哉善哉，大雄世尊，諸眾生等，易可化度，能問諸佛，甚深智慧，聞已信行，我等隨喜」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, các vị đại Bồ Tát bèn nói kệ rằng: Lành thay, lành thay! Đại hùng Thế Tôn, các hàng chúng sanh, dễ được hóa độ, hay hỏi chư Phật, trí huệ rất sâu, nghe rồi tin, hành. Chúng con tùy hỷ).

“Có thể hỏi” là như trong kinh Hoa Nghiêm, Phương Đẳng, Bát

Nhã, đều có bậc Bồ Tát đương cơ hỏi pháp. Cho đến kinh Pháp Hoa, ngài Thân Tử (Xá Lợi Phất) ba lượt thỉnh, đều là “có thể hỏi”. Điều được hỏi chính là trí huệ rất sâu, đó gọi là Như Lai huệ!

15.1.1.3.2.5. Như Lai trần thuật, tán thán

(Kinh) Ư thời, Thế Tôn tán thán thượng thủ chư đại Bồ Tát: Thiện tai! Thiện tai! Thiện nam tử! Nhữ đẳng năng ư Như Lai phát

tùy hỷ tâm.

(經)於時，世尊讚歎上首諸大菩薩：「善哉！善哉！善男子！汝等能於如來發隨喜心」。

(Kinh: Ngay khi đó, đức Thế Tôn tán thán các vị đại Bồ Tát thượng thủ: Lành thay! Lành thay! Này thiện nam tử! Các ông có thể phát tâm tùy hỷ đối với Như Lai).

Bồ Tát tùy hỷ người có thể hỏi, có thể tin. Đức Phật bèn tán thán các vị ấy có thể phát tâm tùy hỷ đối với Như Lai, ngụ ý nêu rõ: Những người có thể hỏi đều là bậc cổ Phật thị hiện dấu tích, cho nên Bồ Tát tùy hỷ sự rủ lòng thị hiện ấy. Như Lai trần thuật, tán thán Bổn của họ, cũng ngầm hiển lộ thọ lượng.

Phần thứ nhất, tức “Tự phần trần thuật chuyện từ dưới đất vọt lên” đã xong.

15.1.2. Tự phần: Nghi vấn

15.1.2.1. Bồ Tát trong cõi này nghi vấn

15.1.2.1.1. Phần Trường Hàng trần thuật nghi niệm

(Kinh) Nhĩ thời, Di Lặc Bồ Tát cập bát thiên Hằng hà sa chư Bồ Tát chúng, giai tác thị niệm: “Ngã đẳng tùng tích dĩ lai, bất kiến, bất văn như thị đại Bồ Tát Ma Ha Tát chúng tùng địa dũng xuất, trụ Thế Tôn tiền, hiệp chưởng, cúng dường, vấn tấn Như Lai”.

(經)爾時，彌勒菩薩及八千恒河沙諸菩薩眾，皆作是念：「我等從昔已來，不見，不聞如是大菩薩摩訶薩眾從地涌出，住世尊前，合掌，供養，問訊如來」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Di Lặc Bồ Tát và các vị Bồ Tát nhiều như số cát trong tám ngàn sông Hằng đều nghĩ như thế này: “Từ trước đến nay, chúng ta chẳng thấy, chẳng nghe các vị đại Bồ Tát Ma Ha Tát như thế từ dưới đất vọt lên, ở trước đức Thế Tôn, chắp tay cúng dường, thưa hỏi Như Lai”).

“Di Lặc và các vị Bồ Tát đều nẩy sanh nghi niệm” có bốn ý nghĩa:

Một, kể từ sau Tịch Diệt đạo tràng cho đến trước pháp tòa này, mười phương đại sĩ đến dự hội [thuyết pháp của đức Phật] chẳng dứt. Tuy chẳng thể nói rõ ngằn hạn, nhưng con dùng trí lực của bậc Bổ Xứ đều biết, đều thấy, cớ sao đối với các vị này, chẳng biết một vị nào? Lại nữa, con du hóa mười phương, phụng sự, thân cận chư Phật. Đối với hết thảy các hải hội đều am hiểu. Ngay như đối với chỗ đã từng trải của họ, cũng chẳng biết dù đến hay đi, dù tìm cầu vẫn chẳng biết. Chẳng biết thì sẽ không có Thế Giới Ích. Cho nên cần phải nghi hoặc, hỏi han.

Hai, các vị đại sĩ đó là bậc tiền bối liễu đạt, ngài Di Lặc là mạt học thuộc lớp sau. Lớp sau chẳng biết lớp trước, chẳng hạn như ngài Văn Thù chẳng biết cảnh giới của nữ nhân nhập Định. Nữ nhân chẳng biết cảnh giới của Khí Chư Ấm Cái Bồ Tát (Sarvanīvaraṇa viṣkaṃbhin). Do chẳng biết, sẽ chẳng hiểu sự nội thiện của họ. Do tự thiện chẳng sanh, sẽ chẳng có Vị Nhân Ích. Vì thế, cần phải nghi hoặc, hỏi han.

Ba, các vị đại sĩ ấy vốn do căn bản Thật Tướng, ứng hiện trong mười phương, giáo hóa riêng biệt. Tất cả chân ứng đều chẳng phải là cảnh giới của ngài Di Lặc. Đã chẳng biết đạo “lợi vật” (lợi lạc chúng sanh) của họ, tức là chẳng biết bệnh, sẽ chẳng có Đối Trị Ích. Vì thế, cần phải nghi hoặc, hỏi han.

Bốn, đức Phật phó thác chuyện hoằng kinh, triệu tập các vị đại sĩ. Các vị đại sĩ tuân phụng nghiêm mạng của thầy nên tới nhóm họp, ngầm khai thọ lượng. Đại chúng trong hội khi ấy chẳng thể biết được [điều đó]. Đã không biết ý chỉ bí mật của Như Lai, sẽ chẳng có Đệ Nhất Nghĩa Ích. Cho nên cần phải nghi hoặc, thưa hỏi.

Nhưng ngài Di Lặc nơi Tích thuộc địa vị Bổ Xứ, Bổn cũng phải nên sâu, sao lại chẳng biết như thế? Điều này có hai ý nghĩa:

Nếu dựa theo Thật để luận định, Ngài mới thành Bổ Xứ gần đây, sẽ chẳng biết Bổn lâu xa.

Nếu dựa theo Quyền để luận định thì Bổn cao, Tích thấp, Ngài vì chúng sanh mà nêu lên nghi hoặc vậy!

15.1.2.1.2. Kệ tụng nêu lên thắc mắc

15.1.2.1.2.1. Thắc mắc [các vị Bồ Tát ấy] từ đâu đến, do duyên nào mà đến

(Kinh) Thời, Di Lặc Bồ Tát Ma Ha Tát tri bát thiên Hằng hà sa chư Bồ Tát đẳng tâm chi sở niệm, tịnh dục tự quyết sở nghi, hiệp chưởng hướng Phật, dĩ kệ vấn viết: Vô lượng thiên vạn ức, đại chúng chư Bồ Tát, tích sở vị tằng kiến, nguyện Lưỡng Túc Tôn thuyết. Thị tùng hà sở lai? Dĩ hà nhân duyên tập? Cự thân, đại thần thông, trí huệ phả tư nghị. Kỳ chí niệm kiên cố, hữu đại nhẫn nhục lực. Chúng sanh sở nhạo kiến, vị tùng hà sở lai?

(經)時，彌勒菩薩摩訶薩知八千恒河沙諸菩薩等心之所念，幷欲自決所疑，合掌向佛，以偈問曰：「無量千萬億，大眾諸菩薩，昔所未曾見，願兩足尊說。是從何所來？以何因緣集？巨身大神通，智慧叵思議。其志念堅固，有大忍辱力。眾生所樂見，為從何所來？

(Kinh: Khi đó, Di Lặc Bồ Tát Ma Ha Tát biết tâm niệm của các vị Bồ Tát nhiều như số cát trong tám ngàn sông Hằng, và mong giải quyết điều nghi của chính mình, chắp tay hướng về đức Phật, dùng kệ hỏi rằng: Vô lượng ngàn vạn ức, đại chúng các Bồ Tát, xưa kia chưa từng thấy. Nguyện Lưỡng Túc Tôn nói, họ từ đâu mà đến, nhân duyên nào nhóm họp? Thân to, thần thông lớn, trí huệ chẳng nghĩ bàn. Chí niệm họ kiên cố, có sức đại nhẫn nhục, chúng sanh ưa thích thấy, từ chỗ nào mà đến?)

Một là hỏi họ từ nơi nào đến? Hai là hỏi do nhân duyên gì mà đến? “Cự thân, đại thần thông” (Thân to, thần thông lớn): Tán thán đã “vào nhà Như Lai”. “Trí huệ phả tư nghị” (Trí huệ chẳng nghĩ bàn): Tán thán đã “ngồi tòa của Như Lai”. “Kỳ chí niệm kiên cố, hữu đại nhẫn nhục lực” (Chí niệm họ kiên cố, có sức đại nhẫn nhục): Tán thán “mặc áo Như Lai”. Ba điều ấy đều là tự hành đức. “Chúng sanh sở nhạo kiến” (Chúng sanh ưa thích thấy) là tán thán hóa tha đức (phẩm đức giáo hóa người khác).

15.1.2.1.2.2. Trần thuật số lượng quyến thuộc

(Kinh) Nhất nhất chư Bồ Tát, sở tương chư quyến thuộc, kỳ số vô hữu lượng, như Hằng hà sa đẳng. Hoặc hữu đại Bồ Tát, tương lục vạn Hằng sa. Như thị chư đại chúng, nhất tâm cầu Phật đạo. Thị chư đại sư đẳng, lục vạn Hằng hà sa, câu lai cúng dường Phật, cập hộ trì thị kinh. Tương ngũ vạn Hằng sa, kỳ số quá ư thị. Tứ vạn cập tam vạn, nhị vạn chí nhất vạn. Nhất thiên, nhất bách đẳng, nãi chí nhất Hằng sa. Bán cập tam tứ phần. Ức vạn phần chi nhất. Thiên vạn na do tha, vạn ức chư đệ tử, nãi chí ư bán ức, kỳ số phục quá thượng. Bách vạn chí nhất vạn, nhất thiên cập nhất bách, ngũ thập dữ nhất thập, nãi chí tam, nhị, nhất. Đơn kỷ vô quyến thuộc, nhạo ư độc xử giả, câu lai chí Phật sở. Kỳ số chuyển quá thượng. Như thị chư đại chúng, nhược nhân hành trù số, quá ư Hằng sa kiếp, do bất năng tận tri.

(經)一一諸菩薩，所將諸眷屬，其數無有量，如恒河沙等。或有大菩薩，將六萬恒沙。如是諸大眾，一心求佛道。是諸大師等，六萬恒河沙，俱來供養佛，及護持是經。將五萬恒沙，其數過於是。四萬及三萬，二萬至一萬。一千一百等，乃至一恒沙。半及三四分。億萬分之一。千萬那由他，萬億諸弟子，乃至於半億，其數復過上。百萬至一萬，一千及一百，五十與一十，乃至三二一。單己無眷屬，樂於獨處者，俱來至佛所。其數轉過上。如是諸大眾，若人行籌數，過於恒沙劫，猶不能盡知。

(Kinh: Mỗi mỗi vị Bồ Tát, dẫn theo các quyến thuộc, số ấy chẳng hạn lượng, nhiều như cát sông Hằng. Hoặc có đại Bồ Tát, dẫn sáu vạn Hằng sa. Các đại chúng như thế, nhất tâm cầu Phật đạo. Các vị đại sư thảy, sáu vạn Hằng hà sa, đều tới cúng dường Phật, và hộ trì kinh này. Dẫn năm vạn Hằng sa, số ấy nhiều hơn thế. Bốn vạn và ba vạn, hai vạn tới một vạn, một ngàn, một trăm thảy, cho đến một Hằng sa, nửa và ba bốn phần, một phần của ức vạn. Ngàn vạn na do tha. Vạn ức các đệ tử, cho đến chỉ nửa ức. Số ấy lại hơn thế, trăm vạn đến một vạn, một ngàn và một trăm, năm mươi và mười người, cho đến ba, hai, một, đơn độc không quyến thuộc, người thích ở một mình, đều đến chỗ đức Phật. Số ấy nhiều hơn thế. Các đại chúng như vậy, nếu người phát thẻ đếm, hơn một Hằng sa kiếp, vẫn chẳng thể biết trọn).

15.1.2.1.2.3. Hỏi họ đã học pháp với vị thầy nào

(Kinh) Thị chư đại oai đức, tinh tấn Bồ Tát chúng, thùy vị kỳ thuyết pháp, giáo hóa nhi thành tựu? Tùng thùy sơ phát tâm? Xưng dương hà Phật pháp? Thọ trì hành thùy kinh? Tu tập hà Phật đạo?

(經)是諸大威德，精進菩薩眾，誰為其說法，教化而成就？從誰初發心？稱揚何佛法？受持行誰經？修習何佛道？

(Kinh: Các vị đại oai đức, tinh tấn Bồ Tát ấy, ai vì họ thuyết pháp? Giáo hóa mà thành tựu? Từ ai sơ phát tâm? Xưng dương Phật pháp gì? Thọ trì, hành kinh gì? Tu tập Phật đạo nào?)

15.1.2.1.2.4. Kết lại lời thỉnh giải quyết mối nghi

15.1.2.1.2.4.1. Kết lại lời tán thán

(Kinh) Như thị chư Bồ Tát, thần thông đại trí lực.

(經)如是諸菩薩，神通大智力。

(Kinh: Các Bồ Tát như thế, sức thần thông, đại trí).

15.1.2.1.2.4.2. Xin giải đáp họ từ chỗ nào đến

(Kinh) Tứ phương địa chấn liệt, giai tùng trung dũng xuất. Thế Tôn, ngã tích lai, vị tằng kiến thị sự. Nguyện thuyết kỳ sở tùng, quốc độ chi danh hiệu. Ngã thường du chư quốc, vị tằng kiến thị chúng. Ngã ư thử chúng trung, nãi bất thức nhất nhân.

(經)四方地振裂，皆從中涌出。世尊我昔來，未曾見是事。願說其所從，國土之名號。我常遊諸國，未曾見是眾。我於此眾中，乃不識一人。

(Kinh: Bốn phương đất rúng nứt, đều từ đó vọt ra. Thế Tôn, con xưa nay, chưa từng thấy chuyện này! Mong nói từ đâu đến, danh hiệu của cõi nước. Con thường dạo các nước, chưa từng thấy bọn họ. Trong số các người ấy, con chẳng biết một ai!)

15.1.2.1.2.4. Xin giải đáp do duyên gì họ [nhóm đến]

(Kinh) Hốt nhiên tùng địa xuất, nguyện thuyết kỳ nhân duyên.

(經)忽然從地出，願說其因緣。

(Kinh: Bỗng dưng từ đất ra, nguyện nói nhân duyên ấy).

15.1.2.1.2.4. Nêu rõ đại hội cùng thỉnh cầu

(Kinh) Kim thử chi đại hội, vô lượng bách thiên ức, thị chư Bồ Tát đẳng, giai dục tri thử sự. Thị chư Bồ Tát chúng, bổn mạt chi nhân duyên. Vô lượng đức Thế Tôn, duy nguyện quyết chúng nghi.

(經)今此之大會，無量百千億，是諸菩薩等，皆欲知此事。是諸菩薩眾，本末之因緣。無量德世尊 ，唯願決眾

疑」。

(Kinh: Nay trong đại hội này, vô lượng trăm ngàn ức, các hàng Bồ Tát thảy, đều muốn biết chuyện ấy: Nhân duyên đầu đến cuối, của các Bồ Tát ấy. Thế Tôn vô lượng đức, mong giải quyết nghi hoặc).

Đã nói muốn biết nhân duyên từ đầu đến cuối, thì dù là họ đến từ chỗ nào, hay duyên do [vì sao các vị Bồ Tát ấy] nhóm đến; nói chung, đều cầu Phật giải đáp rõ ràng.

Phần thứ nhất, “Bồ Tát cõi này nghi vấn” đã xong.

15.1.2.2. Bồ Tát trong cõi khác nghi vấn

(Kinh) Nhĩ thời, Thích Ca Mâu Ni phân thân chư Phật tùng vô lượng thiên vạn ức tha phương quốc độ lai giả, tại ư bát phương, chư bảo thụ hạ sư tử tòa thượng, kết gia phu tọa, kỳ Phật thị giả, các các kiến thị Bồ Tát đại chúng, ư tam thiên đại thiên thế giới tứ phương tùng địa dũng xuất, trụ ư hư không, các bạch kỳ Phật ngôn: “Thế Tôn! Thử chư vô lượng vô biên A tăng kỳ Bồ Tát đại chúng tùng hà sở lai?” Nhĩ thời, chư Phật các cáo thị giả: “Chư thiện nam tử! Thả đãi tu du. Hữu Bồ Tát Ma Ha Tát danh viết Di Lặc, Thích Ca Mâu Ni Phật chi sở thọ ký thứ đương tác Phật, dĩ vấn tư sự, Phật kim đáp chi. Nhữ đẳng tự đương nhân thị đắc văn”.

(經)爾時，釋迦牟尼分身諸佛從無量千萬億他方國土來者，在於八方，諸寶樹下師子座上，結加趺坐，其佛侍者，各各見是菩薩大眾，於三千大千世界四方從地涌出，住於虛空，各白其佛言：「世尊！此諸無量無邊阿僧祇菩薩大眾從何所來？」爾時，諸佛各告侍者：「諸善男子！且待須臾。有菩薩摩訶薩名曰彌勒，釋迦牟尼佛之所授記次當作佛，已問斯事，佛今答之。汝等自當因是得聞」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, chư Phật phân thân của Thích Ca Mâu Ni từ vô lượng ngàn vạn ức quốc độ ở phương khác đến, ngồi xếp bằng trên tòa sư tử dưới các cây báu trong tám phương, thị giả của các Ngài mỗi vị đều thấy đại chúng Bồ Tát ấy tại bốn phương của tam thiên đại thiên thế giới, từ dưới đất vọt lên, trụ trong hư không, [thấy rồi], đều bạch với đức Phật của mình rằng: “Bạch Thế Tôn! Vô lượng vô biên A tăng kỳ đại chúng Bồ Tát này từ đâu mà đến?” Khi đó, chư Phật mỗi vị đều bảo thị giả: “Các thiện nam tử! Hãy chờ trong giây lát. Có Bồ Tát Ma Ha Tát tên là Di Lặc, được Thích Ca Mâu Ni Phật thọ ký sẽ kế tiếp Ngài thành Phật, đã hỏi chuyện ấy. Nay Phật sẽ đáp, các ông sẽ nhờ đó mà được nghe”).

Quyến thuộc của phân thân [chư Phật] theo chiều ngang khắp mười phương cũng chẳng biết Bổn địa, chưa có tứ ích (bốn món Tất Đàn), cho nên có cùng nghi vấn giống như ngài Di Lặc. Chư Phật đều chẳng giải đáp, đều đợi Phật Thích Ca giải đáp cho ngài Di Lặc. Lời hỏi của ngài Di Lặc có sự tích chẳng nhẹ; cả một đời giáo hóa của đức Thích Ca, Ngài chưa từng nói rõ. Do cuộc vấn đáp này, rộng hiển thị sự trường thọ của Như Lai. Sự huyền bí to lớn ấy cần phải đợi Phật Thích Ca tự mở ra. “Nhữ tự đương văn” (Các ông sẽ tự được nghe): Phân thân nhóm đến, vốn là để chứng minh. Cho nên [phân thân chư Phật] chẳng nên đáp.

Phần thứ nhất, “phần Tự của Bổn Môn” đã xong.

15.2. Phần Chánh Thuyết (phần Chánh Tông của Bổn Môn)

15.2.1. Răn nhắc, hứa khả

15.2.1.1. Trường Hàng

15.2.1.1.1. Trần thuật, tán thán

(Kinh) Nhĩ thời, Thích Ca Mâu Ni Phật cáo Di Lặc Bồ Tát: Thiện tai! Thiện tai! A Dật Đa! Nãi năng vấn Phật như thị đại sự.

(經)爾時，釋迦牟尼佛告彌勒菩薩：「善哉！善哉！阿逸多！乃能問佛如是大事。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Thích Ca Mâu Ni Phật bảo Di Lặc Bồ Tát: “Lành thay! Lành thay! Này A Dật Đa! Có thể hỏi Phật đại sự như thế”).

“Thiện tai” lần thứ nhất trần thuật [câu hỏi ấy] trên là khế hợp tâm Phật. “Thiện tai” lần thứ hai trần thuật [câu hỏi ấy] dưới là khế hợp ý niệm của quần sanh.

“Khai Tích, hiển Bổn” chính là điều chưa được nói rõ trong giáo pháp suốt một đời đức Phật, cho nên đó là đại sự của Phật. Lại cần phải xét theo tu đức và quả vị sâu xa, chẳng xét theo lý thú bình đẳng nơi Tánh Đức, cho nên nói là Sự.

15.2.1.1.2. Răn truyền

(Kinh) Nhữ đẳng đương cộng nhất tâm, bị tinh tấn khải, phát kiên cố ý.

(經)汝等當共一心，被精進鎧，發堅固意。

(Kinh: Các ông hãy nên nhất tâm, mặc giáp tinh tấn, phát khởi ý niệm bền vững).

[Căn dặn] “nhất tâm” tức là răn đừng loạn. “Tinh tấn” là răn đừng biếng trễ. “Kiên cố” là răn đừng lui sụt. Ấy là vì Thật Trí của Như Lai thành tựu đã lâu, Quyền Tích lâu xa, giáo hóa cùng tột ba đời, lợi ích trọn khắp mười phương. Những kẻ thấp hơn bậc Đẳng Giác chẳng thể nghĩ bàn được; đấy cũng là thông qua ngài Di Lặc mà răn nhắc [mọi người trong] đại hội.

15.2.1.1.3. Hứa khả

(Kinh) Như Lai kim dục hiển phát tuyên thị chư Phật trí huệ, chư Phật tự tại thần thông chi lực, chư Phật sư tử phấn tấn chi lực, chư Phật oai mãnh đại thế chi lực.

(經)如來今欲顯發宣示諸佛智慧，諸佛自在神通之力，諸佛師子奮迅之力，諸佛威猛大勢之力」。

(Kinh: Nay Như Lai muốn hiển lộ, phát khởi, tuyên nói, chỉ bày trí huệ của chư Phật, sức thần thông tự tại của chư Phật, sức sư tử phấn tấn của chư Phật, sức thế lực to lớn oai nghiêm mạnh mẽ của chư Phật).

“Chư Phật trí huệ”: Nêu chung quả trí. “Tự tại” là Ngã đức, “thần thông” là Lạc đức. “Phấn tấn trừ cấu” là Tịnh đức. “Đại thế oai mãnh” là Thường đức. Đấy chính là chỉ ra Tứ Đức viên mãn, có thể lợi ích trọn khắp chúng sanh trong ba đời. Vì thế, đều gọi là Lực. Xét theo quá khứ rất đỗi lâu xa, thì gọi là “thần thông tự tại”. Xét ra phân thân nay đang trọn khắp mười phương, thì gọi là Sư Tử Phấn Tấn. Xét theo vị lai, lợi ích chúng sanh mãi mãi chẳng cùng tận, thì gọi là “đại thế oai mãnh”. Hoặc có thể nói “phấn tấn” là tướng trạng tiên khởi, biểu thị sự lợi ích chúng sanh trong tương lai. “Đại thế” là chấn động mười phương, tức là lợi ích chúng sanh trong hiện tại, cũng là không gì chẳng

thể! Lại nữa, thần thông tự tại chính là “nhà” từ bi rốt ráo. “Sư tử phấn tấn” là “tòa” Pháp Không rốt ráo. “Oai mãnh đại thế” chính là “áo” nhẫn nhục rốt ráo. Chứng ba đức rốt ráo ấy, cho nên sức trọn khắp mười phương ba đời, tạo lợi ích chẳng cùng tận.

Phần thứ nhất, Trường Hàng đã xong.

15.2.1.2. Kệ Tụng

15.2.1.2.1. Trùng tụng lời răn nhắc

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: Đương tinh tấn nhất tâm. Ngã dục thuyết thử sự, vật đắc hữu nghi hối.

(經)爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：「當精進一心。我欲說此事，勿得有疑悔。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng: Hãy tinh tấn nhất tâm. Ta muốn nói chuyện này, chớ nên có nghi hối).

15.2.1.2.2. Trùng tụng lời hứa khả, lược đi không trùng tụng phần trần thuật, tán thán

(Kinh) Phật trí phả tư nghị, nhữ kim xuất tín lực, trụ ư nhẫn thiện trung. Tích sở vị văn pháp, kim giai đương đắc văn. Ngã kim an ủy nhữ, vật đắc hoài nghi cụ. Phật vô bất thật ngữ, trí huệ bất khả lượng, sở đắc đệ nhất pháp, thậm thâm phả phân biệt. Như thị kim đương thuyết, nhữ đẳng nhất tâm thính.

(經)佛智叵思議，汝今出信力，住於忍善中。昔所未聞法，今皆當得聞。我今安慰汝，勿得懷疑懼。佛無不實語，智慧不可量，所得第一法，甚深叵分別。如是今當說，汝等一心聽」。

(Kinh: Phật trí chẳng nghĩ bàn, ông nay khởi tín lực, trụ vào trong nhẫn thiện, pháp xưa kia chưa nghe, nay sẽ đều được nghe. Ta nay an ủi ông, đừng ôm lòng nghi sợ. Phật luôn nói chân thật, trí huệ chẳng thể lường, đạt được pháp bậc nhất, rất sâu chẳng phân biệt. Như thế nay sẽ nói, các ông nhất tâm nghe).

Phần thứ nhất, “răn nhắc, hứa khả” đã xong.

15.2.2. Chánh thuyết

Chia thành ba đoạn:

Từ đây trở đi cho đến hết phẩm Thọ Lượng, chánh thức khai cận hiển viễn.

Phần Trường Hàng của phẩm Phân Biệt Công Đức là thọ ký chung cho Pháp Thân.

Ngài Di Lặc nói kệ trình bày chung sự lãnh nhận, tín giải.

Phần thứ nhất lại chia làm hai:

Một, cho đến hết phẩm này, do [đức Phật] khai hiển đại lược

[thọ lượng của Như Lai], thính chúng dấy động chấp trước, sanh nghi.

Hai, trong phẩm Thọ Lượng, rộng khai hiển hòng đoạn nghi sanh tín.

15.2.2.1. Khai hiển đại lược

15.2.2.1.1. Trường Hàng

Do đức Phật chẳng đáp nhân duyên gì mà [các vị Bồ Tát từ dưới đất vọt lên] nhóm họp, cho nên kinh văn trong phần sau sẽ thỉnh vấn lần nữa.

15.2.2.1.1.1. Giải đáp thắc mắc ai là thầy của họ

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn thuyết thử kệ dĩ, cáo Di Lặc Bồ Tát: Ngã kim ư thử đại chúng, tuyên cáo nhữ đẳng. A Dật Đa! Thị chư đại Bồ Tát Ma Ha Tát vô lượng vô số A tăng kỳ tùng địa dũng xuất, nhữ đẳng tích sở vị kiến giả, ngã ư thị Sa Bà thế giới, đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề dĩ giáo hóa, thị đạo thị chư Bồ Tát, điều phục kỳ tâm, linh phát đạo ý.

(經)爾時，世尊說此偈已，告彌勒菩薩：「我今於此大眾，宣告汝等。阿逸多！是諸大菩薩摩訶薩無量無數阿僧祇從地涌出，汝等昔所未見者，我於是娑婆世界，得阿耨多羅三藐三菩提已教化，示導是諸菩薩，調伏其心，令發道意。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn nói bài kệ ấy xong, bảo Di Lặc Bồ Tát: Nay ta ở trong đại chúng này, tuyên cáo với các ông. Này A Dật Đa! Các vị Đại Bồ Tát Ma Ha Tát này vô lượng, vô số A tăng kỳ từ dưới đất vọt lên, các ông trước kia chưa thấy, là do ta ở trong thế giới Sa Bà này, sau khi đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác đã giáo hóa, chỉ dạy các Bồ Tát ấy, điều phục tâm họ, khiến cho họ phát đạo ý).

Đây là trước hết giải đáp “ai là người thuyết pháp cho họ, giáo hóa khiến cho họ thành tựu, từ ai mà phát tâm ban đầu”.

15.2.2.1.1.2. Giải đáp họ từ đâu đến

15.2.2.1.1.2.1. Trả lời

(Kinh) Thử chư Bồ Tát giai ư thị Sa Bà thế giới chi hạ, thử giới hư không trung trụ. Ư chư kinh điển, độc tụng thông lợi, tư duy phân biệt, chánh ức niệm.

(經)此諸菩薩皆於是娑婆世界之下，此界虛空中住。於諸經典，讀誦通利，思惟分別，正憶念。

(Kinh: Các vị Bồ Tát ấy đều ở dưới thế giới Sa Bà, cõi đó ở trong hư không. Đối với các kinh điển, [các Bồ Tát ấy] đều đọc tụng thông suốt, tư duy, phân biệt, suy nghĩ chân chánh).

“Giới hạ không trung” (Ở phía dưới thế giới này, trong không trung) như đã giải thích đại lược trong phần trước. Đây là giải đáp về trụ xứ, tức là họ đến từ chỗ nào. Từ “ư chư kinh điển” (đối với các kinh điển) trở đi, trả lời câu hỏi “xưng dương hà Phật pháp, thọ trì hành thùy kinh, tu tập hà Phật đạo” (xưng dương Phật pháp nào, thọ trì, thực hành kinh nào, tu tập Phật đạo nào). “Ư chư kinh điển” (Đối với các kinh điển): Người căn tánh Viên Giáo thọ pháp, không pháp nào chẳng viên. Diệu điển Pháp Hoa hết thảy kinh điển trong mười phương ba đời đều gom vào đó, Quyền và Thật chẳng hai, trọn chẳng lấy hay xả pháp nào! Đấy là giải đáp về [thắc mắc] “xưng dương” [kinh điển nào]. “Độc tụng thông lợi, tư duy phân biệt” (Đọc tụng thông suốt, tư duy phân biệt) là lời đáp về thọ trì. “Chánh ức niệm” là giải đáp [thắc mắc về sự] tu tập.

15.2.2.1.1.2.2. Giải thích

15.2.2.1.1.2.2.1. Giải thích trụ xứ

(Kinh) A Dật Đa! Thị chư thiện nam tử đẳng, bất nhạo tại chúng đa hữu sở thuyết, thường nhạo tĩnh xứ, cần hành tinh tấn, vị tằng hưu tức, diệc bất y chỉ nhân thiên nhi trụ.

(經)阿逸多！是諸善男子等，不樂在眾多有所說，常樂靜處，勤行精進，未曾休息，亦不依止人天而住。

(Kinh: Này A Dật Đa! Các thiện nam tử này chẳng thích ở trong đại chúng nhiều điều bàn nói, thường thích ở chỗ tĩnh lặng, siêng hành tinh tấn, chưa từng nghỉ ngơi, cũng chẳng nương tựa người, trời để ở).

“Bất nhạo tại chúng” (Chẳng thích ở trong đại chúng): Trong tam giới, ngoài tam giới, và Ngũ Ấm thì gọi là Chúng. Nhị biên phân biệt gọi là “đa hữu sở thuyết” (có nhiều điều bàn nói). “Tĩnh xứ” (Chỗ yên tĩnh) chính là Trung Đạo Đệ Nhất Nghĩa Đế. Pháp giới nhất tướng, dứt bặt đối đãi, chẳng còn thừa sót. Vì thế gọi là “tĩnh xứ”. “Cần hành tinh tấn, vị tằng hưu tức” (Siêng hành tinh tấn, chưa từng nghỉ ngơi): Tâm tâm tuôn rót, tùy ý tương ứng với Tát Bà Nhã (Sarvajña, Nhất Thiết Trí). “Bất y nhân thiên” (Chẳng nương tựa trời, người): Người biểu thị Hữu biên, trời biểu thị Không biên. Chẳng nương vào hai bên, cho nên dùng hư không trong cõi này để biểu thị, chứ họ thật sự trụ trong Thường Tịch Quang Pháp Tánh Độ.

15.2.2.1.1.2.2.2. Giải thích [thắc mắc về] thọ trì, xưng dương, tu tập

(Kinh) Thường nhạo thâm trí, vô hữu chướng ngại, diệc thường nhạo ư chư Phật chi pháp, nhất tâm tinh tấn, cầu vô thượng huệ.

(經)常樂深智，無有障礙，亦常樂於諸佛之法，一心精進，求無上慧」。

(Kinh: Thường ưa thích trí sâu, chẳng có chướng ngại, cũng thường ưa thích pháp của chư Phật, nhất tâm tinh tấn cầu trí huệ vô thượng).

Do họ thường ưa thích trí sâu, chẳng có chướng ngại, cho nên đối với các kinh điển, thảy đều xưng tụng, tán dương. Do họ thường ưa thích pháp của chư Phật, cho nên đọc tụng thông suốt, nhanh nhạy, tư duy, phân biệt. Do họ nhất tâm tinh tấn cầu trí huệ vô thượng, cho nên có thể nghĩ nhớ chân chánh.

Phần thứ nhất là Trường Hàng đã xong.

15.2.2.1.2. Kệ tụng

15.2.2.1.2.1. Trùng tụng Trường Hàng

15.2.2.1.2.1.1 Trùng tụng lời đáp về thầy

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: A Dật nhữ đương tri: Thị chư đại Bồ Tát, tùng vô số kiếp lai, tu tập Phật trí huệ, tất thị ngã sở hóa, linh phát đại đạo tâm. Thử đẳng thị ngã tử.

(經)爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：「阿逸汝當知：是諸大菩薩，從無數劫來，修習佛智慧，悉是我所化，令發大道心。此等是我子。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa này, mà nói kệ rằng: A Dật, ông nên biết: Các đại Bồ Tát này, vô số kiếp đến nay, tu tập trí huệ Phật, đều do ta giáo hóa, khiến phát đại đạo tâm. Bọn này là con ta).

Phần Trường Hàng chỉ nói “đắc Bồ Đề dĩ, hóa linh phát tâm” (sau khi đã đắc Bồ Đề, bèn giáo hóa, khiến cho họ phát tâm), chẳng nói “từ vô số kiếp đến nay”, có thể là ngụ ý “[những người được giáo hóa ấy] chỉ là hàng lợi căn viên đốn, trong một đời bèn siêu việt, chứng đắc”. Ở đây, [kệ tụng] chỉ nói “từ vô số kiếp đến nay, họ do ta giáo hóa”, chẳng nói “sau khi thành đạo”, chắc là có ý nói “chỉ là trong khi tu nhân hạnh, đã giáo hóa khiến cho họ phát tâm”.

Vì thế, đức Phật chỉ đáp ai là thầy của họ, chưa hề khai hiển rành rành.

15.2.2.1.2.1.2. Trùng tụng lời đáp họ từ đâu đến

(Kinh) Y chỉ thị thế giới, thường hành đầu đà sự. Chí nhạo ư tĩnh xứ, xả đại chúng hội náo, bất nhạo đa sở thuyết. Như thị chư tử đẳng, học tập ngã đạo pháp, trú dạ thường tinh tấn, vị cầu Phật đạo cố. Tại Sa Bà thế giới, hạ phương không trung trụ. Chí niệm lực kiên cố, thường cần cầu trí huệ, thuyết chủng chủng diệu pháp. Kỳ tâm vô sở úy.

(經)依止是世界，常行頭陀事。志樂於靜處，捨大眾憒鬧，不樂多所說。如是諸子等，學習我道法，晝夜常精進，為求佛道故。在娑婆世界，下方空中住。志念力堅固，常勤求智慧，說種種妙法。其心無所畏。

(Kinh: Nương tựa thế giới này, thường hành chuyện đầu đà. Chí ưa thích chỗ vắng, bỏ đại chúng ồn ào. Chẳng thích nói năng nhiều. Các con như thế ấy, học tập đạo pháp ta, ngày đêm thường tinh tấn, vì để cầu Phật đạo, trong thế giới Sa Bà, trụ không trung phương dưới. Sức chí niệm bền vững, thường siêng cầu trí huệ, nói đủ loại diệu pháp, tâm họ chẳng sợ hãi).

Phần thứ nhất, “trùng tụng kinh văn Trường Hàng” đã xong.

15.2.2.1.2.2. Trùng tụng phần khai hiển đại lược

(Kinh) Ngã ư Già Da thành, Bồ Đề thụ hạ tọa, đắc thành tối Chánh Giác, chuyển vô thượng pháp luân. Nhĩ nãi giáo hóa chi, linh sơ phát đạo tâm, kim giai trụ bất thoái, tất đương đắc thành Phật. Ngã kim thuyết thật ngữ, nhữ đẳng nhất tâm tín. Ngã tùng cửu viễn lai, giáo hóa thị đẳng chúng.

(經)我於伽耶城，菩提樹下坐，得成最正覺，轉無上法輪。爾乃教化之，令初發道心，今皆住不退，悉當得成佛。我今說實語，汝等一心信。我從久遠來，教化是等眾」。

(Kinh: Ta ở thành Già Da, ngồi dưới cội Bồ Đề, thành Chánh Giác tối thượng, chuyển pháp luân vô thượng. Do vậy bèn giáo hóa, khiến sơ phát đạo tâm, nay đều trụ bất thoái, thảy đều sẽ thành Phật. Ta nay nói lời thật, các ông nhất tâm tin. Từ lâu xa tới nay, ta giáo hóa bọn họ).

Đã nói “sau khi thành đạo khiến cho họ sơ phát tâm”, lại nói “từ lâu xa đã giáo hóa bọn họ”, tức là đại lược khai cận hiển viễn. Vì thế, [thính chúng] dấy động chấp trước, sanh nghi.

Phần thứ nhất, “[trùng tụng] khai hiển đại lược” đã xong.

15.2.2.2. Nghi hoặc, thỉnh vấn

15.2.2.2.1. Trường Hàng

15.2.2.2.1.1. Người kết tập kinh trần thuật

(Kinh) Nhĩ thời, Di Lặc Bồ Tát Ma Ha Tát, cập vô số chư Bồ Tát đẳng, tâm sanh nghi hoặc, quái vị tằng hữu, nhi tác thị niệm: Vân hà Thế Tôn ư thiểu thời gian, giáo hóa như thị vô lượng vô biên A tăng kỳ chư đại Bồ Tát, linh trụ A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề?

(經)爾時，彌勒菩薩摩訶薩，及無數諸菩薩等，心生疑惑，怪未曾有，而作是念：「云何世尊於少時間，教化如是無量無邊阿僧祇諸大菩薩，令住阿耨多羅三藐三菩提？」

(Kinh: Lúc bấy giờ, Di Lặc Bồ Tát Ma Ha Tát và vô số các vị Bồ Tát tâm sanh nghi hoặc, lấy làm lạ chưa từng có, nghĩ như thế này: Sao đức Thế Tôn có thể trong thời gian ngắn giáo hóa vô lượng vô biên A tăng kỳ các vị đại Bồ Tát như thế, khiến cho họ trụ trong Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác?)

15.2.2.2.1.2. Phơi bày mối nghi, xin giải đáp

15.2.2.2.1.2.1. Phơi bày mối nghi

15.2.2.2.1.2.1.1. Pháp thuyết

15.2.2.2.1.2.1.1.1. Chấp gần nghi xa

(Kinh) Tức bạch Phật ngôn: Thế Tôn! Như Lai vi thái tử thời, xuất ư Thích cung, khứ Già Da thành bất viễn, tọa ư đạo tràng, đắc thành A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề. Tùng thị dĩ lai, thỉ quá tứ thập dư niên. Thế Tôn! Vân hà ư thử thiểu thời, đại tác Phật sự, dĩ Phật thế lực, dĩ Phật công đức, giáo hóa như thị vô lượng đại Bồ Tát chúng, đương thành A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề?

(經)即白佛言：「世尊！如來為太子時，出於釋宮，去伽耶城不遠，坐於道場，得成阿耨多羅三藐三菩提。從是已來，始過四十餘年。世尊！云何於此少時，大作佛事，以佛勢力，以佛功德，教化如是無量大菩薩眾，當成阿耨多羅三藐三菩提？

(Kinh: Liền bạch cùng đức Phật rằng; Bạch Thế Tôn! Như Lai khi làm thái tử, rời cung họ Thích, cách thành Già Da chẳng xa, ngồi nơi đạo tràng, được thành Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, từ đó đến nay, mới hơn bốn mươi năm. Bạch Thế Tôn! Sao Ngài có thể trong thời gian ít ỏi ấy, thực hiện Phật sự to lớn, dùng thế lực của Phật, dùng công đức của Phật, giáo hóa vô lượng các vị đại Bồ Tát như thế được thành Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác?)

15.2.2.2.1.2.1.1.2. Chấp xa nghi gần

(Kinh) Thế Tôn! Thử đại Bồ Tát chúng, giả sử hữu nhân, ư thiên vạn ức kiếp, sổ bất năng tận, bất đắc kỳ biên. Tư đẳng cửu viễn dĩ lai, ư vô lượng vô biên chư Phật sở, thực chư thiện căn, thành tựu Bồ Tát đạo, thường tu phạm hạnh.

(經)世尊！此大菩薩眾，假使有人，於千萬億劫，數不能盡，不得其邊。斯等久遠已來，於無量無邊諸佛所，植諸善根，成就菩薩道，常修梵行。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Các vị đại Bồ Tát này giả sử có người trong ngàn vạn ức kiếp, đếm chẳng thể hết, chẳng biết được chừng hạn. Các vị ấy từ lâu xa đến nay đã gieo thiện căn nơi vô lượng vô biên chư Phật, thành tựu Bồ Tát đạo, thường tu phạm hạnh).

15.2.2.2.1.2.1.1.3. Kết luận là khó tin

(Kinh) Thế Tôn! Như thử chi sự, thế sở nan tín.

(經)世尊！如此之事，世所難信。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Chuyện như vậy cõi đời khó tin được!)

Phần thứ nhất là Pháp Thuyết đã xong.

15.2.2.2.1.2.1.2. Lập thí dụ

(Kinh) Thí như hữu nhân, sắc mỹ, phát hắc, niên nhị thập ngũ, chỉ bách tuế nhân, ngôn thị ngã tử.

(經)譬如有人，色美，髮黑，年二十五，指百歲人，言是我子。

(Kinh: Ví như có người đẹp đẽ, tóc đen, hai mươi lăm tuổi, chỉ người trăm tuổi nói đó là con của ta).

Đây là thí dụ về sự “chấp gần, nghi xa” trong phần trên. “Sắc mỹ, phát hắc” (Sắc vóc xinh đẹp, tóc đen) nói chung là người trẻ tuổi vậy.

(Kinh) Kỳ bách tuế nhân, diệc chỉ niên thiếu, ngôn thị ngã phụ, sanh dục ngã đẳng.

(經)其百歲人，亦指年少，言是我父，生育我等。

(Kinh: Người trăm tuổi đó, cũng chỉ kẻ trẻ tuổi, nói đó là cha ta, đẻ nuôi ta thảy).

Đây là sánh ví chuyện “chấp xa, nghi gần” trong phần trên.

(Kinh) Thị sự nan tín.

(經)是事難信。

(Kinh: Chuyện ấy khó tin).

Đây là kết lại thí dụ về sự khó tin.

15.2.2.2.1.2.1.3. Kết hợp thí dụ với pháp

(Kinh) Phật diệc như thị, đắc đạo dĩ lai, kỳ thật vị cửu.

(經)佛亦如是，得道已來，其實未久。

(Kinh: Phật cũng như thế, đắc đạo đến nay thật ra chưa lâu).

Đây là ứng thí dụ “tuổi hai mươi lăm, chẳng nên có đứa con đã trăm tuổi”!

(Kinh) Nhi thử đại chúng chư Bồ Tát đẳng, dĩ ư vô lượng thiên vạn ức kiếp vị Phật đạo cố, cần hành tinh tấn, thiện nhập xuất trụ vô lượng bách thiên vạn ức tam muội, đắc đại thần thông, cửu tu phạm hạnh, thiện năng thứ đệ tập chư thiện pháp, xảo ư vấn đáp, nhân trung chi bảo, nhất thiết thế gian thậm vi hy hữu!

(經)而此大眾諸菩薩等，已於無量千萬億劫為佛道故，勤行精進，善入出住無量百千萬億三昧，得大神通，久修梵行，善能次第習諸善法，巧於問答，人中之寶，一切世間甚為希有。

(Kinh: Nhưng các vị đại Bồ Tát trong đại chúng này đã trong vô lượng ngàn vạn ức kiếp vì Phật đạo mà siêng hành tinh tấn, khéo nhập, xuất, trụ trong vô lượng trăm ngàn vạn ức tam muội, đắc đại thần thông, tu phạm hạnh đã lâu, khéo có thể theo thứ tự tu tập các thiện pháp, khéo léo hỏi đáp, là của báu trong loài người, rất hy hữu trong hết thảy thế gian).

Đây là ứng hợp với thí dụ “người trăm tuổi chẳng nên do kẻ hai mươi lăm tuổi sanh ra”.

(Kinh) Kim nhật Thế Tôn phương vân: Đắc Phật đạo thời, sơ linh phát tâm, giáo hóa, thị đạo, linh hướng A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề. Thế Tôn đắc Phật vị cửu, nãi năng tác thử đại công đức sự!

(經)今日世尊方云：得佛道時，初令發心，教化，示導，令向阿耨多羅三藐三菩提。世尊得佛未久，乃能作此大功德事！

(Kinh: Ngày nay đức Thế Tôn mới nói: Khi Ngài đắc đạo, khiến cho họ phát tâm ban đầu, giáo hóa, chỉ dạy, khiến cho họ hướng tới Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Đức Thế Tôn thành Phật chưa lâu bèn có thể làm chuyện công đức to lớn này!)

Đây là ứng hợp với lời kết luận “khó tin” [trong thí dụ].

Phần thứ nhất, “nêu bày mối nghi” đã xong!

15.2.2.2.1.2.2. Xin giải đáp

15.2.2.2.1.2.2.1. Nêu rõ ý cầu thỉnh

15.2.2.2.1.2.2.1.1. Vì [chúng sanh] hiện tại [mà cầu thỉnh]

(Kinh) Ngã đẳng tuy phục tín Phật tùy nghi sở thuyết, Phật sở xuất ngôn, vị tằng hư vọng, Phật sở tri giả, giai tất thông đạt.

(經)我等雖復信佛隨宜所說，佛所出言，未曾虛妄，佛所知者，皆悉通達。

(Kinh: Chúng con dẫu vẫn tin lời đức Phật nói thuận theo cơ nghi, Phật chưa từng thốt lời hư vọng, những điều Phật biết thảy đều thông suốt).

Chúng con tuy chưa biết rõ, do kính ngưỡng mà tin tưởng thôi!

15.2.2.2.1.2.2.1.2. Vì vị lai [mà cầu thỉnh]

(Kinh) Nhiên chư tân phát ý Bồ Tát, ư Phật diệt hậu, nhược văn thị ngữ, hoặc bất tín thọ, nhi khởi phá pháp tội nghiệp nhân duyên.

(經)然諸新發意菩薩，於佛滅後，若聞是語，或不信受，而起破法罪業因緣。

(Kinh: Nhưng các vị Bồ Tát mới phát ý, sau khi đức Phật diệt độ, nếu nghe lời ấy, có thể chẳng tin nhận, bèn dấy lên nhân duyên tội nghiệp phá pháp).

Do hạnh nông cạn, sẽ dễ sanh tâm phỉ báng. Do báng mà đọa vào ác đạo. Hàng Bất Thoái tuy do ngưỡng mộ mà tin tưởng, nhưng chưa biết rõ, sẽ chẳng thể tăng tấn đạo tâm, giảm bớt phiền cấu. Vì thế, cần phải trả lời, giải thích, khiến cho kẻ báng bổ sanh lòng tin, kẻ đã tin sẽ tăng tấn đạo tâm, giảm bớt phiền cấu.

Phần thứ nhất, “nêu ra ý nghĩa cầu thỉnh” đã xong!

15.2.2.2.1.2.2.2. Chánh thức cầu giải đáp

(Kinh) Dụy nhiên Thế Tôn! Nguyện vị giải thuyết, trừ ngã đẳng nghi, cập vị lai thế chư thiện nam tử văn thử sự dĩ, diệc bất sanh nghi.

(經)唯然世尊！願為解說，除我等疑，及未來世諸善男子聞此事已，亦不生疑」。

(Kinh: Thưa vâng đức Thế Tôn! Nguyện vì con giải nói, trừ mối nghi cho chúng con, và các thiện nam tử trong đời vị lai nghe chuyện này rồi cũng chẳng sanh nghi).

Một là thỉnh trừ nghi cho hiện tại, hai là thỉnh trừ nghi cho vị lai.

Phần thứ nhất, kinh văn Trường Hàng đã xong.

15.2.2.2.2. Kệ tụng

15.2.2.2.2.1. Trùng tụng nêu bày mối nghi

15.2.2.2.2.1.1. Trùng tụng Pháp Thuyết

15.2.2.2.2.1.1.1. Trùng tụng chấp gần

(Kinh) Nhĩ thời, Di Lặc Bồ Tát dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: Phật tích tùng Thích chủng, xuất gia cận Già Da, tọa ư Bồ Đề thụ, nhĩ lai thượng vị cửu.

(經)爾時，彌勒菩薩欲重宣此義，而說偈言：「佛昔從釋種，出家近伽耶，坐於菩提樹，爾來尚未久。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Di Lặc Bồ Tát muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng: Phật xưa từ họ Thích, xuất gia gần Già Da, ngồi dưới cội Bồ Đề, đến nay còn chưa lâu).

15.2.2.2.2.1.1.2. Trùng tụng chấp xa

(Kinh) Thử chư Phật tử đẳng, kỳ số bất khả lượng, cửu dĩ hành Phật đạo, trụ ư thần thông lực, thiện học Bồ Tát đạo, bất nhiễm thế gian pháp, như liên hoa tại thủy, tùng địa nhi dũng xuất, giai khởi cung kính tâm, trụ ư Thế Tôn tiền.

(經)此諸佛子等，其數不可量，久已行佛道，住於神通力，善學菩薩道，不染世間法，如蓮華在水，從地而涌出，皆起恭敬心，住於世尊前。

(Kinh: Các vị Phật tử đây, số lượng chẳng thể lường, hành Phật đạo đã lâu, trụ vào sức thần thông, khéo học đạo Bồ Tát, chẳng nhiễm pháp thế gian, như hoa sen trong nước, từ đất mà vọt lên, đều dấy lòng cung kính, đứng trước mặt Thế Tôn).

15.2.2.2.2.1.1.3. Trùng tụng kết luận “khó tin”

(Kinh) Thị sự nan tư nghị, vân hà nhi khả tín? Phật đắc đạo thậm cận, sở thành tựu thậm đa. Nguyện vị trừ chúng nghi, như thật phân biệt thuyết.

(經)是事難思議，云何而可信？佛得道甚近，所成就甚多。願為除眾疑，如實分別說。

(Kinh: Chuyện này khó nghĩ bàn, làm sao có thể tin? Phật đắc đạo rất gần, thành tựu lại rất nhiều. Nguyện trừ nghi cho chúng, như thật phân biệt nói).

Phần thứ nhất, “trùng tụng Pháp Thuyết” đã xong.

15.2.2.2.2.1.2. Trùng tụng lập thí dụ

(Kinh) Thí như thiếu tráng nhân, niên thỉ nhị thập ngũ, thị nhân bách tuế tử, phát bạch nhi diện trứu: “Thị đẳng ngã sở sanh”. Tử diệc thuyết thị phụ. Phụ thiếu nhi tử lão, cử thế sở bất tín.

(經)譬如少壯人，年始二十五，示人百歲子，髮白而面皺：「是等我所生」。子亦說是父。父少而子老，舉世所不信。

(Kinh: Ví như người trẻ khỏe, tuổi mới hai mươi lăm, chỉ người trăm tuổi già, tóc bạc và mặt nhăn: “Bọn này do ta sanh”. Con cũng nói là cha. Cha trẻ mà con già, cõi đời chẳng tin nổi!)

Năm câu đầu trùng tụng thí dụ về “chấp gần, nghi xa”. Câu kế tiếp trùng tụng thí dụ “chấp xa, nghi gần”. Hai câu cuối trùng tụng kết luận “khó tin”.

15.2.2.2.2.1.3. Trùng tụng chuyện kết hợp thí dụ với pháp

(Kinh) Thế Tôn diệc như thị, đắc đạo lai thậm cận, thị chư Bồ Tát đẳng, chí cố vô khiếp nhược. Tùng vô lượng kiếp lai, nhi hành Bồ Tát đạo, xảo ư nan vấn đáp. Kỳ tâm vô sở úy, nhẫn nhục tâm quyết định. Đoan chánh hữu oai đức, thập phương Phật sở tán, thiện năng phân biệt thuyết. Bất nhạo tại nhân chúng, thường háo tại Thiền Định. Vị cầu Phật đạo cố, ư hạ không trung trụ.

(經)世尊亦如是，得道來甚近，是諸菩薩等，志固無怯弱。從無量劫來，而行菩薩道，巧於難問答。其心無所畏，忍辱心決定。端正有威德，十方佛所讚，善能分別說。不樂在人眾，常好在禪定。為求佛道故，於下空中住。

(Kinh: Thế Tôn cũng như thế, đắc đạo rất gần đây, nhưng các Bồ Tát ấy, chí vững, chẳng khiếp nhược. Vô lượng kiếp tới nay, thường hành đạo Bồ Tát, khéo gạn hỏi, giải đáp. Tâm họ chẳng sợ hãi, tâm nhẫn nhục quyết định. Đoan chánh, có oai đức, được mười phương Phật khen, khéo hay phân biệt nói. Chẳng ưa nơi đông người, thường chuộng trụ Thiền Định. Vì mong cầu Phật đạo, trụ hư không phương dưới).

Nửa bài kệ đầu trùng tụng pháp đối ứng với thí dụ “tuổi mới hai mươi lăm”. Ba bài kệ rưỡi kế đó, trùng tụng đối ứng thí dụ “con trăm tuổi”. Lược đi không trùng tụng kết luận “khó tin”.

Phần thứ nhất, “trùng tụng nêu bày mối nghi” đã xong.

15.2.2.2.2.2. Trùng tụng thỉnh cầu giải đáp

(Kinh) Ngã đẳng tùng Phật văn, ư thử sự vô nghi. Nguyện Phật vị vị lai, diễn thuyết linh khai giải. Nhược hữu ư thử kinh, sanh nghi bất tín giả, tức đương đọa ác đạo. Nguyện kim vị giải thuyết! Thị vô lượng Bồ Tát, vân hà ư thiểu thời, giáo hóa linh phát tâm, nhi trụ Bất Thoái địa.

(經)我等從佛聞，於此事無疑。願佛為未來，演說令開解。若有於此經，生疑不信者，即當墮惡道。願今為解說！是無量菩薩，云何於少時，教化令發心，而住不退 地」。

(Kinh: Chúng con nghe lời Phật, chẳng nghi ngờ chuyện này. Nguyện Phật vì mai sau, diễn nói khiến hiểu rõ. Nếu ai với kinh này, sanh nghi, chẳng tin tưởng, sẽ đọa vào đường ác. Nguyện nay giải nói cho! Vô lượng Bồ Tát này, sao trong thời gian ngắn, giáo hóa khiến phát tâm, trụ địa vị Bất Thoái).

Phần thứ nhất, “do [đức Phật] khai hiển đại lược, thính chúng dấy động chấp trước, sanh nghi” đã xong. Giải thích phẩm Tùng Địa Dũng Xuất cũng đã xong, kế đến giải thích phẩm Thọ Lượng.