Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Luân Quán Hội Nghĩa

17. Phân Biệt Công Đức Phẩm Đệ Thập Thất

分別功德品第十七

Phẩm thứ mười bảy: Phân Biệt Công Đức

Phẩm này có thọ ký và lãnh giải. Sự lưu thông trong phần Thọ Ký và Lưu Thông đều có [mức độ] cạn hay sâu khác nhau; vì thế nói là Phân Biệt.

Đức Phật nói thọ lượng, hai loại đệ tử Bổn và Tích đều đạt được các thứ lợi ích. Cho đến Tứ Tín trong hiện tại và Ngũ Phẩm sau khi [đức Phật] diệt độ, cũng đều được lợi ích. Vì thế nói là Công Đức (đệ tử thuộc Bổn tức là các vị từ dưới đất vọt lên. Đệ tử nơi Tích tức là các vị tại Linh Sơn).

17.1. Thọ ký chung cho hàng Pháp Thân

17.1.1. Người kết tập kinh trần thuật chung

(Kinh) Nhĩ thời, đại hội văn Phật thuyết thọ mạng kiếp số trường viễn như thị, vô lượng vô biên A tăng kỳ chúng sanh đắc đại nhiêu ích.

(經)爾時，大會聞佛說壽命劫數長遠如是，無量無邊阿僧祇眾生得大饒益。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đại hội nghe đức Phật nói thọ mạng kiếp số dài lâu như thế, vô lượng vô biên A tăng kỳ chúng sanh đạt được lợi ích to lớn).

17.1.2. Như Lai phân biệt [các công đức]

(Kinh) Ư thời, Thế Tôn cáo Di Lặc Bồ Tát Ma Ha Tát: A Dật Đa! Ngã thuyết thị Như Lai thọ mạng trường viễn thời, lục bách bát thập vạn ức na do tha Hằng hà sa chúng sanh đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn.

(經)於時，世尊告彌勒菩薩摩訶薩：「阿逸多！我說是如來壽命長遠時，六百八十萬億那由他恆河沙眾生得無生法忍。

(Kinh: Khi đó, đức Thế Tôn bảo Di Lặc Bồ Tát Ma Ha Tát: Này A Dật Đa (Ajita)! Khi ta nói thọ mạng dài lâu của Như Lai, sáu trăm tám mươi vạn ức na do tha Hằng hà sa chúng sanh đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn).

Tam châu thuyết pháp trong Tích Môn, ba loại căn cơ đều được thọ ký, đều là địa vị Kiến Đạo Vô Sanh Pháp Nhẫn thuộc Sơ Trụ. Nay nghe Bổn Môn, lại có ngần ấy chúng sanh được nhập Sơ Trụ trong Viên Giáo. Vì thế biết [kinh Pháp Hoa] là lời tuyên xướng tột bậc trong giáo pháp suốt một đời [của đức Phật], có lợi ích khó thể nghĩ tưởng!

(Kinh) Phục hữu thiên bội Bồ Tát Ma Ha Tát, đắc Văn Trì Đà La Ni môn.

(經)復有千倍菩薩摩訶薩，得聞持陀羅尼門。

(Kinh: Lại có gấp ngàn lần Bồ Tát Ma Ha Tát, đạt được Văn Trì Đà La Ni môn).

Người trước đó đã chứng Vô Sanh, nay nghe lời tuyên xướng tột bậc trong Bổn Môn, chuyển nhập [địa vị] Tu Đạo, tăng trưởng đạo viên mãn, mầu nhiệm, giảm thiểu Biến Dịch Sanh Tử, chứng Thập Trụ trong Viên Giáo, đắc đại Văn Trì, diệu pháp viên đốn. Có thể thọ, có thể trì, giống như biển cả có thể thọ trì trọn khắp mưa của long vương.

(Kinh) Phục hữu nhất thế giới vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát đắc nhạo thuyết vô ngại biện tài.

(經)復有一世界微塵數菩薩摩訶薩得樂說無礙辯才。

(Kinh: Lại có một thế giới vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát đắc nhạo thuyết vô ngại biện tài).

Đây là tăng tấn trí huệ, tổn giảm phiền não sanh tử, chứng Giả thuộc Thập Hạnh chẳng thể nghĩ bàn trong Viên Giáo. Hằng sa Phật pháp ngang dọc đều gồm thâu, cho nên có thể tự tại diễn nói, biện tài vô ngại.

(Kinh) Phục hữu nhất thế giới vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát đắc bách thiên vạn ức vô lượng Toàn Đà La Ni.

(經)復有一世界微塵數菩薩摩訶薩得百千萬億無量旋陀羅尼。

(Kinh: Lại có một thế giới vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát đắc trăm ngàn vạn ức vô lượng Toàn Đà La Ni).

Đây là tăng trưởng trí huệ, tổn giảm phiền não sanh tử, chứng pháp Thập Hồi Hướng thuộc Viên Giáo, Lý Sự viên dung, Chân Tục chẳng hai, vô lượng trong một, một trong vô lượng, trùng trùng xoay chuyển, tổng trì lẫn nhau.

(Kinh) Phục hữu tam thiên đại thiên thế giới vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát năng chuyển bất thoái pháp luân.

(經)復有三千大千世界微塵數菩薩摩訶薩能轉不退法輪。

(Kinh: Lại có một tam thiên đại thiên thế giới vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát có thể chuyển pháp luân bất thoái).

Đây là tăng trưởng trí huệ, tổn giảm sanh tử phiền não, chứng Sơ Địa trong Viên Giáo, tâm luôn tưới rót biển Tát Bà Nhã (Sarvajñā, Nhất Thiết Trí), chuyển trọn ba thứ bất thoái luân.

(Kinh) Phục hữu nhị thiên trung thiên quốc độ vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát năng chuyển thanh tịnh pháp luân.

(經)復有二千中千國土微塵數菩薩摩訶薩能轉清淨法輪。

(Kinh: Lại có số lượng Bồ Tát Ma Ha Tát bằng số vi trần thuộc nhị thiên trung thiên quốc độ có thể chuyển pháp luân thanh tịnh).

Đây là tăng trưởng trí huệ, tổn giảm sanh tử phiền não, chứng Nhị Địa trong Viên Giáo, tự lìa cấu nhơ Tam Hoặc, cũng khiến cho người khác lìa cấu chướng Tam Hoặc. Vì thế nói là “chuyển pháp luân thanh tịnh”.

(Kinh) Phục hữu tiểu thiên quốc độ vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát, bát sanh đương đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)復有小千國土微塵數菩薩摩訶薩，八生當得阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Lại có hàng Bồ Tát Ma Ha Tát bằng số vi trần thuộc các quốc độ trong một tiểu thiên thế giới, sau tám đời sẽ đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Đây là tăng trưởng trí huệ, tổn giảm sanh tử phiền não, chứng Tứ Địa trong Viên Giáo, chỉ còn sót lại tám phẩm Vô Minh vi tế. Vì thế nói là “bát sanh đương đắc Bồ Đề” (tám đời sẽ đắc Bồ Đề). Đoạn một phẩm, nhập Ngũ Địa. Đoạn hai phẩm, nhập Lục Địa. Đoạn ba phẩm, nhập Thất Địa. Đoạn bốn phẩm, nhập Bát Địa. Đoạn năm phẩm, nhập Cửu Địa. Đoạn sáu phẩm, nhập Thập Địa. Đoạn bảy phẩm, nhập Đẳng Giác. Đoạn sạch tám phẩm, nhập Diệu Giác. Mỗi lần đoạn một phẩm vô minh, chính là tổn giảm Biến Dịch Sanh Tử, tăng thêm hiểu rõ một phần Trung Đạo.

(Kinh) Phục hữu tứ tứ thiên hạ vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát, tứ sanh đương đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)復有四四天下微塵數菩薩摩訶薩，四生當得阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Lại có hàng Bồ Tát Ma Ha Tát bằng số vi trần trong bốn tứ thiên hạ, qua bốn đời sẽ đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Đây là tăng trưởng trí huệ, tổn giảm sanh tử phiền não, đã chứng Bát Địa trong Viên Giáo, chỉ còn sót lại bốn phẩm vi tế Vô Minh. Giảm tổn một phẩm sanh tử phiền não, nhập Cửu Địa. Tổn giảm hai phẩm sanh tử phiền não, nhập Thập Địa. Tổn ba phẩm sanh tử phiền não, nhập Đẳng Giác. Tổn giảm hết sạch bốn phẩm sanh tử phiền não, liền thành Diệu Giác.

(Kinh) Phục hữu tam tứ thiên hạ vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát, tam sanh đương đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)復有三四天下微塵數菩薩摩訶薩 ，三生當得阿耨

多羅三藐三菩提。

(Kinh: Lại có hàng Bồ Tát Ma Ha Tát bằng số vi trần trong ba tứ thiên hạ, qua ba đời sẽ đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Đây là tăng trưởng trí huệ, tổn giảm sanh tử phiền não, chứng Cửu Địa trong Viên Giáo, cho nên chỉ còn dư lại ba đời.

(Kinh) Phục hữu nhị tứ thiên hạ vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát, nhị sanh đương đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)復有二四天下微塵數菩薩摩訶薩，二生當得阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Lại có hàng Bồ Tát Ma Ha Tát bằng số vi trần trong hai tứ thiên hạ, sau hai đời sẽ đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Đây là tăng trưởng trí huệ, tổn giảm sanh tử phiền não, chứng Thập Địa trong Viên Giáo. Vì thế, chỉ còn sót lại hai đời.

(Kinh) Phục hữu nhất tứ thiên hạ vi trần số Bồ Tát Ma Ha Tát, nhất sanh đương đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)復有一四天下微塵數菩薩摩訶薩，一生當得阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Lại có hàng Bồ Tát Ma Ha Tát bằng số vi trần trong một tứ thiên hạ, trong một đời sẽ đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Đây là tăng trưởng trí huệ, tổn giảm sanh tử phiền não, chứng Đẳng Giác trong Viên Giáo. Vì thế, chỉ còn sót lại một đời.

(Kinh) Phục hữu bát thế giới vi trần số chúng sanh giai phát A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề tâm.

(經)復有八世界微塵數眾生皆發阿耨多羅三藐三菩提心。

(Kinh: Lại có chúng sanh bằng số vi trần trong tám thế giới đều phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Đây chính là kẻ phàm phu lè tè sát đất, do sức nghe kinh, chứng Thập Tín của Viên Giáo, phát sanh tương tự tâm. Trong Bổn Môn, đắc đạo nhiều như thế đó, hết thảy các kinh đều chẳng sánh bằng. Ấy là do từ Bổn mà thị hiện Tích, chốn chốn khơi mở, dẫn đắt, gặp gỡ trong khoảng giữa, nhiều lần được thành thục. Đời này thì [dùng giáo pháp thuộc] năm vị (sữa, lạc, sanh tô, thục tô, đề hồ) để điều phục từng bước một, thâu thập, gom nắm quy về dung hội Pháp Hoa. Ví như nhà nông mùa Xuân sanh thành, mùa Hạ tăng trưởng, cày cuốc, gieo hạt, chăm bón, mùa Thu thâu hoạch, mùa Đông tàng ẩn. Thâu hoạch, hái gặt một phen. Từ đấy về sau, dẫu có người đắc đạo thì cũng đều được gom về [Nhất Thừa].

Hỏi: Thọ ký cho Pháp Thân, vì sao lại thiếu các vị thuộc Ngũ Địa, Lục Địa, Thất Địa vậy?

Đáp: Chuyện này chẳng thể suy nghĩ mà hòng biết được! Chỉ có Như Lai có thể phân biệt. Chỉ có bậc Bổ Xứ là có thể lãnh nhận, ngộ giải! Cần gì cứ phải sanh nghi như thế?

Hỏi: Các pháp như Văn Trì Đà La Ni v.v… nếu đối chiếu với các địa vị trong các kinh văn thuộc phần trước, vì sao lại có đôi chút khác biệt?

Đáp: Các danh tự như Vô Sanh Nhẫn v.v… đều thông với Thiên, Viên, Quyền, Thật, vốn chẳng nhất định, chỉ cần giải thích để [người nghe] lãnh hội viên lý. Nay xét theo ý nghĩa thuận tiện, mà phân định như thế. Nếu muốn dung thông lẫn nhau, có gì là chẳng thể? Hãy nên biết chỉ có các thứ tự như tám đời, bốn đời v.v… Những điều khác xét theo nghĩa để giải thích tương ứng là được rồi.

Phần thứ hai, “Như Lai phân biệt [các công đức do nghe thọ mạng của Như Lai]” đã xong.

17.1.3. Điềm lành biểu thị sự lợi ích trong Viên Giáo

(Kinh) Phật thuyết thị chư Bồ Tát Ma Ha Tát đắc đại pháp lợi thời, ư hư không trung, vũ Mạn Đà La hoa, Ma Ha Mạn Đà La hoa, dĩ tán vô lượng bách thiên vạn ức bảo thụ hạ sư tử tòa thượng chư Phật. Tịnh tán thất bảo tháp trung sư tử tòa thượng Thích Ca Mâu Ni Phật, cập cửu diệt độ Đa Bảo Như Lai, diệc tán nhất thiết chư đại Bồ Tát cập tứ bộ chúng. Hựu vũ tế mạt Chiên Đàn, trầm thủy hương đẳng. Ư hư không trung, thiên cổ tự minh, diệu thanh thâm viễn. Hựu vũ thiên chủng thiên y, thùy chư anh lạc, chân châu anh lạc, Ma Ni châu anh lạc, Như Ý Châu anh lạc, biến ư cửu phương. Chúng bảo hương lô thiêu vô giá hương, tự nhiên châu chí, cúng dường đại hội. Nhất nhất Phật thượng, hữu chư Bồ Tát chấp trì phan, cái, thứ đệ nhi thượng, chí ư Phạm Thiên. Thị chư Bồ Tát dĩ diệu âm thanh, ca vô lượng tụng, tán thán chư Phật.

(經)佛說是諸菩薩摩訶薩得大法利時，於虛空中，雨曼陀羅華，摩訶曼陀羅華，以散無量百千萬億寶樹下師子座上諸佛。幷散七寶塔中師子座上釋迦牟尼佛，及久滅度多寶如來，亦散一切諸大菩薩及四部眾。又雨細末栴檀，沉水香等。於虛空中，天鼓自鳴，妙聲深遠。又雨千種天衣，垂諸瓔珞，真珠瓔珞，摩尼珠瓔珞，如意珠瓔珞，徧於九方。眾寶香鑪燒無價香，自然周至，供養大會。一一佛上，有諸菩薩執持幡，葢，次第而上，至於梵天。是諸菩薩，以妙音聲，歌無量頌，讚歎諸佛」。

(Kinh: Khi đức Phật nói các Bồ Tát Ma Ha Tát ấy đạt được lợi ích to lớn nơi pháp, ở trong hư không, mưa hoa Mạn Đà La, hoa Ma Ha Mạn Đà La, dùng để rải lên chư Phật trên các tòa sư tử dưới vô lượng trăm ngàn vạn ức cây báu, và rải lên Thích Ca Mâu Ni và Đa Bảo Như Lai đã diệt độ từ lâu [đang ngự] trên tòa sư tử trong tháp bảy báu. Cũng rải lên hết thảy các vị đại Bồ Tát và bốn bộ chúng. Lại mưa các thứ bột mịn Chiên Đàn, trầm thủy hương v.v… Ở trong hư không, trống trời tự kêu, tiếng mầu nhiệm sâu xa. Lại mưa ngàn loại áo trời, rủ các chuỗi anh lạc: Anh lạc bằng chân châu, anh lạc bằng Ma Ni châu, anh lạc bằng Như Ý Châu trọn khắp chín phương. Các thứ lò hương báu đốt hương vô giá, tự nhiên lan tỏa trọn khắp, cúng dường đại hội. Trên mỗi vị Phật, có các vị Bồ Tát cầm nắm phan, lọng, lần lượt cao dần lên đến tận Phạm Thiên. Các vị Bồ Tát ấy dùng âm thanh mầu nhiệm, ca vô lượng kệ tụng để tán thán chư Phật).

Trong đoạn này, cũng có sáu điềm lành:

Một là điềm lành mưa hoa.

Hai là điềm lành mưa hương. [Điềm lành thứ nhất và thứ hai] biểu thị phước và huệ viên mãn, nhiệm mầu, tức tự hành đức.

Ba là điềm lành trống trời.

Bốn là điềm lành áo trời và anh lạc. [Điềm lành thứ ba và thứ tư] biểu thị giáo hạnh viên mãn, mầu nhiệm, tức hóa tha đức.

Năm là điềm lành đốt hương cúng dường.

Sáu là điềm lành phan, lọng, tán thán. [Hai điềm lành này] biểu thị tự hành và hóa tha viên mãn, mầu nhiệm, cùng quy vào cực quả.

Trước hết, hư không mưa hoa: Hư không biểu thị pháp tánh bình đẳng. Từ pháp tánh ấy, sanh ra huệ hoa viên diệu thuộc bốn mươi địa vị chân thật. Kinh văn trong phần trước đã mượn phân thân [của Phật Thích Ca] để biểu thị Ứng Thân, Phật Thích Ca biểu thị Báo Thân, Phật Đa Bảo biểu thị Pháp Thân. Nay trước hết, rải [hoa cúng dường] phân thân chư Phật, kế đến là Phật Thích Ca rồi Phật Đa Bảo, mang ý nghĩa hiển thị tuy ba thân “chẳng một, chẳng khác”, nhưng do được thấy Ứng Thân mà biết Tu Đức của Báo Thân và Tánh Đức của Pháp Thân. Cũng rải lên hết thảy các Bồ Tát và tứ chứng, tức là biểu thị đại hội đều đạt được viên nhân diệu huệ, đều thành diệu quả tam thân chẳng sai biệt. Bột mịn Chiên Đàn, trầm thủy… chính là các thứ hương phước đức, cũng xuất sanh từ pháp tánh, cũng dùng chúng để phụng cúng tam thân, cúng khắp tứ chúng, nhưng kinh văn nói lược qua.

“Thiên cổ tự minh” (Trống trời tự kêu) biểu thị viên âm diễn bày giáo pháp sâu mầu. “Thiên chủng thiên y” (Ngàn loại áo trời) biểu thị áo Tịch Diệt Nhẫn che khắp hết thảy. “Thùy chư anh lạc” (Rủ các chuỗi anh lạc): Biểu thị bốn loại anh lạc gồm Giới, Định, Huệ và Đà La Ni nhiếp hóa chúng sanh, khiến cho họ sanh lòng vui sướng. Ma Ni được phương này dịch là Như Ý; lại nói là Như Ý Châu, hoặc là đôi khi trùng lập, ghép chung tiếng Hán và tiếng Phạn (tức là nói “Ma Ni Như Ý Châu”). [Ở đây, kinh văn] dùng bốn lần chữ “anh lạc” chắc là để diễn tả bốn thứ anh lạc Giới, Định v.v… “Biến ư cửu phương” (Trọn khắp chín phương): Vốn từ phương trên tuôn xuống, trọn khắp tám phương và dưới đất.

Hỏi: Sao không như là Hoa Nghiêm đã nói “sung mãn mười phương”?

Đáp: Hoa Nghiêm dùng “mười” để biểu thị vô tận, kinh này dùng “một” để biểu thị “đồng quy”. Nay nói “trọn khắp chín phương” chính là biểu thị lý một Phật giới. Trọn khắp cả chín giới, chín giới không gì chẳng phải là một Phật giới.

“Chúng bảo hương lô thiêu vô giá hương, tự nhiên châu chí cúng dường đại hội” (Các thứ lò hương báu đốt hương vô giá, tự nhiên lan tỏa trọn khắp cúng dường đại hội): Tức là biểu thị tự hành diệu đức luôn hướng tới cực quả. Trước đó đã mưa hoa, mưa hương, nhằm biểu thị phước huệ. Nay thì đốt hương, tức là dùng “đốt” để biểu thị huệ, dùng “hương” để biểu thị phước. Cúng dường tam thân của chư Phật trong đại hội, cũng dùng đó để [cúng dường] trọn khắp Bồ Tát, và tứ chúng là các vị Phật trong tương lai. Vì thế nói là “tiến hướng cực quả”. Nói “tự nhiên” nghĩa là chẳng dùng đến sức người, cũng từ pháp tánh hư không mà hiển hiện. “Hữu chư Bồ Tát” (Có các Bồ Tát): Cũng là tự nhiên hóa hiện các hình tượng Bồ Tát, cũng từ pháp tánh hư không mà sanh ra. “Phan” có nghĩa là “chuyển”, tức là biểu thị tăng trưởng trí huệ, tổn giảm phiền não. “Cái” (Lọng) có nghĩa là “che phủ”, tức là biểu thị từ bi lợi ích chúng sanh. “Thứ đệ nhi thượng” (Theo thứ tự mà lên cao), tức là biểu thị từ nhân đến quả. “Chí ư Phạm Thiên” (Đến trời Phạm Thiên): “Phạm” có nghĩa là thanh tịnh, tức biểu thị Tứ Đức rốt ráo. “Diệu âm ca tụng tán thán chư Phật” tức là biểu thị dùng âm thanh Phật đạo khiến cho hết thảy đều được nghe. Trong phần trước đã dùng trống trời để biểu thị giáo pháp hóa độ người khác, dùng áo trời và anh lạc để biểu thị hạnh hóa độ người khác. Nay còn dùng phan và lọng để biểu thị hạnh. “Ca tán” (Ca vịnh tán thán) biểu thị giáo pháp. Hai loại diệu đức hóa độ người khác cùng tiến nhập cực quả. Lợi ích trong Viên Giáo sâu xa, cho nên hiện điềm lành để biểu thị. Các kinh Hoa Nghiêm và Phật Đảnh (Thủ Lăng Nghiêm) nói đại pháp xong, đều hiện tướng lành lạ lùng, há kinh này lại riêng chẳng vậy ư?

Phần thứ hai, “thọ ký chung cho Pháp Thân” đã xong.

17.2. Ngài Di Lặc thưa bày sự lãnh ngộ chung

Trong phần Tích Môn trước đó, Bồ Tát cũng ngộ, nhưng đại sự chưa xong, cho nên chẳng trần thuật. Nay Bổn Môn đã [diễn bày] xong, cho nên cậy vào bậc Bổ Xứ để trần thuật chung.

17.2.1. Trùng tụng sự giải ngộ của đại chúng khi đó

(Kinh) Nhĩ thời, Di Lặc Bồ Tát tùng tòa nhi khởi, thiên đản hữu kiên, hiệp chưởng hướng Phật nhi thuyết kệ ngôn:

(經)爾時，彌勒菩薩從座而起，偏袒右肩，合掌向佛而說偈言：

(Kinh: Lúc bấy giờ, Di Lặc Bồ Tát từ chỗ ngồi đứng dậy, trật áo vai phải, chắp tay, hướng về đức Phật mà nói kệ rằng).

Hết thảy các vị Bồ Tát phần chứng Pháp Không thì gọi là Tòa. Nay từ chỗ ngồi đứng dậy, biểu thị “chẳng trụ vào pháp đã chứng”, lần lượt tăng tấn. Bổn là Thật, Tích là Quyền, trước nay chưa phơi bày, giống như vai phải bị che phủ. Nay đã khơi mở xong, cho nên dùng “thiên đản hữu kiên” (trật vai áo phải) để biểu thị. Bổn và Tích tuy khác, nhưng chẳng thể nghĩ bàn như nhau. Vì thế dùng “chắp tay” để biểu thị. Tăng trưởng trí huệ, tổn giảm sanh tử phiền não, mau chóng tiến hướng cực quả, vì thế, dùng “hướng về đức Phật” để biểu thị.

(Kinh) Phật thuyết hy hữu pháp, tích sở vị tằng văn. Thế Tôn hữu đại lực, thọ mạng bất khả lượng. Vô số chư Phật tử, văn Thế Tôn phân biệt, thuyết đắc pháp lợi giả, hoan hỷ sung biến thân.

(經)「佛說希有法，昔所未曾聞。世尊有大力，壽命不可量。無數諸佛子，聞世尊分別，說得法利者，歡喜充徧身。

(Kinh: Phật nói pháp hiếm có, xưa chưa hề được nghe. Thế Tôn có đại lực, thọ mạng chẳng thể lường. Vô số các Phật tử, nghe Thế Tôn phân biệt, nói pháp lợi đạt được, hoan hỷ ngập tràn thân).

17.2.2. Trùng tụng các lời phân biệt công đức của Như Lai

(Kinh) Hoặc trụ bất thoái địa, hoặc đắc Đà La Ni, hoặc vô ngại nhạo thuyết, vạn ức Toàn tổng trì.

(經)或住不退地，或得陀羅尼，或無礙樂說，萬億旋總持。

(Kinh: Hoặc trụ bất thoái địa, hoặc đắc Đà La Ni, hoặc vô ngại nhạo thuyết, vạn ức Toàn Tổng Trì).

[Nói] “bất thoái địa” (địa vị chẳng thoái chuyển) tức là trùng tụng

Vô Sanh Pháp Nhẫn. Sơ Trụ là địa vị Niệm Bất Thoái, [cứ phỏng theo đó] cũng biết các địa vị khác!

(Kinh) Hoặc hữu đại thiên giới, vi trần số Bồ Tát, các các giai năng chuyển, bất thoái chi pháp luân. Phục hữu trung thiên giới, vi trần số Bồ Tát, các các giai năng chuyển, thanh tịnh chi pháp luân. Phục hữu tiểu thiên giới, vi trần số Bồ Tát, dư các bát sanh tại, đương đắc thành Phật đạo. Phục hữu tứ, tam, nhị, như thử tứ thiên hạ, vi trần chư Bồ Tát, tùy sổ sanh thành Phật. Hoặc nhất tứ thiên hạ, vi trần số Bồ Tát, dư hữu nhất sanh tại, đương thành Nhất Thiết Trí. Như thị đẳng chúng sanh, văn Phật thọ trường viễn, đắc vô lượng vô lậu, thanh tịnh chi quả báo.

(經)或有大千界，微塵數菩薩，各各皆能轉，不退之法輪。復有中千界，微塵數菩薩，各各皆能轉，清淨之法輪。復有小千界，微塵數菩薩，餘各八生在，當得成佛道。復有四三二，如此四天下，微塵諸菩薩，隨數生成佛。或一四天下，微塵數菩薩，餘有一生在，當成一切智。如是等眾生，聞佛壽長遠，得無量無漏，清淨之果報。

(Kinh: Hoặc có đại thiên giới, vi trần số Bồ Tát, ai nấy đều hay chuyển, pháp luân chẳng thoái chuyển. Lại trung thiên thế giới, vi trần số Bồ Tát, ai nấy đều có thể, chuyển pháp luân thanh tịnh. Lại có tiểu thiên giới, vi trần số Bồ Tát, chỉ sót lại tám đời, sẽ được thành Phật đạo. Lại có bốn, ba, hai, tứ thiên hạ như thế, vi trần các Bồ Tát, vài đời sẽ thành Phật. Hoặc một tứ thiên hạ, vi trần số Bồ Tát, còn sót lại một đời, sẽ thành Nhất Thiết Trí. Các chúng sanh như thế, nghe Phật thọ dài lâu, đắc vô lượng vô lậu, quả báo rất thanh tịnh).

[Nói] “vô lượng vô lậu” nhằm [biểu thị] khác với Nhị Thừa. Do diệu nhân cảm vời, cho nên nói là “thanh tịnh”. Do cõi nước chẳng chướng ngại, cho nên nói là “quả báo”.

(Kinh) Phục hữu bát thế giới, vi trần số chúng sanh, văn Phật thuyết thọ mạng, giai phát vô thượng tâm.

(經)復有八世界，微塵數眾生，聞佛說壽命，皆發無上心。

(Kinh: Lại có tám thế giới, vi trần số chúng sanh, nghe Phật nói thọ mạng, đều phát vô thượng tâm).

Phần thứ hai, “trùng tụng các công đức do Như Lai phân biệt” đã xong.

17.2.3. Trùng tụng tướng lành biểu thị lợi ích viên mãn

(Kinh) Thế Tôn thuyết vô lượng, bất khả tư nghị pháp, đa hữu sở nhiêu ích, như hư không vô biên. Vũ thiên Mạn Đà La, Ma Ha Mạn Đà La. Thích, Phạm như hằng sa, vô số Phật độ lai, vũ Chiên Đàn, trầm thủy, tân phân nhi loạn trụy, như điểu phi không hạ, cúng tán ư chư Phật.

(經)世尊說無量，不可思議法，多有所饒益，如虛空無邊。雨天曼陀羅，摩訶曼陀羅，釋梵如恆沙，無數佛土來，雨栴檀沉水，繽紛而亂墜，如鳥飛空下，供散於諸 佛。

(Kinh: Thế Tôn thuyết vô lượng, pháp chẳng thể nghĩ bàn, có nhiều điều lợi ích, như hư không vô biên. Mưa Mạn Đà La trời, Ma Ha Mạn Đà La. Thích, Phạm như hằng sa, từ vô số cõi Phật, tuôn Chiên Đàn, trầm thủy, phất phới rơi tán loạn, như chim đang đáp xuống, cúng tán lên chư Phật).

Đây là trùng tụng hai điềm lành mưa hoa và mưa hương, đều là rải cúng dường chư Phật. Thêm vào hai câu “Thích, Phạm” để biểu thị các căn cơ trọn khắp mười phương.

(Kinh) Thiên cổ hư không trung, tự nhiên xuất diệu thanh. Thiên y thiên vạn chủng, toàn chuyển nhi lai hạ.

(經)天鼓虛空中，自然出妙聲。天衣千萬種，旋轉而來下。

(Kinh: Trống trời trong hư không, tự nhiên vang tiếng diệu. Ngàn vạn loại áo trời, xoay tròn rồi rơi xuống).

Đây là trùng tụng hai điềm lành trống trời và áo trời, lược đi chẳng trùng tụng anh lạc. Đối với áo trời, có thêm chữ Vạn, nhằm hiển lộ ý che phủ rất nhiều.

(Kinh) Chúng bảo diệu hương lô, thiêu vô giá chi hương, tự nhiên tất châu biến, cúng dường chư Thế Tôn.

(經)眾寶妙香鑪，燒無價之香，自然悉周徧，供養諸世尊。

(Kinh: Các lò hương báu diệu, đốt loại hương vô giá, tự nhiên đều trọn khắp, cúng dường các Thế Tôn).

Đây là trùng tụng điềm lành “đốt hương cúng dường”. Phần Trường Hàng nói là “đại hội”, nay [kệ tụng] nói là Thế Tôn. Hãy nên

biết “đại hội” đều là tam thế Phật.

(Kinh) Kỳ đại Bồ Tát chúng, chấp thất bảo phan cái, cao diệu vạn ức chủng, thứ đệ chí Phạm Thiên. Nhất nhất chư Phật tiền, bảo tràng, huyền thắng phan, diệc dĩ thiên vạn kệ, ca vịnh chư Như Lai.

(經)其大菩薩眾，執七寶幡葢，高妙萬億種，次第至梵天。一一諸佛前，寶幢懸勝幡，亦以千萬偈，歌詠諸如來。

(Kinh: Các vị đại Bồ Tát, cầm phan lọng bảy báu, cao đẹp vạn ức thứ, lần lượt tới Phạm Thiên. Ở trước mỗi đức Phật, treo tràng báu, phan đẹp, cũng dùng ngàn vạn kệ, ca vịnh các Như Lai).

Đây là trùng tụng điềm lành “phan, lọng, tán thán”.

(Kinh) Như thị chủng chủng sự, tích sở vị tằng hữu. Văn Phật thọ vô lượng, nhất thiết giai hoan hỷ. Phật danh văn thập phương, quảng nhiêu ích chúng sanh. Nhất thiết cụ thiện căn, dĩ trợ vô thượng tâm.

(經)如是種種事，昔所未曾有。聞佛壽無量，一切皆歡喜。佛名聞十方，廣饒益眾生。一切具善根，以助無上心」。

(Kinh: Các thứ chuyện như thế, xưa kia chưa từng có. Nghe Phật thọ vô lượng, hết thảy đều hoan hỷ. Phật tiếng rền mười phương, rộng lợi ích chúng sanh. Hết thảy vẹn thiện căn, giúp đỡ tâm vô thượng).

Bài tụng này kết lại các điềm lành biểu thị sự lợi ích viên mãn. Các tướng lành chẳng giống với lẽ thường, cho nên nói là “tích sở vị tằng hữu” (xưa kia chưa từng có).

Phần thứ hai, Chánh Thuyết (Chánh Tông Phần) của Bổn Môn đã xong.

Đoạn thứ ba là Lưu Thông. Phẩm này cùng với tất cả mười một phẩm kinh rưỡi trong phần sau đều thuộc về Lưu Thông. Nay xét theo phương diện gần thì ba phẩm rưỡi là phần Lưu Thông của Bổn Môn, có hai ý:

Một, tứ tín và ngũ phẩm hoàn toàn do nghe nói thọ mạng dài lâu mà khởi nguồn. Hai phẩm Tùy Hỷ Công Đức và Pháp Sư Công Đức chỉ nhằm nói rõ công đức nhân quả thuộc sơ phẩm (phẩm đầu tiên trong ngũ phẩm, tức tùy hỷ). Phẩm Thường Bất Khinh chỉ nhằm dẫn chứng “phước do tán thán, tội do hủy báng”. Hãy nên biết ba phẩm rưỡi này chính là để lưu thông Bổn Môn, giống như từ phẩm Pháp Sư cho tới An Lạc Hạnh là phần Lưu Thông của Tích Môn.

Hai, đã coi phần Biệt Tự trong phẩm Tự thứ nhất là phần Tự của Tích Môn, mà Tích Môn đã có đủ ba đoạn (Tự, Chánh Tông, Lưu Thông), cho nên ba phẩm rưỡi này (tức nửa phần còn lại của phẩm Phân Biệt Công Đức với Tùy Hỷ Công Đức và Pháp Sư Công Đức) chính là phần Lưu Thông của Bổn Môn. [Như vậy thì] Bổn Môn cũng có đủ ba đoạn. Bổn và Tích mỗi môn đều có ba đoạn, được gom thành phần Chánh Thuyết [của toàn thể kinh này]. Dùng năm chuyện thuộc Thông Tự để làm Tự Phần cho cả hai môn (Bổn Môn và Tích Môn). Tám phẩm kể từ Chúc Lụy trở đi là phần Lưu Thông cho cả hai môn, thể cách trọn vẹn, chính đáng, mày mắt phân minh.

Nay xét theo ba phẩm rưỡi [thuộc Bổn Môn] mà được chia thành ba ý:

Một phẩm rưỡi nhằm nói rõ công đức của cái nhân thuộc sơ phẩm để khuyên lưu thông.

Hai, phẩm Pháp Sư Công Đức nhằm nói rõ công đức của cái quả thuộc sơ phẩm hòng khuyên lưu thông.

Ba, phẩm Thường Bất Khinh dẫn tội phước do tin nhận hay hủy báng làm chứng hòng khuyên lưu thông.

17.3. Nói rõ công đức của cái nhân thuộc sơ phẩm để khuyên lưu thông

17.3.1. Nêu ra tứ tín trong hiện tại

17.3.1.1. Nhất niệm tín giải

17.3.1.1.1. Trường Hàng

17.3.1.1.1.1. Nêu tướng mạo

(Kinh) Nhĩ thời, Phật cáo Di Lặc Bồ Tát Ma Ha Tát: A Dật Đa! Kỳ hữu chúng sanh văn Phật thọ mạng trường viễn như thị, nãi chí năng sanh nhất niệm tín giải.

(經)爾時，佛告彌勒菩薩摩訶薩：「阿逸多！其有眾生聞佛壽命長遠如是，乃至能生一念信解。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Phật bảo Di Lặc Bồ Tát Ma Ha Tát:

Này A Dật Đa! Có chúng sanh nghe thọ mạng của Phật dài lâu như thế, tối thiểu là có thể sanh một niệm tin hiểu).

Trong phần trước, đã phân biệt người nghe thọ mạng dài lâu của đức Phật sẽ đạt được lợi ích sâu rộng. Người chưa nhập Sơ Trụ, ngộ Vô Sanh Nhẫn. Người đã chứng nhập Sơ Trụ, sẽ tăng trưởng trí huệ, tổn giảm nghiệp cấu sanh tử, địa vị gần với bậc cực thánh. Người chưa phát tâm, sẽ phát tâm vô thượng, dự vào hàng Thập Tín. Những người ấy đều đã gieo chủng tử sâu đậm trong đời trước, nay [chủng tử] chín muồi, được độ thoát. Hai địa vị Vô Sanh và Phát Tâm hoàn toàn thuộc vào bậc đương cơ. “Tăng trưởng trí huệ, tổn giảm Biến Dịch sanh tử” chung cho cả ba chúng Ảnh Hưởng, Phát Khởi và Đương Cơ. Vì thế, thuộc vào phần Thọ Ký của đoạn Chánh Thuyết. Nay khởi đầu phần Lưu Thông, xét theo người mới kết duyên. Người chưa dự vào Thập Tín, hoặc do được nghe đại lược trong hội này, hoặc từ các vị Bồ Tát trong hiện tại mà lần lượt được nghe, [tức là] nghe thọ mạng của đức Phật dài lâu như thế, dẫu thời gian nghe rất ngắn ngủi, mà cũng chẳng nghe được nhiều, cho nên nói “nãi chí năng sanh nhất niệm tín giải” (tối thiểu có thể sanh một niệm tin hiểu). Nói tột bậc, do thời gian [được nghe] ngắn ngủi, [cho nên] đạt được lợi ích nông cạn. “Nhất niệm” chính là một niệm tâm nhỏ bé trong hiện tiền. “Tín giải” là tin vào Lý được chứng bởi đức Phật nơi Bổn Địa, [Lý ấy] chính là diệu lý pháp giới. Lý ấy chẳng phải Thật, chẳng phải Quyền, mà có thể là Thật, có thể là Quyền. Tự hành ngầm khế hợp Lý thì gọi là Thật. Các thứ phương tiện hóa độ người khác thì gọi là Quyền. Lý ấy chẳng phải Bổn, chẳng phải Tích, mà có thể là Bổn, có thể là Tích. Thoạt đầu, chứng Thể và Dụng của Quyền và Thật thì gọi là Bổn. Sau khi đã chứng, thực hiện Thể và Dụng của Quyền Thật thì gọi là Tích. Lại còn tin hiểu lý ấy chính là lý được chứng đã lâu bởi đức Thích Ca, đó cũng là chỗ chúng sanh mê muội đã lâu, mà đấy cũng là chỗ cùng trọn đủ của một niệm nhỏ bé trong hiện tiền. Vì thế nói: “Như tâm, Phật diệc nhĩ. Như Phật, chúng sanh nhiên. Tâm, Phật, cập chúng sanh, thị tam vô sai biệt” (Giống như tâm, Phật cũng thế. Giống như Phật, chúng sanh cũng thế. Tâm, Phật và chúng sanh, ba điều ấy chẳng sai biệt).

Thuận theo chỗ được nghe như thế, bỗng dưng sáng tỏ; thuận theo lời nói mà nhập, chẳng bị vướng mắc, tin “hết thảy các pháp đều là Phật pháp” (ngay nơi Quyền chính là Thật, đó là Chân chẳng thể nghĩ bàn). Lại tin “Phật pháp chẳng cách biệt hết thảy các pháp” (ngay nơi Thật mà chính là Quyền, tức là Tục chẳng thể nghĩ bàn). Chẳng đạt được Phật pháp, chẳng đạt được hết thảy các pháp (đó là “song giá”, tức cùng ngăn che đôi bên), mà thấy hết thảy các pháp, cũng thấy Phật pháp (song chiếu cả hai câu ấy, đó chính là Trung chẳng thể nghĩ bàn). Tuy một mà chính là ba (nêu ra bất cứ một Đế nào, đều trọn đủ Tam Đế), tuy ba mà là một (tuy chia thành Tam Đế, chỉ là nhất tâm), cũng là hành nơi phi đạo mà thông đạt Phật đạo (chín pháp giới chẳng phải là đạo, thuần là tác dụng của diệu đạo thuộc Phật pháp giới, [đó là] giải thích câu “hết thảy các pháp đều là Phật pháp” trên đây). Hành nơi Phật đạo mà thông đạt hết thảy các đạo (giải thích câu “Phật pháp chẳng ngăn cách hết thảy các pháp” trên đây). Chẳng đạt được Phật đạo, chẳng đạt được hết thảy các đạo (giải thích về “song giá”, tức là phủ định cả hai bên), mà thông đạt hết thảy Phật đạo và hết thảy các đạo (song chiếu). Vô sở hữu mà có (Tam Đế đều có); tuy có mà vô sở hữu (Tam Đế đều là Không), chẳng phải là sở hữu, chẳng phải là vô sở hữu (Tam Đế đều chẳng phải có, chẳng phải không), giống như đường trước cửa thông đạt hết thảy Đông, Tây, Nam, Bắc, chẳng bị ngăn ngại. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, hễ có đối tượng [để nhận biết] thì đều là như thế (bản thể của lục trần là pháp giới, dù xưa hay nay, không gì chẳng phải là Tam Đế viên diệu). Chẳng nghi là Tín, hiểu rõ là Giải, tức là cái tâm nhất niệm tín giải vậy (trên đây là xét theo chuyện nghe pháp mà tín giải, tức là “tín hạnh”). Nếu ngồi tư duy, thuận theo điều được tư duy mà rỗng rang khai ngộ, thông đạt Tam Đế, cũng giống như thế (lại dựa theo tư duy mà sanh một niệm tín giải, tức là “pháp hạnh”). Tín giải như thế chính là Sơ Tâm trong Thập Tín, chưa đạt được sáu căn thanh tịnh, chưa nhập chánh vị Thiết Luân.

17.3.1.1.1.2. Nói rõ công đức

17.3.1.1.1.2.1. Tổng luận vô lượng

(Kinh) Sở đắc công đức, vô hữu hạn lượng.

(經)所得功德，無有限量。

(Kinh: Đạt được công đức chẳng có hạn lượng).

17.3.1.1.1.2.2. Suy lường hòng hiển thị [công đức] rất nhiều

17.3.1.1.1.2.2.1. Nêu ra Ngũ Độ để suy lường Bổn

(Kinh) Nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhân, vị A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề cố, ư bát thập vạn ức na do tha kiếp hành ngũ Ba La Mật, Đàn Ba La Mật, Thi La Ba La Mật, Sạn Đề Ba La Mật, Tỳ Lê Da Ba La Mật, Thiền Ba La Mật, trừ Bát Nhã Ba La Mật.

(經)若有善男子，善女人，為阿耨多羅三藐三菩提故，於八十萬億那由他劫行五波羅蜜、檀波羅蜜、尸羅波羅蜜、羼提波羅蜜、毗梨耶波羅蜜、禪波羅蜜，除般若波羅蜜。

(Kinh: Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân vì Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác mà trong tám mươi vạn ức na do tha kiếp hành năm Ba La Mật, tức Đàn Ba La Mật (Dāna pāramitā, Bố Thí Độ), Thi La Ba La Mật (Śīla pāramitā, Giới Độ), Sạn Đề Ba La Mật (Ksānti pāramitā, Nhẫn Độ), Tỳ Lê Da Ba La Mật (Vīrya pāramitā, Tinh Tấn Độ), và Thiền Ba La Mật (Dhyāna pāramitā, Thiền Độ), ngoại trừ Bát Nhã Ba La Mật).

Bát Nhã (Prajñā) tức là chánh huệ trong hiện thời, vì thế nói “ngoại trừ Bát Nhã”.

Hỏi: Đã lìa Bát Nhã thì năm Độ trước chẳng nên gọi là Ba La Mật!

Đáp: Xét theo người thuộc Biệt Giáo, vì cầu Vô Thượng Bồ Đề đều trọn hết năm độ ấy thì cũng được gọi là Độ (Ba La Mật), do trong Biệt Giáo, sau khi đã viên mãn tâm Thập Hồi Hướng thì được gọi là “giả biên tế”.

Hỏi: Biệt Giáo cũng có Bát Nhã theo thứ tự, so ra vẫn tương đồng, cớ sao lại loại ra?

Đáp: Theo chiều dọc, chẳng luận Không và Giả Bát Nhã, có thể coi là tương đồng. Nhưng đã chứng Trung thì sẽ chẳng khác, gọi là Thể bình đẳng. Vì thế, cần phải loại trừ.

17.3.1.1.1.2.2.2. Phán định công đức tín giải rất nhiều

(Kinh) Dĩ thị (ngũ độ) công đức, tỷ tiền (nhất niệm tín giải) công đức, bách phần, thiên phần, bách thiên vạn ức phần, bất cập kỳ nhất, nãi chí toán số, thí dụ sở bất năng tri.

(經)以是（五度）功德，比前（一念信解）功德，百分，千分，百千萬億分，不及其一，乃至算數，譬喻所不能知。

(Kinh: Đem công đức của (Ngũ Độ) ấy so với công đức (của một niệm tín giải) trên đây, thì trong trăm phần, ngàn phần, trăm ngàn vạn ức phần, [công đức tu trì Ngũ Độ] chẳng thể bằng một phần [của công đức nhất niệm tín giải], cho đến dùng toán số, thí dụ [để suy lường], đều chẳng thể biết được).

17.3.1.1.1.3. Chỉ ra Vị và Hạnh Bất Thoái

(Kinh) Nhược thiện nam tử, thiện nữ nhân hữu như thị công đức, ư A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề thoái giả, vô hữu thị xứ.

(經)若善男子，善女人有如是功德，於阿耨多羅三藐三菩提退者，無有是處」。

(Kinh: Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân có công đức như thế mà thoái thất Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác thì chẳng có lẽ ấy).

Trong Biệt Giáo, Lục Tâm còn thoái thất, Thất Tâm bất thoái. Nay Sơ Tâm trong Viên Giáo đã bất thoái, do công đức của việc nghe thọ lượng giúp sức từ bên ngoài, sẽ thuận theo mà tín giải trọn vẹn, [được công đức] từ bên trong huân tập, cho nên bất thoái.

Phần thứ nhất, Trường Hàng đã xong.

17.3.1.1.2. Kệ Tụng

17.3.1.1.2.1. Trùng tụng công đức

17.3.1.1.2.1.1. Trùng tụng sự suy lường để hiển thị công đức rất nhiều

17.3.1.1.2.1.1.1. Trùng tụng “nêu ra ngũ Độ để suy lường Bổn”

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: Nhược nhân cầu Phật huệ, ư bát thập vạn ức, na do tha kiếp số, hành ngũ Ba La Mật. Ư thị chư kiếp trung, bố thí, cúng dường Phật, cập Duyên Giác đệ tử, tịnh chư Bồ Tát chúng. Trân dị chi ẩm thực, thượng phục dữ ngọa cụ, Chiên Đàn lập tinh xá, dĩ viên lâm trang nghiêm. Như thị đẳng bố thí, chủng chủng giai vi diệu. Tận thử chư kiếp số, dĩ hồi hướng Phật đạo. Nhược phục trì cấm giới, thanh tịnh vô khuyết lậu, cầu ư vô thượng đạo, chư Phật chi sở thán. Nhược phục hành nhẫn nhục, trụ ư điều nhu địa. Thiết chúng ác lai gia, kỳ tâm bất khuynh động. Chư hữu đắc pháp giả, hoài ư tăng thượng mạn, vị tư sở khinh não, như thị diệc năng nhẫn. Nhược phục cần tinh tấn, chí niệm thường kiên cố. Ư vô lượng ức kiếp, nhất tâm bất giải tức. Hựu ư vô số kiếp, trụ ư không nhàn xứ, nhược tọa, nhược kinh hành, trừ thụy, thường nhiếp tâm. Dĩ thị nhân duyên cố, năng sanh chư Thiền Định, bát thập ức vạn kiếp, an trụ tâm bất loạn. Trì thử nhất tâm phước, nguyện cầu vô thượng đạo. Ngã đắc Nhất Thiết Trí, tận chư Thiền Định trí. Thị nhân ư bách thiên, vạn ức kiếp số trung, hành thử chư công đức, như thượng chi sở thuyết.

(經)爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：「若人求佛慧，於八十萬億，那由他劫數，行五波羅蜜。於是諸劫中，佈施供養佛，及緣覺弟子，幷諸菩薩眾。珍異之飲食，上服與臥具，栴檀立精舍，以園林莊嚴。如是等佈施，種種皆微妙。盡此諸劫數，以迴向佛道。若復持禁戒，清淨無缺漏，求於無上道，諸佛之所歎。若復行忍辱，住於調柔地。設眾惡來加，其心不傾動。諸有得法者，懷於增上慢，為斯所輕惱，如是亦能忍。若復勤精進，志念常堅固。於無量億劫，一心不懈息。又於無數劫，住於空閑處，若坐若經行，除睡常攝心。以是因緣故，能生諸禪定，八十億萬劫，安住心不亂。持此一心福，願求無上道。我得一切智，盡諸禪定智。是人於百千，萬億劫數中 ，行此諸

功德，如上之所說。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng: Nếu người cầu Phật huệ, trong tám mươi vạn ức, na do tha kiếp số, hành năm Ba La Mật. Ở trong các kiếp đó, bố thí cúng dường Phật, và đệ tử Duyên Giác, cùng các vị Bồ Tát. Các thức ăn quý lạ, áo đẹp, đồ trải nằm, tinh xá bằng Chiên Đàn, dùng vườn rừng trang nghiêm. Bố thí như thế đó, các thứ đều vi diệu. Trọn hết các kiếp số, để hồi hướng Phật đạo. Nếu lại giữ giới cấm, thanh tịnh, chẳng thiếu sót, cầu nơi đạo vô thượng, được chư Phật khen ngợi. Nếu lại hành nhẫn nhục, trụ địa vị điều nhu. Nếu các ác đưa đến, tâm chẳng bị khuynh động. Những kẻ đã hiểu pháp, ôm lòng tăng thượng mạn. Bị bọn họ khinh não, như thế vẫn nhẫn được. Nếu lại siêng tinh tấn, chí niệm thường kiên cố. Trong vô lượng ức kiếp, nhất tâm chẳng lười nghỉ. Lại trong vô số kiếp, trụ trong chỗ thanh vắng, dù ngồi hay kinh hành, trừ ngủ, thường nhiếp tâm. Do bởi nhân duyên ấy, hay sanh các Thiền Định, tám mươi ức vạn kiếp, an trụ tâm chẳng loạn. Phước do trì nhất tâm, nguyện cầu đạo vô thượng. Ta đắc Nhất Thiết Trí, trọn các trí Thiền Định. Người ấy trong trăm ngàn, muôn ức kiếp số đó, hành các công đức ấy, như trên đây đã nói).

17.3.1.1.2.1.1.2. Trùng tụng suy lường công đức tín giải rất nhiều

(Kinh) Hữu thiện nam nữ đẳng, văn ngã thuyết thọ mạng, nãi chí nhất niệm tín, kỳ phước quá ư bỉ.

(經)有善男女等，聞我說壽命，乃至一念信，其福過於彼。

(Kinh: Có các thiện nam nữ, nghe ta nói thọ mạng, dẫu chỉ một niệm tin, phước này hơn phước trước).

Phần thứ nhất, “trùng tụng chuyện so lường nhằm hiển thị công đức rất nhiều” đã xong.

17.3.1.1.2.1.2. Trùng tụng tổng luận vô lượng

(Kinh) Nhược nhân tất vô hữu, nhất thiết chư nghi hối, thâm tâm tu du tín, kỳ phước vi như thử.

(經)若人悉無有，一切諸疑悔，深心須臾信 ，其福為

如此。

(Kinh: Nếu người đều chẳng có, hết thảy các nghi hối, thâm tâm tin chốc lát, phước ấy như thế đó).

“Tu du” tức là một niệm.

Phần thứ nhất, “trùng tụng công đức” đã xong.

17.3.1.1.2.2. Trùng tụng Vị Hạnh Bất Thoái

17.3.1.1.2.2.1. Nói rõ “chẳng dễ tín giải”

(Kinh) Kỳ hữu chư Bồ Tát, vô lượng kiếp hành đạo, văn ngã thuyết thọ mạng, thị tắc năng tín thọ.

(經)其有諸菩薩，無量劫行道，聞我說壽命，是則能信受。

(Kinh: Nếu có các Bồ Tát, hành đạo vô lượng kiếp, nghe ta nói thọ mạng, bèn có thể tin nhận).

“Kỳ hữu chư Bồ Tát” (Có các Bồ Tát): Nói đến các vị độn căn Bồ Tát, hành đạo trải qua vô lượng kiếp, thiện căn thuần thục thì mới có thể tin nhận. Nếu căn cơ chưa chín muồi, Phật sẽ chẳng vì kẻ đó nói. Dẫu có được nghe, kẻ đó ắt ngờ vực. Vì thế, tín giải đúng là chẳng dễ. Nay nếu là bậc lợi căn, vừa nghe liền có thể sanh một niệm tín giải, liền có thể bằng với các Bồ Tát khổ hạnh đã lâu, lại còn vượt hơn họ!

17.3.1.1.2.2.2. Đã tín giải, ắt sẽ phát nguyện, cho nên đắc bất thoái

(Kinh) Như thị chi nhân đẳng, đảnh thọ thử kinh điển: “Nguyện ngã ư vị lai, trường thọ độ chúng sanh, như kim nhật Thế Tôn, chư Thích trung chi vương, đạo tràng sư tử hống, thuyết pháp vô sở úy. Ngã đẳng vị lai thế, nhất thiết sở tôn kính, tọa ư đạo tràng thời, thuyết thọ diệc như thị”.

(經)如是之人等，頂受此經典：「願我於未來，長壽度眾生，如今日世尊，諸釋中之王，道場師子吼，說法無所畏。我等未來世，一切所尊敬，坐於道場時，說壽亦如 是」。

(Kinh: Những người như thế đó, cung kính nhận kinh này: Nguyện con trong vị lai, trường thọ độ chúng sanh, như Thế Tôn ngày nay, là vua trong họ Thích, đạo tràng sư tử rống, thuyết pháp chẳng sợ hãi. Chúng con trong mai sau, được hết thảy tôn kính, lúc ngồi nơi đạo tràng, nói thọ lượng cũng thế).

“Như thị chi nhân đẳng” (Những người như thế) chỉ cả hai hạng người lợi căn lẫn độn căn. Hễ nghe rồi tín giải, ắt sẽ cung kính tiếp nhận, phát nguyện, cho nên chắc chắn bất thoái.

Hỏi: Người mới thành đạo gần đây thì chẳng thể nói lâu dài như thế, sao lại đều nói là “cũng như thế”?

Đáp: Nói “như thế” nghĩa nói là đến trường thọ. Nếu đạt được trường thọ, sẽ tột cùng đời vị lai, ắt sẽ vượt hơn số đó, chẳng phải chỉ là như thế! Nay [nói] từ lúc thật sự thành đạo trở đi, cho nên nêu ra số kiếp nhiều như vi trần.

Phần thứ hai, “trùng tụng Vị Hạnh Bất Thoái” đã xong.

17.3.1.1.2.3. Trùng tụng tướng mạo

(Kinh) Nhược hữu thâm tâm giả, thanh tịnh nhi chất trực, đa văn năng tổng trì, tùy nghĩa giải Phật ngữ. Như thị chi nhân đẳng, ư thử vô hữu nghi.

(經)若有深心者，清淨而質直，多聞能總持，隨義解佛語。如是之人等，於此無有疑。

(Kinh: Nếu ai có thâm tâm, thanh tịnh, lại chất trực, đa văn, hay tổng trì, hiểu nghĩa lời Phật dạy. Những người như thế đó, chẳng nghi ngờ chuyện này).

Phần Trường Hàng nói thẳng thừng “nãi chí năng sanh nhất niệm tín giải” (dẫu chỉ có thể sanh một niệm tin hiểu) rồi so sánh nêu rõ công đức. Phần này chánh thức giải thích tướng mạo, hòng tỏ rõ “khó đạt được một niệm tín giải”. Nếu muốn đối với chuyện Phật thọ dài lâu này mà chẳng nghi, bất luận tu lâu hay mới tu, đều cần phải có thâm tâm. Lại còn phải thanh tịnh, chất trực. Lại còn phải đa văn, tổng trì, có thể hiểu theo nghĩa, chẳng thuận theo văn tự (tức là thấu hiểu nghĩa lý ẩn tàng trong giáo pháp, chẳng chấp trước văn tự). Có đủ ba pháp ấy thì mới có thể một niệm tín giải, như thế thì một niệm tín giải há dễ dàng ư? Tín giải đã chẳng dễ dàng, cho nên công đức chẳng thể không nhiều.

“Thâm tâm” là cái tâm “thượng cầu, hạ hóa” (trên cầu Phật đạo, dưới hóa độ chúng sanh), biết rõ tâm, Phật, và chúng sanh về lý vốn chẳng hai. Nương vào đó, dấy khởi Vô Tác Tứ Hoằng Thệ. Vì thế, gọi là “thâm tâm”, tức “Như Lai thất” (nhà Như Lai). Thanh tịnh, chất trực, tức là chẳng bị ngũ trụ ô nhiễm, chánh niệm Chân Như, tức “áo của Như Lai”. Đa văn và có thể tổng trì, thuận theo nghĩa mà hiểu lời Phật dạy, tức là thuận theo điều được nghe bèn có thể tổng trì hết thảy các pháp, trì hết thảy các nghĩa, sẽ có thể hiểu những lời Như Lai đã nói là “tùy theo tình” (tức là thuận theo tình kiến chấp trước của chúng sanh để nói) hay “tùy theo trí”. Vì thế, tuy nghe ít mà hiểu nhiều nghĩa, cũng gọi là “đa văn”, tức “Như Lai tòa”. Có ba pháp quán hạnh ấy, bèn có thể tin hiểu rốt ráo ba pháp. Đã tin lý rốt ráo của ba pháp, bèn cũng có thể chẳng ngờ đối với tất cả các chuyện thuộc Bổn Tích trong địa vị rốt ráo.

Phần thứ nhất, “một niệm tín giải” đã xong.

17.3.1.2. Thấu hiểu ý thú trong ngôn từ

(Kinh) Hựu A Dật Đa! Nhược hữu văn Phật thọ mạng trường viễn, giải kỳ ngôn thú, thị nhân sở đắc công đức vô hữu hạn lượng, năng khởi Như Lai vô thượng chi huệ.

(經)又阿逸多！若有聞佛壽命長遠，解其言趣，是人所得功德無有限量，能起如來無上之慧。

(Kinh: Lại này A Dật Đa! Nếu có người nghe nói thọ mạng dài lâu của đức Phật, thấu hiểu ý thú trong ngôn từ, người ấy đạt được công đức chẳng có hạn lượng, có thể dấy lên trí huệ vô thượng của Như Lai).

Một niệm tín giải trước đó như người uống nước, lạnh nóng tự biết. Ở đây là hiểu ý thú trong ngôn từ, sẽ có thể nêu đại lược [ý nghĩa] tương tự cho người khác. Vì vậy, có thể phát khởi trí huệ vô thượng cho cả mình lẫn người.

17.3.1.3. Nghe rồi gìn giữ, cúng dường

(Kinh) Hà huống quảng văn thị kinh. Nhược giáo nhân văn,

nhược tự trì, nhược giáo nhân trì, nhược tự thư, nhược giáo nhân thư, nhược dĩ hoa, hương, anh lạc, tràng phan, tăng cái, hương du, tô đăng cúng dường kinh quyển, thị nhân công đức vô lượng, vô biên, năng sanh Nhất Thiết Chủng Trí.

(經)何況廣聞是經。若教人聞，若自持，若教人持，若自書，若教人書，若以華，香，瓔珞，幢幡，繒葢，香油，蘇燈供養經卷，是人功德無量無邊，能生一切種智。

(Kinh: Huống hồ nghe rộng kinh này. Hoặc dạy người khác nghe, hoặc tự trì, hoặc dạy người khác trì, hoặc tự chép, hoặc bảo người khác chép, hoặc dùng hoa, hương, anh lạc, tràng, phan, lọng lụa, đèn dầu thơm, dầu tô để cúng dường kinh quyển, người ấy công đức vô lượng, vô biên, có thể sanh Nhất Thiết Chủng Trí).

Rộng nghe, rộng trì, rộng viết, rộng tu cúng dường, công đức tự hành và hóa độ người khác sẽ giúp đỡ bên ngoài, khiến cho [người ấy] nhanh chóng nhập nội trí. Vì thế, có thể sanh ra Nhất Thiết Chủng Trí.

17.3.1.4. Tin sâu, quán thành tựu

(Kinh) A Dật Đa! Nhược thiện nam tử, thiện nữ nhân văn ngã thuyết thọ mạng trường viễn, thâm tâm tín giải, tắc vi kiến Phật thường tại Kỳ Xà Quật sơn, cộng đại Bồ Tát, chư Thanh Văn chúng vi nhiễu thuyết pháp. Hựu kiến thử Sa Bà thế giới, kỳ địa lưu ly thản nhiên, bình chánh, Diêm Phù Đàn kim dĩ giới bát đạo, bảo thụ hàng liệt. Chư đài, lâu quán, giai tất bảo thành. Kỳ Bồ Tát chúng hàm xử kỳ trung. Nhược hữu năng như thị quán giả, đương tri thị vi thâm tín giải tướng.

(經)阿逸多！若善男子，善女人聞我說壽命長遠，深心信解，則為見佛常在耆闍崛山，共大菩薩 ，諸聲聞眾圍

遶說法。又見此娑婆世界，其地琉璃坦然，平正，閻浮檀金以界八道，寶樹行列。諸臺，樓觀，皆悉寶成。其菩薩眾咸處其中。若有能如是觀者，當知是為深信解相。

(Kinh: Này A Dật Đa! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe ta nói thọ mạng dài lâu, thâm tâm tin hiểu, tức là thấy Phật thường ở núi Kỳ Xà Quật, cùng với các đại Bồ Tát, các vị Thanh Văn vây quanh thuyết pháp. Lại thấy thế giới Sa Bà này, đất bằng lưu ly phẳng phiu, ngay ngắn, dùng vàng Diêm Phù Đàn để phân ranh đường thông tám phương, cây báu bày hàng. Các đài, lầu gác đều do chất báu tạo thành. Các vị Bồ Tát ấy đều ở trong đó. Nếu có ai có thể quán như thế, hãy nên biết đó là tướng tín giải sâu đậm).

“Thấy đức Phật thường ở Linh Sơn cùng các vị đại Bồ Tát, các vị Thanh Văn thuyết pháp” chính là tướng trạng của cõi Phương Tiện Hữu Dư. Lại thấy đất Sa Bà bằng lưu ly, cho đến [trông thấy] Bồ Tát đều ở trong ấy; đó là tướng trạng của cõi Thật Báo Trang Nghiêm. Lý có tướng ấy. Nay nương theo Lý để tu Quán; vì thế, quán thành tựu sẽ liền có thể thấy tướng. Lại nữa, thấy tướng ấy, tuy chưa thật sự chứng, nhưng do quán lực, sẽ tạm thấy hai cõi. Nếu diệt được một phần Tam Hoặc thì mới là vĩnh viễn tương ứng. Trong cõi Hữu Dư có Thanh Văn, chính là Nhị Thừa thuộc Tạng Giáo và Thông Giáo đã đoạn Thông Hoặc, xuất sanh trong đó, nhưng vốn chỉ là danh tự (gọi phân biệt như vậy). Trong cõi Thật Báo, thuần là các Bồ Tát, cũng là Tha Thọ Dụng. Nhưng nương vào phép Quán này, sẽ dần dần thâm nhập, dần dần thành tựu. Nhập Sơ Trụ của Viên Giáo, sẽ tùy ý thấy trọn khắp, ứng dụng không ngăn ngại.

Hỏi: Xứng Lý tu Quán, chỉ quán nhất niệm diệu lý là đủ rồi, cần gì phải dựa theo cõi nước để nói rõ tướng tín giải sâu đậm?

Đáp: Sơ tâm trong Tạng Giáo và Thông Giáo đều diệt Ấm, Nhập, huống hồ có thể thấy cõi nước. Sơ tâm trong Biệt Giáo cũng đã phá Ấm, hậu tâm bèn thấy cõi nước đế võng. Chỉ có Viên Giáo là quán nhất niệm tam thiên, Tam Đế trọn đủ, tức là “một tâm chính là hết thảy các tâm, một thân là hết thảy các thân, một cõi là hết thảy các cõi”. Trong một niệm cùng quán “thân, tâm, cõi nước” dù Không, Giả, hay Trung, đều chẳng có trước sau. Vì thế, khi Quán thành tựu, một tâm thấy hết thảy các tâm, một thân thấy hết thảy các thân, một cõi thấy hết thảy các cõi, do hiện trong thân của mười phương chư Phật, cho nên trong Thường Tịch Quang nơi tự tâm, thấy trọn khắp mười phương hết thảy các thân và cõi. Nếu chỉ quán tâm mà chẳng quán trọn khắp, có khác gì Quyền Thừa? Nếu chỉ quán cõi của đức Tỳ Lô Giá Na, ắt sẽ mê cảnh của chính mình. Nếu hiểu rõ tâm và cảnh, tự sẽ chính là tha, tha chính là tự. Quán cõi nước đã là như thế, [quán] “thân, tâm, Phật” cũng thế. Vì vậy, nghe nói trường thọ, cần phải liễu giải tông chỉ. Do đó, nghe trường thọ trong Bổn Môn có lợi ích gấp bội các kinh khác. Ấy là do điều được nghe khác hẳn lẽ thường.

Phần thứ nhất, “nói về tứ tín trong hiện tại” đã xong.

17.3.2. Ngũ phẩm sau khi đức Phật đã diệt độ

Chia thành hai phần:

Một, liệt kê [danh tướng] ngũ phẩm, so lường đại lược công đức của bốn phẩm sau [trong ngũ phẩm].

Hai, phẩm Tùy Hỷ Công Đức sẽ so lường cặn kẽ công đức của phẩm đầu (tức tùy hỷ).

Đã so lường cặn kẽ xong, nhờ vào đó để suy ra các điều thù thắng, ngõ hầu [người nghe] có thể tự lãnh hội ý nghĩa, đức Phật chẳng tốn công nói nhiều, khéo nói dường ấy!

17.3.2.1. Liệt kê năm phẩm

17.3.2.1.1. Trường Hàng

17.3.2.1.1.1. Trực tiếp dấy lên tâm tùy hỷ

(Kinh) Hựu, phục Như Lai diệt hậu, nhược văn thị kinh nhi bất hủy tư, khởi tùy hỷ tâm, đương tri dĩ vi thâm tín giải tướng.

(經)又，復如來滅後，若聞是經而不毀訾，起隨喜心，當知已為深信解相。

(Kinh: Lại nữa, sau khi Như Lai diệt độ, nếu nghe kinh này mà chẳng hủy báng, chê gièm, dấy lòng tùy hỷ, hãy biết đó đã là tướng tín giải sâu đậm).

Phẩm đầu tiên chỉ nêu ra “người” (tức đối tượng để biện định công đức) mà thôi, phần suy lường sẽ được nói trong phẩm sau.

17.3.2.1.1.2. Kể thêm thọ trì, đọc tụng

17.3.2.1.1.2.1. Nêu tướng người (đối tượng thực hiện hành vi thọ trì và đọc tụng)

(Kinh) Hà huống độc tụng, thọ trì chi giả.

(經)何況讀誦，受持之者。

(Kinh: Huống hồ người đọc tụng, thọ trì).

17.3.2.1.1.2.2. So lường công đức

(Kinh) Tư nhân tắc vi đảnh đới Như Lai. A Dật Đa! Thị thiện nam tử, thiện nữ nhân bất tu vị ngã phục khởi tháp tự, cập tác tăng phường, dĩ tứ sự cúng dường chúng tăng. Sở dĩ giả hà? Thị thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, độc tụng thị kinh điển giả, vị dĩ khởi tháp, tạo lập tăng phường, cúng dường chúng tăng, tắc vị dĩ Phật xá lợi khởi thất bảo tháp, cao quảng tiệm tiểu chí ư Phạm Thiên, huyền chư phan cái, cập chúng bảo linh, hoa, hương, anh lạc, mạt hương, đồ hương, thiêu hương, chúng cổ kỹ nhạc, tiêu, địch, không hầu, chủng chủng vũ hý, dĩ diệu âm thanh ca bái, tán tụng, tắc vi ư vô lượng thiên vạn ức kiếp tác thị cúng dường dĩ.

(經)斯人則為頂戴如來。阿逸多！是善男子，善女人不須為我復起塔寺，及作僧坊，以四事供養眾僧。所以者何？是善男子，善女人受持，讀誦是經典者，為已起塔，造立僧坊，供養眾僧，則為以佛舍利起七寶塔，高廣漸小至於梵天，懸諸幡葢，及眾寶鈴，華，香，瓔珞，末香，塗香，燒香，眾鼓伎樂，簫，笛，箜篌，種種舞戲，以妙音聲歌唄，讚頌，則為於無量千萬億劫作是供養已。

(Kinh: Người ấy chính là đầu đội Như Lai. Này A Dật Đa! Thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy chẳng cần vì ta dựng tháp, chùa, và xây tăng phường nữa, hoặc dùng tứ sự để cúng dường chúng tăng. Vì lẽ nào vậy? Thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy thọ trì, đọc tụng kinh điển này là đã dựng tháp, tạo lập tăng phường, cúng dường chúng tăng, chính là đã dùng xá lợi của Phật để dựng tháp bảy báu, cao rộng, nhỏ dần, cao đến Phạm Thiên. Treo các phan, lọng, và các linh báu, hoa, hương, anh lạc, hương bột, hương bôi, hương đốt, tấu các kỹ nhạc, tiêu, sáo, đàn không hầu, các thứ ca vũ, dùng âm thanh mầu nhiệm để ca vịnh tán tụng, tức là đã trong vô lượng ngàn vạn ức kiếp cúng dường như thế rồi).

“Bất tu vị ngã phục khởi tháp tự…” (Chẳng cần vì ta tạo dựng tháp, chùa nữa…): Sợ kẻ sơ tâm bị sự duyên lắm nỗi khuấy động, trở ngại tu tập chánh nghiệp. “Tắc vi dĩ Phật xá lợi” (Tức là đã dùng xá lợi của Phật): Ý nói lý được diễn tả trong kinh này chính toàn thân xá lợi của Pháp Thân. Kinh văn diễn tả [lý ấy] chẳng khác diệu tháp cao rộng bằng bảy báu. Năng (kinh là chủ thể diễn tả lý ấy) và sở (lý ấy chính là toàn thân xá lợi của Pháp Thân, được diễn tả bởi kinh này) hòa hợp chẳng hai, cũng là Đệ Nhất Nghĩa Tăng. Vì thế, thẳng thừng chuyên trì kinh này chính là cúng dường rộng lớn. Bỏ Sự tuân theo Lý, lợi ích rộng nhiều. Nếu đạt tới hậu tâm, Lý Quán đã thuần thục, dẫu dính líu bên ngoài, chẳng trở ngại nội quán, Sự sẽ giúp đỡ đạo, như dầu nhiều thì lửa mạnh, thuận dòng, căng buồm, lại thêm chèo chống, thế ắt chuyển dời nhanh chóng.

Hỏi: Nếu trì kinh tức là dựng tháp, cho đến chính là Đệ Nhất Nghĩa Tăng, chẳng cần dựng tháp, cúng tăng; vậy thì trì kinh cũng chính là Đệ Nhất Nghĩa giới, chẳng cần trì giới nữa ư?

Đáp: Trì kinh chính là thuận theo lý giới, tùy ý chẳng phạm tánh tội, và cũng tự tùy ý trì thiên thứ nhất và thiên thứ hai. Đó gọi là “thừa cấp, giới hoãn”, chẳng phải là hoàn toàn không có giới. Nếu đạt đến mức “kiêm hành Lục Độ” thì năm thiên, bảy tụ, tánh nghiệp, giá nghiệp, thảy đều thanh tịnh, tức là “thừa và giới đều cấp”. Lại nữa, phàm là người tu Viên Quán, cần phải tự suy nghĩ lý. Nếu sơ tâm niệm nào cũng thường ở trong bốn thứ tam muội, ở ngoài hai thiên (tức chẳng phạm Ba La Di và Tăng Già Bà Thi Sa), đối với tất cả tánh tội, có lẽ trái phạm đôi chút. Nếu chưa thể chuyên tâm nơi bốn loại tam muội, thì đối với năm thiên, bảy tụ, giới Bồ Tát trọng hay khinh, đều chẳng thể vi phạm đôi chút; đấy mới là hợp nhất với ý chỉ chánh yếu của giáo môn trong một đời [đức Phật]. Vì lẽ nào vậy? Xuất gia Bồ Tát giữ vững trọn đủ Tỳ Ni Thiên Tụ, chính là ý nghĩa của giới Đại Thừa. Hết thảy đều là như thế, huống hồ chỉ gìn giữ Thiên Tụ ư? Tám vạn luật nghi theo kinh Phạm Võng còn chưa đủ coi là tướng trì giới! Chỉ vì căn khí trong cõi này kém cỏi, đành phải lấy sự kiềm chế nhỏ nhặt hòng thành tựu oai nghi to lớn. Vẫn cần phải hiểu “khai, giá, nặng, nhẹ, chế duyên (duyên do chế định giới luật), tiệm, đốn, có ý nghĩa xả hay không, phân định tội lỗi theo thứ tự, cách sám hối không để tội lỗi cách ngày”. Lại có thất chúng giống nhau hay khác nhau, [hiểu rõ] chỗ giống nhau và khác nhau của giới Đại Thừa và Tiểu Thừa thì mới tự hành. Hãy cân nhắc theo đúng phẩm vị của chính mình để chọn lựa thích đáng thời nghi, đừng hâm mộ bản lãnh to lớn để rồi mê muội đối với sự “mất còn” (còn giữ giới hay không), đừng chấp theo kinh văn Tiểu Thừa để rồi mê mất quán đạo! Nếu hiểu ý trong đoạn kinh văn này, trước hết, hãy nên dùng Lý và Giáo để quyết định; kế đến là kiểm điểm hạnh vị [của chính mình]. Nếu chẳng phải như vậy, sẽ là phường chim kêu, chuột rúc, há luận phẩm vị nữa ư? Kính xin hãy nhận lấy di ngôn của đức Phật, cung kính vâng giữ chút phần!

17.3.2.1.1.3. Cộng thêm dạy bảo người khác

17.3.2.1.1.3.1. Nêu tướng trạng người [thực hiện hạnh dạy người khác]

(Kinh) A Dật Đa! Nhược ngã diệt hậu, văn thị kinh điển, hữu năng thọ trì, nhược tự thư, nhược giáo nhân thư.

(經)阿逸多！若我滅後，聞是經典，有能受持，若自書，若教人書。

(Kinh: Này A Dật Đa! Nếu sau khi ta diệt độ, có người nghe kinh điển này, mà có thể thọ trì, hoặc tự mình chép, hoặc bảo người khác chép).

17.3.2.1.1.3.2. So lường công đức

(Kinh) Tắc vi khởi lập tăng phường, dĩ xích Chiên Đàn tác chư điện đường tam thập hữu nhị, cao bát Đa La thụ, cao quảng nghiêm hảo. Bách thiên tỳ kheo ư kỳ trung chỉ. Viên lâm, dục trì, kinh hành, thiền quật, y phục, ẩm thực, sàng nhục, thang dược, nhất thiết lạc cụ, sung mãn kỳ trung. Như thị tăng phường, đường các, nhược can bách thiên vạn ức. Kỳ số vô lượng, dĩ thử hiện tiền cúng dường ư ngã cập tỳ kheo tăng. Thị cố, ngã thuyết Như Lai diệt hậu, nhược hữu thọ trì, độc tụng, vị tha nhân thuyết, nhược tự thư, nhược giáo nhân thư, cúng dường kinh quyển, bất tu phục khởi tháp tự, cập tạo tăng phòng, cúng dường chúng tăng.

(經)則為起立僧坊，以赤栴檀作諸殿堂三十有二，高八多羅樹，高廣嚴好。百千比丘於其中止。園林，浴池，經行，禪窟，衣服，飲食，牀褥，湯藥，一切樂具，充滿其中。如是僧坊，堂閣，若干百千萬億。其數無量，以此現前供養於我及比丘僧。是故，我說如來滅後，若有受持，讀誦，為他人說，若自書，若教人書，供養經卷，不須復起塔寺，及造僧房，供養眾僧。

(Kinh: Tức là tạo dựng tăng phường. Dùng Chiên Đàn đỏ để cất các điện đường ba mươi hai chỗ, cao bằng tám cây Đa La (Tāla), cao rộng, trang nghiêm đẹp đẽ. Trăm ngàn tỳ kheo ở trong đó. Vườn rừng, ao tắm, chỗ kinh hành, hang ngồi Thiền, y phục, thức ăn, giường đệm, thuốc men, hết thảy các vật vui sướng đầy ắp trong đó. Tăng phường, điện gác như thế trăm ngàn vạn ức ngần ấy, số đến vô lượng, dùng các

thứ đó để hiện tiền cúng dường ta và các tỳ kheo tăng. Vì thế ta nói: Sau khi Như Lai diệt độ, nếu có kẻ thọ trì, đọc tụng, vì người khác giảng nói, hoặc tự chép, hoặc bảo người khác chép, cúng dường quyển kinh, chẳng cần dựng chùa, tháp và xây tăng phòng, cúng dường chúng tăng nữa).

Trong phần trước, chỉ là chính mình đọc tụng, thọ trì, thì đã là trọn đủ cúng dường Tam Bảo, huống hồ nay lần lượt dạy cho người khác, ắt công đức pháp thí há chẳng phải là sự cúng dường cao tột nhất ư?

17.3.2.1.1.4. Cộng thêm kiêm hành Lục Độ

17.3.2.1.1.4.1. Nêu ra tướng người

(Kinh) Huống phục hữu nhân năng trì thị kinh, kiêm hành bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí huệ.

(經)況復有人能持是經，兼行佈施，持戒，忍辱，精進，一心，智慧。

(Kinh: Huống hồ lại còn có người có thể trì kinh này, kiêm hành bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí huệ).

Viên Quán sâu dần, dẫu dính dáng Sự, vẫn chẳng trở ngại chánh hạnh. Vì thế, dùng Sự để giúp Lý, gọi là Kiêm Hạnh.

17.3.2.1.1.4.2. So lường công đức

(Kinh) Kỳ đức tối thắng vô lượng, vô biên. Thí như hư không, Đông, Tây, Nam, Bắc, tứ duy, thượng, hạ, vô lượng vô biên. Thị nhân công đức diệc phục như thị vô lượng, vô biên, tật chí Nhất Thiết Chủng Trí.

(經)其德最勝無量，無邊。譬如虛空，東，西，南，北，四維，上，下，無量無邊。是人功德亦復如是無量，無邊，疾至一切種智。

(Kinh: Đức ấy tối thắng vô lượng, vô biên. Ví như hư không, Đông, Tây, Nam, Bắc, bốn góc, trên, dưới, vô lượng vô biên. Công đức của người ấy cũng vô lượng, vô biên giống như thế, mau đạt tới Nhất Thiết Chủng Trí).

17.3.2.1.1.5. Cộng thêm chánh hành Lục Độ

17.3.2.1.1.5.1. Nêu ra tướng người [tu chánh hạnh Lục Độ]

(Kinh) Nhược nhân độc tụng, thọ trì thị kinh, vị tha nhân thuyết, nhược tự thư, nhược giáo nhân thư. Phục năng khởi tháp, cập tạo tăng phòng, cúng dường, tán thán Thanh Văn chúng tăng. Diệc dĩ bách thiên vạn ức tán thán chi pháp tán thán Bồ Tát công đức. Hựu vị tha nhân chủng chủng nhân duyên, tùy nghĩa giải thuyết thử Pháp Hoa kinh. Phục năng thanh tịnh trì giới, dữ nhu hòa giả, nhi cộng đồng chỉ, nhẫn nhục vô sân, chí niệm kiên cố, thường quý tọa Thiền, đắc chư thâm Định, tinh tấn dũng mãnh, nhiếp chư thiện pháp, lợi căn trí huệ, thiện đáp vấn nạn.

(經)若人讀誦，受持是經，為他人說，若自書，若教人書。復能起塔，及造僧房，供養，讚歎聲聞眾僧。亦以百千萬億讚歎之法讚歎菩薩功德。又為他人種種因緣，隨義解說此法華經。復能清淨持戒，與柔和者，而共同止，忍辱無瞋，志念堅固，常貴坐禪，得諸深定，精進勇猛，攝諸善法，利根智慧，善荅問難。

(Kinh: Nếu ai đọc tụng, thọ trì kinh này, vì người khác nói, hoặc tự chép, hoặc bảo người khác chép, lại có thể dựng tháp, và tạo tăng phòng, cúng dường tán thán các vị tăng Thanh Văn. Cũng dùng trăm ngàn vạn ức cách tán thán để tán thán công đức của Bồ Tát. Lại vì người khác, dùng các thứ nhân duyên để thuận theo nghĩa mà giải nói kinh Pháp Hoa này. Lại có thể trì giới thanh tịnh, cùng với người nhu hòa ở chung, nhẫn nhục, chẳng sân, chí niệm vững vàng, thường chuộng tọa Thiền, đạt được các Định sâu, tinh tấn, dũng mãnh, nhiếp các thiện pháp, lợi căn, trí huệ, khéo trả lời các thứ cật vấn).

Trong An Lạc Hạnh, [đức Thế Tôn dạy] “chẳng thân cận người cầu Thanh Văn”, cũng chẳng kể lỗi họ, cũng chẳng ca ngợi họ. Nay nói “cúng dường, tán thán các vị tăng Thanh Văn” là vì lẽ nào? Thoạt đầu tâm quán nông cạn, sợ nhiễm tập khí Tiểu Thừa. Vì thế, răn đừng thân cận. Nay quán sâu, lực lớn, cho nên cúng dường, tán thán họ, liền có thể hóa độ họ tiến nhập Đại Thừa. Lại còn giúp đỡ rất lớn cho diệu quán Quyền Thật bất nhị. Trong kinh văn, Thiền được nói trước Tinh Tấn, nhưng ý nghĩa chẳng có trước hay sau!

17.3.2.1.1.5.2. So lường công đức

(Kinh) A Dật Đa! Nhược ngã diệt hậu, chư thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, độc tụng thị kinh điển giả, phục hữu như thị chư thiện công đức, đương tri thị nhân dĩ thú đạo tràng, cận A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề, tọa đạo thụ hạ. A Dật Đa! Thị thiện nam tử, thiện nữ nhân nhược tọa, nhược lập, nhược hành xứ, thử trung tiện ưng khởi tháp, nhất thiết thiên nhân giai ưng cúng dường như Phật chi tháp.

(經)阿逸多！若我滅後，諸善男子，善女人受持，讀誦是經典者，復有如是諸善功德，當知是人已趣道場，近阿耨多羅三藐三菩提，坐道樹下。阿逸多！是善男子，善女人若坐，若立，若行處，此中便應起塔，一切天人皆應供養如佛之塔」。

(Kinh: Này A Dật Đa! Nếu sau khi ta diệt độ, các thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, đọc tụng kinh điển này, lại có các thiện công đức như thế, hãy nên biết người ấy đã đến đạo tràng, gần với Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, ngồi dưới gốc đạo thụ. Này A Dật Đa! Chỗ thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy dù ngồi, dù đứng, hay đi, ở nơi đó đều nên dựng tháp, hết thảy trời, người đều nên cúng dường như tháp của Phật).

“Dĩ thú đạo tràng, tọa đạo thụ hạ” (Đã đến đạo tràng, ngồi dưới đạo thụ): Thuộc địa vị Thiết Luân, chẳng lâu sau sẽ được nhập Đồng Luân, có thể dùng tám tướng thành Phật. “Tọa, lập, hành xứ, tiện ưng khởi tháp, giai ưng cúng dường như Phật tháp” (Đối với chỗ [người ấy] ngồi, đứng, đi, hãy nên dựng tháp, đều nên cúng dường như tháp thờ Phật): Thoạt đầu nương vào người mà gọi là Như Lai. Kết lại năm phẩm này thì ba phẩm đầu là Văn Huệ, phẩm thứ tư là Tư Huệ, phẩm thứ năm là Tu Huệ, đều là trước khi đạt đến Thập Tín. Hoặc có người nói phẩm tùy hỷ thứ nhất chính là nhập địa vị Tín tâm (Sơ Tín), chia một phẩm thành hai tâm, năm phẩm chính là mười tín tâm, tức là địa vị Thiết Luân lục căn thanh tịnh. Nay tôi cho rằng: Hai cách giải thích ấy xét theo Lý đều chấp thuận được. Nếu là lợi căn thuộc Viên Giáo, một niệm tùy hỷ, thoạt đầu phiền cấu rơi trước, cho đến [khi đạt tới phẩm thứ năm là] Chánh Hành [Lục Độ], Trần Sa cũng hết, tức là Tương Tự Như Lai, thuộc địa vị Thiết Luân. Nếu Giải tuy viên đốn, nhưng sự chướng (chướng ngại nơi mặt Sự) chưa trừ, chỉ có thể chế phục trọn vẹn ngũ trụ, chủng tử của Thông Hoặc vẫn còn, thì là Quán Hạnh Như Lai. Phàm phu trọn đủ trói buộc [bởi phiền não] mà có thể biết được tạng bí mật của Như Lai! Nếu đem ngũ phẩm đối ứng với Tứ Tín trong phần trước thì hai phẩm đầu chính là nhất niệm tín giải. Phẩm thứ ba là hiểu ý thú trong ngôn từ. Phẩm thứ tư chính là Văn Trì cúng dường. Phẩm thứ năm là tin sâu, quán thành tựu. Nghĩa lý của chúng bình đẳng, phẩm bốn và năm chẳng khác, chỉ là sau khi đã diệt độ, bèn thêm địa vị đọc tụng làm phẩm thứ hai đó thôi!

Phần thứ nhất, Trường Hàng đã xong.

17.3.2.1.2. Kệ Tụng

17.3.2.1.2.1. Trùng tụng phẩm thứ hai [trong ngũ phẩm]

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: Nhược ngã diệt độ hậu, năng phụng trì thử kinh. Tư nhân phước vô lượng, như thượng chi sở thuyết. Thị tắc vi cụ túc, nhất thiết chư cúng dường. Dĩ xá lợi khởi tháp, thất bảo nhi trang nghiêm. Biểu sát thậm cao quảng, tiệm tiểu chí Phạm Thiên. Bảo linh thiên vạn ức, phong động xuất diệu âm. Hựu ư vô lượng kiếp, nhi cúng dường thử tháp: Hoa, hương, chư anh lạc; thiên y, chúng kỹ nhạc. Nhiên hương du, tô đăng, châu táp thường chiếu minh. Ác thế, Pháp Mạt thời, năng trì thị kinh giả, tắc vi dĩ như thượng, cụ túc chư cúng dường.

(經)爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：「若我滅度後，能奉持此經。斯人福無量，如上之所說。是則為具足，一切諸供養。以舍利起塔，七寶而莊嚴。表剎甚高廣，漸小至梵天。寶鈴千萬億，風動出妙音。又於無量劫，而供養此塔：華香諸瓔珞，天衣眾伎樂。然香油蘇燈，周匝常照明。惡世法末時，能持是經者，則為已如上，具足諸供養。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng: Sau khi ta diệt độ, hay phụng trì kinh này, người đó phước vô lượng; như trên đây đã nói. Đó chính là trọn đủ, hết thảy các cúng dường. Đem xá lợi dựng tháp, bảy báu để trang nghiêm. Biểu sát rất

cao rộng, nhỏ dần đến Phạm Thiên. Ngàn vạn ức linh báu, gió lay phát diệu âm. Lại trong vô lượng kiếp, cúng dường tòa tháp ấy. Hoa, hương, chuỗi anh lạc. Áo trời, các kỹ nhạc. Thắp đèn dầu thơm, tô, thường chiếu sáng quanh khắp. Thời Mạt Pháp đời ác, người hay trì kinh này, tức là đã trọn đủ, cúng dường như trên đây).

17.3.2.1.2.2. Trùng tụng phẩm thứ ba

(Kinh) Nhược năng trì thử kinh, tắc như Phật hiện tại. Dĩ Ngưu Đầu Chiên Đàn, khởi tăng phòng cúng dường. Đường hữu tam thập nhị, cao bát Đa La thụ. Thượng soạn, diệu y phục. Sàng ngọa giai cụ túc. Bách thiên chúng trụ xứ. Viên lâm, chư dục trì. Kinh hành cập Thiền quật. Chủng chủng giai nghiêm hảo.

(經)若能持此經，則如佛現在。以牛頭栴檀，起僧房供養。堂有三十二，高八多羅樹。上饌妙衣服。牀臥皆具足。百千眾住處。園林諸浴池。經行及禪窟。種種皆嚴 好。

(Kinh: Nếu hay trì kinh này, sẽ như Phật hiện diện. Dùng Ngưu Đầu Chiên Đàn, dựng tăng phòng cúng dường. Ba mươi hai tòa điện, cao tám cây Đa La. Cỗ ngon, y phục đẹp. Giường nằm đều đầy đủ. Trăm ngàn chỗ để ở. Vườn rừng, các ao tắm. Chỗ kinh hành, hang Thiền. Các thứ trang nghiêm, đẹp).

17.3.2.1.2.3. Trùng tụng phẩm thứ tư

(Kinh) Nhược hữu tín giải tâm, thọ trì, độc tụng giả, nhược phục giáo nhân thư, cập cúng dường kinh quyển. Tán hoa, hương, mạt hương, dĩ Tu Mạn, Chiêm Bặc, A Đề Mục Đa Già, huân du thường nhiên chi. Như thị cúng dường giả, đắc vô lượng công đức, như hư không vô biên, kỳ phước diệc như thị.

(經)若有信解心，受持讀誦者，若復教人書，及供養經卷。散華香末香，以須曼薝蔔，阿提目多伽，熏油常然之。如是供養者，得無量功德，如虛空無邊，其福亦如 是。

(Kinh: Nếu ai tâm tin hiểu, thọ trì và đọc tụng, hoặc dạy người khác chép, và cúng dường kinh quyển. Rải hoa, hương, hương bột, hoa Tu Mạn, Chiêm Bặc, A Đề Mục Đa Già, dầu thơm thường thắp đèn. Người cúng dường như thế, được vô lượng công đức. Như hư không vô biên, phước ấy cũng như thế).

Kinh văn Trường Hàng chỉ nói kiêm hành bố thí. Nay kệ tụng nói “cúng dường kinh quyển”, tức là kiêm thêm ý phụng hành. Tu Mạn Hoa (Sumanā) được phương này dịch là Thiện Nhiếp Ý Hoa. Hoa Chiêm Bặc (Campaka) phương này dịch là Hoàng Hoa. A Đề Mục Đa Già (Atimukta), phương này dịch là Long Thỉ Hoa, còn dịch là Thiện Tư Di Hoa.

17.3.2.1.2.4. Trùng tụng phẩm thứ năm

(Kinh) Huống phục trì thử kinh, kiêm bố thí, trì giới, nhẫn nhục, nhạo Thiền Định, bất sân, bất ác khẩu. Cung kính ư tháp miếu, khiêm hạ chư tỳ kheo, viễn ly tự cao tâm, thường tư duy trí huệ. Hữu vấn nạn bất sân, tùy vấn vị giải thuyết. Nhược năng hành thị hạnh, công đức bất khả lượng. Nhược kiến thử pháp sư, thành tựu như thị đức. Ưng dĩ thiên hoa tán, thiên y phú kỳ thân. Đầu diện tiếp túc lễ, sanh tâm như Phật tưởng. Hựu ưng tác thị niệm: Bất cửu nghệ đạo thụ, đắc vô lậu, vô vi, quảng lợi chư nhân thiên. Kỳ sở trụ chỉ xứ, kinh hành, nhược tọa, ngọa, nãi chí thuyết nhất kệ, thị trung ưng khởi tháp. Trang nghiêm linh diệu hảo, chủng chủng dĩ cúng dường. Phật tử trụ thử địa, tắc thị Phật thọ dụng. Thường tại ư kỳ trung, kinh hành cập tọa ngọa.

(經)況復持此經，兼佈施持戒，忍辱樂禪定，不瞋不惡口。恭敬於塔廟，謙下諸比丘，遠離自高心，常思惟智慧。有問難不瞋，隨問為解說。若能行是行，功德不可量。若見此法師，成就如是德。應以天華散，天衣覆其身。頭面接足禮，生心如佛想。又應作是念：不久詣道樹，得無漏無為，廣利諸人天。其所住止處，經行若坐臥，乃至說一偈，是中應起塔。莊嚴令妙好，種種以供養。佛子住此地，則是佛受用。常在於其中，經行及坐臥」。

(Kinh: Huống hồ trì kinh này, kiêm bố thí, trì giới, nhẫn nhục, chuộng Thiền Định, chẳng sân, chẳng nói ác. Đối tháp miếu cung kính. Khiêm hạ với tỳ kheo, xa lìa tâm tự cao, thường tư duy trí huệ. Bị căn vặn chẳng sân, giải nói theo lời hỏi. Nếu hay hành hạnh ấy, công đức chẳng thể lường. Nếu thấy pháp sư ấy, thành tựu đức như thế, nên dùng hoa trời rải, dùng áo trời phủ thân. Đầu mặt áp chân lễ, sanh tâm tưởng như Phật. Lại nên nghĩ thế này: Chẳng lâu tới đạo thụ, đắc vô lậu, vô vi, rộng lợi các trời, người. Nơi người ấy cư trụ, kinh hành và ngồi, nằm, cho tới nói một kệ, nên xây tháp tại đó. Trang hoàng cho đẹp đẽ, dùng các thứ cúng dường. Phật tử trụ nơi đây, chính là Phật thọ dụng. Thường trụ ở trong đó, kinh hành và ngồi, nằm).

Phần thứ nhất, liệt kê năm phẩm, so lường đại lược công đức của bốn phẩm sau đã xong. Giải thích phẩm Phân Biệt Công Đức đã xong; kế đó giải thích phẩm Tùy Hỷ Công Đức.