Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Luân Quán Hội Nghĩa

“Bộc tùng” (僕從, kẻ hầu, tùy tùng) ví như Phương Tiện Ba La Mật có thể khéo léo tùy thuận mỗi người, hầu hạ, tuân lệnh. Ma, ngoại đạo, Nhị Thừa đều thuận theo phương tiện trí mà vận dụng. Vì thế, kinh Tịnh Danh nói: “Giai ngô thị giả” (Đều là người hầu của ta). Hơn nữa, thần thông nơi quả vị vận chuyển, sai sử tùy ý, thì gọi là “bộc tùng”.

Giải thích theo quán tâm, một niệm tâm tánh trong hiện tiền theo chiều dọc chẳng có trước, sau, theo chiều ngang dứt bặt bờ mé, tức Không, tức Giả, tức Trung. Vì thế là “cao”. Trọn đủ bách giới thiên như, nên là “quảng” (rộng). Tánh đức nhiều hơn số cát sông Hằng, nên gọi là “chúng bảo trang hiệu” (trang hoàng bằng các báu). Ngoài tâm chẳng có pháp, chỉ ra cái tâm sẽ gồm thâu hết thảy các pháp thế gian và xuất thế gian. Do đó, nói là “châu táp lan thuẫn” (lan can bao quanh). Tâm có thể ứng trọn khắp hết thảy, diễn nói các âm giáo (các giáo pháp được diễn tả bằng âm thanh, ngôn ngữ). Vì thế gọi là “tứ diện huyền linh” (bốn phía treo linh). Tâm quý nhất trong các pháp, không pháp nào chẳng bao trùm. Vì thế nói là “trương thiết hiển cái” (căng che màn, lọng). Tâm vương quán tưởng, ắt tương ứng với các thiện tâm sở. Vì thế gọi là “diệc dĩ trân kỳ tạp bảo nhi nghiêm sức chi” (cũng dùng các thứ báu quý lạ để trang hoàng). Thiện tâm và tâm sở làm đẳng vô gián duyên cho nhau; vì thế nói là “bảo thằng giao lạc” (dây báu giăng xen). Các tâm sở thuộc về thiện tâm sanh ra vô lượng trí huệ, phước đức; vì thế nói là “thùy chư hoa anh” (treo rủ các chuỗi hoa). Một niệm tâm tánh ấy trọn đủ các pháp nhu nhuyễn, khinh an trùng trùng vô tận, vì thế nói là “trùng phu uyển diên” (trải nhiều tầng đệm mềm mại). Quán tâm tánh này động chính là tĩnh, tĩnh chính là động, có thể động, có thể tĩnh, động và tĩnh bất nhị; vì thế gọi là “an trí đan chẩm” (xếp đặt gối đỏ). Lý tâm tánh do diệu quán mà hiển; vì thế nói là “giá dĩ bạch ngưu” (xe dùng trâu trắng để kéo). Diệu quán xứng tánh trọn đủ các công đức như thế; do vậy gọi là “phu sung” (da dẻ căng đầy). Chẳng xen tạp phiền não; vì thế gọi là “sắc khiết” (màu sạch sẽ). Viên dung tự tại; vì thế nói là “hình thể xu hảo” (hình thể đẹp đẽ). Viên quán có thể sanh trưởng thiện căn mạnh nhất, cho nên có “đại cân” (gân cốt mạnh mẽ). Viên quán có thể dẹp tan hết thảy các ái kiến thuộc giới nội và giới ngoại nhất, cho nên “hữu đại lực” (có sức mạnh to lớn). Viên quán chính là Chỉ, chính là Quán, Định và Huệ chẳng hai. Vì thế, nói là “hành bộ bình chánh” (bước đi ngay ngắn). Viên quán xứng tánh vô tác, mặc tình nhập vô công dụng đạo. Vì thế nói là “kỳ tật như phong” (nhanh nhẹn như gió). Viên quán nhiếp trọn khắp các pháp, hết thảy các pháp đều mặc tình viên quán sai khiến. Vì thế nói là “hựu đa bộc tùng nhi thị vệ chi” (lại có nhiều tôi tớ theo hầu, bảo vệ).

Hãy nên biết Thể của cái xe chẳng cao, chẳng rộng, mà luận bàn cao rộng, tức chánh nhân lý tánh. Trâu trắng chính là liễu nhân huệ tánh. Các vật dụng tức duyên nhân thiện tánh. Ba pháp chẳng ngang dọc, không phải là cùng một chỗ hay khác biệt, chẳng thể nghĩ bàn, thì gọi là Phật Thừa. Hết thảy chúng sanh chỉ có Tánh Đức Phật Thừa, nghe Phật Thừa ấy, sẽ có thể sanh tín giải, đó là Danh Tự Phật Thừa. Niệm nào cũng đều quán tâm, chẳng gián đoạn, chẳng xen tạp, thô cấu rơi rụng trước, sáu căn thanh tịnh, chính là Tương Tự Phật Thừa. Khai thị ngộ nhập, dạo chơi bốn phương, tức là Phần Chứng Phật Thừa, “đến thẳng đạo tràng”. Các hạnh đều dứt, tức là đạt đến Cứu Cánh Phật Thừa. Tự hạnh đã mãn, chuyên chở người khác chẳng nghỉ ngơi, tột cùng thời vị lai, lợi lạc vô tận. Đó là “xe trâu trắng lớn” hiểu theo quán tâm.

Lại nữa, trong đoạn kinh văn này, trọn đủ quán pháp thuộc mười thừa. Xe ấy cao rộng, tức là cảnh chẳng thể nghĩ bàn. Trâu trắng gồm thâu trọn vẹn các Độ làm Thể [của cái xe ấy]. “Căng che màn lọng” tức là thật sự phát Bồ Đề tâm. Do vì đại từ, ban cho khắp mười pháp giới niềm vui của Đạo và Diệt. Do vì đại bi, dẹp trừ trọn khắp nỗi khổ vì Khổ và Tập của mười pháp giới. “Xếp đặt gối đỏ bên trong [thùng xe]” tức là khéo xếp đặt Chỉ Quán, có thể nằm, có thể ngồi, khéo tự điều hòa cho thích đáng. “Nhanh nhẹn như gió” tức là phá trọn khắp các pháp. Nhất tâm tam quán, không Hoặc nào chẳng phá. “Xếp đặt gối đỏ bên ngoài” tức là khéo biết thông, tắc: Đi được thì đi, nên dừng bèn dừng. “Xe kéo bằng trâu trắng” tức là đạo phẩm điều hòa thích đáng. Ba mươi bảy phẩm viên mãn, mầu nhiệm như đã nói trong phần trước. “Bộc tùng thị vệ” tức là đối trị nhằm giúp cho sự khai hiển. Dùng các thứ phương tiện trong ba giáo trước để giúp hiển lộ Đệ Nhất Nghĩa. Đã nói “bước đi ngay ngắn”, ắt dạo bốn phương, đến đạo tràng. Trọn chẳng đem phàm lạm thánh, tức là có thể biết địa vị thứ tự. Đã nói “hữu đại cân lực” thì nhất định có thể an nhẫn các chướng trong, ngoài, thuận, nghịch. Đã nói “nhanh nhẹn như gió”, ắt chẳng đắm nhiễm các pháp ái tương tự đạo. Thượng căn thì chỉ quán cảnh chẳng thể nghĩ bàn, trong một pháp, ngộ trọn vẹn mười pháp. Trung căn thì từ hai đến sáu, trong bất cứ pháp nào, cũng đều ngộ trọn vẹn mười pháp. Hạ căn lần lượt dùng trọn mười pháp thì mới được khai ngộ. Xét trong toàn thể giáo quán, không gì quan trọng hơn điều này. Hãy suy nghĩ, tu tập.

Lại nữa, xe này cao rộng, tức là Thể như thế. Các thứ Độ trọn vẹn là tướng như thế. Trâu trắng chính là Tánh như thế. Đó là ba pháp thuộc Tánh Đức, chúng sanh và Phật bình đẳng. Nếu thấu hiểu pháp ấy, đạt tới Ngũ Phẩm, Thập Tín, thì gọi là Lực như thế và Tác như thế. Nếu đạt tới “khai, thị, ngộ, nhập” thì gọi là Nhân như thế và Duyên như thế. Nếu đạt tới địa vị tột cùng là Diệu Giác thì gọi là Quả như thế và Báo như thế. Chúng sanh trọn đủ ba pháp ấy thì gọi là Bổn (gốc). Như Lai tu đắc ba pháp thì gọi là Mạt (ngọn). Tánh Đức và tu đắc chẳng hai, chẳng khác, gọi là Cứu Cánh Đẳng (rốt ráo bình đẳng). Vì thế, xe trâu trắng lớn ai nấy đều có, há liên quan gì đến chuyện Phật ban thưởng? Nhưng nếu đức Phật chẳng nói ra, [chúng sanh] sẽ hằng ngày sử dụng mà chẳng biết. Lại nữa, chẳng do Pháp Hoa khai hiển, thì đối với cái được gọi là “độc nhất Đại Thừa” vượt xa chín pháp giới, ai sẽ biết tam thừa là pháp được thực thi quyền biến, cho đến y báo, chánh báo, sắc, tâm, Hoặc nghiệp, khổ v.v… của thế gian, không gì chẳng phải là Ma Ha Diễn (Đại Thừa)!

3.3.1.2.2.1.1.2.2.3.3.2.2. Giải thích nguyên do có xe

(Kinh) Sở dĩ giả hà? Thị đại trưởng giả tài phú vô lượng, chủng chủng chư tạng tất giai sung dật.

(經)所以者何？是大長者財富無量，種種諸藏悉皆充溢。

(Kinh: Vì cớ sao vậy? Vị đại trưởng giả ấy của cải vô lượng, các thứ kho tàng thảy đều đầy ắp).

Do của cải đầy kho, cho nên có thể thưởng cho mỗi đứa con cỗ xe to giống hệt như nhau. Của cải vô lượng ví như phước huệ viên mãn nơi quả địa. “Các thứ kho tàng” chính là Hạnh Tạng và Lý Tạng. Hết thảy các pháp quy vào Đàn (bố thí), chẳng vượt ra ngoài được. Giới, Nhẫn v.v… cũng đều như thế. Đó là coi hạnh là Như Lai Tạng. Hết thảy các pháp hướng đến Sắc, nhưng chẳng hướng đến được. Thọ, Tưởng, Hành, Thức, cho đến Giới, Nhập v.v… cũng như thế. Đó là dựa theo Lý để giải thích Như Lai Tạng. Tự hành Hạnh và Lý ấy thì gọi là Sung. Hóa độ người khác thì gọi là Dật. Thật Trí viên mãn thì gọi là Sung, vận dụng Quyền Trí thì gọi là Dật. Nhập Trung Đạo là Sung, song chiếu nên gọi là Dật. Không chỉ là chất chứa nhiều, mà còn đều đầy ắp, có pháp nào chẳng phải là Ma Ha Diễn (Đại Thừa)? Vì thế, Đại Thừa vô lượng (Ấm, Giới, Nhập v.v… lấy bất cứ một pháp nào, không gì chẳng phải là Lý Tạng. Thấu đạt Lý Tạng ấy, cho nên khiến cho các Độ đều trở thành Hạnh Tạng. Chẳng thấu đạt Lý Tạng ấy, uổng công tu các hạnh).

Phần thứ hai, “giải thích các xe bình đẳng” đã xong.

3.3.1.2.2.1.1.2.2.3.3.3. Giải thích tâm bình đẳng

(Kinh) Nhi tác thị niệm: “Ngã tài vật vô cực, bất ưng dĩ hạ liệt tiểu xa dữ chư tử đẳng. Kim thử ấu đồng giai thị ngô tử, ái vô thiên đảng. Ngã hữu như thị thất bảo đại xa, kỳ số vô lượng. Ưng đương đẳng tâm các các dữ chi, bất nghi sai biệt. Sở dĩ giả hà? Dĩ ngã thử vật châu cấp nhất quốc, do thượng bất quỹ, hà huống chư tử?”

(經)而作是念：「我財物無極，不應以下劣小車與諸子等。今此幼童皆是吾子，愛無偏黨。我有如是七寶大車，其數無量。應當等心各各與之，不宜差別。所以者何？以我此物周給一國，猶尚不匱，何況諸子？」

(Kinh: Bèn nghĩ như thế này: “Ta có của cải vô cực, chẳng nên đem xe nhỏ xấu kém cho các con. Nay những đứa trẻ bé bỏng này đều là con của ta, yêu thương chẳng thiên vị. Ta có xe lớn bảy báu như thế, số tới vô lượng. Tâm hãy nên bình đẳng ban cho mỗi đứa con, chớ nên sai khác. Vì lẽ nào vậy? Do các vật của ta đem châu cấp cả một nước vẫn chưa thiếu hụt, hà huống các con ư?”)

Giả sử giàu có nhưng [người nhận] chẳng phải là con, chắc sẽ keo tiếc. Giả sử [người nhận] là con, nhưng [cha] nghèo nàn, chắc sẽ chẳng thể châu cấp. Nay tự hành đã mãn, cho nên của cải vô lượng. Hóa duyên đã chín muồi, cho nên đối với con chẳng thiên vị đứa nào, bèn nói “các các dữ chi” (đều cho mỗi đứa con). Chẳng thay đổi bổn tập (sự tu tập vốn có) mà chỉ bày chân thật. Như ngài Thân Tử (Xá Lợi Phất) từ trí huệ mà khai tri kiến của Phật, trọn đủ hết thảy Phật pháp. Ngài Mục Liên do thần thông mà khai tri kiến của Phật, trọn đủ hết thảy Phật pháp. Những vị khác có thể phỏng theo đó mà biết.

Lại nữa, hết thảy các giáo thuộc Phương Đẳng, Bát Nhã v.v…, Niệm Xứ, Chánh Cần, Căn, Lực, Giác, Đạo v.v… hết thảy các hạnh, các thứ tên gọi khác nhau, đều nhằm khai thị Thật Tướng. Cho đến đối với hết thảy các pháp, cũng đều như thế. Vì thế nói “kỳ số vô lượng” (số ấy vô lượng). Từ “sở dĩ giả hà” (vì cớ sao thế) trở đi, nêu tỷ dụ để giải thích. “Nhất quốc” là sánh ví cõi Tịch Quang lý tánh. “Chư tử” (Các con) ví như những người kết duyên trong cõi Đồng Cư. Trước hết, nhằm giải thích có nhiều tài sản, cho cả một nước còn đủ, huống hồ cho các con! Ví như đại viên nhân bao gồm trọn khắp thiện, ác, lợi ích trọn khắp pháp giới, Lý cũng chẳng cùng tận, huống hồ những người kết duyên trong cõi Đồng Cư!

Kế đó, giải thích “các con”. Đối với những kẻ chẳng phải là con mà vẫn trọn đủ, huống hồ là đối với con! Ví như kẻ vô duyên mà đức Phật vẫn độ, huống hồ người hữu duyên ư? Nói tới những kẻ chẳng phải là con, nhằm loại trừ các duyên bất đồng nơi chánh nhân. Vì thế, bèn nói theo kiểu ngăn chặn thì là “phi” (chẳng phải, tức là nói có phân biệt giữa “con” và “chẳng phải con”). Nhưng lòng Từ của Phật phủ khắp, rốt ráo chẳng thiên vị, huống hồ đối với con là những kẻ đã kết duyên [mà chẳng hóa độ] ư? Xét theo vô duyên đại từ, đối với lý vốn sẵn có, hết thảy chúng sanh, không ai chẳng phải là Phật tử! Xét theo hóa nghi để nói, do đời trước chưa kết duyên, cho nên [kẻ như vậy] chẳng phải là con! Như Lai thường ban cấp, nhưng bản thân con chẳng trở về. Đại từ đều che chở trọn hết; vì thế nói là “châu cấp”.

Trời, người dù thiện hay ác, bản thể chính là pháp giới. Vì thế, cái xe thuộc về quả của cha chính là cái xe thuộc về Lý của con. Chỉ mở ra tình kiến ấy, giả danh “bình đẳng ban cho” chúng sanh vô tận, xe vẫn chẳng cùng tận. Do chẳng cùng tận, cho nên chẳng thiếu hụt. Do chẳng thiếu hụt, cho nên chẳng thiên vị. Hư vọng mê thì là “đóng lại”, ngộ vốn chẳng phải là “mở ra”. “Đối với kẻ vô duyên còn độ”: Con đã kết duyên, tức là kẻ đã kết duyên từ trước, nay [duyên ấy] chín muồi bèn được độ thoát. Đối với đứa con thuộc về chánh nhân là kẻ chưa kết duyên, bèn vì họ gieo chủng tử. Nhiều lượt gieo, nhiều lượt chín muồi, nhiều lượt giải thoát cho đến cùng tận vị lai, chẳng có lúc nào xong! Đó gọi là “vị trưởng giả cha lành xuất thế đại từ bi”.

Phần thứ ba, “bình đẳng thí cho các con cỗ xe lớn” đã xong.

3.3.1.2.2.1.1.2.2.3.4. Các con được xe đều hoan hỷ

Sánh ví sự “thọ hành, ngộ nhập, lưới nghi đều đã trừ” v.v… đã nói trong phần trên.

(Kinh) Thị thời, chư tử các thừa đại xa, đắc vị tằng hữu, phi bổn sở vọng.

(經)是時，諸子各乘大車，得未曾有，非本所望。

(Kinh: Lúc bấy giờ, các con đều ngồi xe lớn, đạt được điều chưa từng có, vốn chẳng phải là điều mong mỏi).

Vốn cầu các loại xe dê, xe nai, xe trâu, mong thoát khỏi Phần Đoạn [sanh tử], nay được xe trâu trắng, hết sạch Biến Dịch [sanh tử], vượt quá điều mình vốn mong mỏi, há chẳng hoan hỷ?

Phần thứ ba, “bình đẳng thí cỗ xe lớn” đã xong.

3.3.1.2.2.1.1.2.2.4. Thí dụ chẳng hư vọng

Sánh ví điều chẳng hư dối trong phần trên, khiến cho [thính chúng] chẳng ngờ vực pháp bí yếu của đấng pháp vương.

3.3.1.2.2.1.1.2.2.4.1. Gạn hỏi

(Kinh) Xá Lợi Phất! Ư nhữ ý vân hà? Thị trưởng giả đẳng dữ chư tử trân bảo đại xa, ninh hữu hư vọng phủ?

(經)舍利弗！於汝意云何？是長者等與諸子珍寶大車，寧有虛妄不？」

(Kinh: Này Xá Lợi Phất! Ý ông nghĩ sao? Vị trưởng giả ấy bình đẳng cho các con cỗ xe lớn quý báu, há có hư vọng hay chăng?)

3.3.1.2.2.1.1.2.2.4.2. Trả lời

(Kinh) Xá Lợi Phất ngôn: “Bất dã, Thế Tôn! Thị trưởng giả đản linh chư tử đắc miễn hỏa nạn, toàn kỳ khu mạng, (tắc tiện) phi vi hư vọng. Hà dĩ cố? Nhược toàn thân mạng, tiện vi dĩ đắc ngoạn hảo chi cụ, huống phục phương tiện ư bỉ hỏa trạch nhi bạt tế chi.

(經)舍利弗言：「不也 ，世尊！是長者但令諸子得免

火難，全其軀命，（則便）非為虛妄。何以故？若全身命，便為已得玩好之具，況復方便於彼火宅而拔濟之。

(Kinh: Xá Lợi Phất thưa: - Bạch Thế Tôn! Không ạ! Ông trưởng giả ấy chỉ khiến cho các con thoát khỏi nạn lửa, bảo toàn thân mạng của chúng nó thì đã là chẳng hư vọng. Vì sao vậy? Nếu thân mạng được bảo toàn thì chính là đã được món đồ chơi tốt đẹp, huống hồ còn dùng phương tiện cứu vớt [chúng nó] thoát khỏi nhà lửa).

Đồ chơi đáng ưa thích trong thế gian, có gì trọng hơn mạng người? Được toàn vẹn thân mạng tức là chẳng hư vọng. Huống hồ còn tốn công [thực hiện] bao nhiêu thứ phương tiện để [các con] được cứu bạt, há có nên trách móc trưởng giả là hư vọng ư? Ý nghĩa rõ ràng là [đức Phật nói ra ba thừa] chỉ nhằm [dẫn dụ], khiến cho toàn thể [hành nhân] Tiểu Thừa sẽ đắc năm phần Pháp Thân, nhập Không huệ mạng, tức là đã đạt được các thứ đồ chơi ưa thích từ trước. Huống chi Ngài còn dùng phương tiện cứu vớt, khiến cho họ đắc Pháp Thân huệ mạng của Đại Thừa ư? Thoát nạn thì gọi là “chẳng hư dối”, cũng gọi là “dùng nặng để đoạt nhẹ, chẳng hư dối” vậy.

(Kinh) Thế Tôn! Nhược thị trưởng giả nãi chí bất dữ tối tiểu nhất xa, do bất hư vọng. Hà dĩ cố? Thị trưởng giả tiên tác thị ý: “Ngã dĩ phương tiện, linh tử đắc xuất”. Dĩ thị nhân duyên, vô hư vọng dã. Hà huống trưởng giả tự tri tài phú vô lượng, dục nhiêu ích chư tử đẳng dữ đại xa”.

(經)世尊！若是長者乃至不與最小一車，猶不虛妄。何以故？是長者先作是意：「我以方便，令子得出」。以是因緣，無虛妄也。何況長者自知財富無量，欲饒益諸子等與大車」。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Nếu vị trưởng giả ấy thậm chí chẳng cho một cỗ xe nhỏ nhất, vẫn chẳng hư vọng. Vì sao vậy? Vị trưởng giả ấy trước đó đã nghĩ như thế này: “Ta dùng phương tiện khiến cho các con thoát ra”. Do nhân duyên ấy, chẳng hư vọng. Huống chi ông trưởng giả tự biết của cải vô lượng, muốn tạo lợi ích rộng lớn cho các con mà bình đẳng ban cho cỗ xe lớn).

Về phía ông trưởng giả, do chẳng trái nghịch bổn tâm, cho nên

chẳng hư vọng. Nơi các con, do vượt quá điều họ mong mỏi, cho nên chẳng hư vọng.

3.3.1.2.2.1.1.2.2.4.3. Trần thuật lời tán thán

(Kinh) Phật cáo Xá Lợi Phất: - Thiện tai! Thiện tai! Như nhữ sở ngôn.

(經)佛告舍利弗：「善哉！善哉！如汝所言。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài Xá Lợi Phất: - Lành thay! Lành thay! Đúng như lời ông nói).

Nói “thiện tai” trùng lặp nhằm trần thuật hai đằng đều chẳng hư vọng.

Hỏi: - Sao Phật chẳng tự nói không hư vọng?

Đáp: - Phật hứa ba mà cho một, tự nói [chính mình chẳng hư vọng] sẽ khó khăn (đại chúng nghe nói như vậy sẽ khó chấp nhận). Ngài Thân Tử nói Phật chẳng hư vọng, do niềm tin đã xác lập, cho nên trở thành dễ dàng.

Phần thứ nhất “lập thí dụ” đã xong.

3.3.1.2.2.1.2. Đối ứng thí dụ với pháp (chỉ ra ý nghĩa biểu thị pháp)

3.3.1.2.2.1.2.1. Đối ứng Tổng Thí với pháp

3.3.1.2.2.1.2.1.1. Đối ứng ba thí dụ như “trưởng giả” với pháp

Tuy chẳng theo đúng thứ tự với thí dụ đã lập trên đây, nhưng ý nghĩa chẳng thiếu sót.

(Kinh) Xá Lợi Phất! Như Lai diệc phục như thị, tắc vi nhất thiết thế gian chi phụ. Ư chư bố úy, suy não, ưu hoạn, vô minh ám tế, vĩnh tận vô dư, nhi tất thành tựu vô lượng tri kiến, lực, vô sở úy, hữu đại thần lực, cập trí huệ lực, cụ túc phương tiện trí huệ Ba La Mật, đại từ, đại bi, thường vô giải quyện, hằng cầu thiện sự, lợi ích nhất thiết, nhi sanh tam giới hủ cố hỏa trạch.

(經)舍利弗！如來亦復如是，則為一切世間之父。於諸怖畏，衰惱，憂患，無明闇蔽，永盡無餘，而悉成就無量知見，力，無所畏，有大神力，及智慧力，具足方便智慧波羅蜜，大慈，大悲，常無懈倦，恆求善事，利益一切，而生三界朽故火宅。

(Kinh: Này Xá Lợi Phất! Như Lai cũng giống như thế, là cha của hết thảy thế gian. Trong các sợ hãi, suy não, lo buồn, vô minh, tối tăm, che lấp, vĩnh viễn hết sạch chẳng sót, mà trọn thành tựu vô lượng tri kiến, lực, vô sở úy, có đại thần lực, và sức trí huệ, trọn đủ phương tiện trí huệ Ba La Mật, đại từ, đại bi, thường chẳng lười mỏi, luôn cầu thiện sự, lợi ích hết thảy, cho nên sanh trong nhà lửa tam giới cũ nát).

Như Lai tương ứng với thí dụ về trưởng giả. “Lợi ích nhất thiết” (Lợi ích hết thảy): “Hết thảy” tương ứng với thí dụ về năm trăm người. “Nhi sanh tam giới hủ cố hỏa trạch” (Mà sanh trong nhà lửa tam giới cũ nát) kết hợp với thí dụ về nhà cửa. “Tắc vi nhất thiết thế gian chi phụ” (Là cha của hết thảy thế gian): Chỉ chung ba cõi Đồng Cư, Phương Tiện và Thật Báo, tương ứng với thí dụ về quốc, ấp, tụ lạc. “Ư chư bố úy… Vĩnh tận vô dư” (Trong các sợ hãi… Vĩnh viễn hết chẳng còn sót): Hiển thị Đoạn Đức của Phật. “Nhi tất thành tựu vô lượng tri kiến” (Đều thành tựu vô lượng tri kiến): Hiển thị Trí Đức của Phật, tương ứng với thí dụ nội đức “kỳ niên suy mại” (tuổi cao, già suy) trong phần trên. “Lực, vô sở úy” tương ứng với ngoại đức “của cải vô lượng” trong phần trước. “Hữu đại thần lực” (Có đại thần lực): Do tu Thiền Định sâu xa mà đạt được, tương ứng với “nhiều ruộng” trong phần trên. “Cập trí huệ lực” (Và sức trí huệ): Trí ắt chiếu cảnh, như chỗ để gởi thân, tương ứng với “nhiều nhà cửa” trong phần trên. “Cụ túc phương tiện” (Trọn đủ phương tiện) tương ứng với “đa chư bộc tùng” (có nhiều tôi tớ) trong phần trên. Đại từ, đại bi v.v… tương ứng với “đa chư nhân chúng” (có nhiều người) trong phần trên, cho đến năm trăm người, vì lòng từ bi nên độ nhiều. “Tam giới” chính là “nhà ấy rộng lớn”.

3.3.1.2.2.1.2.1.2. Đối ứng ý nghĩa biểu pháp của ba thí dụ như ba mươi đứa con v.v…

(Kinh) Vị độ chúng sanh sanh, lão, bệnh, tử, ưu bi, khổ não, ngu si ám tế, tam độc chi hỏa, giáo hóa linh đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)為度眾生，生，老，病，死，憂悲，苦惱，愚癡闇蔽，三毒之火，教化令得阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Vì độ chúng sanh ra khỏi nạn lửa sanh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não, ngu si, tối tăm che lấp, tam độc, giáo hóa khiến cho họ đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

“Vị độ chúng sanh” (Vì độ chúng sanh) là nói tới kẻ hữu duyên, tương ứng với thí dụ về ba mươi đứa con. “Sanh, lão, bệnh, tử” cho đến “tam độc chi hỏa” tương ứng với thí dụ “lửa bốc cháy”. Giáo hóa khiến cho họ đắc Bồ Đề, tương ứng với thí dụ “chỉ có một cửa”.

Phần thứ nhất, “đối ứng ý nghĩa biểu pháp với phần Tổng Thí” đã xong.

3.3.1.2.2.1.2.2. Đối ứng pháp với phần Biệt Thí

3.3.1.2.2.1.2.2.1. Đối ứng pháp với thí dụ “thấy lửa”

(Kinh) Kiến chư chúng sanh, vị sanh, lão, bệnh, tử, ưu bi, khổ não chi sở thiêu chử, diệc dĩ ngũ dục, tài lợi cố, thọ chủng chủng khổ. Hựu dĩ tham trước truy cầu cố, hiện thọ chúng khổ, hậu thọ địa ngục, súc sanh, ngạ quỷ chi khổ. Nhược sanh thiên thượng, cập tại nhân gian, bần cùng, khốn khổ, ái biệt ly khổ, oán tắng hội khổ. Như thị đẳng chủng chủng chư khổ, chúng sanh một tại kỳ trung, hoan hỷ du hý, bất giác, bất tri, bất kinh, bất bố, diệc bất sanh yếm, bất cầu giải thoát. Ư thử tam giới hỏa trạch, Đông Tây trì tẩu, tuy tao đại khổ, bất dĩ vi hoạn. Xá Lợi Phất! Phật kiến thử dĩ, tiện tác thị niệm: “Ngã vi chúng sanh chi phụ, ưng bạt kỳ khổ nạn, dữ vô lượng vô biên Phật trí huệ lạc, linh kỳ du hý”.

(經)見諸眾生，為生，老，病，死，憂悲，苦惱之所燒煮，亦以五欲，財利故，受種種苦。又以貪著追求故，現受眾苦，後受地獄，畜生，餓鬼之苦。若生天上，及在人間，貧窮，困苦，愛別離苦，冤憎會苦。如是等種種諸苦，眾生沒在其中，歡喜遊戲，不覺，不知，不驚，不怖，亦不生厭，不求解脫。於此三界火宅，東西馳走，雖遭大苦，不以為患。舍利弗！佛見此已，便作是念：「我為眾生之父，應拔其苦難，與無量無邊佛智慧樂，令其遊戲」。

(Kinh: Thấy các chúng sanh bị đốt nấu bởi sanh, lão, bệnh, tử, lo buồn, khổ não, cũng vì ngũ dục, tài lợi mà chịu các thứ khổ. Lại do tham đắm truy cầu mà nay đang hứng chịu các nỗi khổ, về sau chịu khổ trong địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. Nếu sanh trên trời và nhân gian thì bần cùng, khốn khổ, khổ vì yêu thương mà phải chia lìa, khổ vì oán ghét mà phải gặp gỡ, đủ mọi nỗi khổ như thế đó. Chúng sanh chìm đắm trong ấy, hoan hỷ vui chơi, chẳng hay, chẳng biết, chẳng hãi, chẳng sợ, cũng chẳng sanh chán ngán, chẳng cầu giải thoát. Ở trong nhà lửa ấy, rảo chạy Đông Tây, tuy gặp khổ to lớn, chẳng coi đó là điều đáng lo. Này Xá Lợi Phất! Phật thấy điều đó rồi, liền nghĩ như thế này: “Ta là cha của chúng sanh, hãy nên dẹp nỗi khổ nạn cho họ, ban cho niềm vui trí huệ của vô lượng vô biên chư Phật, khiến cho họ được vui chơi”).

Chữ Kiến trong đoạn này tương ứng với cái thấy của ông trưởng giả trong phần trên. Từ “các chúng sanh” cho đến “các thứ khổ”, tương ứng với lửa lớn từ bốn bề bốc lên, tức là lửa tám khổ từ tứ đảo (bốn kiến chấp điên đảo) dấy lên. “Chúng sanh chìm đắm trong đó”, cho đến “chẳng coi đó là chuyện đáng lo”, tương ứng với ý nghĩa “các con chẳng có ý cầu thoát ra” trong phần trên. Chẳng quán Khổ Tập, cho nên chẳng sanh nhàm chán. Chẳng quán Đạo Diệt, cho nên chẳng cầu giải thoát. “Xá Lợi Phất! Phật kiến thử dĩ” (Này Xá Lợi Phất! Phật đã thấy điều ấy rồi), tương ứng với “sự kinh hãi lớn lao” trong phần trên. “Dẹp trừ khổ nạn” là đại bi, “ban cho niềm vui của Phật” là đại từ.

3.3.1.2.2.1.2.2.2. Đối ứng pháp với thí dụ “bỏ ghế, dùng xe”

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1. Đối ứng thí dụ “bỏ ghế” với pháp

Chỉ đối ứng với Khuyến môn, chẳng đối ứng với Giới môn. Trong phần Pháp Thuyết trước đó, cũng chỉ khuyến thiện, chẳng nói kiêng ác. Hãy nên biết: Khuyến tu là chánh, răn ác là phụ. Lại nữa, khuyến thiện chính là răn ác, răn ác là khuyến thiện. Nay ứng hợp với khuyến thiện, phải biết cũng là tương ứng với răn ác. Kinh văn lại chia làm hai phần:

- Một là tương ứng thí dụ “bỏ ghế” với pháp.

- Hai là xét theo từng chi tiết trong thí dụ để nêu ra ý nghĩa biểu pháp tương ứng.

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.1. Đối ứng thí dụ “bỏ ghế” với ý nghĩa biểu thị pháp

(Kinh) Xá Lợi Phất! Như Lai phục tác thị niệm: - Nhược ngã đản dĩ thần lực, cập trí huệ lực, xả ư phương tiện, vị chư chúng sanh tán Như Lai tri kiến, lực, vô sở úy giả, chúng sanh bất năng dĩ thị đắc độ. Sở dĩ giả hà? Thị chư chúng sanh vị miễn sanh, lão, bệnh, tử, ưu, bi, khổ não, nhi vị tam giới hỏa trạch sở thiêu, hà do năng giải Phật chi trí huệ!

(經)舍利弗！如來復作是念：「若我但以神力，及智慧力，捨於方便，為諸眾生讚如來知見，力，無所畏者，眾生不能以是得度。所以者何？是諸眾生未免生，老，病，死，憂，悲，苦惱，而為三界火宅所燒，何由能解佛之智慧！」

(Kinh: Này Xá Lợi Phất! Như Lai lại nghĩ như thế này: - Nếu ta chỉ dùng thần lực và trí huệ lực, bỏ các phương tiện, vì các chúng sanh khen ngợi tri kiến, lực, vô sở úy của Như Lai thì chúng sanh sẽ chẳng thể do đó mà đắc độ. Vì cớ sao vậy? Các chúng sanh ấy chưa tránh khỏi sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ não, bị nhà lửa tam giới thiêu đốt, sẽ chẳng thể do đâu mà hiểu trí huệ của Phật được!)

Các câu “nhược ngã đản dĩ” (nếu ta chỉ dùng) v.v… tương ứng với chuyện suy tính dùng pháp nào để độ trong phần trên. Từ “sở dĩ giả hà” (vì cớ sao vậy) trở đi, tương ứng với “chẳng dùng pháp nào để độ được” trong phần trước. “Thần lực” tương ứng với “sức nơi thân”, “trí huệ lực” tương ứng với “sức nơi tay”. “Như Lai tri kiến” tương ứng với y kích (lẵng hoa), “lực” tương ứng với bàn, “vô sở úy” tương ứng với ghế. “Vị miễn sanh, lão, bệnh, tử” (Chưa tránh khỏi sanh, già, bệnh, chết) tương ứng với các con thơ dại trong phần trước. “Hà do năng giải Phật chi trí huệ” (Do đâu mà có hiểu trí huệ của Phật) tương ứng với “chỉ có một cửa mà lại hẹp nhỏ” trong phần trước.

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.1.2. Xét theo từng chi tiết trong thí dụ để nêu ra ý nghĩa biểu pháp tương ứng

(Kinh) Xá Lợi Phất! Như bỉ trưởng giả, tuy phục thân thủ hữu lực, nhi bất dụng chi, đản dĩ ân cần phương tiện, miễn tế chư tử hỏa trạch chi nạn, nhiên hậu các dữ trân bảo đại xa. Như Lai diệc phục như thị, tuy hữu lực, vô sở úy, nhi bất dụng chi.

(經)舍利弗！如彼長者，雖復身手有力，而不用之，但以殷勤方便，勉濟諸子火宅之難，然後各與珍寶大車。如來亦復如是，雖有力，無所畏，而不用之。

(Kinh: Này Xá Lợi Phất! Như ông trưởng giả đó tuy thân và tay có sức, nhưng chẳng dùng, chỉ dùng phương tiện ân cần, cứu giúp các con thoát nạn nhà lửa, sau đấy đều cho mỗi đứa con xe lớn quý báu. Như Lai cũng giống như thế, tuy có lực, vô sở úy, nhưng chẳng dùng).

Nêu ra thí dụ nhằm nói rõ “ẩn Đại để thực hiện Quyền”, sau đó mới hiển Thật. Đối ứng khít khao nhằm nêu rõ hai ý: Do chẳng có căn cơ, cho nên ẩn Đại, thi Quyền hiển Thật như sẽ được nói trong phần kinh văn kế tiếp.

Phần đầu, kết hợp thí dụ “bỏ ghế [dùng xe]” đã xong.

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.2. Đối ứng thí dụ “dùng xe” với ý nghĩa biểu thị pháp

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.2.1. Dùng ba loại xe và sẵn biết tâm của các con

(Kinh) Đản dĩ trí huệ phương tiện, ư tam giới hỏa trạch, bạt tế chúng sanh, vị thuyết tam thừa, Thanh Văn, Bích Chi Phật, Phật Thừa.

(經)但以智慧方便，於三界火宅，拔濟眾生，為說三乘，聲聞、辟支佛、佛乘。

(Kinh: Chỉ dùng phương tiện trí huệ, ở trong nhà lửa tam giới cứu vớt chúng sanh, vì họ nói ba thừa Thanh Văn, Bích Chi Phật, và Phật Thừa).

“Trí huệ phương tiện” tương ứng với chuyện suy nghĩ dùng cách nào thích hợp [để hóa độ]. “Vị thuyết tam thừa” (Vì họ nói ba thừa) tương ứng với chuyện sẵn biết tâm ưa thích của các con.

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.2.2. Đối ứng với pháp chuyện khen ngợi ba loại xe hy hữu

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.2.2.1. Tương ứng với Thị Chuyển

(Kinh) Nhi tác thị ngôn: “Nhữ đẳng mạc đắc nhạo trụ tam giới hỏa trạch (Khổ Đế), vật tham thô tệ sắc, thanh, hương, vị, xúc dã. Nhược tham trước sanh ái, tắc vi sở thiêu (Tập Đế). Nhữ tốc xuất tam giới, đương đắc tam thừa Thanh Văn, Bích Chi Phật, Phật Thừa (Đạo Diệt nhị Đế).

(經)而作是言：「汝等莫得樂住三界火宅（苦諦），勿貪麤弊色，聲，香，味，觸也。若貪著生愛，則為所燒 （集諦）。汝速出三界，當得三乘聲聞、辟支佛、佛乘 （道滅二諦）。

(Kinh: Bèn nói như thế này: “Các ngươi đừng ham ở trong nhà lửa tam giới (Khổ Đế), đừng tham sắc, thanh, hương, vị, xúc thô tệ. Nếu tham đắm, sẽ sanh ái, sẽ bị đốt cháy (Tập Đế). Các ngươi hãy mau ra khỏi tam giới, sẽ đạt được ba thừa Thanh Văn, Bích Chi Phật, Phật Thừa” (Đạo Đế và Diệt Đế)).

Tương ứng với ba loại xe nay đang ở ngoài cửa. Các ngươi hãy nên mau chóng ra khỏi căn nhà lửa ấy.

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.2.2.2. Tương ứng với Chứng Chuyển

(Kinh) Ngã kim vị nhữ bảo nhậm thử sự, chung bất hư dã. Nhữ đẳng đản đương cần tu tinh tấn. Như Lai dĩ thị phương tiện dụ tấn chúng sanh.

(經)我今為汝保任此事，終不虛也。汝等但當勤修精進」。如來以是方便誘進眾生。

(Kinh: “Ta nay vì các ngươi bảo đảm chuyện này, trọn chẳng hư dối. Các ngươi chỉ nên siêng năng tinh tấn”. Như Lai dùng phương tiện ấy để khuyên dụ chúng sanh).

Tương ứng với “tùy lòng các con muốn, sẽ đều ban cho”.

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.2.2.3. Tương ứng với Khuyến Chuyển

(Kinh) Phục tác thị ngôn: “Nhữ đẳng đương tri thử tam thừa pháp, giai thị thánh sở xưng thán, tự tại vô hệ, vô sở y cầu, thừa thị tam thừa, dĩ vô lậu căn, lực, giác, đạo, Thiền Định, giải thoát, tam-muội đẳng, nhi tự ngu lạc, tiện đắc vô lượng an ổn khoái lạc”.

(經)復作是言：「汝等當知此三乘法，皆是聖所稱歎，自在無繫，無所依求，乘是三乘，以無漏根，力，覺，道，禪定，解脫，三昧等，而自娛樂，便得無量安隱快樂」。

(Kinh: Lại nói như thế này: “Các ngươi hãy nên biết pháp tam thừa này, đều được bậc thánh khen ngợi, tự tại chẳng trói buộc, chẳng có gì nương tựa, mong cầu, nương vào ba thừa ấy, dùng vô lậu ngũ căn, ngũ lực, thất giác chi, bát thánh đạo, Thiền Định, giải thoát, tam-muội v.v… để tự vui sướng, liền đạt được vô lượng vui sướng an ổn”).

Tương ứng với “nhữ đẳng sở khả ngoạn hảo’” (món đồ chơi các con ưa thích) trong phần trên, hy hữu, khó có. Tam thừa đều là phương tiện của chư Phật dùng làm phương cách tiếp dẫn chúng sanh. Vì thế, được bậc thánh khen ngợi. Đạt được trí vô sanh là “tự tại”. Đạt được tận trí là “vô hệ” (không trói buộc). “Sự sanh của ta đã hết, chẳng thể có hậu hữu” thì gọi là “vô sở y”. Việc làm đã xong, phạm hạnh đã lập, gọi là “vô sở cầu”.

“Căn, lực, giác, đạo…” gồm chung hữu lậu và vô lậu. Ba mươi bảy phẩm của địa vị Tam Hiền thuộc hữu lậu. Ba mươi bảy phẩm trong địa vị Hữu Học và Vô Học thuộc về vô lậu. Thiền tức Tứ Thiền, Định tức Vô Sắc Tứ Định, cũng bao gồm hữu lậu và vô lậu. Ở đây nói về vô lậu. “Giải thoát” tức bát giải thoát. “Tam-muội” tức ba môn tam-muội. Đấy là vô lậu. “Đẳng” tức là bình đẳng giữ lấy để rèn luyện huân tu các môn Thiền. “Vô lượng an ổn khoái lạc” chính là Chân Không Niết Bàn, vĩnh viễn lìa tai hoạn.

Phần thứ hai, “cùng kết hợp với pháp để tán thán ba loại xe hiếm có” đã xong.

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.2.3. Phù hợp với ước nguyện của các con

(Kinh) Xá Lợi Phất! Nhược hữu chúng sanh, nội hữu trí tánh, tùng Phật Thế Tôn, văn pháp tín thọ, ân cần tinh tấn, dục tốc xuất tam giới, tự cầu Niết Bàn. Thị danh Thanh Văn Thừa. Như bỉ chư tử, vị cầu dương xa, xuất ư hỏa trạch. Nhược hữu chúng sanh, tùng Phật Thế Tôn, văn pháp tín thọ, ân cần tinh tấn, cầu tự nhiên huệ, nhạo độc thiện tịch, thâm tri chư pháp nhân duyên. Thị danh Bích Chi Phật Thừa. Như bỉ chư tử, vị cầu lộc xa, xuất ư hỏa trạch. Nhược hữu chúng sanh, tùng Phật Thế Tôn, văn pháp tín thọ, cần tu tinh tấn, cầu Nhất Thiết Trí, Phật trí, tự nhiên trí, vô sư trí, Như Lai tri kiến, lực, vô sở úy, mẫn niệm an lạc vô lượng chúng sanh, lợi ích thiên nhân, độ thoát nhất thiết. Thị danh Đại Thừa. Bồ Tát cầu thử thừa cố, danh vi Ma Ha Tát. Như bỉ chư tử, vị cầu ngưu xa, xuất ư hỏa trạch.

(經)舍利弗！若有眾生，內有智性，從佛世尊，聞法信受，殷勤精進，欲速出三界，自求涅槃。是名聲聞乘。如彼諸子，為求羊車，出於火宅。若有眾生，從佛世尊，聞法信受，殷勤精進，求自然慧，樂獨善寂，深知諸法因緣。是名辟支佛乘。如彼諸子，為求鹿車，出於火宅。若有眾生，從佛世尊，聞法信受，勤修精進，求一切智，佛智，自然智，無師智，如來知見，力，無所畏，愍念安樂無量眾生，利益天人，度脫一切。是名大乘。菩薩求此乘故，名為摩訶薩。如彼諸子，為求牛車，出於火宅。

(Kinh: Này Xá Lợi Phất! Nếu có chúng sanh trong tâm có trí tánh, từ Phật Thế Tôn nghe pháp, tin nhận, ân cần tinh tấn, muốn mau thoát khỏi tam giới, tự cầu Niết Bàn. Đó gọi là Thanh Văn Thừa. Như các đứa con vì cầu xe dê, ra khỏi nhà lửa. Nếu có chúng sanh từ Phật Thế Tôn nghe pháp, tin nhận, ân cần tinh tấn, cầu tự nhiên huệ, ưa thích ở riêng một mình nơi tốt lành, thanh vắng, biết sâu xa nhân duyên của các pháp. Đó gọi là Bích Chi Phật Thừa. Như các con vì cầu xe nai, ra khỏi nhà lửa. Nếu có chúng sanh từ Phật Thế Tôn nghe pháp, tin nhận, siêng tu tinh tấn, cầu Nhất Thiết Trí, Phật trí, tự nhiên trí, vô sư trí, sức tri kiến, lực, vô sở úy của Như Lai, nghĩ thương xót, an lạc vô lượng chúng sanh, lợi ích trời, người, độ thoát hết thảy. Đó gọi là Đại Thừa. Bồ Tát do cầu thừa ấy, gọi là Ma Ha Tát. Như các con vì cầu xe trâu mà ra khỏi nhà lửa).

“Nội hữu trí tánh” (Trong tâm có trí tánh): Xưa kia đã ưa thích, mong muốn tu tập tam thừa, trở thành trí tánh tam thừa. Vì thế, đức Phật ban cấp giáo pháp tam thừa. “Văn pháp tín thọ” (Nghe pháp tin nhận) tức Văn Huệ, tương ứng “phù hợp ý nguyện” trong phần trước. “Ân cần” tức Tư Huệ, tương ứng với “tâm ai nấy đều mạnh mẽ, hăng hái” trong phần trên. “Tinh tấn” tức Tu Huệ, tương ứng với “thôi bài” (xô đẩy) trong phần trên. Do trừ khử ác, cho nên là Tinh, suy lý hiểu rõ là Tấn. “Dục tốc xuất tam giới” (Muốn mau ra khỏi tam giới) tương ứng với “đua nhau rảo chạy, tranh nhau thoát ra” trong phần trên, như dê [cứ cắm đầu chạy] chẳng nhìn lại bầy đàn ở đằng sau. Đó gọi là Thanh Văn Thừa.

“Cầu tự nhiên huệ”: Mười hai nhân duyên vốn tự sẵn có, chẳng

phải do Phật, trời, người v.v… tạo tác! Hơn nữa, Bích Chi Phật phần nhiều là người hành pháp. Từ người khác nghe đôi chút, sẽ tự suy ra nhiều nghĩa lý. Vì thế, sánh ví với nai. Nai chẳng nương theo người. “Cầu Nhất Thiết Trí” tức là muốn biết trọn khắp hết thảy các pháp thế gian và xuất thế gian, chẳng giống như Nhị Thừa chỉ cầu xuất thế. Trí ấy còn gọi là “Phật trí”, do Nhị Thừa sẽ chẳng thể đạt được! Lại còn gọi là Tự Nhiên Trí, vì vượt thoát sự giác ngộ của chính mình. Lại còn gọi là Vô Sư Trí, Phật là bậc đại sư của trời, người, chẳng có ai là thầy của Phật. Hơn nữa, xét theo Phật quả trong Tam Tạng để giải thích tứ trí. Hãy nên biết trong tứ giáo, bốn trí có tên gọi giống nhau, nhưng nghĩa thật sự khác biệt vời vợi, chẳng nói rườm rà về chuyện này! Bồ Tát ứng với các điều ấy mà tu nhân, an nhẫn chuyên chở [chúng sanh thoát khỏi tam giới]. Vì thế, sánh ví với trâu.

Phần thứ hai, “kết hợp thí dụ bỏ ghế, dùng xe với pháp” đã xong.

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.3. Đối ứng thí dụ “bình đẳng thí xe lớn” với pháp

Phần kinh văn nói về thí dụ có bốn phần: Một là thoát nạn, hai là [các con] đòi xe, ba là bình đẳng ban cho, bốn là hoan hỷ. Nay chỉ đối ứng với pháp phần thoát nạn, đã kiêm ý nghĩa “đòi xe”. Chỉ đối ứng với pháp thí dụ “bình đẳng ban cho” thì đã kiêm ý nghĩa “hoan hỷ”. Kinh văn chia làm hai phần:

- Một là cùng nêu chung hai thí dụ “thoát nạn” và “bình đẳng ban cho”.

- Hai là gộp chung cả hai thí dụ [để nêu ý nghĩa biểu thị pháp].

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.3.1. Cùng nêu ra hai thí dụ “thoát nạn” và “bình đẳng ban cho”

(Kinh) Xá Lợi Phất! Như bỉ trưởng giả kiến chư tử đẳng an ổn, đắc xuất hỏa trạch, đáo vô úy xứ, tự duy tài phú vô lượng, đẳng dĩ đại xa nhi tứ chư tử.

(經)舍利弗！如彼長者見諸子等安隱，得出火宅，到無畏處，自惟財富無量，等以大車而賜諸子。

(Kinh: Này Xá Lợi Phất! Như ông trưởng giả kia thấy các con an ổn, ra khỏi nhà lửa, đến chỗ không sợ hãi, tự nghĩ của cải vô lượng, bình đẳng dùng xe lớn cho các con).

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.3.2. Nêu ý nghĩa biểu thị pháp của hai thí dụ ấy

(Kinh) Như Lai diệc phục như thị, vi nhất thiết chúng sanh chi phụ. Nhược kiến vô lượng ức thiên chúng sanh, dĩ Phật giáo môn, xuất tam giới khổ, bố úy hiểm đạo, đắc Niết Bàn lạc.

(經)如來亦復如是，為一切眾生之父。若見無量億千眾生，以佛教門，出三界苦，怖畏險道，得涅槃樂」。

(Kinh: Như Lai cũng lại như thế, là cha của hết thảy chúng sanh. Nếu thấy vô lượng ức ngàn chúng sanh dùng cửa Phật giáo để thoát khỏi nỗi khổ tam giới, và con đường nguy hiểm đáng kinh sợ, đạt được niềm vui Niết Bàn).

Trước hết, kết hợp với pháp chuyện “thoát nạn” trong thí dụ. “Dĩ Phật giáo môn” (Dùng cửa Phật giáo): Nương theo chân lý được nói trong giáo để dấy lên thánh hạnh tam thừa. Vì thế được thoát khổ.

(Kinh) Như Lai nhĩ thời, tiện tác thị niệm: “Ngã hữu vô lượng vô biên trí huệ, lực, vô úy đẳng chư Phật pháp tạng. Thị chư chúng sanh giai thị ngã tử, đẳng dữ Đại Thừa, bất linh hữu nhân độc đắc diệt độ, giai dĩ Như Lai diệt độ nhi diệt độ chi. Thị chư chúng sanh thoát tam giới giả, tất dữ chư Phật Thiền Định, giải thoát đẳng ngu lạc chi cụ, giai thị nhất tướng, nhất chủng, thánh sở xưng thán, năng sanh tịnh diệu đệ nhất chi lạc.

(經)如來爾時，便作是念：「我有無量無邊智慧，力，無畏等諸佛法藏。是諸眾生皆是我子，等與大乘，不令有人獨得滅度，皆以如來滅度而滅度之。是諸眾生脫三界者，悉與諸佛禪定，解脫等娛樂之具，皆是一相，一種，聖所稱歎，能生淨妙第一之樂」。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Như Lai liền nghĩ như thế này: - Ta có vô lượng vô biên pháp tạng của chư Phật như trí huệ, lực, vô úy v.v… Các chúng sanh này đều là con của ta, [ta hãy nên] bình đẳng ban cho Đại Thừa, chẳng để riêng một ai được diệt độ, mà đều dùng sự diệt độ của Như Lai để diệt độ họ. Các chúng sanh ấy thoát khỏi tam giới, đều được ban cho các vật dụng tạo niềm vui sướng như Thiền Định, giải thoát v.v… của chư Phật, [các món vật ấy] đều là một tướng, một loại, được bậc thánh khen ngợi, có thể sanh ra niềm vui tịnh diệu bậc nhất).

Kế đó, đối ứng các thí dụ như “bình đẳng ban cho” v.v… với pháp. “Ngã hữu vô lượng… chư Phật pháp tạng” (Ta có vô lượng pháp tạng của chư Phật): Đối ứng với “của cải vô lượng, các kho tàng đầy ắp” trong phần trên, đó là nguyên do có xe. “Thị chư chúng sanh giai thị ngã tử… ngu lạc chi cụ” (Các chúng sanh này đều là con của ta… các vật dụng tạo niềm vui sướng), đối ứng với các tâm trong phần trước. Thiền Định, giải thoát của chư Phật đều nương vào Trung Đạo Thật Tướng. Vì thế khác với Thiền Định, giải thoát của Nhị Thừa, đều là nhất tướng cho đến đệ nhất lạc, tương ứng với phần nói về thể chất của xe trong phần trên. Phần thí dụ nói chi tiết, phần này nói đại lược, chỉ dùng Tam Đức để gồm thâu các nghĩa:

- “Nhất tướng” là Thật Tướng, tức Pháp Thân đức.

- “Nhất chủng” tức là Chủng Trí, tức Bát Nhã đức.

- “Có thể sanh ra niềm vui tịnh diệu bậc nhất”, “vui” tức là chẳng khổ, tức là Giải Thoát đức.

Ba đức chẳng thể nghĩ bàn thì gọi là “cao quảng đại xa” (xe to cao rộng).

Phần thứ ba, “đối ứng với pháp bốn thí dụ về xe” đã xong.

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.4. Đối ứng thí dụ “chẳng hư vọng” với pháp

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.4.1. Nhắc lại thí dụ

(Kinh) Xá Lợi Phất! Như bỉ trưởng giả sơ dĩ tam xa dụ dẫn chư tử, nhiên hậu đản dữ đại xa, bảo vật trang nghiêm, an ổn đệ nhất, nhiên bỉ trưởng giả vô hư vọng chi cữu.

(經)舍利弗！如彼長者初以三車誘引諸子，然後但與大車，寶物莊嚴，安隱第一，然彼長者無虛妄之咎。

(Kinh: Này Xá Lợi Phất! Như ông trưởng giả thoạt đầu dùng ba loại xe để khuyên dụ các con, sau đấy, chỉ cho xe lớn, trang nghiêm bằng bảo vật, an ổn bậc nhất, nhưng ông trưởng giả chẳng phạm lỗi hư vọng).

3.3.1.2.2.1.2.2.2.1.4.2. Đối ứng với pháp

(Kinh) Như Lai diệc phục như thị, vô hữu hư vọng. Sơ thuyết tam thừa, dẫn đạo chúng sanh. Nhiên hậu, đản dĩ Đại Thừa nhi độ thoát chi. Hà dĩ cố? Như Lai hữu vô lượng trí huệ, lực, vô sở úy chư pháp chi tạng, năng dữ nhất thiết chúng sanh Đại Thừa chi pháp, đản bất tận năng thọ. Xá Lợi Phất! Dĩ thị nhân duyên, đương tri chư Phật phương tiện lực cố, ư nhất Phật Thừa, phân biệt thuyết tam.

(經)如來亦復如是，無有虛妄。初說三乘，引導眾生。然後，但以大乘而度脫之。何以故？如來有無量智慧，力，無所畏諸法之藏，能與一切眾生大乘之法，但不盡能受。舍利弗！以是因緣，當知諸佛方便力故，於一佛乘，分別說三」。

(Kinh: Như Lai cũng giống như thế, chẳng có hư vọng. Thoạt đầu nói tam thừa để hướng dẫn chúng sanh. Sau đó, chỉ dùng Đại Thừa để độ thoát. Vì sao vậy? Như Lai có kho tàng gồm vô lượng các pháp trí huệ, lực, vô sở úy, có thể ban cho hết thảy chúng sanh pháp Đại Thừa, nhưng họ đều chẳng thể tiếp nhận trọn hết. Này Xá Lợi Phất! Do nhân duyên ấy, hãy nên biết chư Phật do sức phương tiện mà đối với một Phật Thừa bèn phân biệt nói thành ba).

Có thể ban cho hết thảy chúng sanh pháp Đại Thừa. Do đã nói “dùng tài vật của ta châu cấp cho cả một nước còn chẳng thiếu hụt”, nhưng [chúng sanh] chẳng thể đều tiếp nhận. Vì thế, bất đắc dĩ vì một mà tách thành ba. Ba thừa là do chúng sanh, chẳng phải là bổn ý của Phật. Nay nói Đại Thừa chẳng trái nghịch bổn tâm, cho nên chẳng hư dối. Trước đó, ngài Xá Lợi Phất đã Hỏi: “Nguyện vì tứ chúng nói nhân duyên ấy”. Cho nên nay [đức Phật] đáp lời: “Do bởi nhân duyên ấy mà phân biệt nói thành ba”.

Trong phần hai của Thí Thuyết, phần thứ nhất là Trường Hàng đã xong.

3.3.1.2.2.2. Trùng tụng

3.3.1.2.2.2.1. Trùng tụng chuyện lập thí dụ

3.3.1.2.2.2.1.1. Trùng tụng trưởng giả

Lược đi không trùng tụng “một cửa” và “ba mươi đứa con”.

(Kinh) Phật dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn: - Thí như trưởng giả.

(經)佛欲重宣此義，而說偈言：「譬如長者。

(Kinh: Đức Phật muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ rằng: - Ví như có trưởng giả).

Chỉ trùng tụng danh hiệu của địa vị, tức là kiêm danh và hạnh để tán thán đức, giống như nêu lên Phật hiệu liền biết vạn đức.

3.3.1.2.2.2.1.2. Trùng tụng nhà cửa

(Kinh) Hữu nhất đại trạch, kỳ trạch cửu cố, nhi phục đốn tệ, đường xá cao nguy, trụ căn tồi hủ, lương đống khuynh tà, cơ bệ đồi hủy, tường bích di sách, nê đồ trĩ lạc. Phú thiêm loạn trụy. Chuyên lữ sai thoát, châu chướng khuất khúc, tạp uế sung biến.

(經)有一大宅，其宅久故，而復頓弊，堂舍高危，柱根摧朽，梁棟傾斜，基陛隤毀，牆壁圯坼，泥塗阤落。覆苫亂墜。椽梠差脫。周障屈曲，雜穢充徧。

(Kinh: Có một căn nhà lớn, nhà ấy đã cũ kỹ, sắp hư nát rất mau, phòng ốc rất nguy hiểm, chân cột đã mục nát, kèo rường đều nghiêng lệch, nền, thềm đều hư nát, tường vách đều rệu rã, đất trát vách rơi rụng. Tranh lợp rơi tán loạn. Kèo, đòn tay trật khớp, quanh co và ngổn ngang, các chất dơ đầy khắp).

Giải thích theo nhân duyên, “hữu nhất đại trạch” (có một căn nhà lớn) là nói đến cõi tam thiên đại thiên thế giới Đồng Cư. Tam giới chẳng có khởi đầu là “cửu” (lâu đời). Chẳng phải nay mới tạo tác. Đó là “cố” (cũ kỹ). Vô thường hèn kém, thô lậu thì là “đốn tệ” (sẽ nhanh chóng bị hư nát). Sắc Giới là “đường” (nhà to), Dục Giới là “xá” (nhà ở). Chẳng tránh khỏi đọa lạc là “cao nguy” (hết sức nguy hiểm). Mạng căn duy trì là Trụ. Bốn tướng đổi dời là “tồi hủ” (hư nát, mục rã). Ý thức ràng buộc là “lương đống”. Bị các sự khổ làm hư hoại thì gọi là “khuynh tà” (nghiêng ngả, lệc lạc). Hạnh nghiệp trong quá khứ là “cơ bệ” (nền và thềm). Nghiệp vận chuyển dịch, diệt mất là “đồi hủy” (hư nát). Tứ Đại là “tường bích” (tường vách). Tổn hại lẫn nhau là “di sách” (rệu rã). Da dẻ là “nê đồ” (đất trát vách hoặc vôi vữa trát tường). Sắc thân mạnh mẽ tráng kiện chẳng tồn tại mãi, đó là “trĩ lạc” (rơi rụng). Bốn oai nghi chẳng chánh đáng là “phú thiêm loạn trụy” (cỏ tranh lợp mái rơi tán loạn). Năm thức chẳng nhạy bén, chẳng làm chủ cảnh, tức là “chuyên lữ sai thoát” (các kèo đòn trật khớp). Ý thức rong ruổi khắp nơi là “châu chướng” (ngổn ngang). Trải khắp sáu căn chấp giữ cảnh là “khuất khúc” (quanh co). Đối với trọn khắp sáu trần, dấy lên tham, giận, si, là “tạp uế sung biến” (các chất bẩn đầy ắp trọn khắp). Nói chung là dùng sắc và tâm trong tam giới làm Thể của nhà.

Giải thích theo quán tâm, một niệm hiện tiền, Ngũ Ấm, thân tâm, tánh ấy vốn tự theo chiều dọc tột cùng, theo chiều ngang trọn khắp, gọi là “một ngôi nhà lớn”. Từ vô thỉ đến nay, ý thức tăm tối lan truyền, chẳng có tác giả, gọi là “cửu cố” (lâu đời cũ kỹ). Niệm nào cũng vô thường, mê tình hèn ác, gọi là “đốn tệ” (nhanh chóng hư nát). Bụng là “đường”, lưng là “xá”. Hai chân là “trụ căn”. Xương sống là “lương đống” (rường kèo). Mông và đùi là “cơ bệ” (nền và thềm). Da thịt là tường vách. Màu da là đất trát tường, râu tóc là cỏ tranh lợp mái. Hàm răng và khớp xương là “chuyên lữ” (đòn tay). Trọn khắp trong thân là “châu chướng”. Ruột non, ruột già là “khuất khúc” (quanh co). Đại tiểu tiện bất tịnh là “các chất dơ bẩn đầy dẫy”. Một thân như thế, ngoài thân càng không có vật nào khác, được gọi là “một ngôi nhà lớn”, chính là sở hữu của Lý Tức Trưởng Giả. Nếu có thể quan sát trong mỗi niệm, biết tất cả tánh khổ thuộc về Ngũ Ấm trong thân tâm thì chính là Pháp Thân đức. Tất cả Hoặc nhiễm chính là Bát Nhã đức. Tất cả nghiệp hạnh chính là Giải Thoát đức, tức là chuyển thành Danh Tự Trưởng Giả. Cho đến chuyển thành Cứu Cánh Trưởng Giả. Tự giác, giác tha lợi ích vô tận. Nếu chẳng quan sát cho đến tột cùng đời vị lai, luôn ở trong nhà lửa, đốt rồi lại đốt, trọn chẳng biết cái Thể của tòa nhà lớn ấy chính là cỗ xe trâu trắng lớn. Buồn thay, rầu thay!

3.3.1.2.2.2.1.3. Trùng tụng “năm trăm người”

(Kinh) Hữu ngũ bách nhân, chỉ trụ kỳ trung.

(經)有五百人，止住其中。

(Kinh: Có năm trăm người, lưu trụ trong ấy).

Sánh ví [chúng sanh trong] năm đường. Đã có năm đường, sẽ có căn tánh tam thừa, kèm thêm ba mươi đứa con.

3.3.1.2.2.2.1.4. Trùng tụng chuyện lửa bốc cháy

Một là trùng tụng chuyện trên mặt đất, sánh ví Dục Giới. Hai là trùng tụng chuyện trong hang hốc, sánh ví Sắc Giới. Ba là trùng tụng chuyện ở ngoài hang hốc, sánh ví Vô Sắc Giới. Bốn là tổng kết các nạn chẳng phải là một thứ.

Hỏi: - Kinh văn [thuộc phần Trường Hàng] đã có thí dụ và phần kết hợp đối ứng [thí dụ] với pháp, vì sao lại xét theo từng thí dụ để giải thích [ý nghĩa biểu thị pháp của chúng]?

Đáp: - Thí dụ nói chi tiết, mà phần giải thích ý nghĩa biểu thị pháp thì đại lược, theo đúng lẽ phải nên giải thích thí dụ, huống hồ “si, kiêu, điêu, thứu” cho đến Dạ Xoa, ngạ quỷ v.v… nếu chẳng nhằm sánh ví các lợi sử và độn sử, cớ gì phải liệt kê rườm rà các sự vật và danh tướng ấy? Há Phật thốt lời vô nghĩa ư?

3.3.1.2.2.2.1.4.1. Trùng tụng chuyện trên mặt đất

3.3.1.2.2.2.1.4.1.1. Nói rõ các loại bị thiêu đốt

Sánh ví chúng sanh có Thập Sử.

(Kinh) Si, kiêu, điêu, thứu, ô, thước, cưu, cáp, ngoan xà, phúc yết, ngô công, du diên, thủ cung, bách túc, dứu ly, hề thử, chư ác trùng bối, giao hoành trì tẩu, thỉ niệu xú xứ, bất tịnh lưu dật. Khương lang chư trùng, nhi tập kỳ thượng. Hồ, lang, dã can, thư tước, tiễn đạp, tễ niết tử thi. Cốt nhục lang tịch. Do thị quần cẩu, cạnh lai bác toát, cơ luy chương hoàng, xứ xứ cầu thực, đấu tránh tra xế, nhai sài hào phệ. Kỳ xá khủng bố, biến trạng như thị.

(經)鴟梟鵰鷲，烏鵲鳩鴿，蚖蛇蝮蠍，蜈蚣蚰蜒，守宮百足，鼬貍鼷鼠，諸惡蟲輩，交橫馳走，屎尿臭處，不淨流溢。蜣蜋諸蟲，而集其上。狐狼野干，咀嚼踐踏，嚌齧死屍。骨肉狼藉。由是群狗，競來搏撮，饑羸慞惶，處處求食，鬥諍摣掣，啀喍嗥吠。其舍恐佈，變狀如是。

(Kinh: Diều, cú, ưng, kên kên, quạ, khách, bồ câu, ngói, rắn độc và bò cạp, rết cùng với cuốn chiếu, tắc kè, loài trăm chân, chồn, cầy, cùng chuột cống, các loài trùng ác thảy, cùng rảo chạy ngang dọc, chỗ phân tiểu hôi thối, thứ bất tịnh chảy tràn. Các trùng như bọ hung, bu xúm xít trên đó. Cáo, sói, và chó rừng, cắn xé và giày xéo, ngoạm gặm các xác chết. Xương thịt rơi vương vãi. Vì thế, các bầy chó, tranh nhau giành ngoạm lấy, đói gầy và hoảng loạn, tìm cái ăn khắp nơi, giành giật, cấu xé nhau, gầm gừ, sủa inh ỏi. Nhà ấy đáng kinh sợ, khắp nơi đều như vậy).

Ở đây, trước hết sánh ví Ngũ Độn Sử. Tám loại chim như diều hâu, cú v.v… sánh ví Mạn Sử của chúng sanh, tự nâng cao chính mình, khinh thường người khác. Như chim bay vọt lên cao, nhìn xuống. Lấn lướt người khác là Mạn. Tự cậy mình là Kiêu. Vì thế dùng Kiêu để giải thích Mạn. Kinh Văn Thù Vấn nói tám loại kiêu, nay dùng [tám loại kiêu ấy] để phối ứng với tám loại chim: Kiêu căng vì thể lực tốt, dồi dào ví như diều hâu. Kiêu căng vì dòng họ ví như chim cú. Kiêu căng vì giàu có giống như chim ưng. Kiêu căng vì tự tại ví như kên kên. Kiêu căng vì thọ mạng ví như chim quạ. Kiêu căng vì thông minh giống như chim khách (chim thước). Kiêu căng vì là việc thiện giống như bồ câu. Kiêu căng vì sắc đẹp giống như chim ngói.

Kế đó, hai câu từ “ngoan xà…” [trở đi] nhằm sánh ví Sân Sử. “Ngoan” (蚖) là rắn đen. Ngoan xà không đụng đến vẫn cắn, ví như nổi giận phi lý. “Phúc” (蝮) là hủy (虺, rắn lục, viper), dài ba tấc, to như ngón tay, trên mũi có gai. Rắn lục và bò cạp hễ động đến bèn chích, ví như do chấp Lý mà nổi sân. Loại trùng đầu đỏ gọi là “ngô công” (rết), đầu chẳng đỏ thì gọi là “du diên” (cuốn chiếu) ví như sân vì hý luận. Kế đó, tám câu nói về “thủ cung” là thí dụ chung về Si Sử. “Thủ cung” (守宮) chính là “yển đình” (蝘蜓, cắc kè). Thủ cung, bách túc, ngây ngốc, vô tri, ví như độc đầu vô minh. “Dứu” (鼬, chồn) giống như chuột mà cũng ăn chuột. Ly (貍, cầy) thuộc loại mèo. “Hề” (鼷) tức cam khẩu thử. Bốn loại này tương ứng với vô minh.

“Chư ác trùng bối, giao hoành trì tẩu” (Các loài trùng ác ruổi chạy ngang dọc): Kết lại hai loại vô minh tương ứng với độc đầu. Duyên khắp tam giới nên là “giao hoành” (ngang dọc), lăng xăng qua lại nhanh chóng nên là “trì tẩu” (rong ruổi) tức là từ Si làm căn bản, dấy lên đủ loại kết sử. Hai câu “thỉ niệu” (phân tiểu) nói về cảnh chấp trước bởi si tâm, đều là vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh. Hai câu “khương lang” (bọ hung) nói tới vô minh do mê nơi Sự, do hư vọng so đo “thường, lạc, ngã, tịnh” mà sanh đắm nhiễm. Tám câu như “hồ lang” (cáo, sói) sánh ví chung Tham Sử. Cáo và sói ví như lòng tham do có sức, [tức là] dùng oai thế để đoạt lấy. “Dã can” (Chó rừng) sánh ví tâm tham mà không có sức, theo người khác xin xỏ. “Thư tước” (咀嚼, cắn xé) ví như do hữu dụng bèn chiếm lấy. “Tiễn đạp” (踐踏, giày xéo) ví như không cần mà vẫn lấy. Lại nữa, ít ỏi thì bèn cắn xé, nhiều thì giày xéo.

“Tễ niết” (嚌齧, cắn ngoạm): Sánh ví tham lam nuốt lấy không chán. “Tử thi” (Xác chết) sánh ví ngũ dục thô tệ. “Cốt nhục lang tịch” (Xương thịt vung vãi) ví như tích tụ ngũ trần chẳng biết ngưng đủ. “Do thị quần cẩu cạnh lai bác toát” (Do vậy, lũ chó tranh nhau ngoạm lấy): Ví như những kẻ có sức mạnh lớn như vua, giặc v.v… [Câu này] chỉ ra: Các vật được tích tụ bởi kẻ hữu lực hay vô lực đều là do cưỡng đoạt. “Cơ” (饑, đói): Sánh ví “thường chẳng biết đủ”. “Luy” (羸, gầy còm) là sánh ví “cầu mong chẳng được vừa ý”. “Chương hoàng” (慞惶, hoảng loạn) ví như các thứ toan tính, truy cầu, nghĩa là kẻ lắm ham muốn, tuy giàu có mà vẫn [giống như] nghèo túng.

Lại nữa, lòng tham do tâm yêu mến bèn tham “thịt” ngũ trần. Lòng tham do kiến chấp sẽ tham “xương” đạo lý. Do tri kiến mong cầu, tìm tòi, sẽ có nhiều kiến giải, tức là “có nhiều xương”. Chó cần xương, sẽ tranh nhau cắn ngoạm. Đối với cái tâm kiến chấp, do chưa đạt được thức ăn chánh pháp, thì gọi là “đói”. Chẳng thể chế phục, đoạn trừ Kiến Hoặc thì gọi là “gầy còm”. Chốn chốn cầu giải thì gọi là “chương hoàng” (hoảng loạn). Thị phi lẫn nhau, đấu tranh lẫn nhau, ý cho là sai, như hướng về phía trước xâu xé, lại cho là đúng, hướng về sau giành giật. Thốt ra ngôn luận phán quyết lẽ đúng sai, như “nhai xế hào phệ” (gầm gừ, sủa inh ỏi). Điều này tương ứng với bốn câu “thị chư quần cẩu…” (lũ chó ấy). Tất cả sáu câu ấy đều nhằm thí dụ Nghi Sử. “Kỳ xá khủng bố, biến trạng như thị” (Nhà ấy đáng kinh sợ, khắp nơi đều là tình trạng như thế) tổng kết năm Độn Sử vừa nói trên đây (Kiến thuộc về Lợi Sử, sẽ nói trong phần sau. Nay xét theo lợi trong độn, cho nên đề ra đạo lý hòng khởi nghi. Nhếch môi lộ răng là Nhai Sài (啀喍). Phát ra tiếng gào rống to thì gọi là “hào phệ” (嗥吠).

(Kinh) Xứ xứ giai hữu, ly, mỵ, võng, lượng, Dạ Xoa, ác quỷ, thực đạm nhân nhục. Độc trùng chi thuộc, chư ác cầm thú, phu nhũ sản sanh, các tự tàng hộ. Dạ Xoa cạnh lai, tranh thủ thực chi. Thực chi ký bão, ác tâm chuyển xí, đấu tránh chi thanh, thậm khả bố úy. Cưu Bàn Trà quỷ, tôn cứ thổ đóa. Hoặc thời ly địa, nhất xích, nhị xích, vãng phản du hành, túng dật hy hý, tróc cẩu lưỡng túc, phác linh thất thanh. Dĩ cước gia cảnh, bố cẩu tự lạc. Phục hữu chư quỷ, kỳ thân trường đại, lõa hình hắc sấu, thường trụ kỳ trung, phát đại ác thanh, khiếu hô cầu thực. Phục hữu chư quỷ, kỳ yết như châm. Phục hữu chư quỷ, thủ như ngưu đầu. Hoặc thực nhân nhục, hoặc phục đạm cẩu. Đầu phát bồng loạn, tàn hại hung hiểm, cơ khát sở bức, khiếu hoán trì tẩu.

(經)處處皆有，魑魅魍魎，夜叉惡鬼，食噉人肉。毒蟲之屬，諸惡禽獸，孚乳產生，各自藏護。夜叉競來，爭取食之。食之旣飽，惡心轉熾，鬥諍之聲，甚可怖畏。鳩槃茶鬼，蹲踞土埵。或時離地，一尺二尺，往返遊行，縱逸嬉戲，捉狗兩足，撲令失聲。以腳加頸，怖狗自樂。復有諸鬼，其身長大，裸形黑瘦，常住其中，發大惡聲，叫呼求食。復有諸鬼，其咽如鍼。復有諸鬼，首如牛頭。或食人肉，或復噉狗。頭髮髼亂，殘害兇險，飢渴所逼，叫喚馳走。

(Kinh: Khắp nơi thảy đều có, loài ly, mỵ, võng, lượng, Dạ Xoa và ác quỷ, ăn nuốt thịt loài người. Các loài trùng độc địa, các chim thú bạo ác, ấp, bú mớm, sanh nở, đều tự giấu, bảo vệ. Dạ Xoa tranh nhau đến, giành giật để ăn nuốt. Ăn đã no nê xong, tâm ác càng dữ dội, tiếng chúng đấu đá nhau, thật rất đáng kinh hãi. Loài quỷ Cưu Bàn Trà, ngồi xổm trên đống đất, hoặc có lúc rời đất, cách đất một, hai thước. Xẹt qua rồi xẹt lại, buông lung, đùa bỡn chơi, nắm lấy hai chân chó, đánh nó kêu thất thanh. Lại dùng chân chẹn cổ, dọa chó để tự vui. Lại có các loài quỷ, thân hình chúng cao lớn, trần truồng, đen còm cõi, thường sống ở nơi đó, phát ra tiếng ác lớn, kêu gào đòi thức ăn. Lại có những con quỷ, cổ họng bé như kim. Lại có những con quỷ, đầu giống như đầu trâu. Hoặc là ăn thịt người, hoặc lại ăn thịt chó. Đầu tóc rối tung lên, tàn hại và hung hiểm, bị đói khát bức bách, gào thét chạy cuồng lên).

Ở đây sánh ví năm Lợi Sử. Hai câu “xứ xứ giai hữu” (nơi nơi đều có) nhằm nói chung năm thứ Lợi Sử trọn khắp tam giới, Ngũ Ấm, Tứ Đế, bất cứ chỗ nào cũng đều luôn có. Quỷ quái trong núi gọi là Ly. Quỷ quái nơi đầm lầy gọi là Mỵ. Quỷ quái biến hóa nơi gỗ đá thì gọi là Võng Lượng. Ba bài kệ [bắt đầu bằng chữ] Dạ Xoa, nhằm sánh ví riêng về tà kiến. “Thịt người” sánh ví thiện báo xuất thế gian. “Thực đạm nhân nhục” (Ăn nuốt thịt người) sánh ví sự bài bác chẳng có nhân quả xuất thế gian. “Độc trùng cầm thú, phu nhũ sản sanh, các tự tàng hộ” (Các loài trùng độc và chim thú ấp trứng, cho con bú, sanh nở, mỗi loài đều che giấu, bảo vệ con mình) ví như nhân quả thế gian. Cái nhân có thể sanh ra quả, thì gọi là “tàng”. Ắt có chẳng mất (nhân ắt có quả, quả ấy chẳng mất), thì gọi là “hộ”. “Tranh thủ thực chi” (Tranh nhau giành giật để ăn) sánh ví chuyện bài bác chẳng có nhân quả thế gian. “Thực chi ký bão” (Ăn đã no nê rồi) sánh ví tà kiến thành tựu. “Ác tâm chuyển xí” (Tâm ác trở nên dữ dội hơn) sánh ví tà kiến tăng rộng. “Đấu tránh chi thanh” (Tiếng đấu đá) sánh ví tà luận bài bác chẳng có nhân quả. “Thậm khả bố úy” (Hết sức đáng sợ hãi) sánh ví tà luận ấy có thể khiến cho con người đọa lạc trong tam đồ. Một bài kệ rưỡi từ chữ Cưu Bàn Trà trở đi, sánh ví riêng về Giới Thủ Kiến. Cưu Bàn Trà (Kumbhāṇḍa) là một loài quỷ đáng sợ. Ngồi xổm thì gọi là Tôn (蹲), ngồi vững vàng thì gọi là Cứ (踞). Chỗ đất có hình thế cao gọi là “thổ đóa” (土埵), ví như ngoại đạo nương vào Giới Thủ Kiến, tu hành Thập Thiện, sẽ có thể sanh vào chỗ cao nhất trong Dục Giới là Lục Thiên. “Hoặc thời ly địa nhất xích, nhị xích” (Hoặc có lúc lìa khỏi mặt đất một, hai thước): Sánh ví nương vào Giới Thủ Kiến, tu chứng Tứ Thiền. Sanh trong Sắc Giới gọi là “lìa khỏi đất một thước”. Hoặc nương vào Giới Thủ Kiến mà đạt được Tứ Không Định, sanh vào Vô Sắc Giới, thì gọi là “lìa khỏi mặt đất hai thước”.

“Vãng phản du hành” (Xẹt qua rồi xẹt lại): “Vãng” là ví như sanh vào hai giới trên (Sắc Giới và Vô Sắc Giới), “phản” ví như sanh trở lại Dục Giới. “Túng dật hy hý” (Buông lung cứ đùa bỡn): Ví như chẳng nhập chánh đạo, trọn chẳng thể đạt tới Thật. “Tróc cẩu lưỡng túc” (Nắm lấy hai chân chó): Ví như hư vọng chấp trước khổ hạnh là tịnh. “Phác linh thất thanh” (Đánh chó khiến nó kêu thất thanh) ví như hư vọng chấp trước “tu khổ hạnh sẽ không mắc khổ quả”. “Dĩ cước gia cảnh” (Dùng chân chẹn cổ chó) sánh ví dùng khổ hạnh để mong cầu lạc quả. “Bố cẩu tự lạc” (Dọa chó để tự vui): Ví như dùng khổ hạnh để tạm chế phục phiền não, hoặc có lúc hơi đạt được mùi vị Thiền.

Sáu câu từ “phục hữu chư quỷ, kỳ thân trường đại” (lại có các loài quỷ, thân hình nó cao lớn): Sánh ví riêng Thân Kiến. Theo chiều dọc, chấp ngã trong ba đời thì gọi là Trường. Theo chiều ngang, trọn khắp Ngũ Ấm chấp Ngã thì gọi là Đại. Chấp ngã tự tại, chẳng tu thiện pháp, tức là chẳng hổ thẹn; vì thế gọi là “lõa hình” (trần truồng). Dùng điều ác để trang nghiêm, nên gọi là “hắc”. Chẳng có tư lương công đức, nên gọi là “sấu” (gầy). Hư vọng chấp có ngã, vĩnh viễn chẳng thể thoát khỏi tam giới; vì thế nói “thường trụ kỳ trung” (thường trụ trong đó). Thốt lời tuyên thuyết các thứ ngã tướng; vì thế nói “phát đại ác thanh”. Hư vọng chấp có ngã để có thể đạt được Niết Bàn; vì thế, gọi là “khiếu hoán cầu thực” (kêu gào đòi thức ăn). Kế đó, “phục hữu chư quỷ, kỳ yết như châm” (lại có các loài quỷ, cổ họng như cái kim): Riêng sánh ví Kiến Thủ Kiến, cổ họng bé tí, tánh mạng nguy ngập, mà mong bảo toàn tánh mạng, như đối với Phi Tưởng vô thường, cứ lầm lạc chấp trước đó là Niết Bàn.

Kế đó, hai bài kệ như “phục hữu chư quỷ, thủ như ngưu đầu” (lại có các loài quỷ, đầu chúng như đầu trâu) v.v… nhằm riêng sánh ví Biên Kiến. Nương vào Thân Kiến, dấy lên Đoạn Kiến và Thường Kiến, như đầu trâu có hai sừng. Đoạn Kiến và Thường Kiến có thể đoạn thiện căn xuất thế. “Hoặc thực nhân nhục” (Hoặc là ăn thịt người): Có thể đoạn thiện căn thế gian. “Hoặc phục đạm cẩu” (Hoặc lại ăn thịt chó): Có lúc chấp Đoạn, có lúc chấp Thường, trước sau xoay chuyển, như “đầu phát bồng loạn” (đầu tóc bù rối). Chấp Thường sẽ phá hại chánh lý vô thường. Chấp Đoạn sẽ phá hoại chánh lý duyên khởi. Chấp Thường sẽ rơi vào hố Thường, chấp Đoạn sẽ rơi vào hố Đoạn. Vì thế nói là “tàn hại hung hiểm”. Do không có thức ăn trí huệ, không có đồ uống Thiền Định, cho nên nói là “cơ khát sở bức” (bị đói khát bức bách). Tuyên xướng tà luận Đoạn Thường, cho nên nói là “khiếu hoán” (kêu gào). Luân hồi sanh tử chẳng thôi; vì thế nói là “trì tẩu” (rong ruổi).

(Kinh) Dạ Xoa, ngạ quỷ, chư ác điểu thú, cơ cấp tứ hướng, khuy khán song dũ. Như thị chư nạn, khủng úy vô lượng.

(經)夜叉餓鬼，諸惡鳥獸，饑急四向，窺看窗牖。如是諸難，恐畏無量。

(Kinh: Dạ Xoa và ngạ quỷ, các loài chim thú ác, quá đói chạy bốn phương, rình ngó qua song cửa. Các hoạn nạn như thế, vô lượng nỗi kinh hãi).

Đây là tổng kết tướng lợi độn phiền não của chúng sanh trong Dục Giới. Hoàn toàn là cái tâm hữu lậu. Thường thiếu thốn đạo vị, cho nên nói là “cơ cấp” (bị đói quá sức). Tà quán Không lý, hâm mộ, ngưỡng mộ đạo vị; cho nên nói “tứ hướng, khuy khán”. Cái tâm nhiều vướng mắc, đắm chấp, chẳng hiểu chánh lý, như nhìn qua cửa sổ để quán Không, chẳng được vô ngại.

Phần thứ nhất “nói về các thứ bị thiêu đốt” đã xong.

3.3.1.2.2.2.1.4.1.2. Nguyên do bốc lửa

Sánh ví nguyên do dấy khởi ngũ trược.

(Kinh) Thị hủ cố trạch, thuộc vu nhất nhân, kỳ nhân cận xuất, vị cửu chi gian, ư hậu xá trạch, hốt nhiên hỏa khởi.

(經)是朽故宅，屬于一人，其人近出，未久之間，於後宅舍，忽然火起。

(Kinh: Căn nhà cũ nát đó, vốn thuộc về một người, người ấy vừa mới ra, chẳng được bao lâu, sau đó nhà cửa bỗng dưng lửa bùng lên).

Tam giới là chỗ đức Phật ứng hóa. Kể từ khi phát tâm tới nay, thệ nguyện độ thoát. Vì thế nói “thuộc vu nhất nhân” (thuộc về một người). Trưởng giả ở trong nhà, có thể trông nom lửa cẩn thận. Do ông ta ra ngoài, các con vô tri, khiến cho lửa bốc lên. Ví như khi đức Phật thân cận Đại Thông Trí Thắng Phật, thường giáo hóa bọn họ, khiến cho họ chế phục ngũ trược. Cơ cảm của chúng sanh đã hết, Như Lai xả ứng thân. Ngay sau đó, ngũ trược bèn dấy lên, Phật ứng duyên trong cõi khác, chẳng phải là vĩnh viễn bỏ đi. Vì thế nói là “cận xuất”. Hơn nữa, bậc đã chứng Vô Sanh chẳng sanh trong tam giới nữa, cho nên nói là “xuất”. Chẳng lâu sau bèn ứng hiện, nên nói là “cận”. Phẩm Thọ Lượng nói: “Sổ hiện Niết Bàn” (Nhiều lượt thị hiện nhập Niết Bàn), tức là ý nghĩa “xuất trạch” (ra khỏi nhà) vậy. Tam giới là nhà, Ngũ Ấm là xá.

3.3.1.2.2.2.1.4.1.3. Nêu ra bản thể của lửa

Sánh ví ngũ trược dấy khởi.

(Kinh) Tứ diện nhất thời, kỳ diễm câu xí. Đống lương chuyên trụ, bộc thanh chấn liệt, tồi chiết đọa lạc, tường bích băng đảo.

(經)四面一時，其燄俱熾。棟梁椽柱，爆聲震裂，摧折墮落，牆壁崩倒。

(Kinh: Bốn mặt cùng một lúc, ngọn lửa đều hừng hực. Kèo, rường, xà, và cột, nứt nổ tiếng vang rền, nát gẫy và rơi rụng, tường vách đều đổ sụp).

“Tứ diện” ví như thân, thọ, tâm, pháp. Đột ngột dấy lên tứ đảo, ngũ trược, bát khổ. Vì thế nói “nhất thời kỳ diễm câu xí” (bỗng chốc ngọn lửa cùng cháy rực). Mạng đoạn là “bộc” (bùng nổ), phong đao cứa nát thân là “liệt” (xé rách). Tắt hơi, xương xẩu chia lìa là “tồi chiết đọa lạc” (nát gẫy, rơi rụng). Tứ Đại tan tác là “tường bích băng đảo” (tường vách đổ sụp). Do ngũ trược, tứ đảo mà thân mạng vô thường.

3.3.1.2.2.2.1.4.1.4. Tướng bị thiêu đốt

Sánh ví bát khổ, ngũ trược bức bách, não hại chúng sanh lợi căn và độn căn.

(Kinh) Chư quỷ thần đẳng, dương thanh đại khiếu. Điêu thứu chư điểu, Cưu Bàn Trà đẳng, châu chương hoàng bố, bất năng tự xuất.

(經)諸鬼神等，揚聲大叫。鵰鷲諸鳥，鳩槃茶等，周慞惶怖，不能自出。

(Kinh: Các loài quỷ thần thảy, cùng kêu gào ầm ĩ. Các chim ưng, kên kên… và Cưu Bàn Trà thảy, kinh hoảng chạy quẩn quanh, chẳng thể tự thoát được).

“Chư quỷ thần đẳng” (Các loài quỷ thần): Gom chung hết thảy các Lợi Sử và Độn Sử. “Dương thanh đại khiếu” (Cất tiếng kêu to): Hoảng sợ, luống cuống. “Điêu thứu chư điểu” (Các loài chim như Ưng, kên kên): Nêu ra Độn Sử mạnh nhất trong các Độn Sử. Nói “Cưu Bàn Trà” có nghĩa là đề ra thứ mạnh mẽ nhất trong các Lợi Sử. Nhưng đều “châu chương hoàng bố, bất năng tự xuất” (kinh hoảng chạy quẩn quanh, chẳng thể tự thoát ra): Do vậy biết là nếu chẳng có Tam Bảo, Tứ Đế, pháp Tứ Niệm Xứ, dẫu là trời, rồng, thần thánh, chắc chắn chẳng thoát khỏi luân hồi.

Phần thứ nhất, “trùng tụng chuyện trên mặt đất nhằm sánh ví Dục Giới” đã xong.

3.3.1.2.2.2.1.4.2. Trùng tụng chuyện trong hang hốc nhằm sánh ví Sắc Giới

3.3.1.2.2.2.1.4.2.1. Nêu ra các loài bị thiêu đốt

(Kinh) Ác thú độc trùng, tàng thoán khổng huyệt, Tỳ Xá Xà quỷ, diệc trụ kỳ trung.

(經)惡獸毒蟲，藏竄孔穴，毘舍闍鬼，亦住其中。

(Kinh: Ác thú và trùng độc, ẩn nấp trong hang lỗ. Loài quỷ Tỳ Xá Xà, cũng trụ ở trong ấy).

“Khổng huyệt” (Lỗ hang) tuy chẳng thông thoáng bằng ngoài cửa, vẫn có thể tránh khỏi lửa dữ. Do tránh khỏi lửa dữ, sánh ví Tứ Thiền tuy chẳng sánh bằng sự an lạc nơi giới ngoại (ngoài tam giới), vẫn tránh khỏi sự thô ác trong Dục Giới. “Ác thú, độc trùng” là nói chung về Độn Sử chúng sanh. “Tỳ Xá Xà quỷ”: Nêu đại lược Lợi Sử chúng sanh vẫn có thể đắc Thiền, sanh vào Sắc Giới. Tỳ Xá Xà (Piśāca, Điên Cuồng Quỷ) được phương này dịch là Đạm Tinh Khí (ăn nuốt tinh khí).

3.3.1.2.2.2.1.4.2.2. Nói rõ nguyên do bốc lửa và thế lửa cháy

(Kinh) Bạc phước đức cố, vị hỏa sở bức, cộng tương tàn hại, ẩm huyết đạm nhục.

(經)薄福德故，為火所逼，共相殘害，飲血噉肉。

(Kinh: Do phước đức mỏng manh, bị lửa nóng bức bách, liền tàn hại lẫn nhau, uống máu rồi ăn thịt).

Câu “bạc phước đức cố” (do phước đức mỏng) nói về nguyên do bốc lửa. Từ “vị hỏa sở bức” (bị lửa bức bách) trở đi, nói về thế lửa cháy, ý nói: Trong lỗ hang, tuy chẳng có lửa dữ, vẫn có sự nóng bức, ví như trong Tứ Thiền, tuy chẳng có ác pháp của Dục Giới, vẫn có nỗi khổ vi tế do ái vị. Lần lượt chán ghét cõi dưới, ưa thích cõi trên. Do dùng cõi trên để chế phục cõi dưới, cho nên nói “tàn hại lẫn nhau”. Chấp vào sự lặng lẽ thì ví như “uống máu”. Chấp trước công đức chi ly thì giống như “ăn thịt”.

3.3.1.2.2.2.1.4.2.3. Tướng bị lửa thiêu

(Kinh) Dã can chi thuộc, tịnh dĩ tiền tử, chư đại ác thú, cạnh lai thực đạm. Xú yên bồng bột, tứ diện sung tắc.

(經)野干之屬，並已前死，諸大惡獸，競來食噉。臭煙熢孛，四面充塞。

(Kinh: Các loài như dã can, đều đã bị chết trước, các loài ác thú lớn, tranh nhau đến ăn nuốt. Khói thối bốc ngùn ngụt, tràn lấp cả bốn phía).

Dã can ví như lòng tham trong Dục Giới, cho nên đã chết trước! Các ác thú lớn ví như lòng tham trong Sắc Giới, có thể nuốt lòng tham trong Dục Giới. Tứ đảo và bát khổ trong Dục Giới giống như lửa dữ. Tứ đảo trong Sắc Giới ví như “xú yên” (khói thối), bao gồm thân, thọ, tâm, pháp và Tứ Đại. Vì thế nói “tứ diện sung tắc” (bốn phía đều tràn ngập).

Phần thứ hai, “trùng tụng chuyện trong hang hốc để sánh ví Sắc Giới” đã xong.

3.3.1.2.2.2.1.4.3. Trùng tụng chuyện ngoài hang hốc nhằm sánh ví Vô Sắc Giới

3.3.1.2.2.2.1.4.3.1. Nói về các loài bị thiêu đốt

(Kinh) Ngô công, du diên, độc trùng chi loại, vị hỏa sở thiêu, tranh tẩu xuất huyệt, Cưu Bàn Trà quỷ, tùy thủ nhi thực.

(經)蜈蚣蚰蜒，毒蟲之類，為火所燒，爭走出穴，鳩槃茶鬼，隨取而食。

(Kinh: Con rết và cuốn chiếu, các loài trùng độc hại, do bị lửa nung đốt, tranh nhau chạy khỏi hang, loài quỷ Cưu Bàn Trà, tùy tiện bắt lấy ăn).

Chán sợ cái lồng Sắc là chướng ngại thô thiển, vui thích hướng về Vô Sắc, ngỡ là sự lìa thoát tịnh diệu. Vì thế nói “vị hỏa sở thiêu, tranh tẩu xuất huyệt” (bị lửa thiêu, tranh nhau chạy ra khỏi hang). Đã giữ lấy thượng định, sẽ diệt các duyên thuộc cõi dưới. Vì thế nói “Cưu Bàn Trà quỷ, tùy thủ nhi thực” (quỷ Cưu Bàn Trà tùy ý bắt lấy ăn), nhưng nói chung Lợi Sử và Độn Sử đều có thể kham đắc Vô Sắc Định. Nay riêng xét theo sự chán nhàm Độn Sử, chán cõi dưới, cho nên nắm níu cõi trên. Lợi Sử chứng [cảnh giới thuộc] cõi trên, cho nên diệt cõi dưới.

3.3.1.2.2.2.1.4.3.2. Nói về tướng thiêu đốt

(Kinh) Hựu chư ngạ quỷ, đầu thượng hỏa nhiên, cơ khát nhiệt não, châu chướng muộn tẩu.

(經)又諸餓鬼，頭上火然，饑渴熱惱，周慞悶走。

(Kinh: Lại còn các ngạ quỷ, trên đầu lửa bừng cháy, đói khát, nóng bức khổ. Mê mẩn chạy quẩn quanh).

Chư thiên thuộc Tứ Không Thiên hoàn toàn thiếu thức ăn vô lậu, vì thế [sánh ví] như ngạ quỷ. Tuy ở tột đỉnh của tam giới, chẳng tránh khỏi vô thường thiêu đốt. Vì thế như “đầu thượng hỏa nhiên” (trên đầu bị đốt lửa). Không có thức ăn chánh đạo, cho nên đói. Chẳng có nước ép trợ đạo, cho nên khát. Vẫn bị tám khổ vi tế bức bách, cho nên Nhiệt (nóng bức). Vẫn bị các Hoặc vi tế hiện hành, cho nên Não. Vẫn nhiều lượt luân hồi trong sanh tử, chẳng biết lẽ xuất yếu, cho nên nói “châu chướng muộn tẩu” (mê muội chạy quẩn quanh).

Phần thứ ba, “trùng tụng chuyện ở ngoài hang hốc để sánh ví Vô Sắc Giới” đã xong.

3.3.1.2.2.2.1.4.4. Tổng kết các nạn chẳng phải chỉ có một thứ

(Kinh) Kỳ trạch như thị, thậm khả bố úy, độc hại hỏa tai, chúng

nạn phi nhất.

(經)其宅如是，甚可怖畏，毒害火災，眾難非一。

(Kinh: Nhà ấy như thế đó, hết sức đáng sợ hãi, hỏa tai lắm độc hại, các nạn chẳng phải một).

Phần thứ nhất, trùng tụng Tổng Thí đã xong.

3.3.1.2.2.2.1.2. Trùng tụng Biệt Thí

Chia thành ba phần:

- Một là trùng tụng thí dụ trưởng giả thấy lửa.

- Hai là trùng tụng thí dụ “bỏ ghế, dùng xe”.

- Ba là trùng tụng thí dụ bình đẳng ban cho cỗ xe lớn.

Lược đi không trùng tụng thí dụ “chẳng hư vọng”.

3.3.1.2.2.2.1.2.1. Trùng tụng thí dụ trưởng giả thấy lửa

(Kinh) Thị thời trạch chủ, tại môn ngoại lập, văn hữu nhân ngôn: “Nhữ chư tử đẳng, tiên nhân du hý, lai nhập thử trạch. Trĩ tiểu vô tri, hoan ngu nhạo trước”. Trưởng giả văn dĩ, kinh nhập hỏa trạch.

(經)是時宅主，在門外立，聞有人言：「汝諸子等，先因遊戲，來入此宅。稚小無知，歡娛樂著」。長者聞已，驚入火宅。

(Kinh: Khi đó, ông chủ nhà, đang đứng ở ngoài cửa, nghe có người kể rằng: “Các đứa con của ông, trước đó vì chơi đùa, mà vào trong nhà này. Thơ dại, chẳng hiểu biết, vui đùa, rất ưa thích”. Trưởng giả nghe nói xong, kinh hãi vào nhà lửa).

Ba câu đầu trùng tụng người trông thấy. Năm câu kế đó, trùng tụng điều được trông thấy. Hai câu sau cùng, trùng tụng nỗi kinh sợ. Người ở ngoài cửa thuộc địa vị Pháp Thân. “Lập” (Đứng) nghĩa là thường ôm lòng đại bi, muốn cứu chúng sanh, chẳng ngự trên tòa Đệ Nhất Nghĩa Không! Kinh văn trong phần trước (phần Trường Hàng) nói “thấy”, phần kệ tụng nói là “nghe”. Dùng “nghe” thay cho “thấy”, hiển lộ “thấy” và “nghe” chẳng hai! Có người nói: “Pháp là thầy của Phật”, tức là nói đến pháp tam-muội! Nếu nhập tam-muội, sẽ có thể thấy căn cơ. Tam-muội khiến cho Phật trông thấy. Vì thế nói “văn hữu nhân ngôn” (nghe có người nói rằng). “Tiên nhân du hý, lai nhập thử trạch” (Trước đó, do chơi đùa mà vào trong nhà này) có hai nghĩa:

- Một là khi mới phát tâm, liền gọi là Xuất. Chưa dự vào địa vị Bất Thoái, vẫn dấy lên Kiến Tư. Vì thế nói “du hý lai nhập thử trạch” (vui chơi vào trong nhà này).

- Hai là Lý tánh vốn tịnh, chẳng phải là pháp thuộc tam giới. Do vô minh, cho nên dấy lên hý luận, hư vọng có sanh tử. Vì thế nói “do vui chơi mà vào trong nhà này”.

“Trĩ tiểu” (Thơ dại): Chưa đạt đến đại thiện. “Vô tri”: Bị Si Hoặc quấn trói. “Kinh nhập” (Kinh hãi tiến vào): Do đại bi mà ứng hiện.

3.3.1.2.2.2.1.2.2. Trùng tụng thí dụ “bỏ ghế, dùng xe”

3.3.1.2.2.2.1.2.2.1. Trùng tụng chuyện bỏ ghế

Trong phần kết hợp thí dụ với pháp thuộc phần trước, chỉ kết hợp thí dụ với Khuyến môn. Nay chỉ trùng tụng Giới môn, [tuy vậy, ý nghĩa] vẫn hiển hiện lẫn nhau.

(Kinh) Phương nghi cứu tế, linh vô thiêu hại. Cáo dụ chư tử, thuyết chúng hoạn nạn: “Ác quỷ, độc trùng. Tai hỏa mạn diên, chúng khổ thứ đệ, tương tục bất tuyệt. Độc xà, ngoan, phúc, cập chư Dạ Xoa, Cưu Bàn Trà quỷ. Dã can, hồ, cẩu, điêu, thứu, si, kiêu, bách túc chi thuộc, cơ khát não cấp, thậm khả bố úy. Thử khổ nạn xứ, huống phục đại hỏa!” Chư tử vô tri, tuy văn phụ hối, do cố nhạo trước, hy hý bất dĩ.

(經)方宜救濟，令無燒害。告喻諸子，說眾患難：「惡鬼毒蟲，災火蔓延，眾苦次第，相續不絕。毒蛇蚖蝮，及諸夜叉，鳩槃茶鬼。野干狐狗，鵰鷲鴟梟，百足之屬，饑渴惱急，甚可怖畏。此苦難處，況復大火」。諸子無知，雖聞父誨，猶故樂著，嬉戲不已。

(Kinh: Tìm phương cách cứu vớt, để khỏi bị thiêu hại. Bèn khuyên dụ các con, nói rõ các hoạn nạn: “Ác quỷ và trùng độc, lửa tai ương tràn lan. Các khổ theo thứ tự, liên tục chẳng hề dứt. Rắn độc dữ, rắn lục, và các quỷ Dạ Xoa, cùng quỷ Cưu Bàn Trà. Chó rừng, cáo, chồn, chó. Diều, cú, ưng, kên kên, và loài trùng trăm chân, bị đói khát bức bách, rất đáng nên sợ hãi. Đó là chốn khổ nạn, lại còn có lửa dữ!” Các con chẳng hay biết, tuy nghe cha khuyên răn, vẫn ham đắm như cũ, đùa giỡn chẳng hề ngơi).

Bốn bài kệ rưỡi đầu tiên trùng tụng [trưởng giả] toan vận dụng các cách khuyên răn. Bài kệ sau đó, trùng tụng chuyện sử dụng phương cách ấy chẳng đạt hiệu quả. “Phương nghi”: Toan dùng Đại giáo hòng thích hợp tình thế. “Cáo dụ” (Bảo ban, khuyên dụ): Tức là [vận dụng] phương cách khuyên răn, nêu ra các hoạn nạn. “Ác quỷ, độc trùng”: Nêu chung các thứ bị thiêu đốt, tức là chúng sanh có độn sử và lợi sử gồm mười thứ. Ba câu kể từ “tai hỏa mạn diên” (lửa tai ương lan tràn): Nêu chung thế lửa đốt và tướng trạng thiêu đốt. Hai bài kệ nói về rắn độc v.v… nhằm nói cặn kẽ những thứ bị thiêu đốt, tức là liệt kê các thứ Sử lợi, độn, chẳng theo thứ tự. Hai câu kệ từ “thử khổ nạn xứ” (chốn khổ nạn ấy), nhằm tổng kết bằng cách so sánh, nhân quả trong tam giới đã chẳng thể chịu đựng nổi; huống hồ còn có Ngũ Trược dấy lên ư?

“Chư tử vô tri” (Các con chẳng hay biết), tức là chẳng có căn cơ Đại Thừa, chẳng chịu tin nhận. Con đã chấp trước Kiến Tư sâu đậm, cứ chơi đùa chẳng thôi. Cha khuyên răn chẳng thể lay chuyển được; đó chính là ý nghĩa “ngưng dứt sự giáo hóa” [bằng các pháp viên đốn thuộc Đại Thừa].

3.3.1.2.2.2.1.2.2.2. Trùng tụng thí dụ dùng ba loại xe

Lược đi không trùng tụng chuyện cha đã biết trước tâm [ham thích] của các con.

3.3.1.2.2.2.1.2.2.2.1. Trùng tụng chuyện tính nên dùng ba loại xe

(Kinh) Thị thời trưởng giả, nhi tác thị niệm: “Chư tử như thử, ích ngã sầu não. Kim thử xá trạch, vô nhất khả nhạo! Nhi chư tử đẳng, đam miện hy hý, bất thọ ngã giáo, tương vị hỏa hại”. Tức tiện tư duy, thiết chư phương tiện.

(經)是時長者，而作是念：「諸子如此，益我愁惱。今此舍宅，無一可樂！而諸子等，耽湎嬉戲，不受我教，將為火害」。卽便思惟，設諸方便。

(Kinh: Lúc đó, ông trưởng giả, bèn nghĩ như thế này: “Các con như thế đó, khiến ta thêm sầu não. Nay trong nhà lửa này, không chuyện gì đáng vui! Thế mà các con ta, cứ ham đắm giỡn đùa, chẳng nghe lời ta dạy, chắc sẽ bị lửa thiêu”. Ông lập tức suy nghĩ, lập ra các phương tiện).

Bài kệ thứ nhất nêu ra ý tưởng suy nghĩ. Bài kệ kế tiếp, nêu ra nguyên do vận dụng Tiểu pháp: Do [chúng sanh] chấp trước Kiến Tư; vì thế, chỉ có cách vận dụng Tiểu pháp. Hai câu kế đó, nói rõ ý nghĩa vận dụng Tiểu pháp. Nếu chẳng dùng Tiểu pháp thì Đại lẫn Tiểu đều cùng mất. Vì thế nói: “Tương vị hỏa hại” (Sẽ bị lửa làm hại). Hai câu kế đó, [ý nói] thật sự suy nghĩ cách vận dụng Tiểu pháp.

3.3.1.2.2.2.1.2.2.2.2. Trùng tụng lời tán thán ba loại xe hy hữu

(Kinh) Cáo chư tử đẳng: - Ngã hữu chủng chủng, trân ngoạn chi cụ, diệu bảo hảo xa, dương xa, lộc xa, đại ngưu chi xa. Kim tại môn ngoại, nhữ đẳng xuất lai. Ngô vị nhữ đẳng, tạo tác thử xa, tùy ý sở nhạo, khả dĩ du hý.

(經)告諸子等：「我有種種，珍玩之具，妙寶好車，羊車鹿車，大牛之車。今在門外，汝等出來。吾為汝等，造作此車，隨意所樂，可以遊戲」。

(Kinh: Liền bảo các con rằng: - Cha có rất nhiều thứ, đồ chơi đáng vui thích, các xe báu tốt đẹp, xe dê và xe nai, cùng với xe trâu lớn. Nay đang đặt ngoài cửa, các con hãy ra đây. Cha đã vì các con, tạo tác các xe ấy, tùy ý các con thích, bèn có thể dạo chơi).

Bốn câu đầu trùng tụng sự Khuyến Chuyển. Ba câu kế tiếp đó trùng tụng Thị Chuyển (chuyển bằng cách chỉ bày hoặc thị hiện). Câu “nhữ đẳng xuất lai” (các con hãy ra đây) trùng tụng Khuyến Chuyển. Bài kệ sau cùng, trùng tụng sự Chứng Chuyển. “Ta có thể chế tạo xe” tức nghĩa là dẫn điều chính mình đã chứng hòng chứng minh chẳng sai lầm.

3.3.1.2.2.2.1.2.2.2.3. Trùng tụng [chuyện các thứ xe] ấy vừa đúng lòng mong mỏi của các con

(Kinh) Chư tử văn thuyết, như thử chư xa, tức thời bôn cạnh, trì tẩu nhi xuất, đáo ư không địa, ly chư khổ nạn.

(經)諸子聞說，如此諸車，卽時奔競，馳走而出，到於空地，離諸苦難。

(Kinh: Các con nghe cha nói, các xe như thế đó, lập tức tranh giành nhau, rảo chạy ra khỏi cửa, đến được chỗ đất trống, lìa khỏi các khổ nạn).

“Văn thuyết” (Nghe nói): Trùng tụng Văn Huệ. “Bôn cạnh” (Tranh giành): Trùng tụng Tư Huệ và Tu Huệ. “Trì tẩu nhi xuất” (Rảo chạy thoát ra): Trùng tụng Kiến Đế. “Đáo ư không địa” (Đến nơi đất trống): Trùng tụng Vô Học. Hai bài tụng nhằm trùng tụng chuyện “bỏ ghế, dùng xe” để sánh ví cảnh.

3.3.1.2.2.2.1.2.2.3. Trùng tụng thí dụ bình đẳng ban cho cỗ xe lớn

3.3.1.2.2.2.1.2.2.3.1. Trùng tụng thí dụ cha hoan hỷ vì thấy các con thoát nạn

(Kinh) Trưởng giả kiến tử, đắc xuất hỏa trạch. Trụ ư tứ cù, tọa sư tử tòa, nhi tự khánh ngôn: “Ngã kim khoái lạc! Thử chư tử đẳng, sanh dục thậm nan, ngu, tiểu, vô tri, nhi nhập hiểm trạch, đa chư độc trùng, ly mỵ khả úy. Đại hỏa mãnh diễm, tứ diện câu khởi, nhi thử chư tử, tham lạc hy hý. Ngã dĩ cứu chi, linh đắc thoát ly. Thị cố chư nhân! Ngã kim khoái lạc”.

(經)長者見子，得出火宅。住於四衢，坐師子座，而自慶言：「我今快樂！此諸子等，生育甚難，愚小無知，而入險宅，多諸毒蟲，魑魅可畏。大火猛燄，四面俱起，而此諸子，貪樂嬉戲。我已救之，令得脫離。是故諸人！我今快樂」。

(Kinh: Trưởng giả thấy các con, đều thoát khỏi nhà lửa. Ở nơi ngã tư đường, ngồi trên tòa sư tử, vui mừng tự nhủ rằng: “Ta nay vui sướng lắm, các đứa con ta đây, đẻ nuôi rất khó khăn, nhỏ, dại, chẳng hiểu biết, đi vào căn nhà hiểm, có nhiều thứ trùng độc, loài ly mỵ đáng sợ. Lửa to cháy hừng hực, bốn phía đều cháy bùng, nhưng các đứa con này, ham vui cứ đùa giỡn. Nay ta đã cứu được, khiến chúng được thoát lìa. Vì thế, mọi người ơi! Ta nay vui sướng lắm”).

“Trụ ư tứ cù” (Ở nơi ngã tư) biểu thị đã thấy rành rẽ Tứ Đế. “Tọa sư tử tòa” (Ngồi trên tòa sư tử): Chủ nhà thoạt đầu ở ngoài cửa, còn mang nỗi lo âu, sợ hãi, nên nói là “lập” (đứng). Nay thấy con thoát nạn mới chẳng sợ hãi; vì thế nói là “tọa” (ngồi). Phẩm Phương Tiện nói: “Kim ngã hỷ vô úy” (Nay ta vui mừng, không sợ hãi) chính là nghĩa này.

Lại nữa, trước đó, căn cơ Đại Thừa chưa thấu hiểu, nên nói là “lập”. Nay giáo hóa Tiểu Thừa đã hoàn tất, nên nói là “tọa”. “Lập” là ngầm lợi lạc, “tọa” là lợi ích hiển nhiên. “Nhi tự khánh ngôn” (Tự vui mừng, nói rằng): Có căn cơ để có thể hóa độ, cho nên vui mừng. Nơi hai vạn ức chư Phật, đều dạy các căn cơ ấy bằng Đại Thừa, cho nên nói là “sanh”. Trong chặng giữa, dùng pháp Tiểu Thừa để thành thục họ. Vì thế nói là “dục” (nuôi nấng). Trải qua nhiều thời gian nhiều lượt nuôi nấng; vì thế nói là “thậm nan” (rất khó). Thiện căn vẫn còn ít ỏi, cho nên nói là “ngu tiểu” (ngu dại, nhỏ nhoi). Bị vọng Hoặc che lấp, nên nói là “vô tri”. Do vô tri, cho nên dấy lên trược. Dấy trược, ắt chuốc quả. Vì thế nói là “nhập trạch” (vào trong nhà).

Hai câu như “đa chư độc trùng” (nhiều loại độc trùng) v.v… trần thuật chung tướng lợi độn trong tam giới. Hai câu như “đại hỏa mãnh diễm” (lửa to cháy mạnh) v.v… trần thuật chung thế lực của tám khổ trong tam giới. Hai câu “nhi thử chư tử” (nhưng các đứa con này) v.v… nêu ra sự khởi Kiến, khởi ái, chẳng thể tự dẹp trừ. Hai câu “ngã dĩ cứu chi” (ta đã cứu được) v.v… nêu rõ nguyên do [khiến cho trưởng giả] hoan hỷ. Hai câu như “thị cố chư nhân” (vì thế mọi người ơi) tổng kết ý hoan hỷ.

3.3.1.2.2.2.1.2.2.3.2. Trùng tụng thí dụ các con đòi cha ban cho xe

(Kinh) Nhĩ thời chư tử, tri phụ an tọa, giai nghệ phụ sở, nhi bạch phụ ngôn: “Nguyện tứ ngã đẳng, tam chủng bảo xa, như tiên sở hứa. Chư tử xuất lai, đương dĩ tam xa, tùy nhữ sở dục. Kim chánh thị thời, duy thùy cấp dữ”.

(經)爾時諸子，知父安坐，皆詣父所，而白父言：「願賜我等，三種寶車，如前所許。諸子出來，當以三車，隨汝所欲。今正是時，惟垂給與」。

(Kinh: Lúc bấy giờ các con, biết cha đã an tọa, đều cùng đến chỗ cha, mà thưa cùng cha rằng: “Xin cha cho chúng con, ba loại xe quý báu, như cha đã từng hứa. Các con ra khỏi cửa, sẽ cho ba loại xe, tùy lòng con mong muốn. Nay chính là đúng lúc, xin rủ lòng ban cho”).

“Tri phụ an tọa” (Biết cha đã ngồi yên) là lúc đòi xin xe, tương ứng với lúc sắp nói kinh Pháp Hoa. “Giai nghệ phụ sở” (Đều đến chỗ cha): Cung cách đòi xin xe, tương ứng với chuyện trong hội này, mọi người đều dùng tâm cung kính đến chỗ đức Phật. “Nguyện tứ ngã đẳng, tam chủng bảo xa” (Nguyện ban cho các con ba loại xe báu): Tức là chánh thức cầu xin. “Như tiền sở hứa” (Như đã hứa trước đó): Do chấp vào quá khứ mà nghi hiện tại. Trước kia, [đức Phật] nói thật sự có tam thừa, thuận theo lòng ham muốn của con. Nay lại quở trách đó là phương tiện, ắt sẽ rủ lòng ban bố riêng cho con.

3.3.1.2.2.2.1.2.2.3.3. Trùng tụng thí dụ bình đẳng ban xe lớn cho các con

(Kinh) Trưởng giả đại phú, khố tạng chúng đa, kim, ngân, lưu ly, xa cừ, mã não, dĩ chúng bảo vật, tạo chư đại xa, trang hiệu nghiêm sức. Châu táp lan thuẫn, tứ diện huyền linh. Kim thằng giao lạc. Chân châu la võng, trương thi kỳ thượng. Kim hoa chư anh, xứ xứ thùy hạ, chúng thái tạp sức, châu táp vi nhiễu. Nhu nhuyễn tăng khoáng, dĩ vi nhân nhục, thượng diệu tế điệp, giá trị thiên ức. Tiễn bạch tịnh khiết, dĩ phú kỳ thượng. Hữu đại bạch ngưu, phì tráng đa lực, hình thể xu hảo, dĩ giá bảo xa. Đa chư tân tùng, nhi thị vệ chi. Dĩ thị diệu xa, đẳng tứ chư tử.

(經)長者大富，庫藏眾多，金銀瑠璃，硨磲碼碯，以眾寶物，造諸大車，莊校嚴飾。周帀欄楯，四面懸鈴。金繩交絡。真珠羅網，張施其上。金華諸纓，處處垂下，眾綵雜飾，周帀圍繞。柔輭繒纊，以為茵褥，上妙細氎，價值千億。鮮白淨潔，以覆其上。有大白牛，肥壯多力，形體姝好，以駕寶車。多諸儐從，而侍衛之。以是妙車，等賜諸子。

(Kinh: Trưởng giả rất giàu có, kho tàng thật rất nhiều, vàng, bạc và lưu ly, xa cừ với mã não, dùng các vật quý báu, chế tạo các xe lớn, trang hoàng đẹp lộng lẫy. Chung quanh có bao lơn, bốn phía đều treo linh. Dây vàng dùng giăng xen. Mành lưới bằng chân châu, căng che ở phía trên. Hoa vàng, các chuỗi ngọc, treo rủ khắp mọi chỗ. Trang hoàng đủ màu sắc, phủ trọn khắp quanh xe. Dùng lụa là mềm mại, để lót làm nệm ngồi. Vải mềm mịn quý báu, giá trị tới ngàn ức. Trắng trong, rất sạch sẽ, để phủ ở trên nệm. Có trâu trắng to lớn, mập khỏe, lại rất mạnh. Thân hình rất đẹp đẽ, dùng để kéo xe báu. Đông đảo các tôi tớ, theo hầu và hộ vệ. Dùng các xe quý ấy, bình đẳng cho các con).

Hai câu đầu, trùng tụng nguyên do vì sao có các cỗ xe. Sáu bài kệ rưỡi tiếp đó, đều nhằm trùng tụng rõ ràng thể chất của xe. Hai câu sau cùng, nhắc lại ý nghĩa [bình đẳng ban cho các con xe báu], nhưng lược đi chẳng nói đến chuyện tâm cha bình đẳng. Nhưng xe bình đẳng, các con được nhận xe bình đẳng, ắt cái tâm bình đẳng đã rõ rệt rồi! Nhà để chứa đồ vật gọi là Khố (庫), có thể sánh ví lục căn có đủ hết thảy các pháp. Đất chứa vật gọi là Tạng (藏), có thể sánh ví các hạnh trọn đủ hết thảy các pháp. Lại còn Ấm, Giới, Nhập v.v… trọn đủ hết thảy các pháp, có thể sánh ví như Tạng. Xét ra, do Lý như đất. Đạo phẩm, Lục Độ trọn đủ hết thảy các pháp, có thể sánh ví với Khố (kho). Do xét theo Tu giống như nhà, trong mỗi pháp thật sự có đủ hết thảy các hạnh và hết thảy các pháp. Trong mỗi hạnh, trọn đủ hết thảy các pháp và hết thảy các hạnh. Vì thế, gọi là “khố tạng chúng đa” (có nhiều kho tạng), giàu to. Tánh trọn đủ các pháp, gọi chung là “chúng bảo” (các thứ báu).

Từ tánh mà khởi tu thì gọi là “tạo”. Con đông sẽ đi nhiều, xe cũng phải nhiều theo, bèn gọi là “chư” (các). Thể chất của mỗi cỗ xe, không cỗ nào chẳng cao rộng, nên gọi là “đại”. Lại cần phải chỉ bày mới biết, con có tu thì [mới biết], nên gọi là “tạo”. Do trong tánh chẳng có tu, [tuy nói là] “tạo” mà vốn là sẵn có. Đó là bản thể của xe. Từ chữ “trang hiệu” (trang hoàng) trở đi, hàm nghĩa đều trọn đủ các Độ. Bốn câu đầu như vừa mới giải thích. Hai câu “chân châu la võng” (lưới mành chân châu) v.v… trùng tụng lưới mành [che phủ trên xe]. Lòng Từ chẳng phải chỉ có một môn, giống như các mắt lưới. Trong mỗi mắt lưới, đều có một viên chân châu, như các môn Từ đều cùng được gọi là Thật. Hai câu “kim hoa, chư anh” (các chuỗi hoa vàng) trùng tụng chuyện treo các chuỗi hoa rủ xuống, nhằm hiển thị ý nghĩa: Các căn cơ đều vui sướng trọn khắp.

“Chúng thái tạp sức” (Trang hoàng đủ màu sắc) là nói đến các chỗ được [đức Phật] rủ lòng hóa độ. Lập bày phương tiện ứng hiện bất đồng là “châu táp vi nhiễu” (vây khắp chung quanh), tức là nói đến cơ nghi nhiếp hóa chúng sanh chẳng hề khuyết thiếu! “Nhu nhuyễn tăng khoáng” (Lụa là mềm mại) trùng tụng chữ Uyển (婉, mềm mại). “Dĩ vi nhân nhục” (Dùng làm đệm ngồi), trùng tụng chữ Diên (筵, nệm lót ngồi). Bốn câu “thượng diệu tế điệp” (vải mềm mịn quý báu) v.v… trùng tụng hai chữ “trùng phu” (重敷, xếp chồng lên nhiều lớp), ý nói: Các loại Sự Thiền (Thiền Định thuộc về sự tướng) đều chính là Thật Tướng, chẳng giống với các thứ phiền não xen tạp của phàm phu, tiểu quả. Vì thế, “tiễn bạch tịnh khiết thượng diệu” (trắng trẻo, tinh sạch, tốt đẹp nhất)! “Đại bạch ngưu” thì như trong phần trước đã giải thích. “Tân tùng” (儐從) chính là “bộc tùng” (僕從, tôi tớ, người theo hầu). Những điều khác dễ hiểu!

3.3.1.2.2.2.1.2.2.3.4. Trùng tụng thí dụ các con được xe đều hoan hỷ

(Kinh) Chư tử thị thời, hoan hỷ dũng dược, thừa thị bảo xa, du ư tứ phương, hy hý khoái lạc, tự tại vô ngại.

(經)諸子是時，歡喜踴躍，乘是寶車，遊於四方，嬉戲快樂，自在無礙。

(Kinh: Lúc bấy giờ các con, rất vui mừng, hớn hở, ngồi cỗ xe báu ấy, dạo chơi khắp bốn phương, vui chơi rất sung sướng, tự tại chẳng ngăn ngại).

Nương vào diệu huệ Trung Đạo, theo chiều ngang dạo chơi bốn thứ Tứ Môn, bốn thứ Tứ Đế, theo chiều dọc trải qua bốn mươi mốt địa

vị, chứng Tứ Đức “thường, lạc, ngã, tịnh” rốt ráo.

Phần thứ nhất, “trùng tụng thí dụ” đã xong.

3.3.1.2.2.2.2. Trùng tụng nhằm đối ứng thí dụ với pháp

3.3.1.2.2.2.2.1. Đối ứng tổng thí

3.3.1.2.2.2.2.1.1. Đối ứng thí dụ về trưởng giả với pháp

(Kinh) Cáo Xá Lợi Phất! Ngã diệc như thị, chúng thánh trung tôn, thế gian chi phụ.

(經)告舍利弗！我亦如是，眾聖中尊，世間之父。

(Kinh: Bảo với Xá Lợi Phất! Ta cũng như thế đó, tôn quý trong các thánh, là cha của thế gian).

Câu “ngã diệc như thị” (ta cũng giống như thế) trùng tụng địa vị và danh hiệu. Hai câu kế đó, trùng tụng đối ứng danh và hạnh với pháp, đồng thời tán thán đức.

3.3.1.2.2.2.2.1.2. Trùng tụng nhằm kết hợp thí dụ “năm trăm người” với pháp

Phần này kèm thêm ý nghĩa “ba mươi đứa con”.

(Kinh) Nhất thiết chúng sanh, giai thị ngô tử, thâm trước thế lạc, vô hữu huệ tâm.

(經)一切眾生，皆是吾子，深著世樂，無有慧心。

(Kinh: Hết thảy các chúng sanh, đều là con của ta, chấp sâu thế gian lạc, chẳng có tâm trí huệ).

“Nhất thiết” (Hết thảy) chỉ năm đường trong tam giới. “Ba mươi” là con thuộc về duyên nhân, “nhất thiết” là con thuộc về chánh nhân.

3.3.1.2.2.2.2.1.3. Trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của toàn thể ngôi nhà và ý nghĩa “một cửa”

(Kinh) Tam giới vô an, do như hỏa trạch.

(經)三界無安，猶如火宅。

(Kinh: Tam giới chẳng yên ổn, ví như nhà lửa cháy).

3.3.1.2.2.2.2.1.4. Trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của chuyện lửa bốc cháy

(Kinh) Chúng khổ sung mãn, thậm khả bố úy, thường hữu sanh lão, bệnh tử ưu hoạn. Như thị đẳng hỏa, xí nhiên bất tức.

(經)眾苦充滿，甚可怖畏，常有生老，病死憂患。如是等火，熾然不息。

(Kinh: Các nỗi khổ đầy dẫy, rất đáng nên kinh sợ, thường có sanh và lão, bệnh, chết cùng lo sầu. Các thứ lửa như thế, cháy hừng hực chẳng ngơi).

Hai câu đầu nhằm nêu bày [các sự khổ và nỗi kinh hãi]. Hai câu kế đó giải thích, hai câu cuối nhằm kết lại.

Phần thứ nhất, trùng tụng kết hợp Tổng Thí với ý nghĩa biểu thị pháp đã xong.

3.3.1.2.2.2.2.2. Trùng tụng kết hợp Biệt Thí với pháp

3.3.1.2.2.2.2.2.1. Trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của “thấy lửa”

(Kinh) Như Lai dĩ ly, tam giới hỏa trạch, tịch nhiên nhàn cư, an xử lâm dã. Kim thử tam giới, giai thị ngã hữu. Kỳ trung chúng sanh, tất thị ngô tử. Nhi kim thử xứ, đa chư hoạn nạn, duy ngã nhất nhân, năng vi cứu hộ.

(經)如來已離，三界火宅，寂然閑居，安處林野。今此三界，皆是我有。其中眾生，悉是吾子。而今此處，多諸患難，唯我一人，能為救護。

(Kinh: Như Lai đã lìa khỏi, ngôi nhà lửa tam giới, nhàn cư trong thanh vắng, ở yên nơi đồng, rừng. Nay cả tam giới này, đều cùng thuộc về ta. Chúng sanh ở trong đó, đều là con của ta. Nhưng nay nơi chốn này, có nhiều nỗi hoạn nạn, chỉ riêng một mình ta, có thể cứu giúp họ).

Bài kệ đầu tiên trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của chủ thể có thể trông thấy (năng kiến). Chính vì vương tam-muội vắng lặng, tịch mà thường chiếu; cho nên có thể thấy. Sáu câu kế tiếp trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của những điều được trông thấy (sở kiến). Hai câu sau cùng, trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của chuyện trưởng giả kinh hãi vào trong nhà lửa.

3.3.1.2.2.2.2.2.2. Trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của chuyện “bỏ ghế, dùng xe”

3.3.1.2.2.2.2.2.2.1 Trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của chuyện bỏ ghế

(Kinh) Tuy phục giáo chiếu, nhi bất tín thọ, ư chư dục nhiễm, tham trước thâm cố.

(經)雖復教詔，而不信受，於諸欲染，貪著深故。

(Kinh: Dẫu ta đã dạy bảo, nhưng họ chẳng tin nhận. Đối với các dục nhiễm, tham đắm đã rất sâu).

Câu thứ nhất trùng tụng ý nghĩa suy tính [dùng pháp nào] thích hợp [để hóa độ]. Câu thứ hai nhắc lại ý [dùng các Đại pháp để hóa độ] đều chẳng được! Hai câu cuối giải thích nguyên do “vì chúng sanh chẳng tin”; và cũng bao hàm ý nghĩa “thôi hóa độ”.

3.3.1.2.2.2.2.2.2.2. Trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của chuyện “dùng xe để tiếp dẫn”

(Kinh) Dĩ thị phương tiện, vị thuyết tam thừa, linh chư chúng sanh, tri tam giới khổ, khai thị diễn thuyết, xuất thế gian đạo. Thị chư tử đẳng, nhược tâm quyết định, cụ túc Tam Minh, cập lục thần thông, hữu đắc Duyên Giác, bất thoái Bồ Tát.

(經)以是方便，為說三乘，令諸眾生，知三界苦，開示演說，出世間道。是諸子等，若心決定，具足三明，及六神通，有得緣覺，不退菩薩。

(Kinh: Do bởi phương tiện ấy, vì họ nói tam thừa, khiến cho các chúng sanh, biết tam giới là khổ, khai thị và diễn nói, đạo xuất ly thế gian. Nếu các đứa con ấy, tâm đều đã quyết định, trọn đủ ba thứ Minh, và sáu món thần thông, có kẻ đắc Duyên Giác, hoặc bất thoái Bồ Tát).

Hai câu đầu trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của việc suy tính vận dụng tam thừa. Bốn câu kế tiếp trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của việc khen ngợi ba loại xe hy hữu. Sáu câu cuối trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của chuyện [ba loại xe] phù hợp mong ước của các con. “Nhược tâm quyết định” (Nếu tâm quyết định): Trùng tụng chung các địa vị chứng đắc trong tam thừa. Bốn câu từ “cụ túc” (đầy đủ) trở đi, riêng trùng tụng khi các địa vị tam thừa tranh nhau thoát khỏi tam giới, thông với ý nghĩa bất thoái và ba giáo trước.

Phần thứ hai, “trùng tụng chuyện bỏ ghế, dùng xe” đã xong.

3.3.1.2.2.2.2.2.2.3. Trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của chuyện bình đẳng ban cho [các con] cỗ xe lớn

3.3.1.2.2.2.2.2.2.3.1. Trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của chuyện bình đẳng ban cho

(Kinh) Nhữ Xá Lợi Phất! Ngã vị chúng sanh, dĩ thử thí dụ, thuyết nhất Phật Thừa. Nhữ đẳng nhược năng, tín thọ thị ngữ, nhất thiết giai đương, thành đắc Phật đạo.

(經)汝舍利弗！我為眾生，以此譬喻，說一佛乘。汝等若能，信受是語，一切皆當，成得佛道。

(Kinh: Này ông Xá Lợi Phất! Ta đã vì chúng sanh, sử dụng thí dụ này, để nói một Phật Thừa. Nếu các ông có thể, tin nhận lời nói này, thì hết thảy sẽ đều, được thành tựu Phật đạo).

Trước hết, trùng tụng ý nghĩa “[tất cả] đều là con của ta, bình đẳng ban cho Đại Thừa”, cho đến “đều dùng sự diệt độ của Như Lai để giúp họ diệt độ”, tương ứng với tâm bình đẳng.

(Kinh) Thị thừa vi diệu, thanh tịnh đệ nhất, ư chư thế gian, vi vô hữu thượng. Phật sở duyệt khả, nhất thiết chúng sanh, sở ưng xưng tán, cúng dường, lễ bái.

(經)是乘微妙，清淨第一，於諸世間，為無有上。佛所悅可，一切眾生，所應稱讚，供養禮拜。

(Kinh: Phật Thừa này vi diệu, là thanh tịnh bậc nhất, ở trong các thế gian, không gì hơn được nữa. Được chư Phật ưa thích, hết thảy các chúng sanh, đều phải nên ca ngợi, cúng dường và lễ bái).

Đây chính là trùng tụng nhất tướng, nhất chủng. “Được các đức thánh ca ngợi” vì có thể sanh ra niềm vui tịnh diệu bậc nhất, ứng hợp với thể chất của các cỗ xe [được nói trong thí dụ].

(Kinh) Vô lượng ức thiên, chư lực giải thoát, Thiền Định trí huệ, cập Phật dư pháp, đắc như thị thừa.

(經)無量億千，諸力解脫，禪定智慧，及佛餘法，得如是乘。

(Kinh: Có vô lượng ức ngàn, các lực và giải thoát, Thiền Định với trí huệ, và các Phật pháp khác, đạt được thừa như thế).

Đây là trùng tụng ý nghĩa “ta có vô lượng vô biên các pháp tạng trí huệ, lực, vô úy v.v… của chư Phật”, tương ứng với nguyên do có xe.

Phần thứ nhất, “trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của việc bình đẳng ban cho” đã xong.

3.3.1.2.2.2.2.2.2.3.2. Trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của thí dụ các con hoan hỷ

(Kinh) Linh chư tử đẳng, nhật dạ kiếp số, thường đắc du hý, dữ chư Bồ Tát, cập Thanh Văn chúng, thừa thử bảo thừa, trực chí đạo tràng. Dĩ thị nhân duyên, thập phương đế cầu, cánh vô dư thừa, trừ Phật phương tiện.

(經)令諸子等，日夜劫數，常得遊戲，與諸菩薩，及聲聞眾，乘此寶乘，直至道場。以是因緣，十方諦求，更無餘乘，除佛方便。

(Kinh: Khiến cho các đứa con, ngày đêm trải kiếp số, thường luôn được vui chơi, cùng với các Bồ Tát, và các bậc Thanh Văn, ngồi trên xe báu ấy, đến thẳng chốn đạo tràng. Do bởi nhân duyên đó, tìm kỹ khắp mười phương, chẳng có thừa nào khác, trừ Phật nói phương tiện).

Bảy câu đầu chỉ ra ai nấy đều đạt được Đại Thừa pháp hỷ. Bốn câu sau tổng kết khuyến tín. “Nhật dạ” (Ngày đêm): Vừa mới đạt được trí quang Trung Đạo từ tri kiến của Phật, giống như “ban ngày”; các thứ vô minh hãy còn, giống như “ban đêm”. Tự đạt được trí Trung Đạo như ban ngày, từ bi vào trong sanh tử như đêm. Thường hành hai pháp; vì thế nói là “du hý”. Rộng hóa độ tam thừa cùng đạt được Nhất Thừa, vì thế nói “dữ chư Bồ Tát cập Thanh Văn chúng, thừa thử bảo thừa” (cùng với các vị Bồ Tát và hàng Thanh Văn ngồi xe báu ấy). Thừa ấy viên đốn, chẳng có tướng cong vạy. Vì thế nói “trực chí đạo tràng” (đến thẳng đạo tràng). Kế đó, tổng kết nhân duyên “chỉ có một thừa duy nhất, chẳng có ba thừa”, ý nghĩa dễ hiểu.

Phần thứ ba, trùng tụng ý nghĩa biểu pháp của “bình đẳng ban cho cỗ xe lớn” đã xong!

3.3.1.2.2.2.2.2.2.4. Trùng tụng nhằm đối ứng “vô hư vọng” với pháp

(Kinh) Cáo Xá Lợi Phất! Nhữ chư nhân đẳng, giai thị ngô tử, ngã tắc thị phụ. Nhữ đẳng lũy kiếp, chúng khổ sở thiêu, ngã giai tế bạt, linh xuất tam giới. Ngã tuy tiên thuyết, nhữ đẳng diệt độ, đản tận sanh tử, nhi thật bất diệt. Kim sở ưng tác, duy Phật trí huệ. Nhược hữu Bồ Tát, ưng thị chúng trung, năng nhất tâm thính, chư Phật thật pháp. Chư Phật Thế Tôn, tuy dĩ phương tiện, sở hóa chúng sanh, giai thị Bồ Tát.

(經)告舍利弗！汝諸人等，皆是吾子，我則是父。汝等累劫，眾苦所燒，我皆濟拔，令出三界。我雖先說，汝等滅度，但盡生死，而實不滅。今所應作，唯佛智慧。若有菩薩，於是眾中，能一心聽，諸佛實法。諸佛世尊，雖以方便，所化眾生，皆是菩薩。

(Kinh: Bảo với Xá Lợi Phất! Toàn thể nhóm các ông, đều là con của ta, còn ta chính là cha. Các ông trải nhiều kiếp, bị các khổ nung đốt. Ta đều cứu vớt cho, khiến thoát khỏi tam giới. Tuy ta trước kia nói, các ông đều diệt độ, chỉ là hết sanh tử, chẳng phải thật diệt độ! Nay việc phải nên làm, chỉ có trí huệ Phật. Nếu có Bồ Tát nào, ở trong đại chúng này, có thể nhất tâm nghe, thật pháp của chư Phật. Các vị Phật Thế Tôn, tuy đều dùng phương tiện, hòng hóa độ chúng sanh, đều thành Bồ Tát cả!)

Bốn câu đầu trước hết xác định tình cha con thiên tánh tương quan tột bậc! Tức là trùng tụng ý “Như Lai cũng giống như thế, chẳng có hư vọng”. Bốn câu kế tiếp, trùng tụng ý “thoạt đầu nói tam thừa để dẫn dắt chúng sanh”. Mười bốn câu kế đó trùng tụng ý “sau đó, chỉ dùng Đại Thừa để độ thoát”.

(Kinh) Nhược nhân tiểu trí, thâm trước ái dục, vị thử đẳng cố, thuyết ư Khổ Đế. Chúng sanh tâm hỷ, đắc vị tằng hữu. Phật thuyết Khổ Đế, chân thật vô dị. Nhược hữu chúng sanh, bất tri khổ bổn, thâm trước khổ nhân, bất năng tạm xả. Vị thị đẳng cố, phương tiện thuyết đạo: Chư khổ sở nhân, tham dục vi bổn. Nhược diệt tham dục, vô sở y chỉ? Diệt tận chư khổ, danh đệ tam đế. Vị Diệt Đế cố, tu hành ư đạo, ly chư khổ phược, danh đắc giải thoát.

(經)若人小智，深著愛欲，為此等故，說於苦諦。眾生心喜，得未曾有。佛說苦諦，真實無異。若有眾生，不知苦本，深著苦因，不能暫捨。為是等故，方便說道：諸苦所因，貪欲為本。若滅貪欲，無所依止？滅盡諸苦，名第三諦。為滅諦故，修行於道，離諸苦縛，名得解脫。

(Kinh: Nếu là kẻ trí nhỏ, chấp ái dục sâu đậm, ta vì hạng người ấy, nói ra lý Khổ Đế. Chúng sanh nghe vui mừng, được điều chưa từng có. Đức Phật nói Khổ Đế, chân thật, chẳng sai khác. Nếu có chúng sanh nào, chẳng biết cội gốc khổ, chấp khổ nhân sâu đậm, chẳng thể tạm bỏ được. Sẽ vì hạng người ấy, phương tiện để nói đạo: Trong các nhân gây khổ, tham dục là cội gốc. Nếu diệt trừ tham dục, khổ còn nương vào đâu? Diệt sạch hết các khổ, gọi là Đế thứ ba. Do vì Diệt Đế ấy, mà tu hành nơi Đạo, lìa khỏi khổ trói buộc, thì gọi là “giải thoát”).

Đây là trùng tụng ý “chẳng phải là trọn hết chúng sanh đều có thể thọ trì pháp Đại Thừa”. Do đó, đức Phật dùng sức phương tiện, vì họ nói Sanh Diệt Tứ Đế. Cội gốc của Khổ chính là Tập Đế. “Phương tiện thuyết đạo”: Vẫn là nói phương tiện. “Đệ tam đế” chính là Diệt Đế. Những điều khác dễ hiểu!

(Kinh) Thị nhân ư hà, nhi đắc giải thoát? Đản ly hư vọng, danh vi giải thoát. Kỳ thật vị đắc, nhất thiết giải thoát! Phật thuyết thị nhân, vị thật diệt độ, tư nhân vị đắc, vô thượng đạo cố! Ngã ý bất dục, linh chí diệt độ. Ngã vi pháp vương, ư pháp tự tại. An ổn chúng sanh, cố hiện ư thế.

(經)是人於何，而得解脫？但離虛妄，名為解脫。其實未得，一切解脫！佛說是人，未實滅度，斯人未得，無上道故！我意不欲，令至滅度。我為法王，於法自在。安隱眾生，故現於世。

(Kinh: Người ấy nơi pháp nào, mà đạt được giải thoát? Chỉ là lìa hư vọng, bèn gọi là “giải thoát”. Thật ra, chưa đạt được, hết thảy các giải thoát! Đức Phật nói kẻ đó, chưa thật sự diệt độ, vì kẻ đó chưa đắc, đạo quả vô thượng vậy! Ý của ta chẳng muốn, khiến người đó diệt độ. Ta là đấng pháp vương, nơi pháp được tự tại. Vì an ổn chúng sanh, mà xuất hiện trong đời).

Đây là trùng tụng ý “Như Lai có vô lượng pháp tạng ‘trí huệ, lực, vô sở úy’ v.v… Có thể ban pháp Đại Thừa cho hết thảy chúng sanh”. “Đản ly hư vọng” (Chỉ lìa hư vọng) tức là lìa Kiến Tư. “Nhất thiết giải thoát” (Hết thảy các giải thoát) tức Đại Niết Bàn của Như Lai. “Vị thật diệt độ” (Chưa thật sự diệt độ): Biến Dịch sanh tử vẫn còn. “Vô thượng đạo”: Nhất Thiết Chủng Trí. Pháp vương xuất hiện trong cõi đời để an ủi chúng sanh, hứa ba mà ban một, há có hư vọng? Phần trùng tụng đã xong. Trong bốn đoạn lớn của phần Thí Thuyết Châu, phần đầu tiên là thí dụ khai tam hiển nhất, có thỉnh, có đáp. Trong phần đáp có ba đoạn.

Phần chánh yếu nói về Thí Thuyết đã xong.

3.3.1.3. Khuyến tín lưu thông

“Tín” là tin vào lời Phật dạy “đối với các đối tượng nào chớ nên nói [khai tam, hiển nhất]”. “Khuyến” là khuyên [tin nhận] đối tượng nào thì có thể lưu truyền hay chẳng lưu truyền pháp này. Do có hai nghĩa ấy, cho nên nói là “khuyến tín”.

3.3.1.3.1. Nêu bày cả hai ý nghĩa [khi nào nên tuyên nói và khi nào chớ nên nói]

(Kinh) Nhữ Xá Lợi Phất! Ngã thử pháp ấn, vị dục lợi ích, thế gian cố thuyết. Tại sở du phương, vật vọng tuyên truyền.

(經)汝舍利弗！我此法印，為欲利益，世間故說。在所遊方，勿妄宣傳。

(Kinh: Này ông Xá Lợi Phất! Pháp ấn này của ta, vì muốn tạo lợi ích, cho thế gian nên nói, các chỗ ông đi qua, chớ tùy tiện tuyên truyền).

Bốn câu đầu nêu rõ [lúc nào] có thể nói hoặc chớ nên nói [pháp này]. Vì lợi ích thế gian mà nói ra pháp ấn Thật Tướng này của ta. Như trong bốn mươi mấy năm, lúc chưa nói ra là vì năm ngàn người chưa lui về, cho nên chẳng nói. Hai câu kế đó, chỉ ra: Đối với đối tượng nào thì có thể hay chẳng thể lưu truyền pháp này, chớ nên tuyên truyền bừa bãi. Đối với kẻ ác mà cứ cưỡng nói, sẽ khiến cho họ đọa khổ! Đối với người thiện mà chẳng nói, sẽ khiến cho họ lầm lỡ, chẳng đạt được niềm vui này. Do lòng đại bi thương xót kẻ ác, cho nên chẳng nói với họ. Do lòng đại từ nghĩ đến người thiện, hãy nên nói cho họ biết. Xét ra đoạn văn này, chính là đức Phật đã phó chúc ngài Thân Tử (Xá Lợi Phất) như thế, tức là giống như Nhật Nguyệt Đăng Minh Phật phó chúc ngài Diệu Quang. Còn như ngài Thân Tử nhập diệt trước Phật, bất quá là tiểu cơ thấy như thế. Ngày nay được nghe Pháp Hoa, há chẳng phải là do sức lưu thông của ngài Thân Tử ư?

3.3.1.3.2. Giải thích

3.3.1.3.2.1. Giải thích đối với ai có thể nói, và đối với ai chớ nên nói

(Kinh) Nhược hữu văn giả, tùy hỷ đảnh thọ, đương tri thị nhân, A Duy Việt Trí. Nhược hữu tín thọ, thử kinh pháp giả, thị nhân dĩ tằng, kiến quá khứ Phật, cung kính cúng dường, diệc văn thị pháp. Nhược nhân hữu năng, tín nhữ sở thuyết, tắc vi kiến ngã, diệc kiến ư nhữ, cập tỳ-kheo tăng, tịnh chư Bồ Tát. Tư Pháp Hoa kinh, vị thâm trí thuyết. Thiển thức văn chi, mê hoặc bất giải. Nhất thiết Thanh Văn, cập Bích Chi Phật, ư thử kinh trung, lực sở bất cập. Nhữ Xá Lợi Phất! Thượng ư thử kinh, dĩ tín đắc nhập, huống dư Thanh Văn. Kỳ dư Thanh Văn, tín Phật ngữ cố, tùy thuận thử kinh, phi kỷ trí phận.

(經)若有聞者，隨喜頂受，當知是人，阿惟越致。若有信受， 此經法者，是人已曾，見過去佛，恭敬供養，亦聞是法。若人有能，信汝所說，則為見我，亦見於汝，及比丘僧，幷諸菩薩。斯法華經，為深智說。淺識聞之，迷惑不解。一切聲聞，及辟支佛，於此經中，力所不及。汝舍利弗！尚於此經，以信得入，況餘聲聞。其餘聲聞，信佛語故，隨順此經，非己智分。

(Kinh: Nếu có ai được nghe, tùy hỷ, kính cẩn nhận, hãy nên biết người đó, là A Duy Việt Trí. Nếu có ai tin nhận, kinh pháp vô thượng này, người ấy ắt đã từng, thấy chư Phật quá khứ, cung kính cùng cúng dường, và cũng nghe pháp này. Nếu người nào có thể, tin tưởng lời ông nói, tức là đã thấy ta, cũng như đã thấy ông, và thấy tỳ-kheo tăng, cùng các vị Bồ Tát. Phật vì người trí sâu, nói kinh Pháp Hoa này. Kẻ thức cạn nghe đến, mê hoặc, chẳng hiểu được! Hết thảy các Thanh Văn, cùng với Bích Chi Phật, đối với kinh pháp này, sức họ chẳng hiểu được. Ông Xá Lợi Phất ơi! Chính ông với kinh này, còn do tin mà vào, huống các Thanh Văn khác! Những vị Thanh Văn khác, do tin tưởng lời Phật, bèn tùy thuận kinh này, chẳng do trí của họ).

Đây là nói rõ tướng trạng lợi ích thế gian của Như Lai, luận định chung thì là lợi ích trong ba đời. Luận định riêng biệt thì là bàn về hàng Nhị Thừa sanh lòng tin. Bài kệ thứ nhất chính là xét theo sự lợi ích trong hiện tại để nói. A Duy Việt Trí (Avaivartika) trong tiếng Phạn, được phương này dịch là Bất Thoái. Sáu câu kế tiếp, xét theo điều thiện trong quá khứ để nói. Sáu câu kế tiếp, xét theo điều thiện trong vị lai mà nói. Kinh văn trong phần sau có nói: “Nhược thâm tín giải giả, kiến Phật thường tại Linh Thứu” (Nếu người tin hiểu sâu, sẽ thấy Phật thường tại Linh Thứu) chính là nghĩa này. Bốn câu kế tiếp, tổng kết phần trước hòng dẫn khởi phần sau: Như Lai quán thấy bậc trí sâu đạt được lợi ích trong ba đời; do đó, Ngài vì họ nói [kinh Pháp Hoa]. “Thiển thức bất giải” (Kẻ hiểu biết nông cạn sẽ chẳng hiểu), sẽ chẳng vì kẻ đó nói. Ba bài kệ sau cùng, minh xác: Nhị Thừa do tín mà nhập. “Phi kỷ trí phận” (Chẳng do trí huệ của chính mình): Người thật sự đắc A La Hán ắt tin lời Phật. Vì thế, dẫu là người trí yếu kém, vẫn có thể nói với người ấy. Còn như năm ngàn kẻ tăng thượng mạn, đức Phật chẳng nói với họ.

3.3.1.3.2.2. Giải thích đối với đối tượng nào có thể lưu truyền, đối tượng nào thì đừng nên

3.3.1.3.2.2.1. Xét theo đại bi môn, đừng nói với kẻ ác

(Kinh) Hựu Xá Lợi Phất! Kiêu mạn, giải đãi, kế ngã kiến giả, mạc thuyết thử kinh. Phàm phu thiển thức, thâm trước ngũ dục, văn bất năng giải, diệc vật vị thuyết. Nhược nhân bất tín, hủy báng thử kinh, tắc đoạn nhất thiết, thế gian Phật chủng.

(經)又舍利弗！憍慢懈怠，計我見者，莫說此經。凡夫淺識，深著五欲，聞不能解，亦勿為說 。若人不信，毀

謗此經，則斷一切，世間佛種。

(Kinh: Ông Xá Lợi Phất ơi! Với kẻ kiêu, lười nhác, chấp trước nơi ngã kiến, chớ nên nói kinh này. Với phàm phu hiểu cạn, chấp sâu nơi ngũ dục, nghe rồi chẳng thể hiểu, cũng chớ nói kinh này. Nếu kẻ nào chẳng tin, hủy báng kinh điển này, chính là đoạn hết thảy, Phật chủng của thế gian).

Những điều được tuyên thuyết trong kinh này thuần luận bàn Thật Tướng. Dùng ấn Thật Tướng để in vào trọn khắp các pháp, cho nên khiến cho điều thiện bé tí, điều hiểu biết nhỏ nhoi đều cùng trở thành duyên. Nhưng người Kiến Tư nặng nề, nghe [pháp này], sẽ phạm hai lỗi: Một là chẳng tin; hai là hiểu lầm. Nói “chẳng tin” là do trí nông cạn, chấp Quyền, nghi Thật. Nói “hiểu lầm” là do chấp vào kinh văn, thẳng thừng coi chấp trước “thường, lạc, ngã, tịnh” của ngoại đạo chẳng khác viên lý. Ví như [thí dụ] gã thầy thuốc cũ chuyên dùng sữa độc để chữa bệnh [trong kinh Niết Bàn]. Hai lỗi ấy cùng gọi là “hủy báng kinh này”, đều đoạn Phật chủng trong thế gian. Vì lẽ nào vậy? Kinh này dùng duyên nhân và liễu nhân để làm Phật chủng. Nếu chấp Quyền, nghi Thật, sẽ chẳng tin “do điều thiện nhỏ mà thành Phật”. Đấy là đoạn duyên nhân chủng trong thế gian, mà cũng là tự đoạn liễu nhân chủng. Nếu hiểu lầm thường lạc, tức là [giống như gã thầy thuốc dốt được nói trong kinh Niết Bàn] chẳng biện định sữa tốt hay xấu, chính là đoạn liễu nhân chủng trong thế gian. Lại tự nói “Hoặc chính là Bát Nhã, nghiệp chính là giải thoát, chẳng còn tu các thiện pháp”, cũng là tự đoạn duyên nhân chủng. Nay bài kệ đầu tiên nói về kẻ Kiến Hoặc nặng nề. Bài kệ kế tiếp nói về Tư Hoặc nặng nề. Bài kệ sau cùng nêu chung hai lỗi.

(Kinh) Hoặc phục tần túc, nhi hoài nghi hoặc. Nhữ đương thính thuyết, thử nhân tội báo: Nhược Phật tại thế, nhược diệt độ hậu, kỳ hữu phỉ báng, như tư kinh điển. Kiến hữu độc tụng, thư trì kinh giả, khinh tiện tăng tật, nhi hoài kết hận. Thử nhân tội báo, nhữ kim phục thính. Kỳ nhân mạng chung, nhập A Tỳ ngục, cụ túc nhất kiếp. Kiếp tận cánh sanh, như thị triển chuyển, chí vô số kiếp. Tùng địa ngục xuất, đương đọa súc sanh. Nhược cẩu, dã can, kỳ hình khốt sấu, lê thảm giới lại, nhân sở xúc nhiễu. Hựu phục vi nhân, chi sở ố tiện, thường khốn cơ khát, cốt nhục khô kiệt. Sanh thọ sở độc. Tử bị ngõa thạch. Đoạn Phật chủng cố, thọ tư tội báo. Nhược tác trách đà, hoặc sanh lư trung, thân thường phụ trọng, gia chư trượng chủy. Đản niệm thủy thảo, dư vô sở tri. Báng tư kinh cố, hoạch tội như thị. Hữu tác dã can, lai nhập tụ lạc. Thân thể giới lại, hựu vô nhất mục, vị chư đồng tử, chi sở đả trịch, thọ chư khổ thống. Hoặc thời trí tử. Ư thử tử dĩ, cánh thọ mãng thân. Kỳ hình trường đại, ngũ bách do-tuần, lung ngãi vô túc, uyển chuyển phúc hành. Vị chư tiểu trùng, chi sở táp thực. Trú dạ thọ khổ, vô hữu hưu tức. Báng tư kinh cố, hoạch tội như thị. Nhược đắc vi nhân, chư căn ám độn. Toa lậu loan tích, manh lung bối ủ. Hữu sở ngôn thuyết, nhân bất tín thọ. Khẩu khí thường xú, ly mỵ sở trước. Bần cùng, hạ tiện, vị nhân sở sử, đa bệnh, tiêu sấu. Vô sở y hỗ. Tuy thân phụ nhân, nhân bất tại ý. Nhược hữu sở đắc, tầm phục vong thất. Nhược tu y đạo, thuận phương trị bệnh, cánh tăng tha tật, hoặc phục trí tử. Nhược tự hữu bệnh, vô nhân cứu liệu. Thiết phục lương dược, nhi phục tăng kịch. Nhược tha phản nghịch, sao kiếp thiết đạo. Như thị đẳng tội, hoạnh ly kỳ ương. Như tư tội nhân, vĩnh bất kiến Phật, chúng thánh chi vương, thuyết pháp giáo hóa. Như tư tội nhân, thường sanh nạn xứ, cuồng lung tâm loạn, vĩnh bất văn pháp. Ư vô số kiếp, như Hằng hà sa, sanh triếp lung á, chư căn bất cụ, thường xử địa ngục, như du viên quán. Tại dư ác đạo, như kỷ xá trạch. Đà, lư, trư, cẩu, thị kỳ hành xứ. Báng tư kinh cố, hoạch tội như thị. Nhược đắc vi nhân, lung, manh, ấm, á, bần cùng chư suy, dĩ tự trang nghiêm. Thủy thũng, càn tiêu, giới lại, ung thư. Như thị đẳng bệnh, dĩ vi y phục. Thân thường xú xứ, cấu uế bất tịnh. Thâm trước ngã kiến. Tăng ích sân khuể. Dâm dục xí thịnh, bất trạch cầm thú. Báng tư kinh cố, hoạch tội như thị. Cáo Xá Lợi Phất! Báng tư kinh giả, nhược thuyết kỳ tội, cùng kiếp bất tận. Dĩ thị nhân duyên, ngã cố ngữ nhữ, vô trí nhân trung, mạc thuyết thử kinh.

(經)或復顰蹙，而懷疑惑。汝當聽說，此人罪報：若佛在世，若滅度後，其有誹謗，如斯經典。見有讀誦，書持經者，輕賤憎嫉，而懷結恨。此人罪報，汝今復聽。其人命終，入阿鼻獄，具足一劫。劫盡更生，如是展轉，至無數劫。從地獄出，當墮畜生。若狗野干，其形𩑔瘦，黧黮疥癩，人所觸嬈。又復為人，之所惡賤，常困饑渴，骨肉枯竭。生受楚毒。死被瓦石。斷佛種故，受斯罪報。若作馲駝，或生驢中，身常負重，加諸杖捶。但念水草，餘無所知。謗斯經故，獲罪如是。有作野干，來入聚落。身體疥癩，又無一目，為諸童子，之所打擲，受諸苦痛。或時致死。於此死已，更受蟒身。其形長大，五百由旬，聾騃無足，宛轉腹行。為諸小蟲，之所咂食。晝夜受苦，無有休息。謗斯經故，獲罪如是。若得為人，諸根闇鈍。矬陋𤼣躄，盲聾背傴。有所言說，人不信受。口氣常臭，魑魅所著。貧窮下賤，為人所使，多病痟瘦。無所依怙。雖親附人，人不在意。若有所得，尋復忘失。若修醫道，順方治病，更增他疾，或復致死。若自有病，無人救療。設服良藥，而復增劇。若他反逆，抄劫竊盜。如是等罪，橫罹其殃。如斯罪人，永不見佛，眾聖之王，說法教化。如斯罪人，常生難處，狂聾心亂，永不聞法。於無數劫，如恒河沙，生輒聾瘂，諸根不具，常處地獄，如遊園觀。在餘惡道，如己舍宅。駝驢豬狗，是其行處。謗斯經故，獲罪如是。若得為人，聾盲瘖瘂，貧窮諸衰，以自莊嚴。水腫乾痟，疥癩癰疽。如是等病，以為衣服。身常臭處，垢穢不淨。深著我見。增益瞋恚。淫欲熾盛，不擇禽獸。謗斯經故，獲罪如是。告舍利弗！謗斯經者，若說其罪，窮劫不盡。以是因緣，我故語汝，無智人中，莫說此經。

(Kinh: Hoặc có kẻ cau có, mà ôm lòng ngờ vực. Ông hãy nên lắng nghe, tội báo của kẻ đó: Như Phật còn tại thế, hoặc sau khi diệt độ, hễ kẻ nào phỉ báng, kinh điển như thế này. Thấy có người đọc, tụng, chép, phụng trì kinh này, bèn khinh miệt ghen ghét, rồi ôm lòng kết hận. Tội báo của kẻ đó, ông nay lại nên nghe. Kẻ đó sau khi chết, sẽ vào ngục A Tỳ, trọn đủ suốt một kiếp. Kiếp hết rồi lại sanh, cứ xoay vần như thế, cho đến vô số kiếp. Từ địa ngục thoát ra, sẽ đọa làm súc sanh. Hoặc chó nhà, chó rừng, thân trụi lủi, tong teo, đen đúa, còn ghẻ lác, bị loài người chọc ghẹo. Lại còn bị người ta, ghét bỏ và khinh rẻ, thường khổ sở đói khát, xương và thịt khô khao. Sống chịu nỗi khổ nhục, chết bị quăng ngói, đá. Vì đoạn mất Phật chủng, hứng chịu tội báo ấy. Hoặc lại làm lạc đà, hoặc sanh trong loài lừa. Tấm thân thường chở nặng, lại còn bị roi vọt. Chỉ nghĩ tới cỏ, nước, chẳng biết đến chi khác. Do báng bổ kinh này, mắc tội như thế đó. Có kẻ làm chó hoang, đi vào trong xóm làng. Thân thể đầy ghẻ lở, lại chột mất một mắt, bị bọn trẻ nít vây, quăng ném và đánh đấm, chịu các nỗi đau khổ. Hoặc có lúc chết đi. Đời này đã chết rồi, lại phải làm thân rắn. Thân thể nó to dài, đến năm trăm do-tuần, điếc, ngây, lại không chân, quằn quại bò trườn đi. Bị các loài trùng nhỏ, cắn rỉa nơi thân hình. Suốt ngày đêm chịu khổ, chẳng có lúc ngưng nghỉ. Do báng bổ kinh này, mắc tội như thế đó. Nếu lại được làm người, các căn đều tối, đụt. Lùn, xấu lại vẹo què. Lòa, điếc, lại gù lưng. Hễ có nói năng gì, chẳng có ai tin tưởng. Hơi miệng thường hôi thối, bị quỷ mỵ dựa thân. Bần cùng và hèn mọn, thường bị người sai khiến. Lắm bệnh, thân còm cõi. Chẳng có chỗ nương cậy. Tuy thân cận ai đó, người ta chẳng quan tâm. Nếu có được điều gì, liền quên bẵng mất ngay. Nếu học làm nghề thuốc, theo đúng toa chữa bệnh, người ta bệnh nặng thêm, hoặc đến nỗi chết ngắc. Nếu chính mình có bệnh, chẳng ai cứu chữa nổi. Dù uống thuốc tốt lành, bệnh tật càng nguy ngập. Hoặc kẻ khác phản nghịch, cướp giật, trộm lấy mất. Các tội lỗi như thế, luôn mang vạ bất ngờ. Tội nhân như thế đó, vĩnh viễn chẳng thấy Phật, là vua trong các thánh, thuyết pháp giáo hóa cho. Kẻ tội nhân như thế, thường sanh chỗ hoạn nạn. Tâm cuồng loạn, tai điếc, vĩnh viễn chẳng nghe pháp. Ở trong vô số kiếp, nhiều như cát sông Hằng, sanh ra liền điếc, câm, các căn chẳng toàn vẹn. Thường ở trong địa ngục, như dạo chơi vườn nhà. Trong các đường ác khác, như trong nhà chính mình. Lạc đà, lừa, lợn, chó, là chỗ hắn thường đi. Do báng bổ kinh này, mắc tội như thế đó. Nếu được làm thân người, điếc, đui, lẫn câm ngọng, nghèo túng, các suy bại, dùng để tự trang nghiêm. Phù thũng, bệnh khô khát, ghẻ, lác và ung thư. Các bệnh như thế ấy, dùng để làm y phục. Thân thể thường hôi hám, dơ bẩn, chẳng sạch sẽ. Chấp ngã kiến sâu đậm. Sân khuể càng lừng lẫy. Tánh dâm dục hừng hực, chẳng màng loài cầm thú. Do báng bổ kinh này, mắc tội như thế đó. Bảo với Xá Lợi Phất! Kẻ phỉ báng kinh này, nếu nói tội của hắn, hết kiếp chẳng thể xong. Do bởi nhân duyên này, nên ta bảo với ông, đối với kẻ vô trí, chớ nên nói kinh này!)

Đây là nói cặn kẽ ác báo sẽ chiêu cảm do phỉ báng kinh, răn nhắc [người hoằng kinh] chớ nên tuyên truyền bừa bãi!

Hỏi: - Báng kinh sanh tội, há chẳng phải kinh là cái duyên gây nên tội ư?

Đáp: - Đức Phật nói kinh chỉ nhằm sanh phước. Kẻ mê chẳng tin, tự mắc tội ương. Như Tứ Đại vốn để dưỡng dục người và vật. Kẻ ngu xâm phạm, tự chuốc lấy tổn hại. Nay Phật ra rả răn nhắc, khiến cho người hoằng kinh phải suy xét căn cơ, cũng như khiến cho kẻ khác biết [tội ương] hòng tránh khổ. Có thể nói là đại bi triệt để!

Phần thứ nhất, “xét theo đại bi, đừng nói kinh này với kẻ ác” đã xong.

3.3.1.3.2.2.2. Xét theo đại từ, hãy nên nói với thiện nhân

3.3.1.3.2.2.2.1. Nêu ra tướng trạng của năm cặp thiện nhân có thể tuyên nói kinh

(Kinh) Nhược hữu lợi căn, trí huệ minh liễu, đa văn cường thức, cầu Phật đạo giả. Như thị chi nhân, nãi khả vị thuyết. Nhược nhân tằng kiến, ức bách thiên Phật, thực chư thiện bổn, thâm tâm kiên cố. Như thị chi nhân, nãi khả vị thuyết.

(經)若有利根，智慧明了，多聞強識，求佛道者。如是之人，乃可為說。若人曾見，億百千佛，植諸善本，深心堅固。如是之人，乃可為說。

(Kinh: Nếu có người lợi căn, trí huệ lại thông sáng, nghe nhiều và hiểu rộng, tâm mong cầu Phật đạo. Đối với người như thế, mới nên giảng nói cho. Nếu ai đã từng thấy, ức trăm ngàn vị Phật, gieo bồi các cội lành, thâm tâm rất kiên cố. Người được như thế đó, mới nên giảng nói cho).

Lợi căn và nhớ dai thuộc về hiện tại. “Thấy Phật, gieo căn lành” là quá khứ. Đây là một cặp quá khứ và hiện tại.

(Kinh) Nhược nhân tinh tấn, thường tu Từ tâm, bất tích thân mạng, nãi khả vị thuyết. Nhược nhân cung kính, vô hữu dị tâm, ly chư phàm ngu, độc xử sơn trạch. Như thị chi nhân, nãi khả vị thuyết.

(經)若人精進，常修慈心，不惜身命，乃可為說。若人恭敬，無有異心，離諸凡愚，獨處山澤。如是之人，乃可為說。

(Kinh: Nếu có người tinh tấn, thường tu hành lòng Từ, chẳng tiếc nuối thân mạng, mới nên giảng nói cho. Nếu có ai cung kính, chẳng có tâm khác biệt, lìa các kẻ phàm ngu, ở riêng nơi núi đầm. Người được như thế đó, mới nên giảng nói cho).

“Tu lòng Từ” là thương xót kẻ dưới. “Cung kính” là tôn trọng người trên. Lại nữa, tinh tấn tu Từ sẽ chẳng vướng mắc trong Niết Bàn. Lìa các phàm ngu, sẽ chẳng vướng mắc sanh tử. Đây là một cặp “phước - huệ”.

(Kinh) Hựu Xá Lợi Phất! Nhược kiến hữu nhân, xả ác tri thức, thân cận thiện hữu. Như thị chi nhân, nãi khả vị thuyết. Nhược kiến Phật tử, trì giới thanh khiết, như tịnh minh châu, cầu Đại Thừa kinh. Như thị chi nhân, nãi khả vị thuyết.

(經)又舍利弗！若見有人，捨惡知識，親近善友。如是之人，乃可為說。若見佛子，持戒清潔，如淨明珠，求大乘經。如是之人，乃可為說。

(Kinh: Lại này Xá Lợi Phất! Nếu thấy có người nào, lìa bỏ ác tri thức, thân cận các bạn lành. Người được như thế đó, mới nên giảng nói cho. Nếu thấy có Phật tử, giữ gìn giới thanh khiết, như bảo châu sáng sạch, cầu kinh điển Đại Thừa. Người được như thế đó, mới nên giảng nói cho).

Bỏ ác, thân thiện. Đó là ngoại cầu, gọi là Quý (thẹn). Trì giới như minh châu, tức là gìn giữ bên trong, thì gọi là Tàm (hổ). Đây là một cặp hổ thẹn.

(Kinh) Nhược nhân vô sân, chất trực nhu nhuyễn, thường mẫn nhất thiết, cung kính chư Phật. Như thị chi nhân, nãi khả vị thuyết. Phục hữu Phật tử, ư đại chúng trung, dĩ thanh tịnh tâm, chủng chủng nhân duyên, thí dụ, ngôn từ, thuyết pháp vô ngại. Như thị chi nhân, nãi khả vị thuyết.

(經)若人無瞋，質直柔輭，常愍一切 ，恭敬諸佛。如

是之人，乃可為說。復有佛子，於大眾中，以清淨心，種種因緣，譬喻言辭，說法無礙。如是之人，乃可為說。

(Kinh: Nếu có người chẳng sân, thẳng thắn, tánh mềm mỏng, thường thương xót hết thảy, cung kính các đức Phật. Người được như thế đó, mới nên giảng nói cho. Lại có Phật tử nào, ở giữa các đại chúng, dùng cái tâm thanh tịnh, đủ mọi thứ nhân duyên, thí dụ và ngôn từ, thuyết pháp chẳng ngăn ngại. Người được như thế đó, mới nên giảng nói cho).

Chất trực, kính Phật, chính là tự hành. Thí dụ, thuyết pháp là hóa độ người khác. Đây là cặp “tự - tha”.

(Kinh) Nhược hữu tỳ-kheo, vị Nhất Thiết Trí, tứ phương cầu pháp, hiệp chưởng đảnh thọ, đản nhạo thọ trì, Đại Thừa kinh điển. Nãi chí bất thọ, dư kinh nhất kệ. Như thị chi nhân, nãi khả vị thuyết. Như nhân chí tâm, cầu Phật xá-lợi. Như thị cầu kinh, đắc dĩ đảnh thọ. Kỳ nhân bất phục, chí cầu dư kinh, diệc vị tằng niệm, ngoại đạo điển tịch. Như thị chi nhân, nãi khả vị thuyết.

(經)若有比丘，為一切智，四方求法，合掌頂受，但樂受持，大乘經典。乃至不受，餘經一偈。如是之人，乃可為說。如人至心，求佛舍利。如是求經，得已頂受。其人不復，志求餘經，亦未曾念，外道典籍。如是之人，乃可為說。

(Kinh: Nếu như có tỳ-kheo, vì cầu Nhất Thiết Trí, cầu pháp khắp bốn phương, chắp tay, cung kính nhận, chỉ ưa thích thọ trì, các kinh điển Đại Thừa. Cho đến chẳng tiếp nhận, một bài kệ kinh khác. Người được như thế đó, mới nên giảng nói cho. Như có người chí tâm, mong cầu xá-lợi Phật. Cầu được kinh như thế, được rồi cung kính thọ. Người ấy lại chẳng còn, mong cầu kinh gì khác, mà cũng chưa hề niệm, các sách vở ngoại đạo. Người được như thế đó, mới nên giảng nói cho).

Cầu pháp bốn phương là khởi đầu của “thỉnh ích” (cầu thỉnh pháp ích). “Đảnh thọ chuyên tu” (Cung kính tiếp nhận, chuyên tu) là kết cục nương tựa. Đấy là một cặp khởi đầu và kết thúc.

Hỏi: - Kinh Hoa Nghiêm nói: “Thọ nhất phi dư, thị danh ma nghiệp” (Thọ một điều, chẳng thọ chi khác thì gọi là ma nghiệp). Cớ sao

nay nói: Thậm chí chẳng thọ một bài kệ của kinh khác?

Đáp: - Nếu chấp vào tình kiến để nói, sẽ là “thọ nhất”, ắt sẽ chẳng đến nỗi chẳng có thứ khác. Vì thế là ma nghiệp. Nếu luận theo nghĩa khai hiển, thì ngoài một (nhất Phật Thừa), sẽ chẳng có gì khác. Vì thế, có thể dùng “một” để gồm thâu các thứ khác.

Phần thứ nhất, “nói về năm cặp thiện nhân” đã xong.

3.3.1.3.2.2.2.2. Tổng kết đối với những đối tượng nào có thể nói kinh này

(Kinh) Cáo Xá Lợi Phất! Ngã thuyết thị tướng, cầu Phật đạo giả, cùng kiếp bất tận, như thị đẳng nhân, tắc năng tín giải. Nhữ đương vị thuyết, Diệu Pháp Hoa kinh.

(經)告舍利弗！我說是相，求佛道者，窮劫不盡，如是等人，則能信解。汝當為說，妙法華經」。

(Kinh: Bảo với Xá Lợi Phất! Ta nói tướng trạng ấy, của người cầu Phật đạo, dẫu hết kiếp chẳng trọn, những người như thế đó, sẽ có thể tin hiểu. Ông hãy vì họ nói, kinh Diệu Pháp Liên Hoa).

Thiện tín rất đông, nêu đại lược mười tướng để chỉ bày phương pháp lưu thông. Trong châu thứ hai là Thí Thuyết Châu, phần thứ nhất là khai tam hiển nhất đã xong.

Trên đây, giải thích phẩm Thí Dụ đã xong. Sau đây, sẽ giải thích phẩm Tín Giải.