Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ

Đoạn kinh văn ở đây thuộc về phần đầu. Đức Thích Ca và bốn vị Phật cùng nói kinh này, cho nên nói là “tịnh tứ phương tứ Phật” (và bốn vị Phật trong bốn phương). Nhân duyên của bốn vị Phật như quyển thứ bảy trong kinh Quán Phật Tam Muội Hải đã nói. Bốn vị Phật như A Súc Phật v.v… nói: “Ngã niệm tằng tích Không Vương Phật sở, xuất gia, học đạo. Thời tứ tỳ kheo cộng vi đồng học. Phật Niết Bàn hậu, nhập tháp quán tượng, kiến mi gian tướng như Phật vô dị, nguyện trừ ngã tội, như đại sơn băng, ngũ thể đầu địa, sám hối chư tội. Y thử nhân duyên, hậu bát thập ức A tăng kỳ kiếp bất đọa ác đạo, thường kiến chư Phật, ư chư Phật sở, thọ trì thậm thâm Niệm Phật tam muội. Đắc tam muội dĩ, chư Phật hiện tiền, thọ ngã ký biệt: Đông phương hữu quốc danh Diệu Hỷ, bỉ Phật danh A Súc, tức đệ nhất tỳ kheo thị. Nam phương hữu quốc danh Hoan Hỷ, Phật danh Bảo Tướng, tức đệ nhị tỳ kheo thị. Tây phương hữu quốc danh Cực Lạc, Phật danh Vô Lượng Thọ, tức đệ tam tỳ kheo thị. Bắc phương hữu quốc, danh Liên Hoa Trang Nghiêm, Phật danh Vi Diệu Âm, tức đệ tứ tỳ kheo thị” (Ta nhớ xưa kia, từng ở chỗ Không Vương Phật xuất gia, học đạo. Khi đó, bốn vị tỳ kheo cùng làm đồng học. Sau khi đức Phật nhập Niết Bàn, vào tháp quán tượng, thấy tướng [bạch hào] giữa hai mày [của tượng] giống hệt như Phật chẳng khác, nguyện trừ tội cho tôi. Như núi lớn sụp đổ, gieo năm vóc xuống đất, sám hối các tội. Nương vào nhân duyên ấy, tám mươi ức A tăng kỳ kiếp sau, chẳng đọa vào đường ác, thường thấy chư Phật, ở nơi chư Phật, thọ trì Niệm Phật tam muội rất sâu. Đã đắc tam muội, chư Phật hiện tiền thọ ký cho ta: “Phương Đông có cõi nước tên là Diệu Hỷ, vị Phật nơi đó tên là A Súc, chính là vị tỳ kheo thứ nhất. Phương Nam có cõi nước tên là Hoan Hỷ, Phật hiệu là Bảo Tướng, tức vị tỳ kheo thứ hai. Phương Tây có cõi nước tên là Cực Lạc, Phật tên là Vô Lượng Thọ, tức vị tỳ kheo thứ ba. Phương Bắc có cõi nước tên là Liên Hoa Trang Nghiêm, Phật tên là Vi Diệu Âm, tức là vị tỳ kheo thứ tư”).

Hỏi: Vì sao bốn vị Phật cùng nói kinh này?

Đáp: Nhằm chỉ rõ Tứ Đức và Thích Ca, tức là Phật quả có năm pháp, là Tứ Trí và Chân Như nhiếp thủ Bồ Đề lẫn Niết Bàn đều trọn hết.

(Kinh) Ngã phục diễn diệu pháp, cát tường sám trung thắng, năng diệt nhất thiết tội, tịnh trừ chư ác nghiệp.

(經)我復演妙法，吉祥懺中勝，能滅一切罪，淨除諸惡業。

(Kinh: Ta lại diễn diệu pháp, sám hối thắng cát tường, hay diệt hết thảy tội, trừ sạch các ác nghiệp).

Tán rằng: [Đây là] các tiểu đoạn thứ hai, ba và bốn trong [ba bài tụng rưỡi đầu tiên]. “Phục diễn diệu pháp” (Lại diễn nói diệu pháp): Nêu ra tam thân Vô Thượng Bồ Đề, cho nên nói là “diệu pháp”. “Cát tường sám trung thắng” (Pháp thù thắng trong cách sám hối cát tường): Nương vào nguyện của ba thân [Vô Thượng Bồ Đề] để hành sám hối, sẽ là thù thắng sám hối. “Năng diệt nhất thiết tội” (Có thể diệt hết thảy tội): [Pháp sám hối ấy] có thể chiết phục, trừ diệt [các tội lỗi nơi] ba nghiệp trong ba đời, khổ quả trong tam giới, và ba phiền não. Vì thế, kinh văn trong phần sau nói: “Kim Quang Minh cổ xuất diệu thanh, biến chí tam thiên đại thiên giới, năng diệt tam đồ cực trọng tội, cập dĩ thiên nhân chư khổ ách” (Cái trống Kim Quang Minh vang ra âm thanh mầu nhiệm, thấu tới trọn khắp cõi tam thiên đại thiên, có thể diệt tội cực nặng trong tam đồ, và các khổ ách của trời, người). Nói “tịnh trừ chư ác nghiệp” (trừ sạch các ác nghiệp) chính là nhắc tới phẩm Diệt Nghiệp Chướng trong phần sau. Nghiệp và nghiệp nhân (cái nhân tạo ra nghiệp) đều gọi là ác nghiệp. Vì thế, luận Duy Thức nói: “Quyến thuộc của nghiệp cũng được gọi là nghiệp. Hoặc là nghiệp được phát khởi bởi cái nhân ác, cảm vời ác quả nghiệp, cũng gọi là ác nghiệp. Do vì nó đáng ghét, tam giới đều là vậy. Hoặc chẳng có chủng tánh, chỉ trừ nghiệp của tam đồ, bát nạn”.

(Kinh) Cập tiêu chúng khổ hoạn, thường dữ vô lượng lạc, Nhất Thiết Trí căn bản, chư công đức trang nghiêm.

(經)及消眾苦患，常與無量樂，一切智根本，諸功德莊嚴。

(Kinh: Và tiêu các khổ hoạn, thường ban vô lượng vui. Căn bản Nhất Thiết Trí, các công đức trang nghiêm).

Tán rằng: Câu đầu tiên nêu ra phẩm Diệt Nghiệp Chướng. Câu “chư ác nghiệp” trong đoạn trước là nhân, ở đây là cảm vời ác quả trong khắp tam giới. Nếu xét theo vô tánh, chỉ có chút phần của tam đồ, tám nạn, và tám nỗi khổ, chẳng lìa sanh lão tử và Ngũ Thịnh Uẩn Khổ (nỗi khổ vì Ngũ Uẩn hừng hực). Câu “thường dữ vô lượng lạc” (thường ban vô lượng vui) nhắc đến ba phẩm Tịnh Địa, Liên Hoa Tán, và Kim Thắng trong phần sau, do tu Lục Độ hạnh, đắc thập vương quả và địa vị Phật. Đối với kẻ vô tánh bèn ban cho niềm vui nhân thiên; đối với người hữu tánh, bèn ban cho địa vị Phật v.v… “Nhất Thiết Trí căn bản” là nói tới phẩm Trùng Hiển Không Tánh. Do lý Chân Như là tánh Chân Không, bèn gọi là Như Lai Tạng, là chỗ nương giữ của các công đức. Luận Bảo Tánh giải thích “vô thỉ thời giới”, [giảng rằng] giới (界) là pháp nhân (法因, cái nhân của các pháp), tức là lấy Chân Như làm “pháp nhân”. Nhân được gọi là “bổn”, cho nên là “trí bổn” (cội gốc của trí). Do dùng Nhất Thiết Trí để chứng Chân Như; cho nên nói thiên lệch là “Nhất Thiết Trí bổn” (cái gốc của Nhất Thiết Trí). Dựa vào Chân để hiểu rõ Tục, vì chứng Chân cũng là cái gốc của Nhất Thiết Trí. Dựa theo Chứng Trí để nói đại lược Chủng Trí, hoặc [có thể hiểu] Nhất Thiết Trí chẳng phải là [Nhất Thiết Trí] trong hai thứ trí (Đạo Chủng Trí và Nhất Thiết Trí), mà là nói chung hết thảy các trí, tức là Thập Trí, Tứ Trí v.v… thì gọi là “nhất thiết trí” (hết thảy các trí), Như (Chân Như) đều là Bổn [của các trí ấy]. Do vậy nói “Nhất Thiết Trí căn bản” (căn bản của Nhất Thiết Trí). “Chư công đức trang nghiêm” (các công đức trang nghiêm) là nhắc tới phẩm Y Không Mãn Nguyện. Do nương theo chân lý mà khởi tu, đã chứng cội đức, cho nên có thể viên mãn hết thảy công đức trang nghiêm chân thật. Như kinh Bát Nhã nói “trang nghiêm thân, trang nghiêm cõi nước”, đều phải quán lý thì mới được viên mãn. Kinh này cũng thế!

(Kinh) Chúng sanh thân bất cụ, thọ mạng tương tổn giảm, chư ác tướng hiện tiền, thiên thần giai xả ly.

(經)眾生身不具，壽命將損減，諸惡相現前，天神皆捨離。

(Kinh: Chúng sanh thân chẳng vẹn, thọ mạng sắp tổn giảm, các tướng ác hiện tiền, thiên thần đều lìa bỏ).

Tán rằng: Kế đó, nêu ra phần Có Thể Khuyên Học trong phần Chánh Tông. Trong ấy, chia thành hai phần:

1) Ba bài tụng rưỡi đầu tiên, nêu ra các khổ nạn khiến cho [người nghe] sanh tâm chán lìa.

2) Hai bài tụng rưỡi sau đó, nêu rõ kinh có thể trừ [các khổ nạn ấy], khiến cho [người nghe] vui thích mà tu học.

Phần thứ nhất lại chia thành hai đoạn:

- Hai bài tụng đầu nói về ác quả.

- Bài tụng rưỡi sau đó nói về khổ nhân (cái nhân gây ra khổ).

Phần thứ nhất lại chia thành hai:

- Bài tụng thứ nhất nói về nỗi khổ trong thân.

- Bài tụng thứ hai nói đến nỗi khổ do duyên bên ngoài.

Đoạn kinh văn này chính là [nỗi khổ] nội thân: Thân chẳng toàn vẹn, các căn thiếu khuyết, tức là thuộc về Sanh Khổ hay Bệnh Khổ. “Thọ mạng sắp diệt” là nghiệp tận, duyên chấm dứt, hoặc bị chết ngang xương, phải xả thọ, tức là Tử Khổ. “Chư ác tướng hiện” (Các tướng ác hiện ra): Chim kêu trăm điều quái lạ, hoa trên đầu héo, Tứ Đại trái nghịch, sắc tướng suy biến, tức là nỗi khổ già bệnh, theo thứ tự sanh, lão, bệnh, khổ. Thọ mạng chưa hết, do tu phước nghiệp, trăm thần nâng đỡ, hộ vệ. Khi các nghiệp tận, nếu hiện tiền chẳng thể tu điều thiện, thiện thần sẽ lìa bỏ!

(Kinh) Thân hữu hoài sân hận, quyến thuộc tất phân ly, bỉ thử cộng quai vi, trân tài giai tán thất.

(經)親友懷瞋恨，眷屬悉分離，彼此共乖違，珍財皆散失。

(Kinh: Thân hữu ôm sân hận, quyến thuộc đều chia lìa, đôi bên cùng chống trái, của báu đều thất lạc).

Tán rằng: Nỗi khổ thuộc ngoại duyên. Thân hữu ôm lòng sân hận, tức là Oán Tăng Hội Khổ. Quyến thuộc đều chia lìa là Ái Biệt Ly Khổ. Hai câu từ “bỉ thử cộng quai vi” (đôi bên cùng chống đối lẫn nhau) là Cầu Bất Đắc Khổ.

(Kinh) Ác tinh vi biến quái, hoặc bị tà cổ xâm, nhược phục đa ưu sầu, chúng khổ chi sở bách.

(經)惡星為變怪，或被邪蠱侵，若復多憂愁，眾苦之所逼。

(Kinh: Sao ác biến lạ lùng, hoặc bị tà cổ hại, hoặc lắm nỗi ưu sầu, các nỗi khổ bức bách).

Tán rằng: Nói về các nhân gây khổ. Nửa đầu nói về cái nhân gây khổ ở bên ngoài; nửa sau nói về cái nhân gây khổ bên trong.

(Kinh) Thụy miên kiến ác mộng, nhân thử sanh phiền não.

(經)睡眠見惡夢，因此生煩惱。

(Kinh: Ngủ nghê thấy ác mộng, do vậy sanh phiền não).

Tán rằng: Cái nhân gây ra nỗi khổ bên trong.

(Kinh) Thị nhân đương tháo dục, ưng trước tiễn khiết y, ư thử diệu kinh vương, thậm thâm Phật sở tán, chuyên chú tâm vô loạn, độc, tụng, thính, thọ trì.

(經)是人當澡浴，應著鮮潔衣，於此妙經王，甚深佛所讚，專注心無亂，讀誦聽受持。

(Kinh: Người ấy nên tắm gội, nên mặc áo tinh sạch. Đối diệu kinh vương này, được Phật khen rất sâu, chuyên chú, tâm chẳng loạn, đọc, tụng, nghe, thọ trì).

Tán rằng: Tiếp đó, nói sức của kinh có thể trừ khử [các chướng duyên], khiến [cho người nghe] vui thích tu học. Phần này gồm ba đoạn:

- Nửa đầu nói về nghi thức tu hành.

- Hàng kế tiếp nói đến cách tu hành chánh yếu.

- Hàng cuối nói về công lực của kinh.

Trong phần tu hành chánh yếu, hai câu đầu nói về pháp để học. Hai câu sau nói thẳng vào cách tu hành. Đối với chuyện đọc, tụng, hoặc nghe và thọ trì, đều cần phải chuyên chú, tâm chẳng tán loạn, tức đọc, tụng v.v… sanh ra Văn Huệ, thọ trì sanh ra Tư Huệ, dẫn đến Tư Huệ hiển lộ. Hoặc là do tâm chuyên chú, chẳng loạn, mà sanh ra Tư Huệ, những điều khác là Văn Huệ và Tu Huệ. Tam Huệ trọn đủ! Lại nữa, tắm gội, mặc áo sạch là Giới Học, chuyên chú là Định Học, đọc, tụng v.v… là Huệ Học, khiến cho [người nghe] nương theo kinh này để tu Tam Học.

(Kinh) Do thử kinh oai lực, năng ly chư tai hoạnh, cập dư chúng khổ nạn, vô bất giai trừ diệt.

(經)由此經威力，能離諸災橫，及餘眾苦難，無不皆除滅。

(Kinh: Do oai lực kinh này, hay lìa các tai ương, và các thứ khổ nạn, không gì chẳng trừ diệt).

Tán rằng: Tổng kết sức công đức.

(Kinh) Hộ thế tứ vương chúng, cập đại thần quyến thuộc, vô lượng chư Dược Xoa, nhất tâm giai ủng vệ.

(經)護世四王眾，及大臣眷屬，無量諸藥叉，一心皆擁衛。

(Kinh: Hộ thế tứ vương chúng, và đại thần quyến thuộc, vô lượng các Dược Xoa, đều nhất tâm ủng hộ).

Tán rằng: Kế đó, nói đến phần Lưu Thông, gồm năm bài kệ nêu ra sự tu hành chánh yếu. Đoạn này nói đến phẩm Quán Sát Nhân Thiên, phẩm Tứ Thiên Vương Hộ Quốc, phẩm Vô Nhiễm Trước, và phẩm Như Ý.

(Kinh) Đại Biện Tài thiên nữ, Ni Liên Hà thủy thần, Ha Lợi Để mẫu thần, Kiên Lao địa thần chúng.

(經)大辯財天女、尼連河水神、訶利底母神、堅牢地神眾。

(Kinh: Thiên nữ Đại Biện Tài, thủy thần sông Ni Liên, và thần Quỷ Tử Mẫu, cùng địa thần Kiên Lao).

Tán rằng: Bài tụng này nhắc đến phẩm Đại Biện Tài Thiên Nữ, phẩm Cát Tường Thiên Nữ, phẩm Tăng Trưởng Tài Vật, và phẩm Kiên Lao Địa Thần. Ha Lợi Để (Hārītī, Quỷ Tử Mẫu) được phương này dịch là Thanh Sắc, tức là La Xoa (La Sát) quỷ mẫu, có năm trăm đứa con, cực lực ủng hộ Tam Bảo và trẻ nhỏ dù trai hay gái.

(Kinh) Phạm vương, Đế Thích chủ, long vương, Khẩn Na La, cập Kim Xí Điểu vương, A Tô La, thiên chúng, như thị thiên thần đẳng, tịnh tương kỳ quyến thuộc, giai lai hộ thị nhân, trú dạ thường bất ly.

(經)梵王，帝釋主，龍王，緊那羅，及金翅鳥王，阿穌羅，天眾，如是天神等，并將其眷屬，皆來護是人，晝夜常不離。

(Kinh: Phạm vương, Đế Thích chủ. Long vương, Khẩn Na La, và vua chim cánh vàng, A Tô La, các trời, các thiên thần như thế, cũng dẫn theo quyến thuộc, đều hộ trì người ấy, đêm ngày thường chẳng rời).

Tán rằng: Nhắc tới phẩm Tăng Thận Nhĩ Da Dược Xoa Đại Tướng, phẩm Vương Pháp Chánh Luận, phẩm Thiện Sanh Vương, và phẩm Chư Thiên Dược Xoa Thủ Hộ. Lại giải rằng: Chánh liễu tri được nhắc tới trong phần nói về Ha Lợi Để Mẫu Thần. Còn Vương Pháp Chánh Luận và phẩm Thiện Sanh Vương đều được nêu ra trong bài tụng “ngã đương thuyết thị kinh” (ta sẽ nói kinh này). Do cùng được đức Phật nói, cho nên nêu chung một chỗ.

(Kinh) Ngã đương thuyết thị kinh, thậm thâm Phật hành xứ, chư Phật bí mật giáo, thiên vạn kiếp nan phùng.

(經)我當說是經，甚深佛行處，諸佛祕密教，千萬劫難逢。

(Kinh: Ta sẽ nói kinh này, Phật hành xứ rất sâu, bí mật giáo chư Phật, ngàn vạn kiếp khó gặp).

Tán rằng: Nêu ra [các phẩm] từ phẩm Thọ Ký trở đi. “Thậm thâm Phật hành xứ” (Hành xứ rất sâu của Phật) là nói đến phẩm Thọ Ký, phẩm Liệu Bệnh, phẩm Trưởng Giả Tử Lưu Thủy, và phẩm Xả Thân. Vô Thượng Bồ Đề thì chỉ mình Phật có thể hiểu rõ, được gọi là “hành xứ của Phật”. Các phẩm như Liệu Bệnh v.v… là nhân hạnh của Phật. Hai câu “chư Phật bí mật giáo…” nói đến các phẩm sau đó. [Giáo pháp được] chư Phật thủ hộ, phải là căn cơ Đại Thừa chín muồi thì mới trao cho, nên gọi là Bí. Sâu xa, huyền diệu, khó hiểu là Mật. Do vậy, ngàn vạn kiếp khó được lắng nghe. Vì thế, nay được nghe đọc, bèn tán thán và phó chúc.

(Kinh) Nhược hữu văn thị kinh, năng vị tha diễn thuyết, nhược tâm sanh tùy hỷ, hoặc thiết ư cúng dường.

(經)若有聞是經，能為他演說，若心生隨喜 ，或設於

供養。

(Kinh: Nếu ai nghe kinh này, vì người khác diễn nói, nếu sanh lòng tùy hỷ, hoặc sắp đặt cúng dường).

Tán rằng: Sáu bài tụng kế tiếp thuộc về đoạn thứ tư, tức là thuộc về phần khuyên lơn, tán thán thọ trì và đọc tụng trong Lưu Thông Phần. Trong ấy, chia thành ba phần:

- Bài tụng thứ nhất khuyên thọ trì, đọc tụng.

- Ba bài tụng kế tiếp nêu ra lợi ích đạt được.

- Hai bài tụng cuối cùng dạy bảo khuôn phép để nương theo.

Đoạn này chính là phần thứ nhất. Luận Biện Trung Biên có phần trùng tụng về mười pháp hạnh [như sau]: “Tức là cúng dường, biên chép, bố thí cho người khác, nghe, mở ra xem đọc, thọ trì, khai diễn, phúng tụng và Tư, Tu”, có ý nói: Một là cúng dường, hai là biên chép, ba là bố thí cho người khác, bốn là lắng nghe, năm là xem đọc, sáu là thọ trì, bảy là khai diễn (giảng giải), tám là phúng tụng, chín là tư duy, mười là tu tập. Tám món đầu thuộc về Văn Huệ, tư duy là Tư Huệ, tu tập là Tu Huệ. Ở đây, nghe kinh này chính là “lắng nghe”, diễn nói chính là “khai diễn”, cúng dường chính là sơ hạnh. Nêu đại lược ba hạnh, tức lắng nghe và cúng dường thuộc về tự lợi, còn diễn nói là lợi tha. Vì thế, chỉ nêu ra ba loại, nhưng thật ra trọn đủ mười loại. “Tùy hỷ” là đối với mười pháp hạnh, mỗi hạnh đều có bốn loại: Một là tự thực hiện mười pháp hạnh, hai là dạy bảo người khác, ba là vui mừng và an ủi, bốn là tùy hỷ. Nêu ra những điều dễ thực hiện hòng liên tưởng các điều khác.

(Kinh) Như thị chư nhân đẳng, đương ư vô lượng kiếp, thường vị chư thiên nhân, long thần sở cung kính.

(經)如是諸人等，當於無量劫，常為諸天人，龍神所恭敬。

(Kinh: Những người như thế đó, sẽ trong vô lượng kiếp, thường được các trời, người, rồng, thần đều cung kính).

Tán rằng: Phần thứ hai, nói về chuyện đạt được lợi ích, có ba ý. Ý đầu tiên là được bảo vệ, hộ trì. Đoạn này thuộc ý thứ nhất.

(Kinh) Thử phước tụ vô lượng, số quá ư Hằng sa. Độc tụng thị kinh giả, đương hoạch tư công đức.

(經)此福聚無量，數過於恒沙。讀誦是經者，當獲斯功德。

(Kinh: Khối phước ấy vô lượng, số hơn cát sông Hằng. Người đọc tụng kinh này, sẽ đạt công đức ấy).

Tán rằng: Ý thứ hai [trong phần nói đến chuyện đạt được lợi ích] chính là thành tựu cái nhân thù thắng.

(Kinh) Diệc vị thập phương tôn, thâm hạnh chư Bồ Tát, ủng hộ trì kinh giả, linh ly chư khổ nạn.

(經)亦為十方尊，深行諸菩薩，擁護持經者，令離諸苦難。

(Kinh: Cũng được các Bồ Tát, hạnh sâu đáng tôn quý, ở trong khắp mười phương, ủng hộ người trì kinh, khiến lìa các khổ nạn).

Tán rằng: [Lợi ích] thứ ba là chư thánh thủ hộ.

(Kinh) Cúng dường thị kinh giả, như tiền tháo dục thân, ẩm thực, cập hương hoa, hằng khởi từ bi ý. Nhược dục thính thị kinh, linh tâm tịnh, vô cấu, thường sanh hoan hỷ niệm, năng trưởng chư công đức.

(經)供養是經者，如前澡浴身，飲食及香華，恒起慈悲意。若欲聽是經，令心淨無垢，常生歡喜念，能長諸功德。

(Kinh: Để cúng dường kinh này, như trước thân tắm gội, thức ăn và hương hoa, luôn dấy niệm từ bi. Nếu muốn nghe kinh này, khiến tâm tịnh, vô cấu, thường sanh ý hoan hỷ, tăng trưởng các công đức).

Tán rằng: Dạy phép tắc trì kinh, chia thành hai phần: Bài tụng đầu là lợi tha, bài tụng sau là tự lợi.

(Kinh) Nhược dĩ tôn trọng tâm, thính văn thị kinh giả, nhược sanh ư nhân thú, viễn ly chư khổ nạn. Bỉ nhân thiện căn thục, chư Phật chi sở tán, phương đắc văn thị kinh, cập dĩ sám hối pháp.

(經)若以尊重心，聽聞是經者，若生於人趣，遠離諸苦難。彼人善根熟，諸佛之所讚 ，方得聞是經 ，及以懺悔

法。

(Kinh: Nếu dùng tâm tôn trọng, lắng nghe bộ kinh này, hoặc sanh trong loài người, xa lìa các khổ nạn. Người thiện căn chín muồi, được chư Phật khen ngợi, mới được nghe kinh này, cùng với pháp sám hối).

Tán rằng: Tổng kết lời khuyên, có hai phần:

- Bài tụng thứ nhất là tổng kết lời khuyên về cái quả thù thắng.

- Bài tụng sau kết lại lời khuyên về cái nhân thù thắng.

Phần “đắc quả” lại có hai ý:

- Một, sanh trong loài người, đạt được cái quả hữu lậu, xa lìa các khổ nạn.

- Hai, không chỉ lìa nạn, mà còn đạt được cái quả Niết Bàn.

Chắc là vừa mới khởi đầu, chỉ nêu ra tông chỉ, chưa nói đến cái quả sâu, chỉ nói được xa lìa tám nạn trong nhân loại. Nếu nói tới cái quả thù thắng, sợ rằng kẻ sơ cơ chưa thể tin tưởng.

5.2. Phẩm Thứ Hai: Như Lai Thọ Lượng — Như Lai Thọ Lượng Phẩm Đệ Nhị

Đối với phẩm Như Lai Thọ Lượng, đại lược dùng ba môn để phân biệt:

- Một, do ý nghĩa nào mà có [phẩm này và các phẩm sau đó].

- Hai, giải thích tên gọi [của phẩm này].

- Ba, giải đáp các lời vấn nạn.

5.2.1. Do ý nghĩa nào mà có phẩm này?

Nói đến chuyện “do ý nghĩa nào mà có phẩm này”, đại lược có năm ý:

- Một, khiến cho [người nghe] sanh chánh giải.

- Hai, khiến cho họ đắc Bồ Đề.

- Ba, khiến cho họ đắc Niết Bàn.

- Bốn, khiến cho họ khởi diệu hạnh.

- Năm, vì sự cơ cảm.

5.2.1.1. Khiến cho [người nghe] sanh chánh giải

Nói đến chuyện “sanh chánh giải” (sanh khởi sự hiểu biết chân chánh) thì từ phẩm này trở đi cho đến phẩm Y Không Mãn Nguyện bao gồm chín phẩm, nêu ra phần Chánh Tông của kinh này. Hai phẩm đầu tiên nói về cái quả, năm phẩm kế tiếp nói về cái hạnh, hai phẩm cuối nói về cảnh.

Lại giải rằng: Hai phẩm đầu nói về cái quả tổng và biệt, khiến cho [thính chúng] sanh tâm ưa thích. Kế đó, phẩm Mộng Kiến Sám Hối trở đi nhằm khiến cho họ tu hành. Căn bản tu hành chẳng vượt ngoài đoạn ác, tu thiện. Hai phẩm Sám Hối và Diệt Chướng chính là đoạn ác, các phẩm sau đó là tu thiện. Trong sự tu thiện, thoạt đầu là tịnh tu các địa vị. Kế đó, phẩm Liên Hoa Dụ Tán nhằm trừ nghi, nêu ra cái nhân. Phẩm Kim Thắng Đà La Ni nhằm khiến cho hành nhân được thấy chư Phật, khiến cho hạnh bất thoái. Phẩm Trùng Hiển Tánh Không nhằm khiến cho hạnh khế hợp lẽ Chân. Phẩm Y Không Mãn Nguyện là “chứng lý, hạnh viên” (chứng nhập lý, viên mãn hạnh). Phẩm này (Như Lai Thọ Lượng) chính là nói chung về Bồ Đề và Niết Bàn, cũng như nói riêng về Niết Bàn. Nếu đại chúng chẳng được nghe Như Lai nói về Bồ Đề và Niết Bàn, sẽ không thể hiểu chánh đáng. Đã chẳng có chánh kiến, sao có thể cầu tu tập quả Bồ Đề Niết Bàn vô thượng thù thắng? Vì vậy, trước hết nêu ra cái quả để họ sanh giải ngộ. Do đó, kinh văn trong phần sau có nói: “Vị dục lợi ích thử chư dị sanh, cập chúng ngoại đạo như đẳng loại, linh sanh chánh giải” (Vì muốn lợi ích các loài dị sanh ấy và các loại ngoại đạo như thế, khiến cho họ sanh sự hiểu biết chân chánh).

5.2.1.2. Khiến cho họ đắc Bồ Đề

Chư Phật xuất thế vốn muốn cho chúng sanh đạt được cái quả Bồ Đề. Để đạt được cái quả chẳng hư dối, ắt phải nhờ vào hạnh nhân. Nhân phải nhờ vào cảnh để sanh thì hạnh mới được thành lập. Nếu trước hết chẳng nêu rõ cái quả ấy, sẽ chẳng thể khiến cho họ sanh khởi lòng yêu thích. Cái tâm yêu thích đã sanh, sẽ nguyện tu hành. Đã khiến cho họ tu hành thì kế đó nói về cảnh. Phần trước đã trần thuật nguyên do mà có [các phẩm kinh này], đại chúng ai nấy khát ngưỡng muốn nghe kinh, đức Thế Tôn bèn lập tức vì họ nêu bày tông chỉ; trước hết Ngài nói về thọ lượng của Như Lai, vì muốn cho người nghe sẽ chứng đắc Bồ Đề. Do vậy, kinh văn trong phần sau có nói: “Vì muốn lợi ích các loài dị sanh ấy và các ngoại đạo như thế, khiến cho họ sanh chánh giải, nhanh chóng thành tựu Vô Thượng Bồ Đề”. Do vậy, sau phẩm Tự, bèn có phẩm này

sanh khởi!

5.2.1.3. Vì đắc Niết Bàn

Kinh văn trong phần sau nói: “Nhiên bỉ Như Lai dục linh chúng sanh kiến Niết Bàn dĩ, sanh nan tao tưởng” (Nhưng đức Như Lai muốn khiến cho chúng sanh đã thấy Niết Bàn rồi sẽ sanh ý tưởng khó gặp gỡ). Nhiếp Đại Thừa Luận lại nói: “Vì kẻ thấy Như Lai thường trụ, sẽ chẳng ưa thích Niết Bàn, đức Phật bèn thị hiện nhập Niết Bàn, khiến cho họ ưa thích Viên Tịch”. Vì thế, sau phẩm Tự bèn nói phẩm Như Lai Thọ Lượng.

5.2.1.4. Khiến cho dấy khởi diệu hạnh

Kinh văn trong phần sau nói: “Ư Phật Thế Tôn sở thuyết kinh giáo, tốc đương thọ trì, độc tụng thông lợi, vị nhân giải thuyết, bất sanh báng hủy” (Đối với kinh giáo do Phật Thế Tôn đã nói, hãy mau thọ trì, đọc tụng thông suốt, vì người khác giải nói, chẳng sanh hủy báng). Do vậy, Như Lai thị hiện tuổi thọ ngắn ngủi để [chúng sanh] khởi hạnh, cho nên có phẩm này sanh khởi.

5.2.1.5. Vì cơ cảm

Ba vạn hai ngàn vị thiên tử nghe nói thọ lượng đều phát Bồ Đề tâm. Vì cơ cảm đáng nên nghe, hễ nghe liền được lợi ích. Những điều lợi ích khác cứ chuẩn theo đó mà biết.

5.2.2. Giải thích danh xưng [của phẩm này]

Ba thân của chư Phật đều gọi là Như Lai. Thọ chính là mạng, Lượng là hạn lượng, hoặc nói là “lượng độ”, tức là suy lường, đánh giá đối với ngằn hạn tuổi thọ của Phật, thì [hạn lượng do sự suy lường] đó [được gọi] là thọ lượng của Như Lai, hoặc tính toán tuổi thọ của Như Lai. [Các cách hiểu Thọ Lượng như thế] đều là giải thích theo lối Y Chủ, tức là pháp tánh tùy duyên nhưng ngưng lặng (bất động), thuận theo nguyện duyên mà tiếp nối, ứng theo căn cơ của chúng sanh chẳng đoạn. Thọ đức khó suy lường, tức là nương theo pháp tánh để duy trì tướng công đức, nhưng quyết định trong lặng (tức là tuy khởi tác dụng tùy duyên, nhưng bất biến). Đó chính là mạng căn của Pháp Thân, như Phật và cõi nước, tánh và tướng có khác biệt, ở đây cũng như thế!

Hoặc là tướng công đức tự tĩnh lặng, có thể duy trì tự thể thì gọi là Thọ Lượng. Nương theo Kính Trí Chủng (chủng tử của Đại Viên Kính Trí), do sức của đại nguyện chủng (chủng tử của đại nguyện), khiến cho bốn trí phẩm quyết định tiếp nối cùng tận chúng sanh giới. Đó là tuổi thọ của Báo Thân. Do sức của chủng tử đại bi, thuận theo cái duyên cơ cảm của chúng sanh, hiện ra thân Sắc Uẩn có hạn lượng quyết định, đó là thọ mạng của hai thân Tha Thọ Dụng và Biến Hóa. Do cái Thể là giả lập, cho nên Tư (tư duy) cũng thuộc vào Nguyện, chẳng mâu thuẫn với thuyết “do nghiệp dẫn khởi [mà có thọ mạng]” trong Duy Thức.

5.2.3. Giải thích vấn nạn

* Hỏi: Phật có ba thân, nay nói về thọ mạng của thân nào?

Đáp: Nói cả ba thân! Vì thế, ngài Kiều Trần Như lãnh ngộ, thấu hiểu “Pháp Thân tánh thường trụ, tu hành chẳng sai biệt, Thể chư Phật đều đồng, pháp nói ra cũng thế”; đó là Pháp Thân. Chư Phật chẳng tạo tác, cũng lại vốn là vô sanh, giải rằng: “Các thứ đều không có người tạo tác, chẳng phải do nghiệp phiền não tạo tác. Cũng lại vốn là vô sanh, do chẳng sanh phiền não”. Trong Bát Nhã Luận, ngài Thế Thân giải thích Thọ Lạc Báo Phật (Tự Thọ Dụng Báo Thân) như sau: “Do xa lìa các lậu và pháp hữu vi”. “Xa lìa các lậu” chính là “vốn vô sanh” ở đây, “và pháp hữu vi” chính là không có tác giả (không có người tạo tác) ở đây. Hoặc có thể hiểu là chẳng có nghiệp hữu lậu tạo tác, chẳng sanh phiền não. [Bát Nhã Luận] lại nói: “Cái Thể kim cang của chư Phật quyền biến hóa hiện nơi Hóa Thân”, tức là [luận về cái Thể của] Hóa Thân. Vì thế, [thọ lượng nói ở đây] chung cho cả ba loại Phật (Pháp Thân, Báo Thân, và Hóa Thân).

* Hỏi: Hành pháp ứng hóa do hai cái nhân cảm vời, thấy như vậy đáng sanh nghi! Tự tánh chẳng phải do cái nhân sanh ra, Tự Thọ Dụng Thân chẳng phải là thấy các cảnh khác, chẳng nghi điều ấy, cần gì mà phải nói đến Thọ?

Đáp: Tuy tự tánh chẳng phải sanh bởi nhân, nhưng do nhân mà chứng. Tự Thọ Dụng Thân tuy chẳng do kẻ khác thấy mà nói [Báo Thân] thành hai thân (Tự Thọ Dụng và Tha Thọ Dụng), nhưng vì muốn cho chúng sanh ưa thích mong cầu, ngài Diệu Tràng giả hóa hiện sanh khởi tâm nghi để đức Phật thừa cơ nói trọn đủ cả ba loại thọ.

* Hỏi: Vì sao Phật Thích Ca thị hiện ngự trong cõi này chẳng tự nói thọ lượng, lại để cho người khác nói?

Đáp: Do chúng sanh đáng nên nghe, do phô rõ Tứ Đức, do trừ nghi thù thắng. Nếu chỉ do Ngài tự nói, họ sẽ chẳng [sanh khởi tín tâm] quyết định!

* Hỏi: Bốn vị Phật nói thọ lượng, ngài Diệu Tràng sanh tín giải, sao lại phiền Phật Thích Ca nói cặn kẽ lần nữa?

Đáp: Diệu quả Vô Thượng Bồ Đề Niết Bàn nếu chẳng nói đủ cả ba lượt, kẻ khác sẽ chẳng thể hiểu. Vì thế, bốn vị Phật nói ra trước tiên, Phật Thích Ca nhắc lại, ngài Kiều Trần Như lại thưa hỏi ngài Hỷ Kiến (Nhất Thiết Chúng Sanh Hỷ Kiến Lê Xa Tử) để càng nêu rõ hơn. Bốn vị Phật hiển thị Tứ Đức, ba lượt nói chính vì Tam Thân. Do có nhiều cái nhân như vậy, chẳng thể chỉ nói một lượt!

* Hỏi: Xét theo kinh văn để suy nghiệm nghĩa lý thì [đức Phật] chỉ nói về Bồ Đề, nay vì sao cũng luận định rằng [đức Phật] cũng nói đến Viên Tịch (Niết Bàn)?

Đáp: Xét theo kinh văn trong phẩm này! Trong phần sau, do nghe nói thọ lượng mà đại chúng trong pháp hội thuở ấy đạt được lợi ích. Ngài Diệu Tràng lại đích thân đối trước đức Phật và bốn vị Như Lai cùng hai vị đại sĩ (Kiều Trần Như và Hỷ Kiến), các thiên tử, nghe nói thọ lượng của Thích Ca Mâu Ni Như Lai xong, lại từ chỗ ngồi đứng lên, bạch rằng: “Thế Tôn! Nhược thật như thị bất Bát Niết Bàn, vô xá lợi giả, vân hà kinh trung thuyết hữu Niết Bàn cập Phật xá lợi?” (Bạch Thế Tôn! Nếu thật sự chẳng nhập Niết Bàn như thế, chẳng có xá lợi, vì sao trong kinh nói có Niết Bàn và xá lợi của Phật?”) Đấy chính là đại chúng khi ấy đạt được lợi ích, [kinh văn] lại còn nói là “thuyết dĩ” (đã nói xong), tức là nói rõ họ đối trước đức Phật nghe nói thọ mạng xong, nay lại thưa hỏi về Niết Bàn. Đức Phật lại đáp rằng: “Như thị ưng tri kỳ hữu thập pháp, năng giải Như Lai Ứng, Chánh Đẳng Giác chân thật lý thú, thuyết hữu cứu cánh Đại Bát Niết Bàn” (Hãy nên biết có mười pháp như thế để có thể hiểu lý thú chân thật của đấng Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nói có Đại Bát Niết Bàn rốt ráo).

Lại xét theo phần kinh văn giải thích phẩm Thọ Lượng trong bộ Pháp Hoa Kinh Luận của ngài Thiên Thân thì: Trước hết nói thọ lượng để nêu rõ Bồ Đề vô thượng, [tiếp đó] nói thí dụ vị thầy thuốc để sánh ví Niết Bàn vô thượng. Nay trong kinh này, thoạt đầu nói tuổi thọ lâu dài để nói về Bồ Đề; sau đó nói thí dụ cha mẹ nhiều tiền của v.v… để giảng giải Niết Bàn vậy!

* Hỏi: Nếu là như vậy, cớ sao [hai kinh sử dụng] hai thí dụ khác nhau?

Đáp: Kinh kia (kinh Pháp Hoa) xét theo phương diện trừ ác, cho nên dùng thí dụ y vương. Kinh này thí dụ về sanh thiện, nên dùng thí dụ cha mẹ. Hơn nữa, cha mẹ và y vương hai đằng tuy khác nhau, [nhưng đều là] chẳng diệt mà thị hiện [có diệt] để [chúng sanh] sanh lòng ngưỡng mộ!

* Hỏi: Bốn vị Phật Như Lai nói trong thất của ngài Diệu Tràng. Lúc bấy giờ, ngài Khánh Hỷ (A Nan) ở núi Thứu Phong, sao khi kết tập lại nói là “tôi nghe”?

Đáp: Theo kinh văn trong phần sau, “Diệu Tràng Bồ Tát dữ vô lượng đại chúng nghệ Thứu Phong sơn, đảnh lễ Phật túc, dĩ như thượng sự cụ bạch Thế Tôn” (Diệu Tràng Bồ Tát cùng vô lượng đại chúng đến núi Thứu Phong, đảnh lễ dưới chân đức Phật, bạch Thế Tôn cặn kẽ chuyện trên đây). Do vậy, ngài A Nan được quyền nói là “như thị ngã văn”.

* Hỏi: Trong kinh đã có Tổng và Biệt khác nhau, vì sao Niết Bàn chẳng có phẩm loại khác biệt như ba thân?

Đáp: Do kinh văn nói tỉnh lược, do sự tướng giống như nhau, nên nói gộp chung thành một phẩm.

5.2.4. Giải thích kinh văn

Tán rằng: Xét theo phẩm này, kinh văn được chia thành hai phần.

- Một, nêu chung Bồ Đề và Niết Bàn.

- Hai, từ câu “nhĩ thời, Diệu Tràng Bồ Tát thân ư Phật tiền” (lúc bấy giờ, Diệu Tràng Bồ Tát đích thân đối trước Phật) trở đi, nói riêng về Niết Bàn.

5.2.4.1. Nêu chung Bồ Đề và Niết Bàn

Phần thứ nhất lại gồm năm đoạn:

- Một, Diệu Tràng Bồ Tát nghi đức Phật thọ mạng ngắn ngủi.

- Hai, Phật ở phương khác nói thọ mạng vô cùng.

- Ba, Phật Thích Ca tự trần thuật Ngài thường an trụ.

- Bốn, Hỷ Kiến Lê Xa Tử nhắc lại ý [Như Lai] bất diệt.

- Năm, đại chúng khi ấy lãnh ngộ, thấu hiểu, đạt được lợi ích và tổng kết.

5.2.4.1.1. Diệu Tràng Bồ Tát nghi đức Phật thọ mạng ngắn ngủi

Phần này lại gồm ba phần:

- Một, nêu ra người suy nghĩ, thỉnh cầu.

- Hai, cảnh bị nghi ngờ.

- Ba, trần thuật cái nhân gây nên nghi ngờ

5.2.4.1.1.1. Nêu ra người suy nghĩ thỉnh cầu

(Kinh) Nhĩ thời, Vương Xá đại thành hữu nhất Bồ Tát Ma Ha Tát, danh viết Diệu Tràng.

(經)爾時，王舍大城有一菩薩摩訶薩名曰妙幢。

(Kinh: Lúc bấy giờ, trong thành lớn Vương Xá, có một vị Bồ Tát Ma Ha Tát tên là Diệu Tràng).

Phần này lại có ba ý:

- Một là nói về trụ xứ.

- Hai là nêu tên.

- Ba là tán thán đại lược phẩm đức.

Đoạn này bao gồm ý thứ nhất và thứ hai. Trí thù thắng lỗi lạc, riêng vượt xa mọi loài, mượn thí dụ để đặt tên, nên gọi là Diệu Tràng. Cù Rô Chỉ Ra trong tiếng Phạn, được phương này dịch là Diệu. Kê Đầu (Ketu) dịch là Tràng. Sao chổi gọi là Tràng. Bản dịch cũ dịch [danh hiệu vị Bồ Tát này] là Tín Tướng. Chữ Tướng trong tiếng Phạn là Da Sắt Trí, nay đã nói là Cù Rô Chỉ Ra Kê Đầu, cho nên dịch là Diệu Tràng. Tánh của Tín là tịnh, có ý nghĩa tương tự với chữ Diệu. Tràng có nghĩa là “cao rạng”; do vậy, bị nói lầm thành Tướng.

(Kinh) Dĩ ư quá khứ vô lượng câu chi na dữu đa bách thiên Phật sở, thừa sự, cúng dường, thực chư thiện căn.

(經)已於過去無量俱胝那庾多百千佛所承事供養，植諸善根。

(Kinh: Đã ở nơi vô lượng câu chi na dữu đa (na do tha) trăm ngàn chư Phật trong quá khứ mà thừa sự, cúng dường, gieo các căn lành).

Tán rằng: Tán thán phẩm đức. “Câu chi” (koṭi): Theo Câu Xá Luận, mười ức là một câu chi. Theo phẩm Tâm Vương Bồ Tát Vấn Tăng Kỳ trong kinh Hoa Nghiêm, một vạn vạn là một ức, ức ức là một Câu lê. Câu lê chính là câu chi, hơi sai âm đôi chút. “Vô lượng” là tên một con số. Dùng con số Vô Lượng để đếm câu chi na dữu đa. Nếu hiểu mười ngàn là một vạn, thì “bách thiên” (trăm ngàn) là mười vạn. Tức là vô lượng lần câu chi na dữu đa (na do tha, nayuta) mười vạn chư Phật. Luận Câu Xá coi mười vạn là một ức, Đại Trí Độ Luận coi một ngàn vạn là một ức, kinh Hoa Nghiêm coi một vạn vạn là một ức. Con số Ức này có ba loại là tiểu, trung, đại. Luận Câu Xá, Trí Độ Luận và kinh Hoa Nghiêm lần lượt nói theo các con số tiểu, trung, đại. Ở đây, không thể nói nhất quyết [Ức được tính theo cách nào]. “Thừa sự” tức là thân cận. “Cúng dường”: Tu mười loại cúng dường. “Thiện căn” tức là phước và trí. “Thực” (植) có nghĩa là “gieo trồng”.

5.2.4.1.1.2. Cảnh bị nghi ngờ

(Kinh) Thị thời, Diệu Tràng Bồ Tát độc ư tĩnh xứ, tác thị tư duy: “Dĩ hà nhân duyên, Thích Ca Mâu Ni Như Lai thọ mạng đoản xúc, duy bát thập niên?”

(經)是時，妙幢菩薩獨於靜處，作是思惟：以何因緣，釋迦牟尼如來壽命短促，唯八十年？

(Kinh: Khi đó, Diệu Tràng Bồ Tát ở một mình nơi yên vắng, nghĩ như thế này: “Do nhân duyên gì mà Thích Ca Mâu Ni Như Lai thọ mạng ngắn ngủi, chỉ có tám mươi năm?”)

Tán rằng: Đây là cảnh bị nghi ngờ.

5.2.4.1.1.3. Trần thuật cái nhân gây nên nghi ngờ

(Kinh) Phục tác thị niệm: “Như Phật sở thuyết, hữu nhị nhân duyên đắc thọ mạng trường”.

(經)復作是念：如佛所說，有二因緣得壽命長。

(Kinh: Lại nghĩ như thế này: “Như đức Phật đã nói, có hai nhân duyên để đạt được thọ mạng dài”).

Tán rằng: Trần thuật cái nhân gây nên nỗi nghi, có ba ý:

- Một, nhắc lại cái nhân gây nên nỗi nghi.

- Hai, giả lập sự gạn hỏi, giải thích.

- Ba, kết lại ý nghi ngờ trước đó.

Đoạn này chính là ý thứ nhất.

(Kinh) Vân hà vi nhị? Nhất giả, bất hại sanh mạng. Nhị giả, thí tha ẩm thực.

(經)云何為二？一者、不害生命。二者、施他飲食。

(Kinh: Những gì là hai? Một là chẳng hại sanh mạng, hai là thí thức ăn cho người khác).

Tán rằng: [Đây chính là phần] giả lập sự gạn hỏi để giải thích.

(Kinh) Nhiên Thích Ca Mâu Ni Như Lai, tằng ư vô lượng bách thiên vạn ức vô số đại kiếp, bất hại sanh mạng, hành Thập Thiện Đạo, thường dĩ ẩm thực huệ thí nhất thiết cơ ngạ chúng sanh, nãi chí kỷ thân huyết, nhục, cốt, tủy diệc trì thí dữ, linh đắc bảo mãn, huống dư

ẩm thực!

(經)然釋迦牟尼如來，曾於無量百千萬億無數大劫，不害生命，行十善道，常以飲食惠施一切饑餓眾生，乃至己身血肉骨髓亦持施與，令得飽滿，況餘飲食。

(Kinh: Nhưng Thích Ca Mâu Ni Như Lai từng trong vô lượng trăm ngàn vạn ức vô số đại kiếp, chẳng hại sanh mạng, hành Thập Thiện Đạo, thường dùng thức ăn để bố thí rộng rãi cho hết thảy chúng sanh đói khát, thậm chí máu, thịt, xương, tủy của chính mình cũng đem bố thí, khiến cho họ được no đủ, huống hồ các thức ăn khác).

Tán rằng: Đây là kết lại ý nghi trước đó. Theo kinh văn của kinh này và quyển ba của kinh Niết Bàn, vạn hạnh đều là nhân duyên để trường thọ và đạt được ba thân; nhưng chỉ nêu ra “thí thức ăn” và “chẳng sát sanh”, vì điều này áp dụng chung cho nhân duyên thọ mạng của hữu tình. Vì thế, riêng nêu ra để hỏi, vì sợ chúng sanh thấy Phật thọ tám mươi tuổi, sẽ nghi “chẳng sát sanh” và “bố thí thức ăn” chẳng cảm vời trường thọ. Do muốn dựa vào cái thân để tăng trưởng đạo, hòng tiếp độ chúng sanh, cho nên nghi vậy!

5.2.4.1.2. Các đức Phật ở phương khác nói thọ mạng

(Kinh) Thời, bỉ Bồ Tát ư Thế Tôn sở tác thị niệm thời.

(經)時，彼菩薩於世尊所作是念時。

(Kinh: Khi đó, lúc vị Bồ Tát ấy đối với đức Thế Tôn nghĩ như thế).

Tán rằng: Đây là phần thứ hai, tức phần “các đức Phật ở phương khác nói thọ mạng vô cùng”, gồm có sáu ý:

- Một, chư Phật ở phương khác hiện thân.

- Hai, ngài Diệu Tràng hoan hỷ thưa hỏi.

- Ba, các đức Phật ấy giải đáp.

- Bốn, ngài Diệu Tràng lại thưa hỏi.

- Năm, các đức Phật lại vì Bồ Tát trần thuật.

- Sáu, [chư Phật] nói xong chẳng hiện nữa.

5.2.4.1.2.1. Chư Phật từ phương khác hiện thân

Kinh văn chia làm tám đoạn:

- Một, đúng thời tiết liền hiện ra.

- Hai, [chỗ của Diệu Tràng Bồ Tát] biến thành cuộc đất thanh tịnh.

- Ba, tòa báu trang nghiêm.

- Bốn, Phật thân giáng hiện.

- Năm, phóng quang chiếu cảnh.

- Sáu, quang minh hiện điềm tốt lành.

- Bảy, quang minh lợi lạc quần sanh.

- Tám, nêu đại lược và tổng kết.

Ở đây chính là đoạn thứ nhất. Do Phật thuyết pháp không ngăn ngại, cho nên ứng với lúc Bồ Tát suy niệm bèn hiện ra.

(Kinh) Dĩ Phật oai lực, kỳ thất hốt nhiên quảng bác, nghiêm tịnh. Đế thanh lưu ly, chủng chủng chúng bảo tạp thái, gián sức như Phật Tịnh Độ, hữu diệu hương khí, quá chư thiên hương phân phức sung mãn.

(經)以佛威力，其室忽然廣博嚴淨。帝青瑠璃，種種眾寶雜彩，閒飾如佛淨土，有妙香氣，過諸天香芬馥充 滿。

(Kinh: Do oai lực của Phật, cái thất ấy bỗng rộng rãi, trang nghiêm, thanh tịnh. Đế thanh lưu ly, các thứ chất báu nhiều màu xen kẽ tô điểm như Tịnh Độ của Phật, có mùi thơm mầu nhiệm hơn hẳn hương trời ngào ngạt trọn khắp).

Tán rằng: Biến thành cõi đất thanh tịnh, gồm bốn ý:

- Một, nêu ra người có thể biến hiện.

- Hai, nêu ra hạn lượng của cuộc đất được biến hiện.

- Ba, tướng trạng của cuộc đất được biến hiện.

- Bốn, hương xông ngát.

Hỏi: Những điều ấy do vị Phật nào biến ra?

Đáp: Một cách giải thích là do Phật Thích Ca biến ra. Như trong kinh Pháp Hoa, khi các hóa Phật sắp nhóm họp, Phật Thích Ca liền biến hiện [cõi Sa Bà thành cõi nước nghiêm tịnh]. Một cách hiểu khác là [các tướng trang nghiêm ở đây] do bốn vị Phật biến hiện, cũng giống như khi ngài Diệu Âm sắp tới cõi này, đã hiện trước các hoa tòa v.v… Cách hiểu thứ hai là đúng, vì lẽ nào vậy? Chuyện phóng quang, hiện điềm lành khiến cho chúng sanh yêu thích trong phần sau đều do bốn đức Như Lai [biến hiện]. Vì thế biết Tịnh Độ cũng do bốn vị Phật biến ra. Nói “đế thanh lưu ly” chính là chất báu lưu ly màu xanh của trời Đế Thích, thù thắng nhất trong các chất báu, cho nên riêng nêu ra. Hữu lậu tình kiến hạn cuộc, còn vô lậu thì tâm thông suốt, cho nên “quảng bác nghiêm tịnh” (rộng rãi, trang nghiêm, thanh tịnh). Do Vô Phân Biệt Trí, cho nên có đế thanh. Tuy là nhà của ngài Diệu Tràng mà thanh tịnh như cõi Phật, trọn đủ ngũ phần hương, lời văn dễ hiểu!

(Kinh) Ư kỳ tứ diện, các hữu thượng diệu sư tử chi tòa, tứ bảo sở thành, dĩ thiên bảo y nhi phu kỳ thượng. Phục ư thử tòa, hữu diệu liên hoa, chủng chủng trân bảo dĩ vi nghiêm sức, lượng đẳng Như Lai, tự nhiên hiển hiện.

(經)於其四面，各有上妙師子之座，四寶所成，以天寶衣而敷其上。復於此座，有妙蓮華，種種珍寶以為嚴飾，量等如來，自然顯現。

(Kinh: Nơi bốn phía đều có tòa sư tử thượng diệu, do bốn thứ báu hợp thành, dùng y báu cõi trời phủ lên trên. Trên tòa ấy lại có hoa sen mầu nhiệm, các thứ trân bảo dùng để trang hoàng, lượng bằng Như Lai, tự nhiên hiển hiện).

Tán rằng: Đoạn thứ ba là “biến ra tòa báu”, gồm bốn ý:

- Một là thể chất của tòa. Có bốn tòa nhằm biểu thị các loài thuộc tứ sanh (noãn, thai, thấp, hóa) đều được thành Phật. Vì thế, dùng bốn báu hợp thành, như chỗ ở của sư tử chúa. Nói “tứ bảo” thì một là vàng, hai là bạc, ba là phệ lưu ly (Vaidūrya), bốn là pha chi ca (Sphaṭika), biểu thị Tứ Vô Úy.

- Hai, “dĩ thiên bảo y” (dùng y báu cõi trời) v.v… nói về sự trải phủ, sắp đặt, biểu thị tịnh mạng.

- Ba, “phục ư thử tòa…” (lại trên tòa ấy…), [nêu ra] ba thứ trang nghiêm, biểu thị xuất sanh tử, đạt được Thất Giác Hoa. Dùng trân bảo để trang hoàng, cũng chính là dùng Thất Thánh Tài để trang nghiêm.

- Bốn, tòa lượng (kích thước của tòa): Tòa báu tương xứng với thân, cho nên [kinh chép là] “lượng đẳng Như Lai” (lượng bằng với Như Lai).

Chẳng do sức của ngài Diệu Tràng, nên nói là “tự nhiên hiển hiện”.

(Kinh) Ư liên hoa thượng, hữu tứ Như Lai, Đông phương Bất Động, Nam phương Bảo Tướng, Tây Vô Lượng Thọ, Bắc Thiên Cổ Âm. Thị tứ Như Lai, các ư kỳ tòa, gia phu nhi tọa.

(經)於蓮華上，有四如來，東方不動、南方寶相、西無量壽、北天鼓音。是四如來，各於其座，加趺而坐。

(Kinh: Trên hoa sen, có bốn đức Như Lai, phương Đông là Bất Động, phương Nam là Bảo Tướng, phương Tây là Vô Lượng Thọ, phương Bắc là Thiên Cổ Âm. Bốn đức Như Lai ấy, mỗi vị đều ngồi xếp bằng trên các tòa ấy).

Tán rằng: Bốn đức Như Lai giáng hiện ngồi trên hoa, ví như Pháp Thân. Bốn vị Phật biểu thị Tứ Đức.

[Hỏi] Vì sao mỗi phương trong bốn phương đều hiện một vị Phật để biểu thị Tứ Đức?

Đáp: Như trong kinh có nói, bốn phương ví như sanh, trụ, dị, diệt. Đó là tướng hữu vi. Tứ Đức lật ngược nó, chẳng có sanh, trụ, dị, diệt. Vì thế, Phật hiện trong bốn phương.

Hỏi: Trong bốn oai nghi đều có thể thuyết pháp, vì sao phải hiện tướng ngồi xếp bằng?

Đáp: Thuận theo cơ nghi yêu thích [của chúng sanh] mà hiện. Theo quyển ba mươi của Du Già Sư Địa Luận, có nói năm nhân duyên:

- Một, do thân được thâu liễm, sẽ nhanh chóng phát sanh sự khinh an.

- Hai, do ngồi yên sẽ có thể duy trì lâu dài.

- Ba, do ngồi yên là pháp bất cộng.

- Bốn, do ngồi yên lặng như thế, hình tướng đoan nghiêm.

- Năm, do ngồi yên như thế được Phật và đệ tử cùng hứa khả.

Theo Trí Độ Luận thì là vì hàng ma. Luận ấy chép: “Thấy hình vẽ

[Phật, Bồ Tát] ngồi xếp bằng, ma vương tự kinh hãi, huống hồ người nhập đạo ngồi ngay ngắn, chẳng lay động ư?” Bát Nhã Luận của ngài Vô Trước viết: “Chỉ có ngồi yên tĩnh là có thể giác ngộ, nói các pháp, vì đó là thuận theo tướng ngồi trong oai nghi trụ trong Định, vì biểu thị có thể giác các pháp. Để có thể nói các pháp thì phải do đắc Định, đắc Định là do ngồi”.

(Kinh) Phóng đại quang minh, châu biến chiếu diệu Vương Xá đại thành, cập thử tam thiên đại thiên thế giới, nãi chí thập phương Hằng hà sa đẳng chư Phật quốc độ.

(經)放大光明，周遍照曜王舍大城，及此三千大千世界，乃至十方恒河沙等諸佛國土。

(Kinh: Phóng quang minh lớn, chiếu sáng ngời trọn khắp thành lớn Vương Xá và tam thiên đại thiên thế giới này, cho đến các quốc độ của chư Phật nhiều như cát sông Hằng trong mười phương).

Tán rằng: Đây là điều thứ năm, “phóng quang chiếu cảnh”. Theo Già Da Sơn Đảnh Kinh Luận, phóng quang có bảy nghĩa: Một, khiến sanh tịnh tín, biết là bậc thù thắng. Hai, phá tối tăm, dẹp tan ngu si… Nói chi tiết thì như trong Pháp Hoa Kinh Sớ đã thuật. Quang minh có ba phần: Một là Vương Xá, hai là đại thiên thế giới, ba là mười phương. Do muốn hiển thị tam thân, cho nên hiện ra ba thứ v.v… Lại còn nói thấy ba thân có trước, có sau. Vì thế, thoạt đầu là thấy Hóa Thân, kế đó thấy Ứng Thân, sau là thấy Pháp Thân. Nêu ra con số “Hằng hà sa” là có năm nghĩa cũng giống như Pháp Hoa Sớ đã nói: Số lượng cảnh trong một đại thiên thế giới không nhất định, xin hãy kiểm trong bộ Du Già Sao.

(Kinh) Vũ chư thiên hoa, tấu chư thiên nhạc.

(經)雨諸天華，奏諸天樂。

(Kinh: Mưa các hoa trời, tấu các nhạc trời).

Tán rằng: Điều thứ sáu là “quang minh hiện tướng tốt lành”. “Mưa hoa” có năm ý nghĩa như Pháp Hoa Sớ [đã nói]. Tấu nhạc: Biểu thị được nghe pháp, càng thêm vui sướng.

(Kinh) Nhĩ thời, ư thử Thiệm Bộ Châu trung, cập tam thiên đại thiên thế giới sở hữu chúng sanh, dĩ Phật oai lực, thọ thắng diệu lạc, vô hữu phạp thiểu.

(經)爾時，於此瞻部洲中，及三千大千世界所有眾生，以佛威力，受勝妙樂，無有乏少。

(Kinh: Lúc bấy giờ, tất cả chúng sanh trong Thiệm Bộ Châu này và tam thiên đại thiên thế giới, do oai lực của Phật, hưởng sự vui mầu nhiệm thù thắng, chẳng bị thiếu sót).

Tán rằng: Điều thứ bảy là “quang minh lợi lạc quần sanh”, gồm hai điều: Một là được vui, hai là lìa khổ. Đoạn này là điều thứ nhất.

Hỏi: Quang minh chiếu sáng ngời cõi này, [chúng sanh] trong cõi này thấy quang minh đạt được lợi ích. [Thế nhưng] quang minh cũng chiếu thấu mười phương, cớ sao mười phương chẳng được lợi ích?

Đáp: Xét ra, phải nên là đều đạt được lợi ích, chỉ là [kinh văn] lược đi chẳng bàn tới!

(Kinh) Nhược thân bất cụ, giai mông cụ túc, manh giả năng thị, lung giả đắc văn, á giả năng ngôn, ngu giả đắc trí. Nhược tâm loạn giả đắc bổn tâm. Nhược vô y giả đắc y phục. Bị ố tiện giả nhân sở kính. Hữu cấu uế giả thân thanh khiết.

(經)若身不具，皆蒙具足，盲者能視、聾者得聞、瘂者能言、愚者得智。若心亂者得本心。若無衣者得衣服。被惡賤者人所敬。有垢穢者身清潔。

(Kinh: Nếu thân chẳng toàn vẹn, sẽ đều được toàn vẹn, kẻ mù có thể thấy, kẻ điếc được nghe, kẻ câm có thể nói, kẻ ngu trở thành trí. Nếu là kẻ loạn tâm, sẽ được khôi phục bổn tâm. Nếu là kẻ không có y phục, sẽ được y phục. Kẻ bị ghét bỏ, khinh thường, sẽ được người khác cung kính. Kẻ có cấu uế, thân sẽ được thanh khiết).

Tán rằng: Đây là lìa khổ. Tuy lúc lìa khổ thì chính là lúc trở thành được vui, nhưng vẫn nói đến chuyện lìa khổ. Ở đây là lìa chín nỗi khổ, kinh văn dễ hiểu. Theo Du Già Sư Địa Luận, oai lực vốn sẵn có của chư Phật có thể khiến cho hữu tình trông thấy [chư Phật] đều đạt được các lợi ích ấy. Nếu thân chẳng toàn vẹn, tức là thiếu tay chân, hoàng môn, nhị hình v.v… Cái nhân của các quả báo ác ấy dễ biết; nhưng quyển tám của Trí Độ Luận đối với nghiệp báo sai biệt v.v… thảy đều nói cặn kẽ.

(Kinh) Ư thử thế gian sở hữu lợi ích vị tằng hữu sự, tất giai hiển hiện.

(經)於此世間所有利益未曾有事，悉皆顯現。

(Kinh: Tất cả chuyện lợi ích chưa từng có trong thế gian này thảy đều hiển hiện).

Tán rằng: Tiểu kết đại lược.

5.2.4.1.2.2. Diệu Tràng hoan hỷ thưa hỏi

(Kinh) Nhĩ thời, Diệu Tràng Bồ Tát kiến tứ Như Lai, cập hy hữu sự, hoan hỷ, dũng dược, hiệp chưởng, nhất tâm chiêm ngưỡng chư Phật thù thắng chi tướng.

(經)爾時，妙幢菩薩見四如來，及希有事，歡喜踊躍，合掌一心瞻仰諸佛殊勝之相。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Diệu Tràng Bồ Tát thấy bốn đức Như Lai và chuyện hy hữu, bèn hoan hỷ, hớn hở, chắp tay nhất tâm chiêm ngưỡng tướng thù thắng của chư Phật).

Tán rằng: Điều thứ hai là “ngài Diệu Tràng hoan hỷ thưa hỏi”. Trong phần này, có hai ý:

- Một, trông thấy Phật, tâm tình vui sướng,

- Hai, thỉnh cầu trừ nghi hoặc.

Đoạn này thuộc về ý thứ nhất. [Chư Phật] thị hiện ngồi thanh tịnh trên hoa tòa, phóng quang lợi ích chúng sanh, và các chuyện hy hữu. Quán tướng đại nhân của bốn đức Như Lai thì gọi là [chiêm ngưỡng] “thù thắng tướng”.

(Kinh) Diệc phục tư duy Thích Ca Mâu Ni Như Lai vô lượng công đức, duy ư thọ mạng, sanh nghi hoặc tâm: “Vân hà Như Lai công đức vô lượng, thọ mạng đoản xúc, duy bát thập niên?”

(經)亦復思惟釋迦牟尼如來無量功德，唯於壽命，生疑惑心：云何如來功德無量，壽命短促，唯八十年？

(Kinh: Cũng lại tư duy vô lượng công đức của Thích Ca Mâu Ni Như Lai, chỉ có đối với thọ mạng bèn sanh tâm nghi hoặc: “Cớ sao Như Lai công đức vô lượng, thọ mạng ngắn ngủi, chỉ có tám chục năm?”)

Tán rằng: Cầu thỉnh trừ nghi hoặc, gồm hai ý:

- Một là tâm nghi.

- Hai là thốt lời cầu thỉnh.

Đối với các thứ như tướng hảo v.v… [do Phật Thích Ca đều] giống như chư Phật, cho nên Bồ Tát chẳng sanh lòng nghi, nhưng do thọ mạng của Ngài khác với các vị như Di Đà v.v… cho nên nói “duy ư thọ mạng sanh nghi” (chỉ sanh lòng nghi đối với thọ mạng).

5.2.4.1.2.3. Các đức Phật ấy giải đáp

(Kinh) Nhĩ thời, tứ Phật cáo Diệu Tràng Bồ Tát ngôn: - Thiện nam tử! Nhữ kim bất ưng tư thổn Như Lai thọ mạng trường đoản. Hà dĩ cố? Thiện nam tử! Ngã đẳng bất kiến chư thiên, thế gian Phạm, ma, sa môn, Bà la môn đẳng, nhân cập phi nhân, hữu năng toán tri Phật chi thọ lượng, tri kỳ tề hạn!

(經)爾時，四佛告妙幢菩薩言：善男子！汝今不應思忖如來壽命長短。何以故？善男子！我等不見諸天、世間梵、魔、沙門、婆羅門等，人及非人，有能算知佛之壽量，知其齊限。

(Kinh: Lúc bấy giờ, bốn đức Phật bảo Diệu Tràng Bồ Tát rằng: - Thiện nam tử! Nay ông chớ nên suy nghĩ thọ mạng của Như Lai là dài hay ngắn. Vì sao vậy? Chúng ta chẳng thấy có chư thiên, Phạm vương, ma, sa môn, Bà la môn v.v… người và phi nhân trong thế gian có thể tính biết thọ lượng của Phật, biết được chừng hạn).

Tán rằng: Đây là đoạn thứ ba, “các vị Phật ấy giải đáp”, có ba phần:

- Một, nêu đại lược [thọ mạng của Như Lai] khó thể suy nghĩ.

- Hai, nhóm họp đại chúng để giải thích.

- Ba, sau khi kết lại nhân quả, khuyên đừng sanh nghi, bèn nói ba bài tụng.

Trong phần thứ nhất này, cũng có hai ý:

- Một, những kẻ khác chẳng thể suy lường [thọ mạng của Như Lai].

- Hai, chỉ Phật có thể biết [thọ mạng của chư Phật].

Trong ý thứ nhất, lại có ba điều:

- Một là [khuyên dạy hãy] dứt niềm nghi ngờ sai lầm.

- Hai, kết lại.

- Ba, giải thích.

(Kinh) Duy trừ vô thượng Chánh Biến Tri giả.

(經)唯除無上正遍知者。

(Kinh: Chỉ trừ đấng Vô Thượng Chánh Biến Tri).

Tán rằng: Chỉ đức Phật có thể biết.

(Kinh) Thời, tứ Như Lai dục thuyết Thích Ca Mâu Ni Phật sở hữu thọ lượng, dĩ Phật oai lực, Dục, Sắc Giới thiên, chư long, quỷ thần, Kiện Thát Bà, A Tô La, Yết Lộ Trà, Khẩn Na La, Mạc Hô Lạc Già, cập vô lượng bách thiên ức na dữu đa Bồ Tát Ma Ha Tát tất lai tập hội, nhập Diệu Tràng Bồ Tát tịnh diệu thất trung.

(經)時，四如來欲說釋迦牟尼佛所有壽量，以佛威力，欲色界天、諸龍、鬼神、健闥婆、阿蘇羅、揭路茶、緊那羅、莫呼洛伽，及無量百千億那庾多菩薩摩訶薩悉來集會，入妙幢菩薩淨妙室中。

(Kinh: Khi đó, bốn đức Như Lai muốn nói tất cả thọ lượng của Thích Ca Mâu Ni Phật, do oai lực của Phật, chư thiên trong Dục Giới, Sắc Giới, các rồng, quỷ thần, Kiện Thát Bà, A Tô La, Yết Lộ Trà, Khẩn Na La, Mạc Hô Lạc Già, và vô lượng trăm ngàn ức na dữu đa (na do tha) Bồ Tát Ma Ha Tát thảy đều nhóm đến, vào trong cái thất thanh tịnh, nhiệm mầu của Diệu Tràng Bồ Tát).

Tán rằng: Nhóm họp đại chúng để giải thích. Trước hết là nhóm họp đại chúng, sau đó là biện định. Ở đây là phần nhóm họp đại chúng. Tuy trong phần trước, [kinh văn] đã liệt kê đại chúng thuộc tám bộ, nhưng có người không đến. Nay do oai lực phóng quang gia hộ, triệu thỉnh của chư Phật, họ mới có thể nhóm đến.

Hỏi: Trong các kinh khác, hễ [đức Phật] phóng quang, đại chúng trông thấy liền nhóm đến, vì sao đại chúng ở đây chẳng đến?

Đáp: Căn cơ chín muồi có trước hay sau. Tuy được quang minh chiếu đến, thoạt đầu [do căn cơ chưa chín muồi, cho nên] chẳng thể tới. Do Phật gia hộ thì mới có thể đến, hoặc do oai lực của Phật dùng quang minh triệu thỉnh.

(Kinh) Nhĩ thời, tứ Phật ư đại chúng trung, dục hiển Thích Ca Mâu Ni Như Lai sở hữu thọ lượng, nhi thuyết tụng viết:

(經)爾時，四佛於大眾中，欲顯釋迦牟尼如來所有壽量，而說頌曰：

(Kinh: Lúc bấy giờ, bốn vị Phật ở trong đại chúng, muốn nêu rõ tất cả thọ lượng của Thích Ca Mâu Ni Như Lai, bèn nói kệ tụng rằng).

Tán rằng: Lời giải thích gồm hai phần: Một, kết lại phần nhóm họp, hai là chư Phật giải thích. Đây là phần thứ nhất.

(Kinh) Nhất thiết chư hải thủy, khả tri kỳ trích số, vô hữu năng sổ tri, Thích Ca chi thọ lượng. Tích chư Diệu Cao sơn, như giới khả tri số, vô hữu năng sổ tri, Thích Ca chi thọ lượng. Nhất thiết đại địa thổ, khả tri kỳ trần số, vô hữu năng toán tri, Thích Ca chi thọ lượng. Giả sử lượng hư không, khả đắc tận biên tế, vô hữu năng sổ tri, Thích Ca chi thọ lượng.

(經)一切諸海水，可知其滴數，無有能數知，釋迦之壽量。析諸妙高山，如芥可知數，無有能數知，釋迦之壽量。一切大地土，可知其塵數，無有能算知，釋迦之壽量。假使量虛空，可得盡邊際，無有能數知，釋迦之壽量。

(Kinh: Nước hết thảy các biển, có thể biết số giọt, không ai đếm biết được, thọ lượng Phật Thích Ca. Phá các núi Diệu Cao, vụn như các hạt cải, có thể biết số lượng, không ai đếm biết được, thọ lượng Phật Thích Ca. Hết thảy đất đại địa, có thể biết số bụi, không ai tính biết nổi, thọ lượng Phật Thích Ca. Giả sử đo hư không, biết trọn hết ngằn mé, không ai đếm biết được, thọ lượng Phật Thích Ca).

Tán rằng: [Đây là] phần [chư Phật] giải thích. Chia thành hai đoạn:

- Một, bốn bài kệ đầu nói rõ [thọ lượng ấy] vượt ngoài thí dụ.

- Hai, bài kệ thứ năm nói rõ [thọ lượng ấy] vượt ngoài sự tính toán.

Trong bốn bài tụng thuộc phần thí dụ, tương truyền có hai cách giải thích:

- Một, bốn bài tụng ấy theo thứ tự hiển thị Tứ Đức “thường, lạc, ngã, tịnh”. Theo thứ tự, [bốn đức ấy] có thể trừ bốn thứ chướng là bất tín, chấp ngã, sợ khổ, xả tâm.

- Cách giải thích khác là dựa theo bốn thân của Phật để hiển thị thọ lượng, [bốn thân] chính là Hóa Thân, Ứng Thân, vừa Ứng vừa Hóa, chẳng phải Ứng chẳng phải Hóa, theo thứ tự mà lập thí dụ. Hóa Thân mất nơi đây, hiện nơi kia, nên dùng nước để sánh ví. Hóa Thân nương vào Ứng Thân để hiện, như nước ra khỏi núi. Vì thế dùng núi làm thí dụ. Câu “cả hai” (tức vừa Ứng vừa Hóa) là Tự Thọ Dụng Thân như đất, nương vào hai thứ núi và nước. Câu thứ tư (chẳng phải Ứng, chẳng phải Hóa) nhằm sánh ví Pháp Thân do không có hình tướng.

(Kinh) Nhược nhân trụ ức kiếp, tận lực thường toán số, diệc phục bất năng tri, Thế Tôn chi thọ lượng.

(經)若人住億劫，盡力常算數，亦復不能知，世尊之壽量。

(Kinh: Như người trụ ức kiếp, tận lực thường tính đếm, cũng lại chẳng thể biết, thọ lượng của Thế Tôn).

Tán rằng: Vượt khỏi sự tính toán.

(Kinh) Bất hại chúng sanh mạng, cập thí ư ẩm thực, do tư nhị chủng nhân, đắc thọ mạng trường viễn. Thị cố, Đại Giác tôn, thọ mạng nan tri số, như kiếp vô biên tế, thọ lượng diệc như thị.

(經)不害眾生命，及施於飲食，由斯二種因，得壽命長遠。是故，大覺尊，壽命難知數，如劫無邊際，壽量亦如是。

(Kinh: Chẳng hại mạng chúng sanh, và bố thí thức ăn, do hai thứ nhân ấy, được thọ mạng dài lâu. Vì thế, đấng Đại Giác, thọ mạng khó biết số, như kiếp không ngằn mé, thọ lượng cũng như thế).

Tán rằng: Kết lại nhân quả, khuyên đừng sanh nghi. Hai bài tụng này nhằm kết lại ý nghĩa: Do hai cái nhân mà cảm cái quả trường thọ.

(Kinh) Diệu Tràng nhữ đương tri, bất ưng khởi nghi hoặc, tối thắng thọ vô lượng, mạc năng tri số giả.

(經)妙幢汝當知，不應起疑惑，最勝壽無量，莫能知數者。

(Kinh: Diệu Tràng! Ông nên biết, chớ nên dấy nghi hoặc, thọ vô lượng tối thắng, không ai biết nổi số).

Tán rằng: Khuyên đừng sanh nghi.

5.2.4.1.2.4. Diệu Tràng lại thỉnh vấn

(Kinh) Nhĩ thời, Diệu Tràng Bồ Tát văn tứ Như Lai thuyết Thích Ca Mâu Ni Phật thọ lượng vô hạn, bạch ngôn: - Thế Tôn! Vân hà Như Lai thị hiện như thị đoản xúc thọ lượng?

(經)爾時，妙幢菩薩聞四如來說釋迦牟尼佛壽量無限，白言：世尊！云何如來示現如是短促壽量？

(Kinh: Lúc bấy giờ, Diệu Tràng Bồ Tát nghe bốn đức Như Lai nói Thích Ca Mâu Ni Phật thọ lượng vô hạn, bạch rằng: - Bạch Thế Tôn! Vì sao Như Lai thị hiện thọ lượng ngắn ngủi như thế?)

Tán rằng: Đây là tiểu đoạn thứ tư, “Diệu Tràng lại thưa hỏi”: Phật thật sự thọ dài lâu, con đã hiểu đại lược. Do có nguyên do nào mà thị hiện ngắn ngủi như thế? Trên đây đã giải đáp [thọ mạng] dài lâu, nhưng chưa giải thích nguyên do rút ngắn tuổi thọ. Vì thế, nay con hỏi lại. Theo quyển tám mươi mốt luận Du Già Sư Địa đã nói: “Giải đáp nghi nan thì dù là nghi nan của chính mình hay người khác, đều nên giải trừ. Hãy nên biết nghi nan đại lược có năm tướng: Một là vì để bất liễu nghĩa được hiển lộ liễu nghĩa, như nói đoạn văn này có ý nghĩa gì? Hai là do lời lẽ mâu thuẫn, [chẳng hạn như] nói ‘vì sao trước kia nói khác?’ Ba là do đạo lý mâu thuẫn, như có ý nghĩa được hiển thị mâu thuẫn với bốn đạo lý. Bốn là do chẳng quyết định hiển thị, như nói vì sao đối với một loại nghĩa lý lại hiển thị các thứ môn sai biệt khác nhau? Năm là do thoạt nhìn thì thấy rốt ráo là phi lý, như nói ‘nội ngã có thể tánh gì, có sắc tướng gì mà nói là thường hằng’ v.v… Đối với năm sự vấn nạn ấy, phải nên theo thứ tự mà giải thích. Tức là đối với vấn nạn bất liễu nghĩa, bèn dùng phương tiện để hiển hiện liễu nghĩa. Đối với vấn nạn về ngôn từ mâu thuẫn, bèn hiển thị ý thú để tùy thuận dung hội. Đối với các vấn nạn về chẳng quyết định hiển thị, hoặc thoạt nhìn thì thấy là rốt ráo phi lý, cũng nên như thế. Đối với vấn nạn về đạo lý mâu thuẫn, hoặc dùng hắc giáo để phán quyết. Hàm ý: Chẳng phải là liễu nghĩa, dựa theo Tiểu Thừa để nói, thì gọi là ‘hắc giáo’. Hoặc nương theo đạo lý, hoặc vì tăng thêm cái quả, hoặc vì tăng thêm cái nhân, hàm ý: Hoặc là tùy thuận xoay chuyển, hoặc là dùng phương tiện nhằm đoạn ác, tu thiện. Tất cả nhân quả nói [theo phương diện sự tướng] thì có mâu thuẫn, nhưng đối với lý thì thật sự chẳng mâu thuẫn”.

Tuy có năm loại vấn nạn, nhưng chuẩn theo cách giải thích luận Du Già Sư Địa thì mỗi điều vấn nạn đều có năm ý:

- Một, vì chẳng hiểu.

- Hai, vì nghi hoặc.

- Ba, vì thí nghiệm.

- Bốn, vì hời hợt.

- Năm, vì lợi lạc.

Nay trong năm loại vấn nạn, thì [nghi nan của Diệu Tràng Bồ Tát] thuộc loại vấn nạn do ngôn từ mâu thuẫn: Phật Thích Ca nói [thọ mạng ngắn], bốn vị Phật nói [thọ mạng] dài. Do có sự mâu thuẫn ấy, cho nên Bồ Tát nêu lên chỗ nghi nan. Trong năm ý, [lời vấn nạn của Diệu Tràng Bồ Tát] là vì lợi ích [quần sanh] mà thưa hỏi.

2.4.1.2.5. Các đức Phật ấy rộng trần thuật

(Kinh) Thời, tứ Thế Tôn cáo Diệu Tràng Bồ Tát ngôn: - Thiện nam tử! Bỉ Thích Ca Mâu Ni Phật ư Ngũ Trược thế xuất hiện chi thời.

(經)時，四世尊告妙幢菩薩言：善男子！彼釋迦牟尼佛於五濁世出現之時。

(Kinh: Khi đó, bốn vị Thế Tôn bảo Diệu Tràng Bồ Tát rằng: - Thiện nam tử! Thích Ca Mâu Ni Phật xuất hiện [trong cõi đời] nhằm lúc

đời Ngũ Trược).

Tán rằng: Đây là đoạn thứ năm, “các đức Phật ấy rộng trần thuật”. Kinh văn được chia thành ba phần: Một là nêu ra, hai là giải thích, ba là tổng kết. Từ “thiện nam tử, thị chư Như Lai” (thiện nam tử, các đức Như Lai ấy) trở đi chính là phần thứ nhất, tức nêu ra [nguyên do vì sao Phật Thích Ca thị hiện thọ mạng ngắn ngủi]. Trong ấy, lại có ba ý:

- Một, nêu ra thời thế thị hiện đoản thọ.

- Hai, nêu ra nguyên do thị hiện [thọ mạng] ngắn ngủi.

- Ba, kết lại về chuyện nêu bày sự đoản thọ.

Ở đây, nêu ra thời thế. Ý nghĩa của Ngũ Trược thì như đã biện định trong Pháp Hoa Sớ. [Nêu ra thời tiết thị hiện thọ mạng ngắn ngủi, chính là nói đến Mạng Trược]. Đó cũng chính là nêu chung Ngũ Trược.

(Kinh) Nhân thọ bách niên, bẩm tánh hạ liệt, thiện căn vi bạc, phục vô tín giải.

(經)人壽百年，稟性下劣，善根微薄，復無信解。

(Kinh: Con người thọ trăm tuổi, bẩm tánh kém hèn, thiện căn ít mỏng, lại chẳng có tín giải).

Tán rằng: Nêu bày nguyên do thị hiện rút ngắn [tuổi thọ]. Nguyên do có hai:

- Một là vì diệt ác, tức là xả sanh tử.

- Hai là vì sanh thiện, tức là khiến cho [chúng sanh] đắc Bồ Đề.

Đoạn này là diệt ác, và cũng nhằm riêng giải thích Ngũ Trược. Trược có năm loại, ở đây nêu ra bốn món:

- Một là Mạng Trược, tức là con người thọ trăm tuổi.

- Hai là Hữu Tình Trược (Chúng Sanh Trược). Trong Hữu Tình Trược có ba thứ:

- Một, sự ưa thích chẳng rộng lớn, tức là bẩm tánh hèn kém.

- Hai, đời trước chẳng có phước huệ, tức là thiện căn mỏng ít.

- Ba, nhiều nỗi ngu mê, tức là chẳng có tín giải.

(Kinh) Thử chư chúng sanh đa hữu ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh, thọ giả, dưỡng dục tà kiến, ngã ngã sở kiến, đoạn thường kiến đẳng.

(經)此諸眾生多有我見、人見、眾生、壽者、養育邪見、我我所見、斷常見等。

(Kinh: Các chúng sanh ấy có nhiều ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh, thọ giả, dưỡng dục tà kiến, kiến chấp về ta và cái của ta, đoạn thường kiến v.v…)

Tán rằng: Đây chính là Kiến Trược. Trong các kinh luận, ngã kiến được nói theo nhiều cách khác nhau, như trong sách Thành Duy Thức Nghĩa Đăng đã nói cặn kẽ. Nay dựa theo kinh văn để giải thích đại lược. Nói về ngã kiến thì theo quyển tám mươi ba của luận Du Già Sư Địa, nói chung có tám loại, ở đây chỉ nêu ra năm thứ.

1) Ngã kiến: Luận viết: “Nương vào ngũ thủ uẩn, ngã kiến và ngã sở kiến hiện tiền hiện hành”. Nay kinh văn ở đây nói riêng ngã kiến và ngã sở kiến, tức là sự sai khác giữa tổng và biệt. Luận Du Già xét theo tổng, còn kinh này bao gồm cả tổng lẫn biệt. Ngã kiến được nói ở đây tức là không có ngã và ngã sở (cái của ta).

2) Nhân kiến tức là hữu tình kiến, tức là các hiền thánh như thật biết rõ chỉ có pháp này, chẳng còn pháp nào khác. Lại còn có sự yêu đắm.

3) Chúng sanh kiến, tức là Sổ Thủ Thú Kiến (數取趣見), tức là nhiều lần chấp giữ [sự tái sanh trong] các đường, chẳng biết chán đủ.

Ba món kiến chấp này được ngài La Thập dịch là “ngã, nhân, chúng sanh”.

4) Thọ giả kiến, tức là Mạng được nói trong luận Du Già, nghĩa là thọ hòa hợp mà sống còn thì gọi là Mạng. Trong Bát Nhã Luận, Thiên Thân Bồ Tát nói: “Ngã, chúng sanh, mạng giả”. Giải rằng: Thấy Ngũ Uẩn sai biệt, mỗi Ấm đều là Ngã. Hư vọng chấp giữ như thế thì gọi là Ngã Kiến. Điều này có nghĩa là: Coi chung Ngũ Uẩn sai biệt trong ba đời là Ngã Kiến, thân tướng liên tục chẳng dứt thì gọi là Chúng Sanh. Đây chính là so đo Ngũ Uẩn từ tiền tế đến nay liên tục chẳng dứt thì gọi là Chúng Sanh. Mạng căn trong báo thân thuộc một đời tồn tại chẳng dứt thì gọi là Mạng. Đây chính là chấp theo hiện tại đang có mạng sống vậy. Sau khi mạng căn đã đoạn, sẽ sanh trong sáu đường, gọi là “thọ giả”. Đây là thấy thọ mạng sẽ sanh khởi trong vị lai mà dấy lên [kiến chấp này]. Đó là xét theo sự sai khác riêng biệt của Ngũ Uẩn.

“Dưỡng dục” tức là nuôi nấng trong hiện tại, có thể tạo ra Sĩ Phu Dụng. Lại còn có thể tăng trưởng nghiệp hậu hữu (thân trong đời sau).

5) “Tà kiến” chính là Tà Kiến trong năm thứ kiến chấp (Thân Kiến, Biên Kiến, Kiến Thủ Kiến, Giới Thủ Kiến, Tà Kiến). “Ngã ngã sở kiến” tức là nương theo Ngũ Uẩn mà dấy lên mười lăm loại kiến chấp.

“Đoạn thường kiến” tức là Biên Kiến, Đoạn là nói tới bảy thứ đoạn diệt. Thường là nói tới bốn thứ Thường trọn khắp v.v… Lại còn nói Đẳng, tức là Đẳng Thủ Kiến, Hoặc Thủ Kiến, và Tùy Phiền Não. Lược đi chẳng nhắc tới Kiếp Trược, do ngoại cảnh chẳng phải là được hóa ra, bản thể của nó chẳng phải là ác, cho nên lược đi chẳng nêu ra.

(Kinh) Vị dục lợi ích thử chư dị sanh, cập chư ngoại đạo như thị đẳng loại, linh sanh chánh giải, tốc đắc thành tựu Vô Thượng Bồ Đề.

(經)為欲利益此諸異生，及諸外道如是等類，令生正解，速得成就無上菩提。

(Kinh: Vì muốn lợi ích các loài dị sanh và các loại ngoại đạo như thế, khiến cho họ sanh chánh giải, mau chóng được thành tựu Vô Thượng Bồ Đề).

Tán rằng: Vì muốn khiến cho họ sanh thiện, đắc Bồ Đề. “Dị sanh, ngoại đạo” chính là loài người, [nói là “dị sanh” nhằm] phân biệt họ chẳng phải là các vị Bồ Tát đã nhập Địa (đã chứng từ Sơ Địa trở lên). Từ bậc Sơ Địa trở lên thì đều đã thấy [thọ mạng của Như Lai] dài lâu, cho nên chẳng cần thị hiện diệt độ!

(Kinh) Thị cố, Thích Ca Mâu Ni Như Lai thị hiện như thị đoản xúc thọ mạng.

(經)是故，釋迦牟尼如來示現如是短促壽命。

(Kinh: Vì thế, Thích Ca Mâu Ni Như Lai thị hiện thọ mạng ngắn ngủi như thế).

Tán rằng: Kết lại phần nêu bày thọ mạng ngắn ngủi.

(Kinh) Thiện nam tử! Nhiên bỉ Như Lai dục mạng chúng sanh kiến Niết Bàn dĩ, sanh nan tao tưởng, ưu khổ đẳng tưởng.

(經)善男子！然彼如來欲命眾生見涅槃已，生難遭想，憂苦等想。

(Kinh: Thiện nam tử! Nhưng đức Như Lai ấy muốn khiến cho chúng sanh thấy [Phật đã nhập] Niết Bàn rồi, sẽ sanh ý tưởng khó gặp gỡ, ý tưởng ưu khổ v.v…)

Tán rằng: Đây là tiểu đoạn thứ hai nhằm giải thích [do ý nghĩa nào mà đức Phật phải thị hiện thọ mạng ngắn ngủi]. Kinh văn lại chia thành ba phần:

- Một là pháp thuyết.

- Hai là nêu thí dụ và kết hợp đối ứng thí dụ với pháp.

- Ba là tổng kết.

Phần thứ nhất là pháp thuyết, lại chia thành năm ý:

- Một là giải thích.

- Hai là giả lập sự gạn hỏi.

- Ba là giải đáp lời gạn hỏi.

- Bốn là lại cật vấn.

- Năm là giải thích lời vấn nạn.

Trong phần giải thích, lại có ba ý:

- Một, khiến cho [chúng sanh] khởi tâm mong mỏi, ngưỡng mộ đối với Phật.

- Hai, khiến cho họ sanh ý tưởng tu tập đối với pháp.

- Ba, là tùy thuận kết lại.

Đoạn này chính là ý thứ nhất. Bởi lẽ, kinh Pháp Hoa dạy: “Nhược ngã cửu trụ, chúng sanh bất năng sanh nan tao tưởng, khởi khát ngưỡng tâm” (Nếu ta trụ thế lâu dài, chúng sanh chẳng thể sanh ý tưởng khó gặp gỡ, dấy tâm khát ngưỡng) v.v… có cùng ý nghĩa với đoạn kinh này. Nhưng đối với chuyện thị hiện nhập Niết Bàn, theo hội Tối Thắng Thiên Vương trong kinh Đại Bát Nhã thì có một nguyên nhân: Vì các hữu tình thích nghe Viên Tịch, cho nên [đức Phật] hiện nhập Niết Bàn. Pháp Hoa Luận viết: “Vì đối trị, trừ khử kẻ chẳng có thiện căn tu tập Đại Thừa sanh lòng tăng thượng mạn. Vì đối trị hạng người ấy mà nói thí dụ lương y để sánh ví chuyện Như Lai thị hiện Bát Niết Bàn”. Vô Tánh Nhiếp Luận nói do có sáu nhân mà Hóa Thân của Như Lai rốt cuộc chẳng trụ thế, chi tiết thì như trong luận ấy đã biện định. Theo như kinh Hoa Nghiêm dạy: “Cứu cánh Phật sự dĩ, hữu thập chủng nghĩa thị hiện Đại Niết Bàn: Nhất, minh nhất thiết hành tất vô thường cố. Nhị, minh nhất thiết hữu vi phi an ổn cố. Tam, minh Niết Bàn thú tối an ổn cố. Tứ, minh Niết Bàn viễn ly nhất thiết chư bố úy cố. Ngũ, dĩ chư nhân thiên nhạo trước sắc thân, minh sắc thân vô thường, thị ma diệt pháp, linh bỉ cầu tịnh Pháp Thân cố” (Đã thực hiện Phật sự rốt ráo xong, do có mười loại nghĩa mà thị hiện Đại Niết Bàn: Một, vì chỉ rõ hết thảy các hành đều vô thường. Hai, vì chỉ rõ hết thảy hữu vi chẳng phải là an ổn. Ba, vì chỉ rõ đường Niết Bàn là an ổn nhất. Bốn, vì chỉ rõ Niết Bàn xa lìa hết thảy các sợ hãi. Năm, do các trời, người yêu chấp sắc thân, chỉ rõ sắc thân vô thường, là pháp mòn diệt, khiến cho họ cầu Pháp Thân thanh tịnh). Các pháp này tương ứng với nghĩa thứ hai trong Nhiếp Luận. “Lục, minh vô thường lực cường bất khả chuyển cố. Thất, minh hữu vi pháp bất tự tại cố. Bát, minh tam giới pháp tất như hoại khí vô kiên lao cố. Cửu, minh Bát Niết Bàn tối vi chân thật bất khả hoại cố. Thập, minh Bát Niết Bàn viễn ly sanh tử, phi khởi diệt cố. Dĩ thử thập nghĩa, thị hiện Niết Bàn” (Sáu, vì chỉ rõ sức vô thường mạnh mẽ chẳng thể chuyển. Bảy, vì chỉ rõ pháp hữu vi chẳng tự tại. Tám, vì chỉ rõ các pháp trong tam giới đều như dụng cụ hư nát, chẳng bền chắc. Chín, vì chỉ rõ Bát Niết Bàn chân thật nhất, chẳng thể hoại. Mười, vì chỉ rõ Bát Niết Bàn xa lìa sanh tử, chẳng dấy lên hay diệt mất. Do mười nghĩa này mà thị hiện Niết Bàn).

Nay đoạn kinh văn ở đây nói chung có sáu nghĩa:

- Một, vì khiến cho [chúng sanh] sanh chánh giải.

- Hai, vì [khiến cho họ] mau chóng được thành tựu Vô Thượng Bồ Đề.

- Ba, vì khiến cho [chúng sanh] thấy Phật diệt độ, sẽ sanh khởi ý tưởng khó gặp gỡ.

- Bốn, khiến cho họ nhanh chóng tu hành theo lời Phật dạy. Tức là phần nêu ra [nguyên do Phật thị hiện nhập diệt] trong phần trước và phần giải thích có đủ cả bốn ý này, cũng là vì khiến cho chúng sanh gieo các thiện căn, khởi sự tu tập, tín giải, đoạn trừ tà kiến.

- Năm là vì lưu lại xá lợi từ xương nơi thân để chúng sanh cúng dường, hòng đạt được phước, tức là như trong phần sau, ngài Kiều Trần Như thỉnh xá lợi của Phật, và cho đến cuối kinh, đức Phật đáp lời ngài Diệu Tràng rằng: “Hoặc thời kiến hữu Bát Niết Bàn giả thị quyền phương tiện, cập lưu xá lợi, linh chư hữu tình cung kính cúng dường. Nhược cúng dường giả, ư vị lai thế, viễn ly bát nạn, phùng sự chư Phật, ngộ thiện tri thức, bất thất thiện tâm, phước báo vô biên” (Hoặc có lúc hiện Bát Niết Bàn làm phương tiện quyền biến và lưu lại xá lợi, khiến cho các hữu tình cung kính cúng dường. Nếu cúng dường thì trong đời vị lai, sẽ xa lìa tám nạn, gặp gỡ phụng sự chư Phật và gặp thiện tri thức, chẳng mất tâm lành, phước báo vô biên).

- Sáu, vì khiến cho hữu tình được chứng Viên Tịch, tức là như phần cuối kinh có nói: “Tốc đương xuất ly, bất vị sanh tử chi sở triền phược” (Hãy mau chóng thoát lìa, đừng bị sanh tử quấn trói). Đó là xét theo luận Nhiếp Đại Thừa, cũng vì kẻ thường ưa vui, chẳng mong cầu Viên Tịch mà thị hiện Niết Bàn.

(Kinh) Ư Phật Thế Tôn sở thuyết kinh giáo, tốc đương thọ trì, độc tụng thông lợi, vị nhân giải thuyết, bất sanh báng hủy.

(經)於佛世尊所說經教，速當受持，讀誦通利，為人解說，不生謗毀。

(Kinh: Đối với kinh giáo do Phật Thế Tôn đã nói, sẽ mau chóng thọ trì, đọc tụng thông suốt, vì người khác giải nói, chẳng sanh hủy báng).

Tán rằng: Đây là ý thứ hai, tức khiến cho [người nghe] đối với pháp sẽ dấy lên ý tưởng tu tập. Có mười pháp hạnh, ở đây nêu đại lược bốn pháp: Một là thọ trì, hai là xem đọc, ba là phúng tụng, bốn là giải nói. Ba món đầu là hạnh tự lợi, một món sau là hạnh lợi tha, ngầm nêu các hạnh còn lại. Trong mười pháp hạnh, mỗi pháp hạnh đều có bốn điều, tức là tự làm, [dạy người khác làm, thấy người khác làm bèn hoan hỷ] v.v… Nay nói chẳng hủy báng, tức là sanh tâm tùy hỷ. Đối với lời Phật dạy sanh tâm tùy hỷ, chỉ rõ: Đối với người thọ trì, cũng sanh lòng tùy hỷ, chẳng hủy báng, lại còn nêu ra các hạnh dễ thực hiện.

(Kinh) Thị cố, Như Lai hiện tư đoản thọ.

(經)是故，如來現斯短壽。

(Kinh: Vì thế, Như Lai hiện tuổi thọ ngắn ngủi ấy).

Tán rằng: Tổng kết.

(Kinh) Hà dĩ cố?

(經)何以故？

(Kinh: Vì lẽ nào?)

Tán rằng: Đây là giả lập sự gạn hỏi. Vì sao thấy Phật nhập Niết Bàn, [chúng sanh] sẽ sanh ý tưởng khó gặp gỡ, dấy lên các tâm như thọ trì pháp v.v…

(Kinh) Bỉ chư chúng sanh nhược kiến Như Lai bất Bát Niết Bàn, bất sanh cung kính, nan tao chi tưởng.

(經)彼諸眾生若見如來不般涅槃，不生恭敬，難遭之想。

(Kinh: Các chúng sanh ấy nếu thấy Như Lai chẳng Bát Niết Bàn, sẽ chẳng sanh ý tưởng cung kính, khó gặp gỡ).

Tán rằng: Đây là ý thứ ba, giải thích lời gạn hỏi; đó là vì để sanh khởi ý tưởng khó gặp gỡ [cho chúng sanh].

(Kinh) Như Lai sở thuyết thậm thâm kinh điển, diệc bất thọ trì, độc tụng thông lợi, vị nhân tuyên thuyết.

(經)如來所說甚深經典，亦不受持，讀誦通利，為人宣說。

(Kinh: Đối với kinh điển rất sâu do Như Lai đã nói, họ cũng chẳng thọ trì, đọc tụng thông suốt, vì người khác tuyên nói).

Tán rằng: Đây là thông với chuyện khởi tâm trì pháp.

(Kinh) Sở dĩ giả hà?

(經)所以者何？

(Kinh: Vì lẽ nào vậy?)

Tán rằng: Ý thứ tư là lại cật vấn. Nếu thấy Như Lai chẳng Bát Niết Bàn, [chúng sanh] sẽ chẳng dấy lên ý nghĩ khó gặp gỡ và trì pháp. “Sở dĩ giả hà?” (Vì lẽ nào vậy) [là lời gạn hỏi] nhằm giải thích.

(Kinh) Dĩ thường kiến Phật, bất tôn trọng cố.

(經)以常見佛，不尊重故。

(Kinh: Do thường thấy Phật, sẽ chẳng tôn trọng).

Tán rằng: Giải thích điều vấn nạn. Nếu thấy đức Phật diệt độ, sợ sẽ chẳng còn gặp gỡ nữa, liền sanh ý tưởng khó gặp gỡ. Đã thấy Ngài trụ thế lâu dài, bèn cho là Ngài thường hiện diện, chẳng sanh tâm tưởng là hy hữu khó gặp, muốn cúng dường. Vì thế, chẳng tôn trọng Phật. Đã chẳng tôn trọng thì đối với pháp [do đức Phật] đã nói, cũng chẳng nghĩ là hiếm được nghe, cho nên chẳng tu hành.

(Kinh) Thiện nam tử! Thí như hữu nhân kiến kỳ phụ mẫu đa hữu tài sản, trân bảo phong doanh, tiện ư tài vật, bất sanh hy hữu nan tao chi tưởng.

(經)善男子！譬如有人見其父母多有財產，珍寶豐盈，便於財物，不生希有難遭之想。

(Kinh: Thiện nam tử! Ví như có người thấy cha mẹ mình có nhiều tài sản, của báu tràn trề, liền chẳng sanh ý tưởng hiếm có, khó gặp đối với tài vật).

Tán rằng: Đây là tiểu đoạn thứ hai [trong phần chư Phật giải thích cặn kẽ do ý nghĩa nào mà đức Phật phải thị hiện thọ mạng ngắn ngủi], tức là tiểu đoạn “nêu thí dụ” và “kết hợp thí dụ với pháp”. Trong phần này, có hai ý:

- Một, thí dụ về chuyện Phật trụ thế lâu dài, chúng sanh sẽ không vui thích.

- Hai, thí dụ về chuyện thấy Phật diệt độ, [chúng sanh] sẽ thọ trì, cung kính.

Trong phần thứ nhất, lại có hai đoạn: Một là nêu thí dụ, hai là kết hợp thí dụ với pháp. Trong tiểu đoạn thứ nhất [nêu thí dụ], lại có ba phần: Một là nêu thí dụ, hai là gạn hỏi, ba là giải thích. “Hữu nhân” (Có người) chính là sánh ví dị sanh và ngoại đạo. “Cha mẹ” là sánh ví Phật, do có thể sanh trưởng thân phước trí. “Đa hữu tài sản” (Có nhiều tài sản) v.v… sánh ví Phật trụ thế lâu dài, pháp tài dư dật, cho nên [chúng sanh] chẳng thể sanh ý tưởng khó gặp. Theo kinh văn thì [chúng sanh] chẳng thể sanh ý tưởng khó gặp đối với pháp, nhưng thật ra cũng liên quan đến Phật. Vì thế, trong phần kết hợp thí dụ với pháp dưới đây, bèn chú trọng kết hợp với Phật, trong phần giải thích thì bao gồm cả hai (Phật và Pháp).

(Kinh) Sở dĩ giả hà?

(經)所以者何？

(Kinh: Vì lẽ nào vậy?)

Tán rằng: Gạn hỏi.

(Kinh) Ư phụ tài vật, sanh thường tưởng cố.

(經)於父財物，生常想故。

(Kinh: Do đối với tài vật của cha bèn tưởng là thường).

Tán rằng: [Đây là] lời giải thích. Hãy nên nói là “đối với cha liền

sanh ý tưởng là thường, đối với tài vật của cha bèn tưởng là thường”. Hợp cả hai nghĩa để giải thích. Hoặc có thể hiểu là do trong thí dụ trên đây, chỉ thí dụ “đối với tài vật, chẳng sanh ý tưởng khó gặp”, cho nên nay cũng chỉ gạn hỏi, giải thích về tài vật.

(Kinh) Thiện nam tử! Bỉ chư chúng sanh diệc phục như thị. Nhược kiến Như Lai bất nhập Niết Bàn, bất sanh hy hữu, nan tao chi tưởng. Sở dĩ giả hà? Do thường kiến cố.

(經)善男子！彼諸眾生亦復如是。若見如來不入涅槃，不生希有，難遭之想。所以者何？由常見故。

(Kinh: Thiện nam tử! Các chúng sanh ấy cũng lại như vậy. Nếu thấy Như Lai chẳng nhập Niết Bàn, sẽ chẳng sanh ý tưởng hiếm có, khó gặp. Vì lẽ nào vậy? Do thường trông thấy).

Tán rằng: Đây là kết hợp [thí dụ với pháp]. Kinh văn cũng gồm ba phần: Một là kết hợp [thí dụ với pháp], hai là gạn hỏi, cuối cùng là giải thích. Kinh văn chia thành ba phần riêng biệt.

(Kinh) Thiện nam tử! Thí như hữu nhân, phụ mẫu bần cùng, tư tài phạp thiểu.

(經)善男子！譬如有人，父母貧窮，資財乏少。

(Kinh: Thiện nam tử! Ví như có người, cha mẹ nghèo túng, của cải thiếu hụt).

Tán rằng: Đây là sánh ví [chúng sanh] do thấy [đức Phật] nhập diệt, sẽ sanh tâm ái kính. Kinh văn gồm hai phần giống như phần trước. Kinh văn thuộc phần thí dụ gồm năm ý:

- Một, thí dụ Phật thị hiện nhập diệt.

- Hai, thí dụ Phật khó gặp gỡ.

- Ba, thí dụ về yêu mến pháp, cầu học.

- Bốn, gạn hỏi.

- Năm, giải thích.

Đoạn này thuộc về ý thứ nhất.

(Kinh) Nhiên bỉ bần nhân, hoặc nghệ vương gia, hoặc đại thần xá, kiến kỳ thương khố chủng chủng trân tài, tất giai doanh mãn, sanh hy hữu tâm, nan tao chi tưởng.

(經)然彼貧人，或詣王家，或大臣舍，見其倉庫種種珍財，悉皆盈滿，生希有心，難遭之想。

(Kinh: Nhưng kẻ nghèo ấy, hoặc đến nhà của vua, hoặc nhà đại thần, trông thấy kho tàng của họ các thứ vật quý thảy đều dư dật, sanh tâm hy hữu, sanh ý tưởng khó gặp).

Tán rằng: Không có sự cứu giúp, che chở ấy, cho nên yêu thích, mong cầu. Đây chính là thí dụ về chuyện “tôn kính Phật vì khó gặp gỡ”. Nói tới kẻ nghèo ấy, tức là sánh ví dị sanh ngoại đạo cái tâm hèn kém, thiện căn mỏng ít. “Hoặc nghệ vương gia” (Hoặc đến nhà của vua) sánh ví sự giác ngộ, mới đối với đức Thế Tôn nẩy sanh ý tưởng khó gặp gỡ, vì thế [sánh ví Phật] như quốc vương. Hoặc là “đại thần”, tức là [sánh ví] bậc đại Bồ Tát. Thọ mạng cũng dài, vì chúng sanh mà thị hiện ngắn ngủi, cũng là do đã giác ngộ.

(Kinh) Thời, bỉ bần nhân vị dục cầu tài, quảng thiết phương tiện, cần sách vô đãi.

(經)時，彼貧人為欲求財，廣設方便，策勤無怠。

(Kinh: Khi đó, kẻ nghèo ấy vì muốn cầu tài vật, rộng lập các phương tiện, siêng gắng, chẳng lười nhác).

Tán rằng: Thí dụ về yêu mến pháp, cầu học.

(Kinh) Sở dĩ giả hà? Vị xả bần cùng, thọ an lạc cố.

(經)所以者何？為捨貧窮，受安樂故。

(Kinh: Vì lẽ nào vậy? Vì bỏ bần cùng, hưởng an vui vậy).

Tán rằng: Gạn hỏi và giải thích, [ý nghĩa] dễ hiểu.

(Kinh) Thiện nam tử! Bỉ chư chúng sanh diệc phục như thị. Nhược kiến Như Lai nhập ư Niết Bàn, sanh nan tao tưởng, nãi chí ưu khổ đẳng tưởng.

(經)善男子！彼諸眾生亦復如是。若見如來入於涅槃，生難遭想，乃至憂苦等想。

(Kinh: Thiện nam tử! Các chúng sanh ấy cũng giống như thế. Nếu thấy Như Lai nhập Niết Bàn, sẽ sanh ý tưởng khó gặp, cho đến ý tưởng

ưu khổ v.v…)

Tán rằng: Đây là kết hợp thí dụ với pháp, đoạn này ứng hợp với thí dụ Phật thị hiện diệt độ.

(Kinh) Phục tác thị niệm: Ư vô lượng kiếp, chư Phật Như Lai xuất hiện ư thế, như Ô Đàm Bạt hoa thời nãi nhất hiện, bỉ chư chúng sanh phát hy hữu tâm, khởi nan tao tưởng, nhược ngộ Như Lai, tâm sanh kính tín.

(經)復作是念：於無量劫，諸佛如來出現於世，如烏曇跋華時乃一現，彼諸眾生發希有心，起難遭想，若遇如來，心生敬信。

(Kinh: Lại nghĩ như thế này: Trong vô lượng kiếp, chư Phật Như Lai xuất hiện trong cõi đời như hoa Ô Đàm Bạt (Ưu Đàm Bát La hoa, Linh Thụy hoa) đúng thời mới hiện một lần, các chúng sanh ấy phát tâm hy hữu, dấy lên ý tưởng khó gặp, nếu gặp Như Lai, sẽ sanh tâm kính tín).

Tán rằng: Ứng hợp với thí dụ “kính Phật, khó gặp”. Kinh văn gồm ba phần là pháp, dụ, hợp (đối ứng thí dụ với pháp).

(Kinh) Văn thuyết chánh pháp, sanh thật ngữ tưởng, sở hữu kinh điển tất giai thọ trì, bất sanh hủy báng.

(經)聞說正法，生實語想，所有經典悉皆受持，不生毀謗。

(Kinh: Nghe nói chánh pháp, sanh ý tưởng là lời chân thật, tất cả kinh điển thảy đều thọ trì, chẳng sanh hủy báng).

Tán rằng: Kết hợp chuyện “do yêu mến pháp bèn cầu học” với thí dụ.

(Kinh) Thiện nam tử! Dĩ thị nhân duyên, bỉ Phật Thế Tôn bất cửu trụ thế, tốc nhập Niết Bàn.

(經)善男子！以是因緣，彼佛世尊不久住世，速入涅槃。

(Kinh: Thiện nam tử! Do nhân duyên ấy, đức Phật Thế Tôn đó chẳng trụ thế lâu dài mà mau chóng nhập Niết Bàn).

Tán rằng: Kết lại thí dụ.

(Kinh) Thiện nam tử! Thị chư Như Lai dĩ như thị đẳng thiện xảo phương tiện, thành tựu chúng sanh.

(經)善男子！是諸如來以如是等善巧方便，成就眾 生。

(Kinh: Thiện nam tử! Các đức Như Lai ấy dùng phương tiện như thế đó để thành tựu chúng sanh).

Tán rằng: Tổng kết.

5.2.4.1.2.6. Nói xong chẳng hiện

(Kinh) Nhĩ thời, tứ Phật thuyết thị ngữ dĩ, hốt nhiên bất hiện.

(經)爾時，四佛說是語已，忽然不現。

(Kinh: Lúc bấy giờ, bốn đức Phật nói lời ấy xong, bỗng dưng chẳng hiện).

Tán rằng: Đây là đoạn thứ sáu, [chư Phật] nói xong chẳng hiện nữa. Đoạn trên đây đều là đức Phật ở phương khác nói thọ mạng vô cùng.

5.2.4.1.3. Phật Thích Ca trần thuật Ngài thường an ổn

5.2.4.1.3.1. Ngài Diệu Tràng đến chỗ đức Phật

(Kinh) Nhĩ thời, Diệu Tràng Bồ Tát Ma Ha Tát dữ vô lượng bách thiên Bồ Tát, cập vô lượng ức na dữu đa bách thiên chúng sanh câu, cộng vãng nghệ Thứu Phong sơn trung Thích Ca Mâu Ni Như Lai, Chánh Biến Tri sở, đảnh lễ Phật túc, tại nhất diện lập.

(經)爾時，妙幢菩薩摩訶薩與無量百千菩薩，及無量億那庾多百千眾生俱，共往詣鷲峯山中釋迦牟尼如來、正遍知所，頂禮佛足，在一面立。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Diệu Tràng Bồ Tát Ma Ha Tát và vô lượng trăm ngàn Bồ Tát, cùng với vô lượng ức na dữu đa trăm ngàn chúng sanh, cùng đi đến chỗ Thích Ca Mâu Ni Như Lai, Chánh Biến Tri trong núi Thứu Phong, đảnh lễ dưới chân Phật, đứng qua một bên).

Tán rằng: Phật Thích Ca tự trần thuật Ngài thường an ổn. Phần này gồm bốn đoạn:

- Một, ngài Diệu Tràng đến chỗ Phật.

- Hai, [ngài Diệu Tràng] khải bạch điều đã được nghe.

- Ba, bốn vị Phật thỉnh [Phật Thích Ca] trần thuật.

- Bốn, Phật Thích Ca giảng nói.

Đây là đoạn thứ nhất.

5.2.4.1.3.2. Khải bạch điều đã được nghe

(Kinh) Thời, Diệu Tràng Bồ Tát dĩ như thượng sự, cụ bạch Thế Tôn.

(經)時，妙幢菩薩以如上事，具白世尊。

(Kinh: Khi đó, Diệu Tràng Bồ Tát thưa trọn vẹn chuyện trên đây với đức Thế Tôn).

Tán rằng: Khải bạch điều đã được nghe.

5.2.4.1.3.3. Bốn vị Phật thỉnh Phật Thích Ca trần thuật

5.2.4.1.3.3.1. Bốn vị Phật cùng đến chỗ Phật Thích Ca

(Kinh) Thời, tứ Như Lai diệc nghệ Thứu Phong, chí Thích Ca Mâu Ni Phật sở, các tùy bổn phương, tựu tòa nhi tọa.

(經)時，四如來亦詣鷲峯，至釋迦牟尼佛所，各隨本方，就座而坐。

(Kinh: Khi đó, bốn vị Như Lai cũng tới Thứu Phong, đến chỗ Thích Ca Mâu Ni Phật, mỗi vị theo đúng phương vị của chính mình mà đến ngồi nơi tòa).

Tán rằng: Bốn Phật thỉnh cầu trần thuật. Kinh văn được chia thành ba phần:

- Một, bốn vị Phật cùng đến.

- Hai, sai sứ đến [chỗ Phật Thích Ca] trần thuật lời thỉnh cầu.

- Ba, sứ giả thưa thỉnh.

Đây chính là tiểu đoạn thứ nhất.

Hỏi: Khi bốn vị Phật sắp đến thất của Diệu Tràng, cái thất ấy bỗng hiện ra các tòa. Đến núi, [kinh văn] chẳng nói “biến hiện ra tòa ngồi”,

xếp đặt bốn vị Phật như thế nào?

Đáp: Ở đây, phải là do Phật Thích Ca biến ra tòa, kinh văn lược đi chẳng nói.

Hỏi: Vì sao tới thất của ngài Diệu Tràng thì bốn vị Phật tự biến, tới Linh Sơn thì do Phật Thích Ca biến?

Đáp: Người căn cơ thấp hơn chẳng thể suy lường được bậc trên; do vậy, bốn đức Phật tự biến. Phật Thích Ca có thể biết bốn vị Phật sẽ tới, cho nên biến ra pháp tòa để các Ngài an tọa.

5.2.4.1.3.3.2. Sai sứ giả đến chỗ Phật Thích Ca trần thuật lời thỉnh cầu

(Kinh) Cáo thị giả Bồ Tát ngôn: “Thiện nam tử! Nhữ kim khả nghệ Thích Ca Mâu Ni Phật sở, vị ngã trí vấn: - Thiểu bệnh, thiểu não, khởi cư khinh lợi, an lạc hạnh phủ?”

(經)告侍者菩薩言：善男子！汝今可詣釋迦牟尼佛所，為我致問：少病少惱，起居輕利，安樂行不？

(Kinh: Bảo thị giả Bồ Tát rằng: - Thiện nam tử! Ông nay hãy nên đến chỗ Thích Ca Mâu Ni Phật, vì ta thưa hỏi: “Ít bệnh, ít não, đi đứng nhẹ nhàng, được an lạc hay không?”)

Tán rằng: Điều thứ hai, sai sứ giả sang thưa thỉnh, là có ba ý: Một là hỏi chung, hai là trần thuật lời thỉnh cầu, ba là tùy hỷ. Đây là ý thứ nhất.

(Kinh) Phục tác thị ngôn: - Thiện tai! Thiện tai! Thích Ca Mâu Ni Như Lai kim khả diễn thuyết Kim Quang Minh kinh thậm thâm pháp yếu, vị dục nhiêu ích nhất thiết chúng sanh, trừ khử cơ cẩn, linh đắc an lạc, ngã đương tùy hỷ.

(經)復作是言：善哉！善哉！釋迦牟尼如來今可演說金光明經甚深法要，為欲饒益一切眾生，除去饑饉，令得安樂，我當隨喜。

(Kinh: Lại nói như thế này: - Lành thay! Lành thay! Thích Ca Mâu Ni Như Lai nay có thể diễn nói pháp yếu rất sâu là kinh Kim Quang Minh, vì muốn lợi ích hết thảy chúng sanh, trừ bỏ đói kém, khiến [cho chúng sanh] được an vui, ta sẽ tùy hỷ).

Tán rằng: Trần thuật lời thỉnh cầu và tùy hỷ.

5.2.4.1.3.3.3. Sứ giả thỉnh cầu

(Kinh) Thời, bỉ thị giả các nghệ Thích Ca Mâu Ni Phật sở, đảnh lễ song túc, khước trụ nhất diện, câu bạch Phật ngôn: - Bỉ Thiên Nhân Sư trí vấn vô lượng: Thiểu bệnh, thiểu não, khởi cư khinh lợi, an lạc hạnh phủ? Phục tác thị ngôn: - Thiện tai! Thiện tai! Thích Ca Mâu Ni Như Lai kim khả diễn thuyết Kim Quang Minh kinh thậm thâm pháp yếu, vị dục lợi ích nhất thiết chúng sanh, trừ khử cơ cẩn, linh đắc an lạc.

(經)時，彼侍者各詣釋迦牟尼佛所，頂禮雙足，却住一面，俱白佛言：彼天人師致問無量：少病少惱，起居輕利，安樂行不？復作是言：善哉！善哉！釋迦牟尼如來今可演說金光明經甚深法要，為欲利益一切眾生，除去饑饉，令得安樂。

(Kinh: Khi đó, các vị thị giả đều đến chỗ Thích Ca Mâu Ni Phật, đảnh lễ dưới hai chân Ngài, đứng qua một bên, cùng bạch Phật rằng: - Đấng Thiên Nhân Sư kia hỏi thăm đức Vô Lượng: “Ít bệnh, ít não, đi đứng nhẹ nhàng, có được an lạc hay không?” Lại nói lời này: “Lành thay! Lành thay! Thích Ca Mâu Ni Như Lai nay có thể diễn nói pháp yếu rất sâu là kinh Kim Quang Minh, vì muốn lợi ích hết thảy chúng sanh, trừ khử đói kém, khiến cho họ được an lạc”).

Tán rằng: Sứ giả truyền đạt lời được sai khiến.

5.2.4.1.3.4. Phật Thích Ca giảng nói

5.2.4.1.3.4.1. Tán thán

(Kinh) Nhĩ thời, Thích Ca Mâu Ni Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác, cáo bỉ thị giả chư Bồ Tát ngôn: - Thiện tai! Thiện tai! Bỉ tứ Như Lai nãi năng vị chư chúng sanh nhiêu ích an lạc, khuyến thỉnh ư ngã tuyên dương chánh pháp.

(經)爾時，釋迦牟尼如來、應正等覺，告彼侍者諸菩薩言：善哉！善哉！彼四如來乃能為諸眾生饒益安樂，勸請於我宣揚正法。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Thích Ca Mâu Ni Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác bảo các vị thị giả Bồ Tát ấy rằng: - Lành thay! Lành thay! Bốn đức Như Lai ấy có thể vì lợi ích, an lạc các chúng sanh mà khuyến thỉnh ta tuyên dương chánh pháp).

Tán rằng: Phật Thích Ca sẽ thuyết pháp. Kinh văn chia thành hai phần: Một là tán thán, hai là trần thuật. Đoạn này là tán thán.

5.2.4.1.3.4.2. Trần thuật

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn nhi thuyết tụng viết: - Ngã thường tại Thứu Sơn, tuyên thuyết thử kinh bảo, thành tựu chúng sanh cố, thị hiện Bát Niết Bàn.

(經)爾時，世尊而說頌曰：我常在鷲山，宣說此經寶，成就眾生故，示現般涅槃。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bèn nói kệ tụng rằng: - Ta thường ở núi Thứu, tuyên nói kinh báu này, do thành tựu chúng sanh, thị hiện nhập Niết Bàn).

Tán rằng: Sau đó là trần thuật. Kinh văn được chia thành hai đoạn:

- Hai câu đầu chỉ rõ Pháp Thân và Báo Thân thường hằng. Dùng Báo Thân để hiển lộ Pháp Thân, trong Báo Pháp Độ (cõi trụ xứ của Pháp Thân và Báo Thân) tại Linh Sơn, không dựa vào nơi chốn mà hiển lộ.

- Hai câu sau nói rõ sự diệt độ của Hóa Thân.

(Kinh) Phàm phu khởi ngã kiến, bất tín ngã sở thuyết, vị thành tựu bỉ cố, thị hiện Bát Niết Bàn.

(經)凡夫起邪見，不信我所說，為成就彼故，示現般涅槃。

(Kinh: Phàm phu dấy ngã kiến, chẳng tin lời ta nói, vì để thành tựu họ, thị hiện nhập Niết Bàn).

Tán rằng: Bài kệ tụng cuối cùng kết lại sự diệt độ của Hóa Thân, nói “vì chúng sanh” nhằm vạch rõ “chẳng phải vì Bồ Tát”.

5.2.4.1.4. Ngài Hỷ Kiến lại kết thành giáo nghĩa về sự bất diệt [của Như Lai]

5.2.4.1.4.1. Kiều Trần Như thị hiện dấu tích mong cầu

(Kinh) Thời, đại hội trung hữu Bà la môn tánh Kiều Trần Như, danh viết Pháp Sư Thọ Ký, dữ vô lượng bách thiên Bà la môn chúng cúng dường Phật dĩ.

(經)時，大會中有婆羅門姓憍陳如，名曰法師授記，與無量百千婆羅門眾供養佛已。

(Kinh: Khi đó, trong đại hội có Bà la môn họ Kiều Trần Như, tên là Pháp Sư Thọ Ký, cùng với vô lượng trăm ngàn các Bà la môn cúng dường đức Phật xong).

Tán rằng: [Đây là] phần thứ tư, ngài Hỷ Kiến lại kết thành giáo nghĩa về sự bất diệt. Kinh văn chia làm tám đoạn:

- Một, Kiều Trần Như thị hiện dấu tích mong cầu.

- Hai, Như Lai thị hiện phương tiện bằng cách im lặng.

- Ba, đức Phật gia hộ khiến cho Hỷ Kiến gạn hỏi.

- Bốn, Kiều Trần Như trả lời bằng ước mong có được xá lợi.

- Năm, Hỷ Kiến riêng nêu bày sự tu phước.

- Sáu, Kiều Trần Như lại cố ý cầu thỉnh.

- Bảy, Hỷ Kiến đáp “chẳng thể được”.

- Tám, Kiều Trần Như lãnh ngộ, hiểu lẽ thường trụ.

Trong đoạn này, người vấn đáp và pháp được nói giống như trong quyển thứ tư của kinh Đại Phương Đẳng Vô Tướng Đại Vân. Trong kinh ấy, người có thể khải thỉnh tên là Thiện Đức, người có thể giải đáp là Nhất Thiết Chúng Sanh Nhạo Kiến, và nói túc duyên, chuyện sẽ gặp gỡ trong mai sau, danh tự xưa và nay. Vì thế, kinh ấy chép: “Nhĩ thời, Thiện Đức thỉnh nguyện, Thế Tôn bất đáp. Thời chúng trung hữu Lê Xa Tử, danh viết Nhất Thiết Chúng Sanh Nhạo Kiến, ngữ Thiện Đức vân: ‘Như Lai mặc nhiên, dĩ bất hứa đáp. Ngã kim đương đáp, tùy nghi trí vấn’. Vấn ngôn: - Nhược năng cúng dường Như Lai xá lợi như giới tử hứa, phước báo ưng đắc Đao Lợi Thiên Chúa” (Lúc bấy giờ, Thiện Đức thỉnh nguyện, đức Thế Tôn chẳng đáp. Khi đó, trong đại chúng có một vị Lê Xa Tử, tên là Nhất Thiết Chúng Sanh Nhạo Kiến, bảo Thiện Đức rằng: “Như Lai im lặng chẳng chấp thuận trả lời. Tôi nay sẽ đáp, ông hãy tùy theo lòng nghi mà nêu câu hỏi”. [Thiện Đức hỏi rằng]: “Nếu có thể cúng dường xá lợi của Như Lai chừng bằng hạt cải, phước báo đáng được làm chúa cõi trời Đao Lợi”). Lê Xa Tử bèn vì Thiện Đức nói Như Lai từng có mười hai bài kệ, [so với kinh Kim Quang Minh này thì] thiếu hai bài kệ [về thí dụ] “cây Thiệm Bộ có thể sanh ra quả Đa La” và phần kết hợp thí dụ [trong các bài tụng ấy] với pháp. Những bài kệ khác là: “Mao tác tăng già lê, đông nhật năng tiêu băng, thử duyên thố giác thê, tại thượng nhi thực nguyệt. Giả sử dăng năng ẩm, chung thạch thuần hảo tửu, mê hoang nhi đam túy. Giả sử cức thích diệp, châu biến phú tam thiên. Giả sử tiểu châu thuyền, năng tải Tu Di sơn, độ ư đại hải thủy” (Lông làm tăng già lê, ngày đông băng tiêu tan, chuột nương theo sừng thỏ, leo thang để ăn trăng. Giả sử ruồi uống được, nhũ đá ủ rượu ngon, mê đắm say bét nhè. Giả sử gai ghim lá, phủ trọn khắp tam thiên. Giả sử chiếc thuyền bé, chở nổi núi Tu Di, có thể vượt biển cả).

Khi đó, trong đại chúng, có một thiên nữ tên là Tịnh Quang, hỏi đức Thế Tôn rằng: “Hai vị hiền nhân như thế từ chỗ nào đến? Kính mong hãy diễn nói cho!” Đức Phật dạy: “Quá khứ vô lượng A tăng kỳ kiếp, nhĩ thời, hữu Phật hiệu Đồng Tánh Đăng. Kỳ địa quảng bác, tung quảng lục vạn bát thiên do tuần, hữu thất vạn bát thiên đại thành. Nhĩ thời, đại thành danh viết Bảo Tụ, tức thị kim chi Vương Xá thành dã. Thời, Đồng Tánh Đăng Phật thuyết Đại Vân kinh. Thời, bỉ thành trung hữu vương danh Đại Tinh Tấn Long Vương. Vương hữu phu nhân, danh viết Hộ Pháp. Hữu nhất đại thần, danh Pháp Lâm Thụ đại thần, bạch Phật: ‘Như Lai xá lợi vi khả đắc phủ?’ Thế Tôn bất đáp. Nhĩ thời, đại vương vị chánh pháp cố, dữ cộng đại thần luận giảng xá lợi. Phật hữu đệ tử danh Ma Ha Nam, tâm sanh hoan hỷ, Thế Tôn tán thán. Vương văn tán dĩ, hoan hỷ phát nguyện: ‘Nguyện ư đương lai Thích Ca chánh pháp diệt thời, ư trung xuất gia, vị chánh pháp cố, bất tích thân mạng’. Đại thần diệc nguyện: ‘Thích Ca pháp trung tác đại quốc vương, trì Như Lai pháp’. Phu nhân diệc nguyện: ‘Thích Ca pháp trung năng phục tà kiến’. Thời, Ma Ha Nam nguyện: - Như vi bỉ Phật tác đại đệ tử” (Vô lượng A tăng kỳ kiếp trong quá khứ, lúc bấy giờ, có Phật hiệu là Đồng Tánh Đăng. Cõi đất rộng lớn, ngang dọc sáu vạn tám ngàn do tuần, có bảy vạn tám ngàn thành lớn. Lúc bấy giờ, có thành lớn tên là Bảo Tụ, tức là thành Vương Xá hiện nay. Khi đó, Đồng Tánh Đăng Phật nói kinh Đại Vân; lúc ấy, trong thành đó có vua tên là Đại Tinh Tấn Long Vương. Vua có phu nhân tên là Hộ Pháp. Có một vị đại thần tên là Pháp Lâm Thụ đại thần, bạch với Phật: “Có thể đạt được xá lợi của Như Lai hay không?” Đức Thế Tôn chẳng trả lời. Lúc bấy giờ, do vì chánh pháp, đại vương cùng với đại thần giảng luận xá lợi. Phật có đệ tử tên là Ma Ha Nam, tâm sanh hoan hỷ, đức Thế Tôn tán thán. Vua nghe tán thán xong, hoan hỷ phát nguyện: “Nguyện trong tương lai, khi chánh pháp của Phật Thích Ca diệt, con sẽ xuất gia trong đó, do vì chánh pháp mà chẳng tiếc thân mạng”. Đại thần cũng nguyện: “Làm đại quốc vương trong pháp của Phật Thích Ca, gìn giữ pháp của Như Lai”. Phu nhân cũng nguyện: “Con có thể hàng phục tà kiến trong pháp của Phật Thích Ca”. Khi đó, Ma Ha Nam nguyện: “Con sẽ làm đại đệ tử của đức Phật ấy”).

Đức Phật bảo thiên nữ: “Như thị tứ nhân, kim ư ngã thế, vị pháp trọng nhậm, bất đản kim nhật, phương ư vị lai, phục đương hộ trì ngã chi chánh pháp. Thiên nữ! Nhĩ thời, đại thần, kim Thiện Đức Bà la môn thị. Thị Bà la môn, ngã diệt độ hậu bách nhị thập niên, vương Diêm Phù Đề, tự A Thúc Ca, trụ Bà Lê Phất La thành trung, tánh Vô Da Thị, đắc chuyển luân vương sở hữu phước đức nhị phần chi nhất. Thời, vương phu nhân, tức nhữ thiên nữ thị. Nhữ đắc tạm văn, kim đắc trị ngã. Xả thị thiên hình, tức dĩ nữ thân, đương vương quốc độ, đắc chuyển luân vương sở. Vương lãnh xứ tứ phần chi nhất, giáo hóa sở thuộc thọ trì Ngũ Giới, hộ chánh pháp, tồi ngoại đạo. Nhĩ thời vương giả, kim Nhất Thiết Chúng Sanh Hỷ Kiến Lê Xa Tử thị, thâm đạt chánh pháp, năng khai diệu nghĩa, hộ pháp vô tổn. Thời, Ma Ha Nam, kim tức Đại Vân Mật Tạng Bồ Tát thị, đắc ngã chân thân nhị phần chi nhất, tri ân, báo ân, hộ trì chánh pháp, thâm nghĩa vô trệ” (Bốn người như thế, nay trong đời của ta, giữ trách nhiệm trọng yếu nơi pháp, không chỉ ngày nay, mà còn trong vị lai, sẽ lại hộ trì chánh pháp của ta. Này thiên nữ! Đại thần lúc bấy giờ nay là Bà la môn Thiện Đức. Vị Bà la môn ấy sau khi ta diệt độ một trăm hai mươi năm, sẽ làm vua cõi Diêm Phù Đề, tên là A Thúc Ca, trụ trong thành Bà Lê Phất La, họ là Vô Da Thị, đạt được một nửa phước đức mà Chuyển Luân Vương vốn có. Phu nhân của nhà vua khi đó, chính là thiên nữ ngươi vậy. Ngươi được tạm nghe, nay được gặp ta, bỏ thân trời này, liền dùng thân nữ để làm vua trong quốc độ, thống lãnh một phần tư xứ sở cai trị của chuyển luân vương, giáo hóa thần dân thọ trì Ngũ Giới, hộ trì chánh pháp, dẹp tan ngoại đạo. Nhà vua thuở ấy nay là Nhất Thiết Chúng Sanh Hỷ Kiến Lê Xa Tử, thông đạt sâu xa chánh pháp, có thể khơi mở diệu nghĩa, hộ trì chánh pháp chẳng tổn hại. Ma Ha Nam thuở đó nay là Đại Vân Mật Tạng Bồ Tát, được một phần hai chân thân của ta, biết ân, báo ân, hộ trì chánh pháp, chẳng vướng mắc nơi nghĩa sâu).

Đoạn thứ nhất (Kiều Trần Như thị hiện dấu tích) gồm ba ý:

- Một, Kiều Trần Như đến chỗ đức Phật cúng dường.

- Hai, nghe nói Phật sẽ nhập diệt bèn bi ai.

- Ba, nêu bày công đức của Phật để làm nguyên do cầu nguyện.

Đoạn chánh kinh này thuộc ý thứ nhất, gồm bốn ý:

- Một, nêu ra thời và nơi chốn.

- Hai, nêu ra tên họ [của người cầu thỉnh].

- Ba, nói về những người có căn tánh cùng hàng [với Kiều Trần Như].

- Bốn, trần thuật sự cúng dường.

Nói “Pháp Sư Thọ Ký” thì Pháp Sư là Phật, trao thọ ký cho vị [Bà la môn ấy] nhằm tỏ lộ đức hạnh lẫn phẩm vị của ông ta đều thù thắng, cho nên đặt tên như vậy. Trong địa vị Thập Hồi Hướng, hễ thuộc vào địa vị ấy thì được Pháp Sư thọ ký. Do đó, bậc trụ tại Linh Sơn đã là hóa Phật, do có thể đối trước căn cơ ấy để thỉnh cầu [đức Phật giảng giải] thì [ngài Kiều Trần Như] phải là bậc địa tiền (chưa chứng Sơ Địa, nhưng đã thuộc vào Tam Hiền). Lại có thể hiểu là Ngài đã nhập Thập Địa.

Bản dịch của ngài Chân Đế ghi: “Phật thân như thị, như Như Lai thuyết như thị chi nghĩa, ngã dĩ văn tri, vị thỉnh Như Lai quảng khai phân biệt chân thật chi nghĩa, cố cầu xá lợi, khai phương tiện môn” (Thân Phật như thế, đối với các nghĩa do Như Lai đã nói như thế ấy, con đã nghe biết, vì thỉnh Như Lai rộng khơi mở, phân biệt nghĩa chân thật, cho nên con cố ý cầu xá lợi, hòng mở ra môn phương tiện). Đã nói “con đã nghe biết”, rõ ràng là đã ngộ, chỉ vì lợi lạc [chúng sanh] mà [thị hiện] thuộc địa vị ấy.

“Thỉnh cúng dường”: Đại Trang Nghiêm Luận nêu ra mười đại nguyện, dùng hết thảy các thứ cúng dường [để dâng lên] hết thảy chư Phật. Cúng dường có ba điều:

- Một, [đối tượng được cúng dường là] hết thảy chư Phật chẳng sót.

- Hai, [thực hiện sự] cúng dường chẳng sót.

- Ba, cung kính chẳng sót.

Cúng dường lại có ba cách:

- Một, lợi cúng dường, tức là [cúng dường] y phục v.v…

- Hai, kính cúng dường, tức là [cúng dường] bằng hương, hoa.

- Ba, cúng dường bằng cách tu hành, tức là tu Tín, Giới v.v… để cúng dường.

Lại theo phẩm Bồ Đề Địa của Du Già Sư Địa Luận, có mười loại cúng dường, nhưng ba cách [cúng dường trên đây] đã gồm trọn. “Kính cúng dường chẳng thừa sót” cũng có ba loại:

- Một là hầu hạ cung kính.

- Hai là đón, đưa cung kính.

- Ba là tu hành cung kính.

Cúng dường được nói trong chánh kinh ở đây có đủ cả ba nghĩa trên đây, do một vị Phật chính là hết thảy các vị Phật.

(Kinh) Văn Thế Tôn thuyết nhập Bát Niết Bàn, thế lệ giao lưu.

(經)聞世尊說入般涅槃，涕淚交流。

(Kinh: Nghe đức Thế Tôn nói sẽ nhập Niết Bàn, nước mắt đầm đìa).

Tán rằng: Nghe nói đức Phật sẽ nhập diệt liền bi ai. Đây chính là nghe nói “thị hiện nhập Niết Bàn trong phần trước cũng là tướng thị hiện”; do cho rằng đức Phật sắp nhập Niết Bàn, cho nên ngài Kiều Trần Như thị hiện ứa lệ. Như quyển thứ nhất của kinh Niết Bàn đã nói các tướng buồn khổ v.v… Từ mũi chảy ra thì là Thế (涕), từ mắt tuôn ra là Lệ (淚). Hai thứ ấy chảy quẩn quanh, quyện vào nhau [gọi là “thế lệ giao lưu”].

(Kinh) Tiền lễ Phật túc, bạch ngôn: - Thế Tôn! Nhược thật Như Lai ư chư chúng sanh hữu đại từ bi, lân mẫn lợi ích, linh đắc an lạc, do như phụ mẫu dư vô đẳng giả.

(經)前禮佛足，白言：世尊！若實如來於諸眾生有大慈悲，憐愍利益，令得安樂，猶如父母餘無等者。

(Kinh: Đối trước đức Phật, lễ dưới chân Ngài, bạch rằng: - Bạch Thế Tôn! Nếu quả thật Như Lai đối với chúng sanh có lòng đại từ bi, thương xót, lợi ích, khiến cho họ được an lạc, ví như cha mẹ chẳng hề khác gì).

Tán rằng: Điều thứ ba là nêu ra công đức của Phật để làm nguyên do cho lời cầu nguyện. Trong ấy, chia thành ba phần:

- Một, quy hướng, chân thành kính lễ.

- Hai, trần thuật những điều Phật có thể thực hiện để làm nguyên do cho sự cầu thỉnh.

- Ba, chánh thức nêu ra tâm nguyện mong cầu.

Đối trước đức Phật, lễ dưới chân Ngài chính là quy hướng, chân thành kính lễ. Từ “nhược thật Như Lai” (nếu Như Lai quả thật) trở đi, trần thuật “đức Phật có các năng lực” để làm nguyên do cho lời nguyện thỉnh pháp. Trong ấy, có hai ý:

- Một, nêu rõ đức Thế Tôn có lòng Từ, thương xót, lợi ích [chúng sanh].

- Hai, nêu rõ: Do đức Thế Tôn Tam Đức đều trọn đủ, cho nên trần thuật lời thỉnh cầu.

Kinh văn ở đây thuộc ý thứ nhất, gồm hai điều: Một là nói về pháp, hai là thí dụ. Do đại từ, cho nên thương xót ban vui. Do đại bi, cho nên xót thương dẹp khổ cho họ. Theo quyển bốn mươi bảy của Du Già Sư Địa Luận thì chỗ nương vào để xót thương gồm có năm loại:

- Một, hữu tình đang chịu khổ.

- Hai, hữu tình ác hạnh.

- Ba, hữu tình buông lung,

- Bốn, hữu tình tà hạnh.

- Năm, hữu tình thuận theo tùy miên phiền não.

Tám nạn v.v… là “đang chịu khổ”. Chẳng vâng theo luật nghi là “ác hạnh”. Đắm nhiễm cảnh giới là “buông lung”. Nương theo các kiến giải hư vọng và ác thuyết để xuất gia thì là “tà hạnh”. Đối với phiền não, [cũng suy luận tương tự] sẽ biết. Nói “đại từ bi” tức là như quyển thứ chín trong bộ Nhiếp Luận của ngài Vô Tánh đã chép: “Ở đây nói là Đại là do đã chứng viên mãn tư lương phước trí, khiến cho thoát khỏi ba nỗi khổ. Đó là hành tướng. Hữu tình trong hai giới (Dục Giới và Sắc Giới) là cái để duyên vào, do tâm bình đẳng đối với các hữu tình, chắc chắn chẳng có ai hơn được nổi. Do vậy, khiến cho họ đạt được lợi ích an lạc”. “Lợi ích an lạc” là cái quả thế gian và xuất thế gian. Phước và trí tùy theo lẽ đáng nên mà tương ứng với cái quả ấy chẳng sai chạy! Hoặc có thể hiểu: “Lợi” chính là mười lợi, “lạc” là năm thứ lạc.

“Lân mẫn” (Thương xót) lại có bảy loại:

- Một là vô úy.

- Hai là như lý.

- Ba là không mệt mỏi.

- Bốn là vô cầu.

- Năm là vô nhiễm.

- Sáu là rộng lớn.

- Bảy là bình đẳng.

Chẳng vì sợ kẻ đó mà thương xót, [đó là “vô úy”]. Nương theo giáo pháp chân chánh là “như lý”. Luôn dấy tâm tạo lợi ích là “chẳng mệt mỏi”. Chẳng đợi họ cầu xin rồi mới thương xót thì là “vô cầu”. Chẳng có tâm ái nhiễm, cũng chẳng mong được báo đáp là “vô nhiễm”. Vì lợi ích hữu tình, thà xả thân mạng, chẳng gieo điều ác cho họ, nên gọi là “rộng lớn”. Đối với hữu tình giới [thương xót] chẳng có ngằn hạn thì gọi “thương xót bình đẳng”.

“Do như phụ mẫu” (Giống như cha mẹ) là thí dụ. Trang Nghiêm Luận quyển mười hai viết: “Bồ Tát có bảy điều tương tự lợi ích: Một là giống như mẹ, hai là giống như cha, ba là giống như bạn lành, bốn là giống như bạn lữ cùng hạnh, năm là giống như tôi tớ mạnh mẽ, sáu là giống như A xà lê, bảy là giống như hòa thượng”. Ví như từ mẫu tạo năm nghiệp để lợi ích cho con: Một là mang thai, hai là sanh ra, ba là nuôi lớn, bốn là ngăn ngừa họa hại, năm là dạy nói. Năm nghiệp để Bồ Tát lợi lạc chúng sanh cũng thế:

- Một là tâm bình đẳng đối với chúng sanh.

- Hai là sanh ra địa vị thánh.

- Ba là trưởng dưỡng các căn lành.

- Bốn là phòng ngừa các hành vi ác.

- Năm là dạy tu tập đa văn.

Ví như từ phụ thực hiện năm điều lợi ích cho con:

- Một là gieo chủng tử.

- Hai là dạy tài khéo.

- Ba là cưới vợ cho con.

- Bốn là giao con cho bạn lành.

- Năm là dứt sạch nợ, chẳng khiến cho con phải đền trả sau này.

Năm nghiệp của Bồ Tát cũng thế:

- Một là khiến cho [chúng sanh] dấy lòng tin, dùng đó làm chủng tử của thánh thể.

- Hai là dạy họ học Giới Định tăng thượng, coi đó là tài khéo.

- Ba là khiến cho họ đạt được giải thoát, hỷ lạc, coi đó như cưới vợ cho con, coi pháp hỷ là vợ.

- Bốn là khuyến thỉnh chư Phật, coi như là bạn lành.

- Năm là ngăn chướng, coi như là dứt nợ.

Do các nghĩa ấy, không có kẻ nào khác có thể sánh bằng được!

(Kinh) Năng dữ thế gian tác quy y xứ, như tịnh mãn nguyệt.

(經)能與世間作歸依處，如淨滿月。

(Kinh: Có thể làm chỗ quy y cho thế gian, như vầng trăng tròn sạch).

Tán rằng: Đây là nói Phật trọn đủ Tam Đức. Câu này nói về Đoạn Đức, như Nguyệt Ái tam muội trong kinh Niết Bàn có thể tạo sự thanh lương. Lại nữa, Thi La (Śīla, Giới) được cõi này dịch là Thanh Lương, “thanh lương” chính là Niết Bàn. Do Giới có thể làm cái nhân thanh lương cho Niết Bàn; cho nên gọi là “thanh lương”. Vì thế, dùng mặt trăng để sánh ví Đoạn Đức của Niết Bàn. Bởi vậy, có bài tụng như sau: “Pháp quy phân biệt, thánh quy Niết Bàn” (Pháp quy vào phân biệt, thánh quy vào Niết Bàn). Thập Địa Luận nói: “Như chúng phong y mật” (Như các con ong bu vào mật). “Dữ thế gian tác quy y xứ” (Làm chỗ quy y thế gian) tức là Niết Bàn, Niết Bàn tức là Đoạn Đức.

(Kinh) Dĩ đại trí huệ năng vi chiếu minh, như nhật sơ xuất.

(經)以大智慧能為照明，如日初出。

(Kinh: Dùng đại trí huệ có thể chiếu sáng, như mặt trời mới mọc).

Tán rằng: [Câu này] hiển thị Trí Đức. Trí có thể phá tối tăm, như mặt trời mới mọc.

(Kinh) Phổ quán chúng sanh, ái vô thiên đảng, như La Hỗ La.

(經)普觀眾生，愛無偏黨，如羅怙羅。

(Kinh: Quán trọn khắp chúng sanh, thương yêu chẳng thiên vị

như [thương yêu] La Hỗ La).

Tán rằng: Hiển thị Ân Đức.

(Kinh) Duy nguyện Thế Tôn, thí ngã nhất nguyện.

(經)惟願世尊，施我一願。

(Kinh: Kính mong đức Thế Tôn ban cho con một điều nguyện).

Tán rằng: Tâm nguyện mong cầu Phật. Phật có lòng từ bi, lại trọn đủ Tam Đức, có thể mãn nguyện cho con. Vì thế, nay con cầu nguyện.

5.2.4.1.4.2. Đức Thế Tôn phương tiện im lặng

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn mặc nhiên nhi chỉ.

(經)爾時，世尊默然而止。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn giữ im lặng).

Tán rằng: Phương tiện im lặng. Im lặng có năm ý nghĩa:

- Một là dứt trừ chê bai, sợ [có kẻ không hiểu, cho rằng] do được ca ngợi, [đức Phật] bèn thỏa nguyện kẻ khác.

- Hai là [vì căn cơ] “đáng nên nghe”.

- Ba là tránh mâu thuẫn. Trước đó đã nói “sẽ nhập Niết Bàn”, nay lại nói “thường chẳng nhập Niết Bàn”, mâu thuẫn với lời trước đó.

- Bốn là tỏ rõ Phật có đức hạnh cao cả. Trong hàng đệ tử mà còn có người có thể giải đáp lời hỏi, huống hồ Như Lai ư?

- Năm là để cho người khác trừ nghi [cho Kiều Trần Như], sẽ hơn hẳn các cách nói để làm chứng khác.

5.2.4.1.4.3. Đức Phật gia hộ khiến cho ngài Hỷ Kiến gạn hỏi

(Kinh) Phật oai lực cố, ư thử chúng trung, hữu Lê Xa Tỳ đồng tử, danh Nhất Thiết Chúng Sanh Hỷ Kiến.

(經)佛威力故，於此眾中，有梨車毘童子，名一切眾生喜見。

(Kinh: Do oai lực của Phật, trong đại chúng ấy có một đồng tử thuộc tộc Lê Xa Tỳ, tên là Nhất Thiết Chúng Sanh Hỷ Kiến).

Tán rằng: Điều thứ ba là đức Phật gia bị Hỷ Kiến gạn hỏi. Kinh văn được chia thành năm ý:

- Một, nêu ra nơi chốn [tức đồng tử Hỷ Kiến xuất thân từ thành Lê Xa).

- Hai, nói rõ tộc loại (đồng tử Hỷ Kiến thuộc tộc Lê Xa Tỳ).

- Ba, kể ra danh xưng (tên là Nhất Thiết Chúng Sanh Hỷ Kiến).

- Bốn, Hỷ Kiến thấy lời hỏi, liền biết tâm nguyện [của Kiều Trần Như].

- Năm, Hỷ Kiến có thể giải đáp.

Đoạn này gồm ba ý đầu tiên.

(Kinh) Ngữ Bà la môn Kiều Trần Như ngôn: “Đại Bà la môn! Nhữ kim tùng Phật dục khất hà nguyện? Ngã năng dữ nhữ!”

(經)語婆羅門憍陳如言：大婆羅門！汝今從佛欲乞何願？我能與汝。

(Kinh: Nói với Bà la môn Kiều Trần Như rằng: - Đại Bà la môn! Ông nay nuốn xin Phật điều nguyện gì? Tôi có thể cho ông!)

Tán rằng: [Chính là] hai ý sau [trong năm ý trên đây].

2.4.1.4.4. Kiều Trần Như đáp “mong cầu xá lợi”

(Kinh) Bà la môn ngôn: - Đồng tử! Ngã dục cúng dường vô thượng Thế Tôn, kim tùng Như Lai, cầu thỉnh xá lợi như giới tử hứa.

(經)婆羅門言：童子！我欲供養無上世尊，今從如來求請舍利如芥子許。

(Kinh: Bà la môn nói: - Này đồng tử! Tôi muốn cúng dường đức Thế Tôn vô thượng, nay từ Như Lai cầu thỉnh xá lợi chừng bằng hạt cải).

Tán rằng: Điều thứ tư, Kiều Trần Như đáp “mong cầu xá lợi”. Mong muốn hiển lộ lẽ chân thường [thì gọi là] “mong cầu xá lợi”. Trong phần kinh văn đầu tiên, chia thành ba ý:

- Một, Kiều Trần Như đáp [lời gạn hỏi, nêu ra] ý nguyện.

- Hai, giả lập lời gạn hỏi bên ngoài.

- Ba, trả lời về nguyên do của lời nguyện.

Đây là ý thứ nhất.

(Kinh) Hà dĩ cố? Ngã tằng văn thuyết: “Nhược thiện nam tử, thiện nữ nhân đắc Phật xá lợi như giới tử hứa, cung kính cúng dường, thị nhân đương sanh Tam Thập Tam Thiên, nhi vi Đế Thích”.

(經)何以故？我曾聞說：若善男子，善女人得佛舍利如芥子許，恭敬供養，是人當生三十三天，而為帝釋。

(Kinh: Vì sao vậy? Tôi từng nghe nói: “Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân có được xá lợi của Phật chừng bằng hạt cải, cung kính cúng dường, người ấy sẽ được sanh về Tam Thập Tam Thiên làm Đế Thích”).

Tán rằng: Đây là phần kinh văn bao gồm hai ý sau. Nhờ vào sự ham muốn thô thiển, nông cạn để mong đáp lời Hỷ Kiến, hòng hiển lộ: “Do cái nhân thường hằng, sẽ đạt được cái quả thường hằng”. Như trong kinh Bồ Tát Xử Thai, kinh Vô Thượng Y, kinh Mật Tích Lực Sĩ, Tây Vực Truyện v.v… đều nói cúng dường xá lợi nhiều hay ít, và công đức [do cúng dường] v.v…

5.2.4.1.4.5. Hỷ Kiến riêng chỉ bày phước đức

(Kinh) Thị thời, đồng tử ngữ Bà la môn viết: - Nhược dục nguyện sanh Tam Thập Tam Thiên thọ thắng báo giả, ưng đương chí tâm thính thị Kim Quang Minh Tối Thắng Vương kinh.

(經)是時，童子語婆羅門曰：若欲願生三十三天受勝報者，應當至心聽是金光明最勝王經。

(Kinh: Khi đó, đồng tử bảo Bà la môn rằng: - Nếu muốn nguyện sanh vào Tam Thập Tam Thiên, hưởng thụ quả báo thù thắng, hãy nên chí tâm nghe kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương này).

Tán rằng: Hỷ Kiến riêng dạy phước môn, tức là để hiển lộ cái nhân “thường hằng”. Phần Trường Hàng giải đáp theo ngôn ngữ [bình phàm] (nói theo sự tướng), phần kệ tụng đáp theo Lý. Phần Trường Hàng có ba ý:

- Một, bảo [Kiều Trần Như] hãy nên nghe kinh này.

- Hai, giải thích nguyên do [vì sao nên nghe kinh này].

- Ba, kết lại đại lược.

Đoạn này chính là ý đầu tiên.

(Kinh) Ư chư kinh trung, tối vi thù thắng, nan giải, nan nhập, Thanh Văn, Độc Giác sở bất năng tri.

(經)於諸經中，最為殊勝，難解難入，聲聞獨覺所不能知。

(Kinh: Ở trong các kinh, [kinh này] thù thắng nhất, khó hiểu, khó nhập, Thanh Văn và Độc Giác chẳng thể biết được).

Tán rằng: Nêu rõ nguyên do, có hai ý:

- Một, chỉ rõ Nhị Thừa chẳng biết.

- Hai, [kinh này] có thể làm cái nhân thù thắng.

Đoạn này nói về ý nghĩa “[hàng Nhị Thừa] chẳng thể biết”, do nghe kinh này có thể là sanh nhân và liễu nhân của Pháp Thân và Báo Thân. Như trong luận Bát Nhã của Thiên Thân Bồ Tát đã nói: “Là liễu nhân của Pháp Thân, mà cũng là sanh nhân của các thân khác. Báo Thân chính là thân khác ngoài Pháp Thân, do nó có khởi đầu, cho nên là sanh nhân”. Đấy chính là diễn nói nhằm hiển lộ “lý, hạnh, quả”, nương theo điều được nói để khởi hạnh, bèn có thể chứng Pháp Thân. Vì vậy là liễu nhân và sanh nhân.

(Kinh) Thử kinh năng sanh vô lượng vô biên phước đức quả báo, nãi chí thành biện Vô Thượng Bồ Đề.

(經)此經能生無量無邊福德果報，乃至成辦無上菩 提。

(Kinh: Kinh này có thể sanh ra vô lượng vô biên quả báo phước đức, cho đến thực hiện thành tựu Vô Thượng Bồ Đề).

Tán rằng: Có thể làm cái nhân thù thắng, có thể sanh ra quả báo là mười “vương nhân” (cái nhân tối thắng), hoàn thành (tu tập thành tựu) Bồ Đề là cái nhân của ba thân. [Nêu ra] quả báo thù thắng chân thật để khiến cho người hỏi (Kiều Trần Như) mong cầu.

(Kinh) Ngã kim vị nhữ lược thuyết kỳ sự.

(經)我今為汝略說其事。

(Kinh: Tôi nay sẽ vì ông nói đại lược chuyện ấy).

Tán rằng: Kết lại bằng cách hứa sẽ nói đại lược.

5.2.4.1.4.6. Ngài Kiều Trần Như thị hiện phương tiện cố ý thỉnh cầu lần nữa

(Kinh) Bà la môn ngôn: - Thiện tai đồng tử! Thử Kim Quang Minh thậm thâm tối thượng, nan giải, nan nhập, Thanh Văn, Độc Giác thượng bất năng tri.

(經)婆羅門言：善哉童子！此金光明甚深最上，難解難入，聲聞、獨覺尚不能知。

(Kinh: Bà la môn nói: - Lành thay đồng tử! Kim Quang Minh này rất sâu, tối thượng, khó hiểu, khó nhập, Thanh Văn và Độc Giác còn chẳng thể biết).

Tán rằng: Kiều Trần Như thị hiện phương tiện, cố ý cầu lần nữa. Kinh văn chia thành ba phần:

- Một, tán thán kinh này sâu xa, mầu nhiệm, thù thắng, chẳng thể biết.

- Hai, trí của chúng ta nhỏ nhoi, chẳng thể nương theo kinh để tu tập được.

- Ba, ân cần cầu xá lợi.

Đoạn này thuộc phần thứ nhất, nêu rõ: Lý Bồ Đề Niết Bàn nhị không (Ngã Không và Pháp Không) quá sâu, trừ hết sạch hai chướng (Sở Tri Chướng và Phiền Não Chướng), cho nên là vô thượng. Phàm phu khó hiểu Tỷ Trí, khó nhập Hiện Trí, hàng Nhị Thừa định tánh chẳng thể tiến nhập, ngộ giải. Do vậy, chẳng thể biết.

(Kinh) Hà huống ngã đẳng biên bỉ chi nhân, trí huệ vi thiển nhi năng giải liễu?

(經)何況我等邊鄙之人，智慧微淺而能解了？

(Kinh: Huống hồ chúng ta thuộc hạng người kém cỏi, chấp vào nhị biên, trí huệ ít ỏi, nông cạn, sao có thể hiểu rõ được?)

Tán rằng: Chúng ta trí ít, chẳng thể nương theo đó tu tập.

(Kinh) Thị cố, ngã kim cầu Phật xá lợi như giới tử hứa, trì hoàn bổn xứ, trí bảo hàm trung, cung kính cúng dường, mạng chung chi hậu, đắc vi Đế Thích, thường thọ an lạc.

(經)是故，我今求佛舍利如芥子許，持還本處，置寶函中，恭敬供養，命終之後，得為帝釋，常受安樂。

(Kinh: Vì thế, nay tôi cầu xá lợi của Phật chừng bằng hạt cải, đem về chỗ của mình, đặt trong hộp báu, cung kính cúng dường, sau khi mạng chung, được làm Đế Thích, thường hưởng an vui).

Tán rằng: Đây là ý sau cùng, ân cần cầu xá lợi, chia thành hai ý nhỏ:

- Một, trần thuật điều mong cầu.

- Hai, gạn hỏi vì sao chẳng vì tôi mà xin?

Đoạn này là trần thuật ý mong cầu, nhằm tương ứng với lời giải đáp “[Như Lai] thường trụ, thật sự chẳng có xá lợi” [của ngài Hỷ Kiến].

(Kinh) “Vân hà nhữ kim bất năng vị ngã tùng Minh Hạnh Túc cầu tư nhất nguyện?” Tác thị ngữ dĩ.

(經)云何汝今不能為我從明行足求斯一願？作是語 已。

(Kinh: “Sao nay ông chẳng vì tôi cầu xin nguyện này nơi đấng Minh Hạnh Túc?” Nói lời ấy xong).

Tán rằng: Đây là gạn hỏi sao không xin xá lợi nơi thân Phật cho tôi để tôi cúng dường, hòng đạt được cái quả thường lạc?

5.2.4.1.4.7. Hỷ Kiến đáp “chẳng thể được”

(Kinh) Nhĩ thời, đồng tử tức vị Bà la môn nhi thuyết tụng viết: - Hằng hà sử lưu thủy, khả sanh bạch liên hoa.

(經)爾時，童子即為婆羅門而說頌曰：恒河駛流水，可生白蓮華。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đồng tử liền vì Bà la môn nói bài tụng rằng: - Sông Hằng nước chảy xiết, sanh được hoa sen trắng).

Tán rằng: Hỷ Kiến đáp “chẳng thể được!” Đại ý của đoạn kinh văn này là xét theo nhân duyên, duy thức, vô tướng, và Chân Như, tức bốn loại Quán Môn, để nói “chẳng có xá lợi”. Hoặc xét theo Tam Vô Tánh Quán Môn để nói “chẳng có xá lợi”, hoặc nương theo tam tánh (Biến Kế, Y Tha Khởi, Viên Thành Thật) để nói “không có xá lợi”, hoặc xét tổng quát theo ba thân để nói “không có xá lợi”, hoặc chỉ xét theo pháp [mà nói]: “Phải nên biết là không có [xá lợi]”. Dụng ý là trừ tám món điên đảo và tứ chướng, chỉ rõ “Bồ Đề và Niết Bàn trọn đủ Tứ Đức”. Vì thế, thọ lượng của ba thân đều chẳng có ngằn hạn. Do Kiều Trần Như giả hiện chấp trước “Phật từ cái nhân hữu lậu mà sanh”, giống như quả báo trong cõi đời “chết rồi lưu lại xương nơi thân”, phải là vô thường. Nay đáp là “không” do xét theo các đạo lý trên đây, khiến cho [thính chúng] ngộ giải những điều còn lại, biết “Phật thường trụ là an lạc chân thật”, xứng lý mà tu. Đó chính là bổn ý ở đây!

[Ngài Hỷ Kiến] có mười bốn bài tụng [sử dụng các thí dụ nói về chuyện “chẳng thể được”], chia thành bốn phần:

- Ba bài đầu nhằm nói: Do lìa tam tướng hữu lậu, cho nên chẳng có xá lợi.

- Ba bài kế tiếp nói: Do Niết Bàn trọn đủ Tam Đức, cho nên chẳng có xá lợi.

- Bốn bài kế tiếp nói bốn hạng người (Duyên Giác, Thanh Văn, ngoại đạo, Xiển Đề) có các chướng đều chẳng phải là chân thật, cho nên chẳng có xá lợi.

- Bốn bài cuối cùng nói rõ thân chân thật trọn đủ Tứ Đức, cho nên chẳng có xá lợi.

Đoạn [chánh kinh] này thuộc về phần thứ nhất. Nửa đầu bài tụng nói về tướng vô sanh của Pháp Thân. “Sông Hằng” sánh ví chân lý. Kinh Niết Bàn và luận Bảo Tánh đều dùng nước sông để sánh ví Chân Như. “Sử lưu” (Nước chảy xiết) là sánh ví Như. Tự tánh chẳng có cấu nhiễm, tự tánh giải thoát, tự tánh trí huệ, chẳng giống như hữu vi có thể sanh ra các pháp. Do vậy, [trong tự tánh] chẳng có xá lợi, giống như nước chảy xiết, hoa sen chẳng mọc được! Hoặc [có thể hiểu] là Tự Thọ Dụng Thân, do Đại Bi, Bát Nhã, Tín, và Định hợp thành, giống như nước chảy xiết liên tục đến tận đời vị lai. Vì thế, chẳng có xá lợi! Chẳng giống như sự sanh diệt do Hoặc nghiệp hữu lậu tạo thành, sự sanh diệt ấy có thể lưu lại xương cốt nơi thân. Đây là xét theo Y Tha Tánh, chẳng phải là tự nhiên mà sanh, do phải nhờ vào các duyên [mà sanh khởi, cho nên gọi là Y Tha (nương vào các pháp khác)]. Thân vô lậu ấy [của Như Lai] chẳng do cái nhân hữu lậu [sanh khởi], cho nên chẳng thể có các thân máu thịt v.v…

“Bạch liên hoa” (Hoa sen trắng), tiếng Phạn là Bôn Đồ Lợi Ca (Puṇḍarīka). Vì thế, kinh dịch theo lối cũ hay mới đều dịch là Ưu Bát La hoa (Utpala, hoa sen xanh), Câu Vật Đầu hoa (Kumuda, hoa sen vàng), Bà Đầu Ma hoa (Padma, hoa sen đỏ), và Bôn Đà Lợi hoa, lần lượt là bốn màu xanh, vàng, đỏ, trắng. Nhưng bản dịch cũ [của kinh này] ghi là Câu Vật (tức Câu Vật Đầu), bản này ghi là Bạch Liên Hoa. Do trong nước chảy xiết, [các loại hoa sen ấy] đều chẳng mọc được, cho nên kinh văn lấy một loại để nói cho tiện. Thấy nước phải nên sanh ra vật, nước chảy xiết thì [hoa sen] còn chẳng sanh trưởng được. Vô vi chẳng phải là sanh. Vô lậu chẳng phải nhiễm, trái nghịch với nhiễm pháp. Vì thế, chẳng có xá lợi.

(Kinh) Hoàng điểu tác bạch hình, hắc ô biến vi xích.

(經)黃鳥作白形，黑烏變為赤。

(Kinh: Chim vàng biến thân trắng, quạ đen biến thành đỏ).

Tán rằng: Nói rõ chẳng có tướng biến đổi khác, cho nên chẳng có xá lợi. “Hoàng điểu” (Chim vàng anh, chim hoàng ly) trong bản dịch cũ ghi là Câu Chỉ La (Kokila), phương này dịch là “hoàng điểu”, đúng ra phải là “hoàng lệ lâu điểu” trong cõi này. Lại còn có thể hiểu là: Không có từ ngữ tương đương để phiên dịch [tên gọi loài chim này trong tiếng Phạn, nên tạm dùng chữ “hoàng điểu”]. Phương Tây có loại chim ấy, hình dạng như con nhồng, nhưng hình vóc nhỏ hơn hoàng điểu. Ví như Sắc Uẩn lão chẳng trọn khắp tam giới, Phần Đoạn lão chẳng trọn khắp địa vị vô lậu. Hình thể quạ to hơn, sánh ví Tứ Uẩn lão trọn khắp tam giới, sánh ví Biến Dịch lão trọn khắp các địa vị vô lậu. Đây là nói Pháp Thân lão và Báo Thân lão đều chẳng có. Vì thế, chẳng có xá lợi.

(Kinh) Giả sử Thiệm Bộ thụ, khả sanh Đa La quả. Khiết Thụ La chi trung, năng xuất Am La diệp.

(經)假使贍部樹，可生多羅果。朅樹羅枝中，能出菴羅葉。

(Kinh: Giả sử cây Thiệm Bộ, sanh được trái Đa La. Nơi cành Khiết Thụ La, mọc được lá Am La).

Tán rằng: Nói rõ Pháp Thân, Báo Thân v.v… chẳng có tướng diệt, cho nên không có xá lợi. “Cây Thiệm Bộ” (Jambū): Ở phía Bắc của châu [Nam Diêm Phù Đề], chỗ giáp ranh với biển cả, có nhiều loại cây này. Hạt cây cực to, cũng có thể ăn được. Phía dưới cây, trong biển có nhiều chất vàng tốt, cựu dịch [tên của loại vàng này thành] “Diêm Phù Đàn kim” là sai. Luận Du Già Sư Địa nói: “Vô Nhiệt Trì trắc hữu đại Thiệm Bộ thụ, thử châu nhân thụ nhi dĩ lập danh” (Cạnh ao Vô Nhiệt có cây Thiệm Bộ to lớn, châu này do loại cây ấy mà đặt tên như vậy).

“Cây Đa La” (Tāla): [Tây Vực] Truyện nói cây to lớn, lá hẹp dài, tức là lá cây Bối Đa La (Pattra). Tây Quốc viết trên loại lá này. “Khiết Thụ La” (Kharjūra, chà là) cũng chẳng được dịch nghĩa. Bản dịch cũ ghi là Khư Thọ La Thụ Tử, giống như loại thóc Cô (苽) nơi đất Hán, bên trong có nhiều hạt nhỏ. Hạt to như tép tỏi, ăn vào ngon ngọt. [Tây Vực] Truyện nói về Tây Quốc như sau: Nước Ma Yết Đề (Magadha) có nhiều loại cây này, những nơi khác chẳng nhiều. Am La (Āmra, xoài. [Tây Vực] Truyện ghi là: “Phương này dịch là Cam Tử, có hạt nhỏ”). Các loài khác nhau như thế tuy có sanh diệt, vẫn chẳng hề có chuyện từ loại quả này đã diệt mà sanh ra loại quả khác; vô vi Pháp Thân sao có thể diệt trước để lưu lại xá lợi ư? Nếu xét theo tự tánh Pháp Thân, Bát Nhã Luận viết: “Tam tướng do khác thể, lìa khỏi chúng thì là Như Lai”.

(Kinh) Tư đẳng hy hữu vật, hoặc dung khả chuyển biến. Thế Tôn chi xá lợi, tất cánh bất khả đắc.

(經)斯等希有物，或容可轉變。世尊之舍利，畢竟不可得。

(Kinh: Các vật hy hữu ấy, họa chăng có chuyển biến. Xá lợi của Thế Tôn, rốt ráo chẳng thể được!)

Tán rằng: Kết hợp [thí dụ] với pháp. Các thứ hữu vi ấy giả sử có thể chuyển biến, vì thế nói là “hoặc dung” (không chừng), “dung” hàm nghĩa “bất định”. Pháp Thân của Như Lai ắt là vô sanh diệt, chẳng lưu lại xá lợi từ xương. Đối với Hóa Thân và Báo Thân, cứ chuẩn theo đó mà biết.

(Kinh) Giả sử dụng quy mao, chức thành thượng diệu phục, hàn thời khả phi trước, phương cầu Phật xá lợi.

(經)假使用龜毛，織成上妙服，寒時可披著，方求佛舍利。

(Kinh: Giả sử dùng lông rùa, dệt thành áo thượng diệu, khi lạnh khoác, mặc được, mới cầu xá lợi Phật).

Tán rằng: Ba bài tụng từ đây trở đi đều nói rõ: Do có đủ Tam Đức, cho nên chẳng có xá lợi. Bài thứ nhất nói Bát Nhã chân thật do lìa hư vọng. Lông rùa vốn chẳng có, ví như Thật Tánh Bát Nhã chẳng có xương xẩu. Dệt thành áo đẹp đẽ, ví như do xá lợi mà tu hạnh thù thắng. Lúc lạnh có thể đắp hay khoác, ví như lầm lạc, coi đó là thường quả (cái quả thường hằng). Nếu cái tâm so đo hư vọng, cho là chân thân của Phật thật sự có xương, thịt v.v… Thân hữu lậu như lông, “chấp có ngã để có thể nương theo mà tu tập, hòng đạt được thật quả” như áo; đấy chính là Biến Kế Vọng Chấp. Các vọng chính là chẳng có.

Vì thế, xét theo sự thật, Tự Tánh Bát Nhã sẽ chẳng có xá lợi. Hoặc có thể coi máu, thịt, gân, xương hợp thành Pháp Thân thì giống như dùng lông rùa gom góp thành y phục để có thể chống lạnh. Chuyện ấy đã chẳng có, cho nên không có xá lợi, lìa khỏi tướng sanh trong phần trước.

(Kinh) Giả sử văn nhuế túc, khả sử thành lâu quán, kiên cố bất dao động, phương cầu Phật xá lợi.

(經)假使蚊蚋足，可使成樓觀，堅固不搖動，方求佛舍利。

(Kinh: Giả sử chân muỗi, ruồi, có thể dựng lầu, quán, kiên cố, chẳng động lay, mới cầu Phật xá lợi).

Tán rằng: Sánh ví Pháp Thân là pháp vi tế chân thật, chẳng thể đổi khác thành có xá lợi máu thịt thô thiển, tức là “lìa dị tướng” như đã nói trong phần trước.

(Kinh) Giả sử thủy điệt trùng, khẩu trung sanh bạch xỉ, trưởng đại lợi như phong, phương cầu Phật xá lợi.

(經)假使水蛭蟲，口中生白齒，長大利如鋒，方求佛舍利。

(Kinh: Giả sử con đỉa nước, trong miệng sanh răng trắng, mọc lớn bén như dao, mới cầu Phật xá lợi).

Tán rằng: Sánh ví giải thoát tự tánh chẳng thể có pháp hữu lậu huyết nhục trói buộc, “như đỉa mọc răng” là bị trói buộc, trở ngại. Đã chẳng có sanh, cho nên chắc chắn chẳng có diệt, lìa diệt tướng nói trong phần trước. Hoặc là thoạt đầu sánh ví Chân Như nơi Địa Tiền, do chẳng bị khách trần nhuốm bẩn, cho nên chẳng sanh. Vì thế, kinh nói “bất sanh, bất diệt”. Chân Như nơi Thập Địa tuy phần nào đã lắng sạch, nhưng do chẳng phải là “chuyển nhiễm thành tịnh”, cho nên chẳng khác. Vì thế, kinh nói “chẳng tăng, chẳng giảm”. Chẳng phải là thuận theo công đức mà sanh tăng, chẳng thuận theo phiền não mà diệt giảm.

Thí dụ sau nói về cái thân giải thoát thuộc đạo hậu (sau khi đã chứng đạo) đã lìa khỏi trói buộc, cho nên chẳng có xá lợi. Lại có thể hiểu là ba bài tụng trước sánh ví tánh của sanh là vô tự tánh, ba bài tụng kế tiếp sánh ví tánh của tướng là vô tự tánh, tám bài kệ trong phần sau sánh ví tánh của thắng nghĩa là vô tự tánh, [tức là] theo thứ tự chính là ba tánh Y Tha, Biến Kế, và Viên Thành, hòng khiến cho [hành nhân] tu quán hạnh.

(Kinh) Giả sử trì thố giác, dụng thành ư thê đăng, khả thăng thượng thiên cung, phương cầu Phật xá lợi.

(經)假使持兔角，用成於梯磴，可升上天宮，方求佛舍利。

(Kinh: Giả sử dùng sừng thỏ, để tạo thành thang, thềm, lên được cõi thiên cung, mới cầu xá lợi Phật).

Tán rằng: Bốn bài tụng sau đó nói rõ bốn loại người do có chướng, chẳng đạt được Tứ Đức, dụng ý là vạch rõ Pháp Thân là thường, lạc v.v… Ở đây, dùng thỏ để sánh ví Pháp Thân. Ngỡ Thường là vô thường, giống như tìm cầu sừng nơi thỏ. Dùng [“sừng thỏ”] làm cái thang để lên được cung trời, ví như [đối với] Thường đức của Niết Bàn, ngỡ vô thường là cái thang, mong được vào cung Niết Bàn, chẳng có lẽ ấy! Vì thế, biết: Chẳng có xá lợi! Dựa theo điều này liền hiểu rõ: Muốn cầu xá lợi nơi Pháp Thân, rốt ráo chẳng thể được! Đây chính là loại người thứ nhất: Do trừ xả tâm của hàng Duyên Giác, đức Thế Tôn dạy vô thường tưởng. Vì thế, muốn dùng xả tâm để nhập Đại Niết Bàn, chắc chắn là chẳng được! Do vậy biết Pháp Thân ắt chẳng phải là vô thường; bởi lẽ Vô Thường Quán giống như nương vào thỏ để tìm sừng hòng làm cái thang mong lên được cung trời, chắc chắn chẳng thể được! Vì thế, đối với hàng Nhị Thừa mà nói là “đắc” chính là nói phương tiện! Như kinh Thắng Man dạy: “Khứ Niết Bàn giới cận, ngôn đắc Niết Bàn, thật bất đắc dã” (Gần với Niết Bàn giới, nói là “đắc Niết Bàn”, thật sự chẳng đắc). Nay dạy quán Thường, tu đại bi, trừ xả tâm gây chướng, hòng làm cái nhân cho Thường để chứng Thường đức của Phật. Lại nương theo Pháp Thân, quán có xá lợi từ xương thịt vô thường, mong cầu cúng dường [xá lợi], hòng làm cái nhân của Pháp Thân, ắt cũng chẳng thể được! Như dựa vào thỏ mà tìm sừng làm thành cái thang hòng lên cõi trời, cố nhiên là chẳng thể được! Trong phần trước là do cái nhìn điên đảo tạo thành chướng, tự chẳng đạt được Thường đức của Pháp Thân. Trong phần này, dựa theo tà quán để cầu xá lợi của Phật, sẽ chẳng thể được! Đã chẳng có xá lợi, nương vào sự tu hành nào để làm cái nhân cho Thường vậy?

(Kinh) Thử duyên thử thê thượng, trừ khử A Tô La, năng chướng không trung nguyệt, phương cầu Phật xá lợi.

(經)鼠緣此梯上，除去阿蘇羅，能障空中月，方求佛舍利。

(Kinh: Chuột leo theo thang ấy, trừ khử A Tu La, chướng ngại trăng giữa trời, mới cầu xá lợi Phật).

Tán rằng: Trừ khử chướng ngại do sợ khổ của Thanh Văn. Hàng Thanh Văn quán Pháp Thân của Phật, ngỡ là hữu lậu khổ, giống như chuột. [Thanh Văn] chẳng có Lạc đức của Pháp Thân, như dùng sừng thỏ làm thang, chấp rằng do khổ tưởng mà có thể trừ các chướng, có thể hàng phục các ma, đắc đại Niết Bàn. [Chấp trước ấy] giống như con chuột bò theo sừng thỏ để lên trời trừ kẻ oán, chắc chắn sẽ không được! Hoặc chuột ví như Thanh Văn, sừng thỏ ví như đối với Lạc đức mà tưởng là sự khổ chân thật. Thật sự chẳng có khổ mà chấp là có khổ. Do có khổ, cho nên có vô thường, cho rằng có xá lợi từ xương, thịt; do vậy, nay mới tìm cầu. Tức là dùng cái nhân ấy để mong đạt được Lạc đức, sẽ giống như nương theo cái thang làm từ sừng thỏ để trừ bỏ A Tu La chướng lấp mặt trăng. Mặt trăng ví như Niết Bàn. Đã chẳng xứng thật, chắc chắn là chẳng thể được. Dạy họ tu đại định, vì có thể chứng đắc cái nhân của Đại Lạc đức.

(Kinh) Nhược dăng ẩm tửu túy, châu hành thôn ấp trung, quảng tạo ư xá trạch, phương cầu Phật xá lợi.

(經)若蠅飲酒醉，周行村邑中，廣造於舍宅，方求佛舍利。

(Kinh: Nếu ruồi uống rượu say, đi khắp trong thôn ấp, xây thật nhiều nhà cửa, mới cầu Phật xá lợi).

Tán rằng: Trừ ngã chướng của ngoại đạo. Do trừ [kiến chấp vì

thấy] đức Thế Tôn có các môn hữu lậu quán khác, bèn cho là có Ngã lạc vì điên đảo, như ruồi nhặng uống say, liền nằm lăn ra đó, chẳng thể bay khắp thôn ấp kiến tạo sào huyệt. Pháp Thập Địa trong khi tu nhân như thành, Trạch Diệt như thôn ấp. Lạc đức của Niết Bàn như nhà cửa. Trí Độ Luận trích dẫn một bài tụng do một gã ngoại đạo nói với ngài Xá Lợi Tử như sau: “Ngã ẩm cánh mễ tửu, thiết trì nhất bình lai, sơn địa chư thảo mộc, thị chi như kim sắc” (Tôi uống rượu gạo tẻ, trộm cầm đi một bình, cỏ cây trong vùng núi, đều thấy như sắc vàng). Đấy là sánh ví ngoại đạo đối với pháp hữu lậu thấy là “chẳng không, có tướng, có nguyện”. Nay xét theo vô vi, chẳng thể nói là “tạo tác nhà cửa”, chỉ nói là “tạo nghệ” (造詣, bản lãnh), hoặc nương theo liễu nhân để giả dụ là “dựng nhà”. Nay trừ khử nỗi điên đảo chấp trước hư vọng, tu trí huệ minh giác Bát Nhã, có thể đạt được Đại Ngã nơi Niết Bàn của Như Lai. Hoặc như ngoại đạo tuy chấp Ngã là thường, nhưng vì có nghĩa “xả thân” và “thọ thân”, cho nên tưởng rằng thân Thường Ngã của Thế Tôn có xá lợi. Do [kiến chấp ấy] đã là điên đảo, cho nên chẳng có xá lợi.

(Kinh) Nhược sử lư thần sắc, xích như tần bà quả, thiện tác ư ca vũ, phương cầu Phật xá lợi.

(經)若使驢脣色，赤如頻婆果，善作於歌舞，方求佛舍利。

(Kinh: Nếu khiến màu môi lừa, đỏ như quả tần bà, khéo có thể ca múa, mới cầu Phật xá lợi).

Tán rằng: Trừ chướng ngại “bất tín” của hàng Xiển Đề. Do si, chẳng tin Tứ Đức của Pháp Thân. Do ngu ám, ví như môi lừa đen xì. Do chẳng tin, cho nên chẳng đắc đại tịnh nơi Niết Bàn của Như Lai. Như môi lừa đen, chẳng thể khiến cho nó đỏ như quả tần bà (Bimba). Xiển Đề chẳng tin, đối với Pháp Thân “chẳng thể đạt được” mà nói là có xá lợi. Vì thế, dạy họ tu tập, tin tưởng: “Có thể do cái nhân tịnh đức mà chứng đắc đại tịnh”. Tứ Đức đều là dựa trên tăng chướng và tăng nhân mà nói. Xét theo địa vị tu hành thì theo thứ tự ngược (tức là giảm chướng, giảm thiểu cái nhân hữu lậu). Do nói theo thứ tự của Tứ Đức, trước hết nói xả tâm v.v…