Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ

(Kinh) Thiện nam tử! Dĩ thị nghĩa cố, ư chư cảnh giới, bất chánh tư duy tất giai trừ đoạn, tức tri bỉ pháp vô hữu nhị tướng, diệc vô phân biệt thánh sở tu hành.

(經)善男子！以是義故，於諸境界，不正思惟悉皆除斷，即知彼法無有二相，亦無分別聖所修行。

(Kinh: Thiện nam tử! Do nghĩa này, các tư duy bất chánh đối với các cảnh giới đều bị đoạn trừ, liền biết pháp ấy chẳng có hai tướng, cũng chẳng phân biệt đối với sự tu hành của bậc thánh).

Tán rằng: Kế đó, nhắc lại, nói cặn kẽ hơn. Có hai phần:

- Một, nói rộng nhân quả trên đây chẳng khác.

- Hai, từ “như thị kiến giả” (người thấy như vậy) trở đi, nói cặn kẽ hơn về sự tín giải trên đây.

Phần thứ nhất lại chia thành năm đoạn:

- Một, khởi hạnh thù thắng nơi cảnh.

- Hai, Như Như đối với nó chẳng thể đoạn chướng.

- Ba, từ “Như Như nhất thiết” trở đi, đạt được cái nhân viên mãn.

- Bốn, từ “Như Như pháp giới” trở đi, đạt được quả viên mãn.

- Năm, từ “nhất thiết chư chướng” (hết thảy các chướng) trở đi, kết lại ý nghĩa “chẳng khác”.

Đoạn này chính là phần thứ nhất. “Dĩ thị nghĩa cố” (Do bởi nghĩa ấy) là lời nêu bày. “Ư chư cảnh giới” (Trong các cảnh giới) là cảnh được biết. Do tư duy bất chánh đối với cảnh giới ấy, cho nên thấy tướng khác lạ, chẳng thể tu hành. Có thể tư duy chánh đáng, sẽ biết “chẳng có hai cảnh”, chẳng có tà phân biệt, liền có thể khởi tu trí “không hai tướng”. Đó là sự tu hành của bậc thánh.

5.3.4.2.4.2.1.2. Có thể đoạn chướng

(Kinh) Như như ư bỉ vô hữu nhị tướng chánh tu hành cố, như thị như thị nhất thiết chư chướng tất giai trừ diệt.

(經)如如於彼無有二相正修行故，如是如是一切諸障悉皆除滅。

(Kinh: Như Như đối với “chẳng có hai tướng” ấy mà có thể tu hành chánh đáng, thì hết thảy các chướng như thế đó, như thế ấy thảy đều trừ diệt).

Tán rằng: Có thể đoạn chướng, có thể đối với nó mà thấy ‘chẳng có hai tướng’, cho nên nói là “Như Như ư bỉ” (Như Như đối với nó). Do chướng được đoạn quá nhiều, nên lại nói trùng lặp “như thị, như thị”. Do chúng liên hoàn sanh khởi, cho nên nhắc lại điều trước đó.

5.3.4.2.4.2.1.3. Đạt được cái nhân viên mãn

(Kinh) Như như nhất thiết chướng diệt, như thị, như thị, pháp như như, như như trí đắc tối thanh tịnh.

(經)如如一切障滅，如是如是，法如如，如如智得最清淨。

(Kinh: Như Như hết thảy chướng diệt, như thế đó, như thế đó, pháp như như và như như trí đạt được thanh tịnh nhất).

Tán rằng: Đạt được cái nhân viên mãn trong địa vị Kim Cang Định Vô Gián Đạo. Do nhắc lại mười chướng diệt, cho nên nói là “như như nhất thiết chướng diệt” (như như hết thảy chướng diệt). Như Như đã chứng đắc và trí đạt được trong các địa vị thuộc Thập Địa khác biệt, nên lại nói là “như thị, như thị”.

5.3.4.2.4.2.1.4. Đạt được cái quả viên mãn

(Kinh) Như như pháp giới chánh trí thanh tịnh, như thị, như

thị. Nhất thiết tự tại cụ túc nhiếp thọ, giai đắc thành tựu.

(經)如如法界正智清淨，如是如是。一切自在具足攝受皆得成就。

(Kinh: Như như pháp giới chánh trí thanh tịnh, như thế đó, như thế đó. Hết thảy tự tại nhiếp thọ trọn đủ đều được thành tựu).

Tán rằng: Đạt được cái quả viên mãn, thuộc vào Giải Thoát Đạo. “Hết thảy tự tại” chính là tam thân, hết thảy công đức chẳng lìa tam thân. Vì thế nói “cụ túc nhiếp thọ giai đắc thành tựu” (nhiếp thọ trọn đủ đều được thành tựu).

5.3.4.2.4.2.1.5. Kết lại “chẳng khác”

(Kinh) Nhất thiết chư chướng tất giai trừ diệt, nhất thiết chư chướng đắc thanh tịnh cố. Thị danh Chân Như chánh trí chân thật chi tướng.

(經)一切諸障悉皆除滅，一切諸障得清淨故。是名真如正智真實之相。

(Kinh: Hết thảy các chướng thảy đều trừ diệt, do hết thảy các chướng được thanh tịnh. Đấy gọi là tướng chân thật của chánh trí Chân Như).

Tán rằng: Kết lại [ý nghĩa ba thân] “chẳng khác”. Do hết thảy các chướng diệt, đạt được “hết thảy các chướng đã tịnh trừ”, cho nên chứng Như Như thanh tịnh. Tức là sự thanh tịnh ấy được gọi là tướng chân thật của chánh trí Chân Như. Tướng chân thật tức là tướng bất nhị.

5.3.4.2.4.3. Nói cặn kẽ về sự tín giải trên đây

5.3.4.2.4.3.1. Khiến cho chứng biết Như

(Kinh) Như thị kiến giả, thị danh thánh kiến. Thị tắc danh vi chân thật kiến Phật. Hà dĩ cố? Như thật đắc kiến pháp Chân Như cố.

(經)如是見者，是名聖見。是則名為真實見佛。何以故？如實得見法真如故。

(Kinh: Thấy như thế được gọi là thánh kiến. Đấy được gọi là “chân thật thấy Phật”. Vì sao vậy? Do được như thật thấy Chân Như

nơi các pháp).

Tán rằng: Nói cặn kẽ sự tín giải trong phần trước. Kinh văn được chia thành ba phần:

- Một, khiến cho [thính chúng] chứng biết Như.

- Hai, từ “thị cố, chư Phật” (do vậy, chư Phật) trở đi, nói rõ “giống với chư Phật”.

- Ba, từ “nhiên chư Như Lai” (nhưng các Như Lai) trở đi, kết lại sự thấy chân thật.

Đoạn này thuộc phần thứ nhất. [Trong đoạn này], ý thứ nhất là khiến cho [thính chúng] chứng biết. Kế đó là gạn hỏi nguyên do, cuối cùng là giải thích. “Thánh” tức là “chánh”. “Kiến” là thấu hiểu. Người có thể biết rõ pháp được chứng thì chính là “chánh giải”. Hoặc do phàm phu có thể chứng tín giải giống như sự chứng biết của bậc thánh, cho nên thật sự thấy Phật. Phần gạn hỏi và giải thích dễ hiểu!

5.3.4.2.4.3.2. Giống như chư Phật

(Kinh) Thị cố, chư Phật tất năng phổ kiến nhất thiết Như Lai.

(經)是故，諸佛悉能普見一切如來。

(Kinh: Vì thế, chư Phật đều có thể thấy trọn khắp hết thảy Như Lai).

Tán rằng: Nói rõ “giống như chư Phật”. Kinh văn chia thành ba phần:

- Một, Phật có thể biết trọn khắp.

- Hai, Nhị Thừa chẳng thể hiểu rõ.

- Ba, phàm phu chẳng lường được.

Đoạn này chính là phần thứ nhất. Do thấy lý Như Như trọn vẹn bất nhị, cho nên thấy hết thảy chư Phật Như Lai.

(Kinh) Hà dĩ cố? Thanh Văn, Độc Giác dĩ xuất tam giới, cầu chân thật cảnh, bất năng tri kiến.

(經)何以故？聲聞、獨覺已出三界，求真實境，不能知見。

(Kinh: Vì sao vậy? Thanh Văn, Độc Giác đã vượt khỏi tam giới, cầu cảnh chân thật, chẳng thể thấy biết).

Tán rằng: Nhị Thừa chẳng thể hiểu rõ được. [Đoạn này gồm hai ý]: Trước là gạn hỏi, sau là giải thích. Vì lẽ nào vậy? Chỉ có Phật biết trọn khắp! Bậc thánh nhân định tánh Nhị Thừa tuy đã vượt thoát tam giới, nhưng do chẳng có Chủng Trí, dẫu cầu cảnh chân thật, chẳng thể dùng Căn Bản Trí để biết, chẳng thể dùng Hậu Đắc Trí để thấy, hoặc chẳng thể biết bằng hiện lượng, chẳng thể thấy bằng tỷ lượng.

(Kinh) Như thị thánh nhân sở bất tri kiến, nhất thiết phàm phu giai sanh nghi hoặc, điên đảo phân biệt, bất năng đắc độ.

(經)如是聖人所不知見，一切凡夫皆生疑惑，顛倒分別，不能得度。

(Kinh: Đối với chỗ bậc thánh nhân chẳng thấy biết như thế, hết thảy phàm phu đều sanh nghi hoặc, phân biệt điên đảo, chẳng thể đắc độ).

Tán rằng: Phàm phu chẳng thể lường được. [Đoạn này cũng gồm ba phần]: Trước là pháp thuyết, kế đó là thí dụ, sau cùng là kết hợp thí dụ với pháp. Phần này là Pháp Thuyết. Vô tánh ngu phu chẳng thể lường được, hoặc lại còn nghi là chẳng có, hoặc điên đảo chấp trước so đo, cho đó là Ngã!

(Kinh) Như thố phù hải tất bất năng quá. Sở dĩ giả hà? Lực vi liệt cố.

(經)如兔浮海必不能過。所以者何？力微劣故。

(Kinh: Như thỏ chẳng thể vượt qua biển cả, vì lẽ nào vậy? Do sức yếu kém).

Tán rằng: Đây là thí dụ, [cũng gồm ba phần]: Đầu tiên là nêu ra thí dụ, kế đó gạn hỏi, sau cùng là giải thích. Do [phàm phu] chẳng có tánh Đại Thừa, chỉ có trí lực hữu lậu, ít ỏi, kém cỏi, cho nên chẳng thể vượt qua được. Kinh Giải Thâm Mật dạy: “Ngã ư phàm ngu bất khai diễn, khủng bỉ phân biệt, chấp vi Ngã” (Ta chẳng khai diễn cho kẻ phàm ngu, do sợ họ phân biệt, chấp là Ngã). Các vị như Hộ Pháp Bồ Tát giảng rằng: “Phàm” là nói đến kẻ vô tánh (không có chủng tánh Đại Thừa), “ngu” là nói kẻ hướng tới sự tịch diệt. Lại nữa, điều này có thể là do xét theo người thuộc địa vị phàm phu và Nhị Thừa căn cơ chưa chín muồi nên chẳng thể thấu hiểu. Hễ căn cơ chín muồi, sẽ có thể biết. Hoặc như kinh Pháp Hoa nói: “Tam thừa bất tri” (Tam thừa đều chẳng biết), là do xét theo khía cạnh họ chưa biết viên mãn. Chỉ có Phật biết viên mãn, cho nên nói là họ (phàm phu và Nhị Thừa) “chẳng biết”. Tóm lại, nếu quý vị có thể nương theo lời nói mà hiểu thì rất là hy hữu.

(Kinh) Phàm phu chi nhân diệc phục như thị, bất năng thông đạt pháp như như cố.

(經)凡夫之人亦復如是，不能通達法如如故。

(Kinh: Kẻ phàm phu cũng giống như thế, do chẳng thể thông đạt pháp như như).

Tán rằng: [Đây là phần] kết hợp thí dụ với pháp. Do không có Căn Bản Trí, nên chẳng thể thông hiểu; do chẳng có Hậu Đắc Trí, nên chẳng thể liễu đạt.

5.3.4.2.4.3.3. Kết lại về sự thấy Thật

(Kinh) Nhiên chư Như Lai vô phân biệt tâm, ư nhất thiết pháp, đắc đại tự tại, cụ túc thanh tịnh thâm trí huệ cố, thị tự cảnh giới bất cộng tha cố.

(經)然諸如來無分別心，於一切法，得大自在，具足清淨深智慧故，是自境界不共他故。

(Kinh: Nhưng các Như Lai chẳng có tâm phân biệt, do đối với hết thảy các pháp, tâm được đại tự tại, trọn đủ trí huệ thanh tịnh sâu xa, đó là cảnh giới của chính mình chẳng cùng chung với người khác).

Tán rằng: Kết lại chuyện thấy lẽ Thật. Do Phật vô phân biệt, chẳng thấy hai tướng, do chứng pháp như như, do liễu đạt tướng Thật Không của các pháp, được đại tự tại trong hết thảy các pháp, do đạt được trí như như, trọn đủ trí huệ sâu xa. Do đấy chỉ là cảnh giới của Phật, chẳng cùng chung với người khác. Kinh Kim Cang Bát Nhã dạy: “Như Lai thuyết Bát Nhã Ba La Mật Đa, tức phi Bát Nhã Ba La Mật Đa, thị danh Bát Nhã Ba La Mật Đa” (Như Lai nói Bát Nhã Ba La Mật Đa tức chẳng phải Bát Nhã Ba La Mật Đa, thì gọi là Bát Nhã Ba La Mật Đa). Thiên Thân Bồ Tát giải thích như sau: “Nói tới Ba La Mật, [ngụ ý] chỉ riêng Phật đạt tới bờ kia. ‘Chẳng phải Ba La Mật’ tức là chẳng phải là bờ kia của người nào khác. ‘Gọi là Ba La Mật’ nhằm kết lại bờ kia của Phật”. Ở đây, cũng giống như thế.

(Kinh) Thị cố, chư Phật Như Lai ư vô lượng vô biên A tăng kỳ kiếp, bất tích thân mạng nan hành khổ hạnh, phương đắc thử thân vô thượng, vô tỷ, bất khả tư nghị, quá ngôn thuyết cảnh. Thị diệu tịch tĩnh, ly chư bố úy.

(經)是故，諸佛如來於無量無邊阿僧祇劫，不惜身命難行苦行，方得此身最上無比，不可思議過言說境，是妙寂靜離諸怖畏。

(Kinh: Vì thế, chư Phật Như Lai trong vô lượng vô biên A tăng kỳ kiếp chẳng tiếc thân mạng, hành hạnh khó, hạnh khổ, mới đạt được thân vô thượng khôn sánh này, chẳng thể nghĩ bàn, vượt ngoài cảnh ngôn thuyết, là sự tịch tĩnh mầu nhiệm, lìa các sợ hãi).

Tán rằng: Kết lại sự thù thắng mầu nhiệm. Từ “ư vô lượng” (trong vô lượng) cho tới “khổ hạnh” là nói về thực hiện cái nhân. “Bất tích thân mạng” (Chẳng tiếc thân mạng) là do bốn nhân duyên:

- Một, vì cầu pháp như Tuyết Sơn đồng tử.

- Hai, vì báo ân, như vương tử Pháp Hộ v.v…

- Ba, vì cứu kẻ nghèo như Kim Sắc Sư Tử v.v…

- Bốn, vì cứu mạng như vương tử Tát Đỏa v.v…

“Phương đắc thử thân” (Mới đạt được thân này): Hiển lộ cái quả đạt được. “Tối thượng vô tỷ” (Tối thượng khôn sánh): Tán thán cái quả thù thắng. Do rốt ráo, nên là Vô Thượng. Do chẳng sánh bằng, nên là Vô Tỷ. Vượt khỏi chấp trước tình kiến, nên “bất tư nghị”. Vượt khỏi lời lẽ diễn tả, nên “quá ngôn thuyết cảnh” (vượt khỏi cảnh ngôn thuyết). Do là đại Niết Bàn, nên là “diệu tịch tĩnh”. Do dứt sanh tử, nên lìa khỏi năm thứ sợ hãi, tức sợ chẳng sống được, sợ chết, sợ ác đạo, sợ tiếng xấu, và sợ đại chúng.

5.3.4.3. Kết luận và khuyên tu hành

5.3.4.3.1. Kết lại sự tín giải trong phần trước để thính chúng nương theo đó tu hành

5.3.4.3.1.1. Nêu ra lợi ích do tín giải

(Kinh) Thiện nam tử! Như thị tri kiến pháp Chân Như giả, vô sanh, lão, tử, thọ mạng vô hạn, vô hữu thụy miên, diệc vô cơ khát, tâm thường tại Định, vô hữu tán động.

(經)善男子！如是知見法真如者，無生老死壽命無限，無有睡眠亦無饑渴，心常在定無有散動。

(Kinh: Thiện nam tử! Thấy biết pháp Chân Như như thế chẳng có sanh, già, chết, thọ mạng vô hạn, chẳng có ngủ nghê, cũng chẳng đói, khát, tâm thường ở trong Định, chẳng có tán loạn, xáo động).

Tán rằng: Kế đến là đoạn lớn thứ ba, “kết luận và khuyên tu hành”. Kinh văn được chia thành ba phần:

- Một, kết lại sự tín giải trong phần trước để [thính chúng] nương theo đó mà mà tu hành.

- Hai, từ “nhiên chư Như Lai” (nhưng các đức Như Lai) trở đi, kết lại phần đắc quả trên đây để [thính chúng] cầu chứng.

- Ba, từ “nhược thiện nam tử” (nếu thiện nam tử) trở đi, tổng kết hai nghĩa trên đây.

Phần thứ nhất lại chia thành ba ý:

- Một, nêu ra lợi ích do tín giải.

- Hai, không tin sẽ bị tổn hại.

- Ba, nêu ra điều lợi, khuyên hãy tu hành.

Đoạn này thuộc ý thứ nhất. Chỉ cần một niệm như thế, thấy biết pháp Chân Như, sẽ đạt được Bồ Đề, vĩnh viễn chẳng có sanh, lão, tử v.v… Do là viễn nhân, ắt sẽ đạt được [các quả báo thù thắng ấy]. Vì thế, phẩm Dược Vương trong kinh Pháp Hoa đã dạy: “Văn thử kinh giả, bất lão, bất tử, bất cửu thủ thảo, tọa ư đạo tràng” (Nghe kinh này, sẽ chẳng già, chẳng chết, chẳng lâu sau sẽ kết cỏ [làm tòa], ngồi nơi đạo tràng): [Đối với đoạn này, có hai cách hiểu]:

1) Nếu hiểu các phẩm đức [được nhắc tới ở đây] là của Như Lai, thì do trong phần trước đã nói, phần sau nhắc lại [như thế thì kinh văn trở thành trùng lặp]. Vì thế, những điều được nói ở đây chính là cái quả mà người tín giải sẽ đạt được.

2) Hoặc cũng có thể hiểu là nhắc lại đôi ba lượt phẩm đức của Như Lai để [người nghe] sanh tín giải. Do đạt được thân kim cang, cho nên [Phật] chẳng có sanh, lão, tử. Do đã lìa Ngũ Cái, cho nên chẳng có ngủ nghê. Do phá ma quân, nên chẳng có đói khát. Những điều khác dễ hiểu. Tuy nhiên, cách giải thích trước hay hơn!

5.3.4.3.1.2. Không tin sẽ bị tổn hại

(Kinh) Nhược ư Như Lai khởi tránh luận tâm, thị tắc bất năng kiến ư Như Lai.

(經)若於如來起諍論心，是則不能見於如來。

(Kinh: Nếu khởi tâm tranh cãi, biện luận đối với Như Lai, thì sẽ chẳng thể thấy Như Lai).

Tán rằng: Chẳng tin thì sẽ bị tổn hại. Dấy lên tâm tranh cãi, biện bác, sẽ chẳng thể tín giải, tức là trong vị lai chẳng thể thấy và chứng tam thân Như Lai, mà cũng chẳng thể y giáo hòng được thấy Như Lai.

5.3.4.3.1.3. Nêu ra điều lợi để khuyên hành

(Kinh) Chư Phật sở thuyết giai năng lợi ích.

(經)諸佛所說皆能利益。

(Kinh: Lời chư Phật nói đều có thể tạo lợi ích).

Tán rằng: Nêu ra điều lợi để khuyên hành trì. Trước là nêu ra, sau là giải thích. Đoạn này là nêu ra.

(Kinh) Hữu thính văn giả, vô bất giải thoát, chư ác cầm thú, ác nhân, ác quỷ bất tương phùng trị. Do văn pháp cố, quả báo vô tận.

(經)有聽聞者，無不解脫，諸惡禽獸、惡人惡鬼不相逢值。由聞法故果報無盡。

(Kinh: Có ai được nghe, không ai chẳng giải thoát, chẳng gặp gỡ các cầm thú ác, kẻ ác, ác quỷ. Do nghe pháp, quả báo vô tận).

Tán rằng: Giải thích về chuyện “đạt được lợi ích”. Trước là đắc Niết Bàn, kế đó là lìa tổn hại, sau là quả báo vô tận. Bát Nhã Luận viết: “Là liễu nhân cho Pháp Thân, mà cũng là sanh nhân cho các thân khác”. Do nghe kinh nên được giải thoát, đó là liễu nhân. “Quả báo vô tận” tức là đắc Bồ Đề; đó là sanh nhân. Luận Biện Trung Biên nói: “Hành pháp hạnh này, đạt được khối phước vô lượng, do thù thắng nên vô tận, do lợi lạc người khác chẳng nghỉ ngơi!” Nghe pháp Đại Thừa, quả báo thù thắng, cho nên siêu việt Nhị Thừa. Đại bi lợi tha, do chẳng nghỉ ngơi nên vô tận. Do vậy, chẳng gặp gỡ các điều ác.

5.3.4.3.2. Kết lại sự đắc quả trong phần trước để thính chúng cầu chứng

5.3.4.3.2.1. Kết lại những điều đạt được để người nghe sanh tâm hoan hỷ

(Kinh) Nhiên chư Như Lai vô vô ký sự, nhất thiết cảnh giới vô dục tri tâm.

(經)然諸如來無無記事，一切境界無欲知心。

(Kinh: Nhưng các đức Như Lai không có chuyện nào chẳng nhớ, đối với hết thảy các cảnh giới không có tâm muốn biết).

Tán rằng: Kết lại phần đắc quả trong phần trước để [thính chúng] cầu chứng. Trong đây, chia thành hai phần:

- Một, kết lại những điều đạt được với dụng ý khiến cho người nghe sanh lòng hoan hỷ.

- Hai, nói về lợi ích do được nghe [giáo nghĩa tam thân] để khuyên người khác tu học.

Trong phần kết lại cái quả đã đạt được, có vô lượng loại, chỉ kết lại phần đạt được mười tám pháp bất cộng, và công đức tự lợi, lợi tha, đại từ bi, hòng liên tưởng các điều khác. Trước hết, kết lại mười tám pháp bất cộng; sau đó, kết lại lòng từ bi. Trong phần thứ nhất, có năm ý: Một, không có chuyện gì chẳng ghi nhớ, không gì chẳng nhớ rõ, chẳng có ý niệm quên mất. Trong bốn oai nghi kế đó, không gì chẳng thuộc về trí, tức là trí làm đầu. Hai là đối với hết thảy cảnh giới, không có tâm muốn biết, tức là dục vô giảm; hoặc đối với hết thảy các cảnh đều tùy ý biết, chẳng nhờ vào tìm cầu rồi mới có thể liễu giải!

(Kinh) Sanh tử, Niết Bàn vô hữu dị tưởng, Như Lai sở ký vô bất quyết định.

(經)生死、涅槃無有異想，如來所記無不決定。

(Kinh: Đối với sanh tử và Niết Bàn chẳng nghĩ là khác biệt, những điều Như Lai thọ ký không gì chẳng quyết định).

Tán rằng: Điều thứ ba là không có các thứ tưởng. Điều thứ tư là đối với ba đời, trí không bị trì trệ, trở ngại, pháp đã nói ra không gì chẳng quyết định, và do hết thảy các thứ diệu trí có thể biết các pháp môn như Uẩn v.v… mà lời nói quyết định, hoặc là Tứ Vô Úy, hoặc lại đối với ngữ nghiệp thì trí dẫn đường. Vì thế, lời nói [của Như Lai] quyết định.

(Kinh) Chư Phật Như Lai tứ oai nghi trung vô phi trí nhiếp.

(經)諸佛如來四威儀中無非智攝。

(Kinh: Trong bốn oai nghi của chư Phật Như Lai, không gì chẳng được nhiếp thọ bởi trí).

Tán rằng: Điều thứ năm là trí hướng dẫn thân nghiệp, không gì chẳng thuộc về trí.

(Kinh) Nhất thiết chư pháp vô hữu bất vi từ bi sở nhiếp, vô hữu bất vị lợi ích an lạc chư chúng sanh giả.

(經)一切諸法無有不為慈悲所攝，無有不為利益安樂諸眾生者。

(Kinh: Hết thảy các pháp không gì chẳng thuộc về từ bi, chẳng có gì không vì lợi ích, an lạc các chúng sanh).

Tán rằng: Kết lại công đức đại từ đại bi lợi tha đã đạt được như đã nói trong phần trước. Lợi ích dẹp khổ, an lạc ban vui. Do đại bi, nên có lợi ích dẹp khổ. Do đại từ, nên ban cho an lạc. Lại nữa, bổn nguyện của Phật chỉ muốn lợi tha, tu đại từ bi, cầu vô thượng quả. Vì thế, việc làm không gì chẳng thuộc về từ bi. Lại nữa, nêu ra pháp bất cộng thì tự lợi nhiều hơn; nêu ra từ bi thì lợi tha nhiều hơn. Vì thế, đại lược kết lại hai môn.

5.3.4.3.2.2. Nêu ra lợi ích do được nghe kinh để khuyên người tu học

(Kinh) Thiện nam tử! Nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhân ư thử Kim Quang Minh kinh, thính văn, tín giải.

(經)善男子！若有善男子，善女人於此金光明經聽聞信解。

(Kinh: Thiện nam tử! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân đối với kinh Kim Quang Minh này mà nghe nhận, tin hiểu).

Tán rằng: Đây là nói đến lợi ích do được nghe để khuyên mọi người tu học. Kinh văn chia thành bốn phần:

- Một là nêu ra lợi ích do được nghe.

- Hai là gạn hỏi.

- Ba là giải thích.

- Bốn là kết luận.

Trong phần đầu tiên, trước hết nói về nghe kinh tín giải, sau đó nói về lợi ích đạt được. Nghe là Văn Huệ, Tín chính là Tư Huệ, Giải tức là Tu Huệ. Hoặc nêu ra điều kém cỏi nhất, [tức là] chỉ do Văn Huệ mà có thể tin, có thể hiểu! Hoặc chỉ tín giải, chẳng phải là chứng giải, vẫn đạt được phước ấy, huống hồ hạnh thù thắng ư?

(Kinh) Bất đọa địa ngục, ngạ quỷ, bàng sanh, A Tô La đạo, thường xử nhân thiên, bất sanh hạ tiện, hằng đắc thân cận chư Phật Như Lai, thính thọ chánh pháp, thường sanh chư Phật thanh tịnh quốc độ.

(經)不墮地獄、餓鬼、傍生、阿蘇羅道，常處人天，不生下賤，恒得親近諸佛如來聽受正法，常生諸佛清淨國土。

(Kinh: Chẳng đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, bàng sanh, A Tô La đạo, thường ở trong cõi trời, người, chẳng sanh làm kẻ hạ tiện, luôn được thân cận chư Phật Như Lai nghe nhận chánh pháp, thường sanh trong quốc độ thanh tịnh của chư Phật).

Tán rằng: Đạt được lợi ích, chính là lìa tám nạn. Trước hết, lìa ba ác đạo tức là [lìa] ba nạn. A Tô La (A Tu La) nếu nói theo Tiểu Thừa, sẽ thuộc vào quỷ đạo và súc sanh. Nếu theo Đại Thừa, sẽ thuộc vào đường trời, tức là thuộc loại biên địa [của thiên giới]. “Sanh nhân thiên”: Thoát khỏi đường ác và biên địa trên đây. “Bất sanh hạ tiện” (Chẳng sanh làm kẻ hạ tiện), tức là trừ [các nạn] “các căn không toàn vẹn, bị mù hay điếc bẩm sanh”. “Hằng đắc cận Phật” (Luôn được thân cận Phật): Lìa khỏi nạn sanh trước Phật hay sau Phật. “Thính thọ chánh pháp” (Nghe nhận chánh pháp): Lìa nạn Thế Trí Biện Thông. “Thường sanh Phật quốc” (Thường sanh vào cõi Phật): Lìa nạn sanh trong các cõi trời trường thọ. Nương vào “tứ luân” được nói trong Thành Thật Luận để nghiền nát tám nạn:

- Một, trụ nơi tốt lành, tức là sanh chính giữa đất nước, trừ năm nạn, tức là các nạn gồm ba đường ác, Trường Thọ Thiên, và biên địa.

- Hai, nương cậy bậc thiện nhân, tức là gặp Phật, trừ nạn sanh

trước Phật hay sau Phật.

- Ba, phát chánh nguyện, tức là chánh kiến, trừ tà kiến và Thế Trí Biện Thông.

- Bốn, đã gieo thiện căn trong đời trước, trừ nạn các căn không toàn vẹn.

Nay nghe kinh này, chỉ có thể tín giải là đã đập tan tám nạn, cho nên oai lực thù thắng, có thể trừ chướng. Nếu chẳng trừ chướng, cũng nhanh chóng đắc Bồ Đề. Phần giải thích dưới đây nhằm biện định sự thành tựu.

(Kinh) Sở dĩ giả hà?

(經)所以者何？

(Kinh: Vì lẽ nào vậy?)

Tán rằng: Gạn hỏi. Nghe kinh có thể tín giải, có thể trừ tám nạn là do nguyên do gì vậy?

(Kinh) Do đắc văn thử thậm thâm pháp cố.

(經)由得聞此甚深法故。

(Kinh: Do được nghe pháp rất sâu này).

Tán rằng: Đây là phần giải thích. Do thọ trì Đại Thừa, tu tập mười thứ công đức:

- Một, thành tựu hết thảy các chủng tử của thiện căn.

- Hai, khi lâm chung, đạt được hết thảy hỷ lạc.

- Ba, được tùy ý sanh vào hết thảy các chỗ.

- Bốn, trong hết thảy các chỗ sanh, đều đạt được tự tánh niệm sanh trí.

- Năm, ở chỗ sanh, thường được gặp Phật.

- Sáu, luôn ở bên Phật nghe pháp Đại Thừa.

- Bảy, thành tựu tín căn tăng thượng.

- Tám, thành tựu huệ căn tăng thượng.

- Chín, được xa lìa Hoặc chướng và trí chướng.

- Mười, nhanh chóng thành tựu Vô Thượng Bồ Đề.

Do các nguyên do ấy, xa lìa tám nạn.

(Kinh) Thị thiện nam tử, thiện nữ nhân tắc vị Như Lai dĩ tri, dĩ ký, đương đắc bất thoái A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)是善男子，善女人則為如來已知已記，當得不退阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy sẽ được Như Lai đã biết, đã ghi nhớ, sẽ đắc bất thoái nơi Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Tán rằng: [Chỉ rõ] nguyên do thành tựu [những điều trên đây]. Người có thể nghe kinh này mà sanh tín giải, tức là đã biết danh thân của Như Lai, đã thấy sắc thân của Như Lai, rõ ràng là công đức của người ấy chỉ Phật thấy biết, chứ kẻ khác chẳng thể thấy biết được! [Chắc là sẽ có kẻ vặn hỏi]: Nói “biết” là được rồi, sao phải nói là “thấy”? Nói là “thấy” cũng được, cần gì phải nói “biết”?

Đáp: Theo Bát Nhã Kinh Luận của ngài Thiên Thân: “Phật chẳng phải là do thấy cái quả mà biết, mà là do nguyện trí hiện biết”. Nhưng nói “biết”, tức là Phật thấy cái quả bèn suy ra mà hiểu biết cái nhân; vì thế nay nói là “thấy”. “Thấy” là nguyện trí, khởi tâm đã có thể hiểu rõ. Nếu là như vậy, chỉ là “thấy”, cần gì phải nói là “biết”? Tức là chỉ thấy Sắc, nay cũng có thể biết thân Tứ Uẩn.

Không chỉ được Phật thấy biết, mà còn ghi nhớ, lại còn sẽ được bất thoái Bồ Đề. Tuy chưa đạt được ngay, nhưng sẽ có thể chứng đắc. Tùy thuộc địa vị như thế nào, mà sẽ chứng bốn món Bất Thoái, tức là Tín, Trụ, Chứng, Hạnh, bốn loại Bất Thoái. Tín Bất Thoái chính là Đệ Lục Tâm trong Thập Tín. Trụ Bất Thoái chính là Đệ Thất Tâm trong Thập Trụ. Chứng Bất Thoái tức là Sơ Địa. Hạnh Bất Thoái chính là nhập Bát Địa.

(Kinh) Nhược thiện nam tử, thiện nữ nhân ư thử thậm thâm vi diệu chi pháp, nhất kinh nhĩ giả, đương tri thị nhân bất báng Như Lai, bất hủy chánh pháp, bất khinh thánh chúng.

(經)若善男子，善女人於此甚深微妙之法一經耳者，當知是人不謗如來、不毀正法、不輕聖眾。

(Kinh: Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân được pháp vi diệu rất sâu này thoảng qua tai, hãy nên biết người ấy chẳng báng Như Lai, chẳng hủy chánh pháp, chẳng khinh thánh chúng).

Tán rằng: Nhắc lại để tổng kết hai thứ lợi ích thù thắng trên đây,

muốn cho người nghe tiếp nhận, tu hành kinh này. Có ba thứ lợi ích thù thắng:

- Một, chẳng báng Tam Bảo.

- Hai, tăng trưởng thiện căn.

- Ba, khiến cho [thính chúng] hành Lục Độ.

Đoạn này là điều thứ nhất. Do biết Phật thường trụ, chẳng báng Như Lai, nói là “Phật rốt ráo diệt”. Do biết Ngài nói quyết định, cho nên chẳng báng pháp. Do biết [pháp môn do Phật dạy, hễ chân thật hành trì sẽ] có thể được thành tựu, cho nên chẳng báng Tăng. Do nghe rồi tin tưởng, sẽ có thể làm cái nhân cho lòng tin bất hoại. Vì thế, chẳng hủy báng, khinh rẻ Tam Bảo.

(Kinh) Nhất thiết chúng sanh vị chủng thiện căn, linh đắc chủng cố. Dĩ chủng thiện căn, linh tăng trưởng thành thục cố.

(經)一切眾生未種善根，令得種故。已種善根，令增長成熟故。

(Kinh: Hết thảy chúng sanh chưa gieo thiện căn, sẽ khiến cho họ gieo. Đã gieo thiện căn, sẽ khiến cho [thiện căn ấy] tăng trưởng, chín muồi).

Tán rằng: Tăng trưởng thiện căn. Đấy là khiến cho kẻ chưa phát tâm Bồ Đề sẽ phát tâm cầu, tức là khiến cho họ gieo thiện căn. Khiến cho kẻ đã phát tâm cầu sẽ tăng trưởng, khiến cho hạnh vị thắng giải trong A tăng kỳ thứ nhất được tăng trưởng trong A tăng kỳ thứ hai, và thành tựu trong A tăng kỳ thứ ba. Nhưng đối với hai loại trên đây, [chánh kinh] chỉ nói là người nghe kinh đạt được Lục Ba La Mật, khiến cho người khác tu hành. Do điều này soi rọi điều ấy, mình lẫn người đều như thế.

(Kinh) Nhất thiết thế giới sở hữu chúng sanh, giai khuyến tu hành Lục Ba La Mật Đa.

(經)一切世界所有眾生，皆勸修行六波羅蜜多。

(Kinh: Đối với tất cả các chúng sanh trong hết thảy các thế giới, đều khuyên tu hành Lục Ba La Mật Đa).

Tán rằng: Sau đó, có thể hành Lục Độ. Có nghĩa là do tự mình nghe rồi tin tưởng, bèn có thể thành tựu cả ba điều ấy. Đã nghe xong, sau đó giáo hóa người khác sẽ làm ba chuyện ấy. Lại có thể tín giải, phá bốn thứ chướng:

- Trước hết là chẳng báng Phật v.v… tức là trừ chướng “Xiển Đề chẳng tin”, khiến cho họ gieo thiện căn.

- Trừ chướng chấp ngã cho ngoại đạo, [khiến cho họ] đều hành Lục Độ.

- Trừ cái tâm sợ khổ cho Thanh Văn.

- Trừ cái tâm xả ly của Duyên Giác.

Do đã có nhiều lợi ích, cho nên tu hành để hành tự lợi và lợi tha.

5.3.4.4. Hư Không Tạng Bồ Tát và hội chúng lãnh ngộ, vâng giữ, học theo

(Kinh) Nhĩ thời, Hư Không Tạng Bồ Tát, Phạm, Thích tứ vương, chư thiên chúng đẳng, tức tùng tòa khởi, thiên đản hữu kiên, hiệp chưởng, cung kính, đảnh lễ Phật túc.

(經)爾時，虛空藏菩薩、梵釋四王、諸天眾等，即從座起，偏袒右肩，合掌恭敬頂禮佛足。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Hư Không Tạng Bồ Tát, Phạm vương, Đế Thích, bốn thiên vương, các vị trời v.v… liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trật vai áo phải, chắp tay, cung kính, đảnh lễ dưới chân đức Phật).

Tán rằng: Đoạn lớn thứ tư trong phẩm này là lãnh thọ, ngộ giải, gìn giữ, học theo. Kinh văn chia thành bốn phần:

- Một, [đại chúng] kiền thành, cung kính nhận lãnh, thấu hiểu.

- Hai, từ “Thế Tôn ngã đẳng” (Bạch Thế Tôn, chúng con) trở đi, phát nguyện thọ trì, học tập.

- Ba, đức Thế Tôn tán thán, ấn chứng, hứa khả.

- Bốn, khuyên rộng lưu thông.

Trong phần thứ nhất, trước là kiền thành cung kính, sau là lãnh nhận, thấu hiểu. Đoạn này là kiền thành, cung kính. Đã nghe pháp thù thắng, biểu thị tiến nhập Bồ Đề, cho nên từ chỗ ngồi đứng dậy, biểu thị sẽ thành Phật. Hiện điềm tốt lành, nên trật vai áo phải. Tâm phù hợp giáo lý, cho nên chắp tay. Do tâm tôn trọng nên cung kính. Lòng tôn kính càng sâu, nên lễ dưới chân đức Phật.

(Kinh) Bạch Phật ngôn: - Thế Tôn! Nhược sở tại xứ giảng thuyết như thị Kim Quang Minh Vương vi diệu kinh điển, ư kỳ quốc độ, hữu tứ chủng lợi ích.

(經)白佛言：世尊！若所在處講說如是金光明王微妙經典，於其國土有四種利益。

(Kinh: Bạch cùng đức Phật rằng: - Bạch đức Thế Tôn! Nếu chỗ nào giảng nói kinh điển Kim Quang Minh Vương vi diệu như thế này, trong cõi nước ấy có bốn thứ lợi ích).

Tán rằng: Nhận lãnh, thông hiểu. Có bốn phần: Một là nêu ra, hai là gạn hỏi, ba là giải thích, bốn là kết lại. Đoạn này là phần nêu ra. Thưa trình điều mình đã biết, đã ngộ, nên “bạch Phật”. Xưng gọi tôn hiệu, nên nói “Thế Tôn!” Thuật điều ngộ giải, nên nói “nhược thuyết như thị Kim Quang Minh điển” (nếu nói kinh điển Kim Quang Minh như thế). Do nêu ra số loại lợi ích, nên nói có “bốn loại lợi ích”.

(Kinh) Hà giả vi tứ?

(經)何者為四？

(Kinh: Những gì là bốn?)

Tán rằng: Gạn hỏi.

(Kinh) Nhất giả, quốc vương quân chúng cường thịnh, vô chư oán địch, ly ư tật bệnh, thọ mạng diên trường, cát tường an lạc, chánh pháp hưng hiển.

(經)一者，國王軍眾強盛，無諸怨敵，離於疾病，壽命延長，吉祥安樂，正法興顯。

(Kinh: Một là quân đội của quốc vương cường thịnh, không có các oán địch, lìa các bệnh tật, thọ mạng kéo dài, cát tường yên vui, chánh pháp hưng thịnh).

Tán rằng: Giải thích. Do nêu ra bốn điều, nên có bốn đoạn; đây là đoạn thứ nhất. Lợi ích đối với quốc vương và đại thần bao gồm bốn điều lợi ích. Dựa theo phẩm [Mộng Kiến] Sám Hối, quốc độ ấy đạt được bốn điều thiện lợi:

- Một, vua không bị bệnh hoạn, lìa các tai ách, tức là “lìa bệnh tật” trong đoạn này.

- Hai, thọ mạng dài xa, chẳng có chướng ngại, tức “thọ mạng diên trường” trong đoạn này.

- Ba, không có các oán địch, quân đội mạnh mẽ, tức “quân chúng cường thịnh, vô chư oán địch” ở đây.

- Bốn, [đất nước] an ổn, [dân chúng] dư dả, vui sướng, chánh pháp lưu thông, tức “cát tường an lạc, chánh pháp hưng hiển” ở đây.

Kinh văn trong phẩm Sám Hối tách [các món lợi ích] thành tám điều, kinh văn trong đoạn này chỉ có sáu, dựa theo kinh văn, ý nghĩa dễ thấy.

(Kinh) Nhị giả, trung cung phi hậu, vương tử, chư thần, hòa duyệt vô tránh, ly ư siểm nịnh, vương sở ái trọng.

(經)二者，中宮妃后、王子諸臣，和悅無諍，離於諂佞，王所愛重。

(Kinh: Hai là phi tần, hoàng hậu trong cung, vương tử, các quan, hòa thuận, vui vẻ, không tranh chấp, lìa siểm nịnh, được vua yêu mến, coi trọng).

Tán rằng: Điều thứ hai là lợi ích của bầy tôi, có ba điều:

- Một, hòa thuận, vui vẻ, không tranh chấp. Kinh văn trong phần sau nói “cánh tương thân mục, tôn trọng, ái niệm” (thân thiết, hòa thuận với nhau, tôn trọng, nghĩ thương mến nhau). Điều thứ nhất này bao gồm ý tôn trọng và nghĩ thương mến nhau.

- Hai, lìa siểm nịnh. Do khinh tài, trọng pháp, chẳng cầu lợi lạc thế gian, cho nên chẳng siểm nịnh. Do vậy, tiếng thơm rền khắp, được mọi người khâm phục, kính ngưỡng.

- Ba, được vua yêu mến, coi trọng. Chuẩn theo kinh văn trong phần sau, họ (các quan lại, quần thần) cũng được sa môn, Bà la môn, đại quốc, tiểu quốc tôn kính. Nay nêu ra điều thù thắng, lược đi chẳng nói các điều khác. Do đã được vua yêu mến, coi trọng, hết thảy tôn kính, cho nên cũng được thọ mạng dài lâu, an ổn, vui sướng.

(Kinh) Tam giả, sa môn, Bà la môn, cập chư quốc nhân tu hành chánh pháp, vô bệnh, an lạc, vô uổng tử giả, ư chư phước điền, tất giai tu lập.

(經)三者，沙門婆羅門及諸國人修行正法，無病安樂無枉死者，於諸福田悉皆修立。

(Kinh: Thứ ba, sa môn, Bà la môn, và người trong nước tu hành chánh pháp, không bệnh, an lạc, chẳng bị chết oan uổng, đối với các phước điền, thảy đều tu tập, kiến lập).

Tán rằng: Người dân trong nước có bốn điều lợi ích:

- Một, tu hành chánh pháp, tức là có thể hiếu dưỡng phụ mẫu, phụng sự sư trưởng, tu hành Thập Thiện, tôn kính Tam Bảo.

- Hai, không bệnh, chẳng gặp bảy nạn. Bảy nạn là như kinh Dược Sư đã nói:

1) Nạn do nước khác xâm lăng, bức bách.

2) Nạn do trong người trong nước phản nghịch.

3) Nạn do mưa gió trái thời.

4) Nạn gặp lúc không mưa.

5) Nạn dân chúng bị bệnh dịch.

6) Nạn tinh tú biến đổi quái lạ.

7) Nạn nhật thực và nguyệt thực.

Do quân đội của nhà vua cường thịnh, chẳng có nạn ngoại quốc bức bách. Do quần thần hòa thuận, vui sướng, lại chẳng siểm nịnh, nên chẳng có các nạn như mưa gió trái thời v.v…

- Ba, là không chết oan uổng, tức là chẳng bị chín thứ chết ngang trái. Chín thứ chết ngang trái là như kinh Dược Sư đã dạy:

1) Nạn chết ngang thứ nhất là bị bệnh hoạn đến nỗi chết mất.

2) Nạn chết ngang thứ hai là bị phép vua giết chết.

3) Nạn chết ngang thứ ba là bị phi nhân tổn hại.

4) Nạn chết ngang thứ tư là bị lửa thiêu đốt.

5) Nạn chết ngang thứ năm là bị nước nhấn chìm.

6) Nạn chết ngang thứ sáu là bị ác thú ăn nuốt.

7) Nạn chết ngang thứ bảy là rơi xuống vách núi.

8) Nạn chết ngang thứ tám, bị giết vì các thứ như thuốc độc v.v…

9) Nạn chết ngang thứ chín là bị đói khát khốn khổ.

Nay do hành trì kinh Kim Quang Minh này, sẽ không có cửu hoạnh (chín loại ngang trái), cho nên chẳng bị chết oan uổng. Nói “hoạnh” chẳng phải là “không có túc nhân mà phải hứng chịu ác quả”, chỉ là luận định theo đời này: Tuy chẳng tạo ác mà gặp phải duyên này, cho nên gọi là Hoạnh. Nghe kinh [các nạn, các hoạnh] đều trừ, quốc vương lưu thông chánh pháp, quần thần khinh tài trọng pháp, hậu phi hòa thuận, vui sướng, lại chẳng siểm nịnh, ai nấy đều tu hành chân chánh, cho nên dẫn đến phước ấy.

- Bốn, tu tập, vun bồi phước điền.

(Kinh) Tứ giả, ư tam thời trung, Tứ Đại điều thích, thường vị chư thiên tăng gia thủ hộ, từ bi, bình đẳng, vô thương hại tâm, linh chư chúng sanh quy kính Tam Bảo, giai nguyện tu tập Bồ Đề chi hạnh.

(經)四者，於三時中，四大調適，常為諸天增加守護，慈悲平等無傷害心，令諸眾生歸敬三寶，皆願修習菩提之行。

(Kinh: Bốn là trong ba thời, Tứ Đại điều hòa, thích đáng, thường được chư thiên tăng thêm sự thủ hộ, từ bi, bình đẳng, không có tâm gây tổn thương, khiến cho các chúng sanh quy kính Tam Bảo, đều nguyện tu tập hạnh Bồ Đề).

Tán rằng: Luôn được chư thiên gia hộ. Không chỉ gia hộ quốc vương, quần thần, dân chúng, mà còn gia hộ người trì kinh. Nếu không, kinh văn trong phần sau sẽ chẳng nói: “Ngã đẳng diệc thường vị hoằng kinh cố, tùy kính như thị trì kinh chi nhân, sở tại trụ xứ, vị tác lợi ích” (Chúng con cũng thường vì hoằng kinh mà tùy thuận, kính trọng người trì kinh, tạo lợi ích nơi họ ở). Theo kinh văn, phải nói là “tứ giả, thường vị chư thiên gia tăng thủ hộ. Ư tam thời trung, Tứ Đại điều thích, từ bi bình đẳng, vô thương hại tâm đẳng” (điều thứ tư là thường được chư thiên gia tăng thủ hộ. Trong ba thời, Tứ Đại điều hòa, thích đáng, từ bi, bình đẳng, không có tâm gây tổn hại). Do nói cho tiện, nên sau đó mới nói đến sự thủ hộ. Hoặc do sức của kinh mà Tứ Đại điều hòa, thích đáng, cho nên sau đó chư thiên tăng thêm sự gia hộ. Chư thiên lại khiến cho các chúng sanh quy kính Tam Bảo, tu Bồ Đề hạnh. Chuẩn theo kinh văn “linh chư chúng sanh, thành tâm quy ngưỡng, quy ngưỡng tam tôn” (khiến cho các chúng sanh thành tâm quy hướng, ngưỡng mộ, tức là quy hướng, ngưỡng mộ tam tôn) như trong các bản dịch cũ thì kinh văn trong phần này thiếu đôi chút, vì chỉ nói đến chư thiên. “Thiên” là các Bồ Tát và hết thảy Như Lai; do tôn trọng nên gọi [các Ngài] là Thiên. Vì thế, được chư thiên thuộc Dục Giới, Sắc Giới, và các thánh hiền thường thủ hộ.

(Kinh) Thị vi tứ chủng lợi ích chi sự.

(經)是為四種利益之事。

(Kinh: Đó gọi là bốn loại chuyện lợi ích).

Tán rằng: Kết lại.

(Kinh) Thế Tôn! Ngã đẳng diệc thường vị hoằng kinh cố, tùy trục như thị trì kinh chi nhân, sở tại trụ xứ tác vi lợi ích.

(經)世尊！我等亦常為弘經故，隨逐如是持經之人，所在住處為作利益。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Chúng con cũng thường vì hoằng kinh mà theo sát người trì kinh, tạo lợi ích nơi chỗ ở của người ấy).

Tán rằng: Điều thứ hai là phát nguyện thọ trì, học tập. “Tùy trục thị nhân” (Theo sát người ấy) có hai ý: Một là vì nghe kinh, hai là vì thủ hộ.

(Kinh) Phật ngôn: - Thiện tai! Thiện tai! Thiện nam tử! Như thị, như thị.

(經)佛言：善哉！善哉！善男子！如是如是。

(Kinh: Đức Phật nói: “Lành thay! Lành thay! Thiện nam tử! Đúng như thế, đúng như vậy”).

Tán rằng: Điều thứ ba là đức Thế Tôn tán thán, ấn khả “lợi ích sẽ đạt được nếu có thể hành trì”. Vì thế, tán thán “thiện tai!” Trần thuật lợi ích của kinh, do thuận theo chánh lý, cho nên nói là “như thị”.

(Kinh) Nhữ đẳng ưng đương cần tâm lưu bố thử diệu kinh vương, tắc linh chánh pháp cửu trụ ư thế.

(經)汝等應當勤心流布此妙經王，則令正法久住於 世。

(Kinh: Các ông hãy nên siêng năng lưu truyền kinh vương mầu nhiệm này khiến cho chánh pháp tồn tại lâu dài trong thế gian).

Tán rằng: Điều thứ là khuyên lưu thông rộng rãi!

5.4. Phẩm Thứ Tư: Mộng Thấy Sám Hối — Mộng Kiến Sám Hối Phẩm Đệ Tứ

Phẩm Mộng Thấy Sám Hối gồm ba môn phân biệt:

- Một, do ý nghĩa nào mà có phẩm này?

- Hai, giải thích danh xưng [của phẩm này].

- Ba, giải thích các vấn nạn.

5.4.1. Do ý nghĩa nào mà có phẩm này?

Phần biện định “do ý nghĩa nào mà có phẩm này” thì có bốn ý:

1) Hai phẩm trước (Như Lai Thọ Lượng và Tam Thân) nói về cái quả đạt được. Năm phẩm kế đó nói về pháp để tu hành, chia thành bốn phần:

- Hai phẩm đầu nói về hạnh của bậc Địa Tiền.

- Phẩm kế tiếp nói về hạnh của Thập Địa.

- Phẩm kế đó giải thích mối nghi, hòng khiến cho [người nghe] phát khởi nguyện hành.

- Phẩm kế đó nói về hạnh hộ pháp, dùng Đà la ni để thủ hộ hành pháp này, khiến cho [hành nhân] chẳng thoái chuyển.

Trong phần Địa Tiền hạnh, phẩm thứ nhất là hạnh phương tiện, phẩm kế đó là chánh khởi hạnh. Mong cầu cái quả thù thắng, ắt trước hết phải tu hành. Tu hành gồm hai điều: Một là đoạn ác, hai là tu thiện. Nếu ác chưa trừ, sẽ khó tu diệu hạnh. Vì thế, kinh Lục Môn Đà La Ni dạy: “Ngã chi sở hữu chúng ma chi nghiệp, nhược vị tiên hối, chung bất phát tâm duyên Vô Thượng Giác” (Nếu ta trước hết chẳng sám hối tất cả các ma nghiệp của chính mình, trọn chẳng phát tâm duyên theo Vô Thượng Giác). Do đó, trước hết cần phải sám hối để diệt trừ tất cả các tội. Lại như trong Tứ Chánh Cần, hai điều đầu là đoạn ác, hai điều sau là tu thiện. Vì thế, trước khi tu diệu hạnh, bèn dạy sám hối trước. Nhưng cái tâm sám hối khó thể ngay lập tức phát khởi, cho nên nhờ vào giấc mộng thấy cái trống bằng vàng thuyết pháp để cảnh tỉnh. Vì thế, kinh văn trong phần sau có nói: “Thử chi thắng nghiệp, nhữ quá khứ cúng Phật, cập do chư Phật oai lực gia hộ” (Nghiệp thù thắng này là do trong quá khứ ông đã cúng Phật, và do oai lực của chư Phật gia hộ). Vì muốn diệt nghiệp chướng do sai trái trước kia tạo thành, cho nên có phẩm này sanh khởi. Tuy phẩm này và phẩm Diệt Chướng cũng có sanh khởi điều thiện, tức là nói đến chuyện phát nguyện v.v… Nhưng xét theo điều chánh yếu được nói trong phẩm này thì gọi là Ly Ác Hạnh. Mỗi phẩm lại do dựa theo điều thứ nhất (đoạn ác) mà gọi là Sám Hối và Diệt Nghiệp Chướng, không gì chẳng phải là tu thiện!

2) Hạnh thù thắng để tu tập không gì ngoài Tam Học, tức là Giới, Định, Huệ. Do Giới có thể làm cái nhân để lìa ác đạo. Do Định có thể làm cái nhân thoát khỏi Dục Giới. Do Huệ có thể làm cái nhân thoát khỏi tam giới. Lại nữa, do Giới có thể khiến cho Định được trọn đủ, Định khiến cho Huệ trọn đủ. Do Giới làm gốc mới đạt được Định và Huệ vậy! Kinh Di Giáo dạy: “Đương tri thử giới, chư thiện công đức an ổn trụ xứ, năng sanh chư Định, Thiền, cập diệt khổ trí huệ” (Hãy nên biết giới này là chỗ trụ an ổn của các công đức, có thể sanh ra các môn Định, Thiền, và trí huệ diệt khổ). Sám hối thuộc về Giới Học, là khởi đầu của tu học. Vì thế, trước hết có phẩm này sanh khởi.

3) Phật có ba thân, tức là Pháp, Ứng, Hóa, theo thứ tự chính là Đoạn Đức, Ân Đức, và Trí Đức. Tức là do Giới mà diệt ác, đó là cái nhân của Đoạn Đức. Do Định có thể khởi lên sự giáo hóa, đó là cái nhân của Ân Đức. Huệ có thể đoạn trừ quyết định, đó là cái nhân của Trí Đức. Do Đoạn Đức của Pháp Thân là căn bản, cho nên trước hết nêu ra cái nhân này. Vì thế, có phẩm này sanh khởi.

4) Bốn, do cơ nghi:

a) Ngài Diệu Tràng do sức thiện căn từ đời trước, đến chỗ đức Phật trần thuật, nêu rõ.

b) Đại chúng trong hội khi đó đáng nên nghe nói pháp sám hối trong mộng trước thì mới có thể giác ngộ.

Vì thế, phẩm này sanh khởi.

Nương theo cách giải thích của ngài Chân Đế thì có tám nhân duyên.

5.4.2. Giải thích danh xưng của phẩm này

Phần thứ hai là giải thích danh xưng. Tiếng Phạn là Táp Noa Đạt Lợi Xá Noa A Bát Để Đề Xá Na (Svapnadarśanāpatti pratideśana). Táp Noa (Svapna) được phương này dịch là Mộng, Đạt Lợi Xá Noa (Darśana) phương này dịch là Kiến, A Bát Để (Āpatti) phương này dịch là Tội, Đề Xá Na (Pratideśana) là Thuyết (nói). Người có trái phạm, cần phải hướng về người khác thưa trình, tội liền được trừ. Vì thế nói là Thuyết Tội. Nhưng nói Sám Hối là thuận theo cách dịch của cổ nhân, chẳng phải là cách nói phù hợp khít khao [xét theo nghĩa gốc]. Nếu nói Sám Hối thì âm tiếng Phạn là Sám Ma (Kṣamā), ý nghĩa xét theo tiếng Hán sẽ là Dung Thứ (容恕), hoặc Quý Tạ (愧謝, hổ thẹn thưa trình). Hoặc có thể nói Sám Ma dịch đại lược theo tiếng Hán là Tri Yếm Ly (知厭離, biết chán lìa), cũng có nghĩa là Cải Hối (改悔). Nói Sám Hối thì hơi sai âm đọc, đúng ra phải nói là Mộng Kiến Thuyết Tội Phẩm, [hàm nghĩa] điều được thấy trong mộng là “nói” (phơi bày) tội lỗi. Mộng là Tổng, Kiến là Biệt. Do Biệt thuộc vào Tổng, cho nên nói là “cái thấy trong mộng”, hoặc nói là Mộng Kiến Thuyết Tội Phẩm.

5.4.3. Giải thích các vấn nạn

* Hỏi: Ngài Diệu Tràng nghe [đức Phật] nói chưa xong, cớ sao giữa chừng trở về nhà, do trong mộng nghe nói pháp sám trừ, mới trở lại chỗ Phật để thưa trình vậy?

Đáp: Cái trống [bằng vàng] vốn do mộng mà được trông thấy, thiện duyên bức bách khiến cho [ngài Diệu Tràng] trở về nhà. Nếu đang ở trong đại chúng, chẳng ngủ, mộng làm sao dấy lên cho được?

* Hỏi: Ngài Diệu Tràng đang ngồi tại đó, sao chẳng dạy thẳng phương pháp sám hối, phải đợi Ngài trở về ngủ rồi trong mộng mới hiện cái trống bằng vàng dạy sám hối?

Đáp: Đại chúng khi đó đáng nên nghe nói về giấc mộng thì mới bắt đầu phát khởi đầu mối sám hối. Lại do túc duyên của ngài Diệu Tràng; nghe xong, tâm sẽ ân cần sám hối.

* Hỏi: Do túc duyên và do oai lực của đức Phật mà hiện ra cái trống vang tiếng sám hối, sao không hiện trống giữa đại chúng mà để

ngài Diệu Tràng riêng trong đêm mộng thấy?

Đáp: Căn cơ của đại chúng trong hội khác biệt, đáng phải nên xoay vần được nghe. Lại do ngài Diệu Tràng nói xong nguyện duyên, các phương khác đều lãnh ngộ, thông hiểu.

* Hỏi: Ngài Diệu Tràng trong mộng nghe nói sám hối, có lập tức tự sám tội hay không?

Đáp: Đấy là do túc nguyện. Do mộng rồi giật mình tỉnh giấc mới có thể sám, chẳng phải là trong mộng nghe nói liền sám hối ngay. Vì thế, trong phẩm Liên Hoa Dụ Tán thuộc phần sau có nói: “Nguyện ngã đương ư vị lai thế sanh, tại vô lượng vô biên kiếp, mộng trung thường kiến đại kim cổ, đắc văn hiển thuyết sám hối âm” (Nguyện con trong đời vị lai, trong vô lượng vô biên kiếp, thường thấy cái trống bằng vàng to lớn trong giấc mộng, được nghe âm thanh nói sám hối rõ ràng). Cho tới nói: “Dạ mộng thường văn kim cổ âm, trú tắc tùy ưng nhi sám hối” (Đêm thường mộng thấy âm thanh của cái trống vàng, ngày thì theo đúng lẽ mà sám hối). Đã nói “nguyện nghe tiếng sám hối, ngày bèn hành sám theo”, rõ ràng là được nghe trước đó, chẳng sám hối ngay. Nếu không, cần gì phải nói thêm phẩm Diệt Nghiệp Chướng? Nếu bảo là [nói phẩm Diệt Nghiệp Chướng] hòng khiến cho người khác phát tâm sám hối, há có phải là trong mộng tội đã sám đều được trừ sạch ư?

5.4.4. Giải thích kinh văn

Trong phẩm này, kinh văn được chia đại lược thành bốn đoạn:

- Một, Diệu Tràng nằm mộng, nghe nói sám hối, đạt được lợi ích.

- Hai, đến chỗ đức Phật trần thuật, giác ngộ người khác.

- Ba, đức Thế Tôn tán thán, ấn khả, chỉ bày nguyên do.

- Bốn, đại chúng nghe nói đều nguyện phụng hành.

5.4.4.1. Diệu Tràng nằm mộng nghe nói sám hối, đạt được lợi ích

5.4.4.1.1. Nghe pháp tâm hoan hỷ, rời đi

(Kinh) Nhĩ thời, Diệu Tràng Bồ Tát thân ư Phật tiền, văn diệu pháp dĩ, hoan hỷ, dũng dược, nhất tâm tư duy, hoàn chí bổn xứ.

(經)爾時，妙幢菩薩親於佛前聞妙法已，歡喜踊躍一心思惟，還至本處。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Diệu Tràng Bồ Tát đích thân ở trước đức

Phật, nghe diệu pháp xong, hoan hỷ, hớn hở, nhất tâm tư duy, về đến chỗ của mình).

Tán rằng: Đoạn thứ nhất, ngài Diệu Tràng trong mộng nghe sám hối, đạt được lợi ích. Chia thành hai phần:

- Một, nghe pháp tâm hoan hỷ, tư duy, rời đi.

- Hai, đêm mộng thấy cái trống bằng vàng phát ra âm thanh nói pháp sám hối.

Phần thứ nhất là lời trần thuật của người kết tập kinh, sau đó là Bồ Tát nằm mộng. Đây là phần thứ nhất. Nghe [Như Lai] thọ vô lượng, đoạn nghi, tâm vui sướng, nhất tâm tư duy phương tiện quyền xảo của đức Đại Bi Thế Tôn, chúng con cũng mong hành tự lợi và lợi tha như thế!

5.4.4.1.2. Mộng thấy cái trống bằng vàng nói pháp sám hối

(Kinh) Ư dạ mộng trung, kiến đại kim cổ, quang minh hoảng diệu, do như nhật luân.

(經)於夜夢中見大金鼓，光明晃曜猶如日輪。

(Kinh: Trong đêm mộng thấy cái trống lớn bằng vàng, quang minh chói ngời giống như vầng mặt trời).

Tán rằng: Mộng thấy cái trống nói sám hối. Trong đoạn này, có bốn ý:

- Một, mộng thấy cái trống bằng vàng.

- Hai, do vậy thấy Tam Bảo.

- Ba, nghe trống thuyết pháp.

- Bốn, nghe rồi nghĩ nhớ, gìn giữ.

Đoạn này thuộc ý thứ nhất.

(Kinh) Ư thử quang trung, đắc kiến thập phương vô lượng chư Phật, ư bảo thụ hạ, tọa lưu ly tòa, vô lượng bách thiên đại chúng vi nhiễu, nhi vị thuyết pháp.

(經)於此光中，得見十方無量諸佛，於寶樹下坐瑠璃座，無量百千大眾圍繞，而為說法。

(Kinh: Trong quang minh ấy, được thấy mười phương vô lượng chư Phật, ngồi trên tòa lưu ly dưới cây báu, vô lượng trăm ngàn đại

chúng vây quanh, Phật vì họ thuyết pháp).

Tán rằng: Do vậy, thấy Tam Bảo.

(Kinh) Kiến nhất Bà la môn phù kích kim cổ, xuất đại âm thanh. Thanh trung diễn thuyết vi diệu già tha, minh sám hối pháp.

(經)見一婆羅門桴擊金鼓，出大音聲。聲中演說微妙伽他，明懺悔法。

(Kinh: Thấy một Bà la môn dùng dùi gõ trống vàng, phát ra âm thanh to lớn. Trong âm thanh đó, diễn nói kệ tụng vi diệu, giảng pháp sám hối).

Tán rằng: Nghe trống thuyết pháp.

(Kinh) Diệu Tràng văn dĩ, giai tất ức trì, hệ niệm nhi trụ.

(經)妙幢聞已，皆悉憶持，繫念而住。

(Kinh: Diệu Tràng nghe xong, thảy đều nhớ kỹ, hệ niệm mà trụ).

Tán rằng: Nghe xong ghi nhớ.

5.4.4.2. Đến chỗ đức Phật, trần thuật, giác ngộ người khác

5.4.4.2.1. Đến chỗ đức Phật

(Kinh) Chí thiên hiểu dĩ, dữ vô lượng bách thiên đại chúng vi nhiễu, trì chư cúng cụ, xuất Vương Xá thành, nghệ Thứu Phong sơn.

(經)至天曉已，與無量百千大眾圍繞，持諸供具，出王舍城詣鷲峰山。

(Kinh: Tới khi trời sáng, cùng với vô lượng trăm ngàn đại chúng vây quanh, cầm các thứ vật cúng, ra khỏi thành Vương Xá, đến núi Thứu Phong).

Tán rằng: Tới chỗ đức Phật để trần thuyết. [Kinh văn gồm hai phần]: Trước là đến chỗ đức Phật, sau đó là trần thuyết. Đoạn này là “đến chỗ đức Phật”, [gồm có chín ý]: Một là lúc đến, hai là đồ chúng, ba là cầm theo vật cúng, bốn là đến nơi, năm là thấy Phật, sáu là thấy oai nghi, bảy là cúng dường, tám là nhiễu quanh [đức Phật] theo chiều bên phải, chín là lui ra đứng một phía. Đoạn này gồm bốn ý đầu.

(Kinh) Chí Thế Tôn sở, lễ Phật túc dĩ, bố thiết hương hoa, hữu nhiễu tam táp, thoái tọa nhất diện.

(經)至世尊所，禮佛足已，布設香華，右繞三匝，退坐一面。

(Kinh: Tới chỗ đức Thế Tôn, lễ dưới chân đức Phật xong, sắp đặt hương, hoa, nhiễu theo chiều phải ba vòng, lui ra ngồi một phía).

Tán rằng: Đây là năm ý sau.

5.4.4.2.2. Chánh thức trần thuyết

5.4.4.2.2.1. Xin phép trần thuyết

(Kinh) Hiệp chưởng cung kính, chiêm ngưỡng tôn nhan.

(經)合掌恭敬瞻仰尊顏。

(Kinh: Chắp tay cung kính, chiêm ngưỡng vẻ mặt của đức Phật).

Tán rằng: Đây là chánh thức trần thuyết, [lại chia thành hai phần]:

- Trước là xin phép trần thuyết.

- Sau đó là trần thuyết.

Trong phần thứ nhất, lại có hai điều:

- Một là nghi thức cầu thỉnh.

- Hai là xin được phép nói.

Đây là ý thứ nhất.

(Kinh) Bạch Phật ngôn: - Thế Tôn! Ngã ư mộng trung, kiến Bà la môn dĩ thủ chấp phù, kích diệu kim cổ, xuất đại âm thanh. Thanh trung diễn thuyết vi diệu già tha, minh sám hối pháp, ngã giai ức trì.

(經)白佛言：世尊！我於夢中，見婆羅門以手執桴擊妙金鼓，出大音聲。聲中演說微妙伽他，明懺悔法，我皆憶持。

(Kinh: Bạch cùng đức Phật rằng: - Bạch Thế Tôn! Con trong giấc mộng, thấy Bà la môn tay cầm dùi gõ cái trống vàng mầu nhiệm, phát ra âm thanh to lớn. Trong âm thanh ấy, diễn nói kệ tụng vi diệu, giảng về pháp sám hối, con đều ghi nhớ).

Tán rằng: Xin phép được nói. Có hai ý:

- Trước là trần thuật điều được thấy nghe trong giấc mộng.

- Hai, xin phép tuyên nói.

Đây là tiểu đoạn thứ nhất.

(Kinh) Duy nguyện Thế Tôn giáng đại từ bi, thính ngã sở thuyết.

(經)唯願世尊降大慈悲，聽我所說。

(Kinh: Kính mong đức Thế Tôn rủ lòng đại từ bi, cho phép con được nói).

Tán rằng: Xin phép được tuyên nói.

5.4.4.2.2.2. Trần thuyết

5.4.4.2.2.2.1. Nêu đại lược sự thấy nghe trong mộng

(Kinh) Tức ư Phật tiền, nhi thuyết tụng viết: - Ngã ư tạc dạ trung, mộng kiến đại kim cổ, kỳ hình cực xu diệu, châu biến hữu kim quang, do như thịnh nhật luân, quang minh giai phổ diệu, sung mãn thập phương giới. Hàm kiến ư chư Phật, tại ư bảo thụ hạ, các xử lưu ly tòa, vô lượng bách thiên chúng, cung kính nhi vi nhiễu.

(經)即於佛前而說頌曰：我於昨夜中，夢見大金鼓，其形極姝妙，周遍有金光，猶如盛日輪。光明皆普曜，充滿十方界。咸見於諸佛，在於寶樹下，各處瑠璃座，無量百千眾，恭敬而圍繞。

(Kinh: Liền đối trước đức Phật mà nói kệ tụng rằng: - Con trong đêm hôm qua, mộng thấy trống vàng lớn, hình thể cực đẹp đẽ, có kim quang trọn khắp, giống mặt trời sáng rực. Quang minh đều chiếu khắp, đầy ắp cõi mười phương. Đều trông thấy chư Phật, ở dưới cội cây báu, đều ngồi tòa lưu ly, vô lượng trăm ngàn chúng, tâm cung kính vây quanh).

Tán rằng: Đây là phần chánh thuyết, [chia thành hai phần]: Trước là lời trần thuật của người kết tập kinh, sau là chính thức trần thuật. Nói chung, [kệ tụng] có một trăm năm mươi sáu hàng. Trong đó, bốn hàng đầu gồm mỗi câu năm chữ. Cứ bốn câu hợp thành một bài tụng, tức là thành bốn bài tụng. Kế đó, có hai mươi hai hàng, mỗi câu gồm bảy chữ, tạo thành mười một bài tụng. Kế đó là ba mươi tám bài tụng, mỗi câu gồm năm chữ. Kế đó, có chín mươi hai hàng, mỗi câu gồm bảy chữ, hợp thành bốn mươi sáu bài tụng. Nếu chuẩn theo cách tính “tụng” của phương Tây (Ấn Độ), sẽ đều là cứ bốn câu thành một bài tụng. Luận định về “câu” thì có năm loại:

- Một, xử trung cú.

- Hai, sơ cú.

- Ba, hậu cú.

- Bốn, đoản cú.

- Năm, trường cú.

Nếu câu do tám chữ hợp thành, tiếng Phạn gọi là Án Đa Chế Đa (Ashtasītā), phương này dịch là Xử Trung Cú (處中句, câu vừa phải), không dài, không ngắn. Bốn câu như thế, hợp thành một bài tụng, gọi là Thất Lô Ca Tụng (Śloka), [một bài tụng như vậy] gồm ba mươi hai chữ. Nếu [một câu] từ sáu chữ trở lên thì gọi là Sơ Cú (初句). Nếu từ hai mươi chữ trở lên thì gọi là Hậu Cú (後句). Nếu câu ít hơn sáu chữ thì gọi là Đoản Cú (短句). [Nếu bài tụng mà mỗi] câu có nhiều hơn hai mươi sáu chữ hợp thành, thì gọi là Trường Cú Tụng (長句頌). Chuẩn theo đó mà suy. Nay đem kinh này nếu đối chiếu với bản tiếng Phạn, có khi mười bảy chữ thành một câu, hoặc có khi mười lăm chữ, cho đến gọi ba chữ là một câu. Nay nếu là chỗ [trong nguyên bản tiếng Phạn] dùng Trường Cú thì [trong bản dịch tiếng Hán] sẽ hạn cuộc thành bài tụng mỗi câu bảy chữ; nếu là chỗ sử dụng Đoản Cú [trong nguyên bản] thì [bản dịch] hạn cuộc thành bài tụng mỗi câu năm chữ. Vì thế, có tất cả chín mươi chín bài tụng, chia thành hai loại:

- Bốn bài tụng đầu nêu ra đại lược sự thấy nghe.

- Chín mươi lăm bài tụng sau đó, nêu cặn kẽ những điều được nghe.

Loại thứ nhất được chia thành ba phần:

- Câu đầu tiên [nói về] lúc nằm mộng.

- Hàng thứ hai gồm ba câu, nêu ra điều trông thấy.

- Bài tụng cuối cùng nêu ra điều được nghe.

Trong phần được thấy, sáu câu nói về chuyện thấy cái trống, ba câu là thấy Phật, hai câu nói về thấy Tăng. Trong sáu câu nói về chuyện thấy cái trống, nửa hàng đầu nói về chuyện thấy hình dạng của trống, một hàng nói về chuyện thấy quang minh của trống.

“Mộng thấy trống vàng” biểu thị sẽ được nghe âm thanh đức Phật nói về sám hối, đáng nên quý trọng. “Thấy hình dạng [cái trống] đẹp đẽ” biểu thị phạm âm (âm thanh thanh tịnh) của bậc đại sĩ. “Châu biến hữu quang” (trọn khắp [thân trống] đều có quang minh) biểu thị [cái trống ấy] có thể diễn nói giáo tánh, có thể hiển lộ trọn vẹn lý. “Do như thịnh nhật luân” (Giống như mặt trời rạng rỡ) biểu thị tác dụng của giáo pháp diễn giảng có thể trừ hết thảy các điều tối tăm, bất thiện. “Quang minh giai phổ diệu” (Quang minh đều chiếu sáng trọn khắp): Biểu thị âm thanh “oán thân bình đẳng” nhất vị. Những điều khác như thấy Phật và đại chúng, tức là [trông thấy] Phật Bảo và Tăng Bảo. Nghe trống thuyết pháp tức là Pháp Bảo, biểu thị do nghe dạy liền được thấy Tam Bảo, chính mình cũng sẽ tự thành.

(Kinh) Hữu nhất Bà la môn, dĩ trượng kích kim cổ, ư kỳ cổ thanh nội, thuyết thử diệu già tha.

(經)有一婆羅門，以杖擊金鼓，於其鼓聲內，說此妙伽他。

(Kinh: Có một Bà la môn, dùng gậy gõ trống vàng, bên trong tiếng trống ấy, nói kệ mầu nhiệm này).

Tán rằng: Nêu ra chuyện nghe pháp, có hai phần:

- Một, nửa đầu [bài tụng nêu ra chuyện Bồ Tát] thấy người gõ trống.

- Nửa phần sau bài tụng nói đến chuyện nghe cái trống thuyết pháp.

“Có một Bà la môn” biểu thị căn cơ cảm vời sự giáo hóa dùng “gậy” thiện căn để cảm vời đức Thế Tôn như cái trống có thể diễn nói giáo. Hoặc Bà la môn biểu thị “sẽ thấy Phật”. Vì thế, luận Câu Xá viết: “Tánh sa môn như đã nói cũng gọi là Bà la môn, cũng gọi là phạm luân, do chân phạm chuyển biến”. Dựa theo đó, biết đức Thế Tôn còn gọi là Chân Bà la môn do Ngài là bậc tịnh hạnh chân thật. Dùng gậy đại bi gõ trống Hậu Đắc Trí, lan truyền âm thanh giáo pháp, từ nơi âm thanh mà giả lập kệ tụng v.v… Đấy chính là phúng tụng Già Đà Tụng.

(Kinh) Kim Quang Minh cổ xuất diệu thanh, biến chí tam thiên đại thiên giới.

(經)金光明鼓出妙聲，遍至三千大千界。

(Kinh: Trống Kim Quang Minh vang tiếng mầu, đến khắp cõi tam thiên đại thiên).

Tán rằng: Kế đó, trần thuật cặn kẽ những điều đã được nghe. Có chín mươi lăm bài tụng, đại lược chia thành hai phần:

- Một, mười một bài tụng nêu chung lợi ích thù thắng.

- Hai, tám mươi bốn bài tụng nêu riêng từng lợi ích thù thắng.

Trong phần nêu chung, lại chia thành ba đoạn:

- Nửa trước của bài tụng đầu nêu ra âm thanh thù thắng của cái trống.

- Kế đó, bảy bài tụng rưỡi nêu ra lợi ích thù thắng riêng biệt.

- Ba bài tụng sau cùng nêu ra cái nhân thù thắng sau đó.

Đoạn này thuộc phần thứ nhất.

5.4.4.2.2.2.2. Trần thuật cặn kẽ những điều được thấy nghe

5.4.4.2.2.2.2.1. Nêu chung lợi ích thù thắng

5.4.4.2.2.2.2.1.1. Lợi ích “lìa khổ”

(Kinh) Năng diệt tam đồ cực trọng tội, cập dĩ nhân trung chư khổ ách. Do thử kim cổ thanh oai lực, vĩnh diệt nhất thiết phiền não chướng, đoạn trừ bố úy linh an ổn, thí như tự tại Mâu Ni Tôn.

(經)能滅三塗極重罪，及以人中諸苦厄。由此金鼓聲威力，永滅一切煩惱障，斷除怖畏令安隱，譬如自在牟尼尊。

(Kinh: Hay diệt tội tam đồ cực nặng, cùng các khổ ách trong loài người. Do oai lực tiếng trống vàng này, mãi diệt hết thảy phiền não chướng, đoạn trừ sợ hãi khiến an ổn, ví như đấng Mâu Ni tự tại).

Tán rằng: Phần thứ nhất là “nêu riêng lợi ích thù thắng” [của tiếng trống]. Trong phần sau, có ba đoạn “phục thứ” nói về sám nguyện v.v… Nhưng hai đoạn “phục thứ” đầu tiên nêu bày ý nghĩa liên tưởng lẫn nhau; đoạn “phục thứ” thứ ba nói về sám hối v.v… cặn kẽ. Trong phần nêu ra này, bốn bài tụng rưỡi đầu tiên là nói gộp chung, hai bài đầu [trong bốn bài tụng đó] nói đại lược các lợi ích thù thắng do sám hối, ba bài tụng kế đó nói cặn kẽ lợi ích thù thắng do sám hối thuộc về [đoạn “phục thứ”] thứ ba trong phần sau.

Đoạn thứ nhất được chia thành hai phần:

- Một, hai bài tụng rưỡi nói về chuyện lìa khổ.

- Hai, hai bài tụng kế đó nói về chuyện được vui.

Trong phần lìa khổ, một bài tụng rưỡi (tức đoạn chánh kinh vừa

nêu trên đây) nói về chuyện lìa khổ, bài tụng kia tán thán Phật. Trong phần [kệ tụng] lìa khổ ấy, nửa bài tụng đầu là kệ tụng lìa quả khổ; bài tụng kế đó nói về chuyện lìa cái nhân tạo ra khổ. Ác nghiệp thượng và trung chiêu cảm báo trong tam đồ, nói là “cực trọng tội” (tội cực nặng). Hạ phẩm ác nghiệp chiêu cảm nỗi khổ trong loài người, tức là khổ vì yêu thương mà phải chia lìa, khổ vì già, bệnh, chết v.v... Trong phần “lìa cái nhân gây ra khổ” thì ba câu nói về “lìa nhân”, một câu nêu ra thí dụ. Phần thí dụ có hai nghĩa:

- Một, thí dụ chúng sanh đạt được cái nhân diệt khổ như đấng Mâu Ni.

- Hai, sánh ví cái trống vàng cũng giống như đấng Mâu Ni, có thể nói thánh pháp diệt khổ cho chúng sanh.

(Kinh) Phật ư sanh tử đại hải trung, tích hành tu thành Nhất Thiết Trí, năng linh chúng sanh giác phẩm cụ, cứu cánh hàm quy công đức hải.

(經)佛於生死大海中，積行修成一切智，能令眾生覺品具，究竟咸歸功德海。

(Kinh: Phật ở trong biển cả sanh tử, xưa đã tu thành Nhất Thiết Trí, khiến chúng sanh trọn đủ giác phẩm, rốt ráo đều vào biển công đức).

Tán rằng: Phần tán thán Phật gồm hai đoạn:

- Nửa đầu bài tụng tán thán phẩm đức tự lợi.

- Nửa sau bài tụng tán thán phẩm đức lợi tha.

“Giác phẩm cụ” (Đầy đủ giác phẩm): Có thể khiến cho chúng sanh tu Đại Bồ Đề, hết thảy công đức quyến thuộc tương ứng thảy đều vẹn toàn, tức là Đại Bồ Đề. “Cứu cánh hàm quy công đức hải” (Rốt ráo đều vào biển công đức) tức là Đại Niết Bàn. Hoặc [có thể hiểu] “giác phẩm cụ” là có thể khiến cho cái nhân tu hành được viên mãn, “quy công đức hải” là có thể khiến cho cái quả viên mãn.

5.4.4.2.2.2.2.1.2. Lợi ích “được vui”

(Kinh) Do thử, kim cổ xuất diệu thanh, phổ linh văn giả hoạch phạm hưởng, chứng đắc Vô Thượng Bồ Đề quả, thường chuyển thanh tịnh diệu pháp luân.

(經)由此，金鼓出妙聲，普令聞者獲梵響，證得無上菩提果，常轉清淨妙法輪。

(Kinh: Do vậy, trống vàng vang tiếng diệu, khiến khắp người nghe được phạm âm, chứng đắc quả Vô Thượng Bồ Đề, thường chuyển diệu pháp luân thanh tịnh).

Tán rằng: Nói về chuyện “được vui”. Bài tụng thứ nhất nói về niềm vui do đạt được tự lợi. Bài tụng sau đó nói về đạt được niềm vui lợi tha. Đoạn này là đạt được niềm vui tự lợi, gồm ba điều:

- Một, khiến cho [người nghe] đạt được phạm âm.

- Hai, chứng Bồ Đề.

- Ba, đắc Niết Bàn.

Xét theo luận Du Già Sư Địa, quyển chín mươi lăm, chuyển pháp luân có tự chuyển và tha chuyển. Trong tự chuyển, có năm loại tướng:

- Thứ nhất là đạt được cảnh sở đắc.

- Thứ hai là đạt được phương tiện.

- Thứ ba là đạt được sở đắc.

- Thứ tư là đối với người khác sẽ liên tục khiến cho họ sanh lòng tin hiểu sâu xa đối với sở chứng của chính mình.

- Thứ năm là khiến cho người khác sanh lòng tín giải sâu xa đối với sở chứng của người khác.

“Thường chuyển diệu pháp luân” ở đây chính là điều thứ ba, tức là “đạt được sở đắc là cái quả Đại Niết Bàn”. Do trước đó đã có Bồ Đề, cho nên sau đấy mới có chuyện thuận theo căn cơ mà thuyết pháp. “Chuyển pháp luân” ở đây chính là Niết Bàn. Ý nghĩa của pháp luân thì như trong Pháp Hoa Kinh Sớ đã giảng.

(Kinh) Trụ thọ bất khả tư nghị kiếp, tùy cơ thuyết pháp lợi quần sanh, năng đoạn phiền não chúng khổ lưu, tham, sân, si đẳng giai trừ diệt.

(經)住壽不可思議劫，隨機說法利群生，能斷煩惱眾苦流，貪瞋癡等皆除滅。

(Kinh: Trụ thọ chẳng thể nghĩ bàn kiếp, tùy cơ thuyết pháp lợi quần sanh, hay đoạn các dòng khổ phiền não, tham, sân, si thảy đều trừ diệt).

Tán rằng: Đạt được niềm vui lợi tha:

- Một, vì chúng sanh mà trụ thọ (trụ thế).

- Hai, vì họ thuyết pháp.

- Ba, đoạn phiền não.

“Chúng khổ lưu” (Các dòng khổ) tức ba thứ “Hoặc, nghiệp, khổ”. Đây là đoạn trừ trói buộc nơi sở duyên (đối tượng để cái tâm duyên vào). Sự trói buộc nơi sở duyên đã hết, tham, sân, si v.v… nơi năng duyên (chủ thể để duyên theo, ở đây là cái tâm) cũng diệt theo, tức là đoạn sự trói buộc nơi năng duyên. Do đã lìa khỏi các trói buộc, cho nên được an lạc.

(Kinh) Nhược hữu chúng sanh xử ác thú, đại hỏa mãnh diễm châu biến thân, nhược đắc văn thị diệu cổ âm, tức năng ly khổ, quy y Phật.

(經)若有眾生處惡趣，大火猛焰周遍身，若得聞是妙鼓音，即能離苦歸依佛。

(Kinh: Nếu có chúng sanh trong đường ác, lửa dữ hừng hực bốc quanh thân, nếu nghe tiếng trống nhiệm mầu này, liền được lìa khổ, quy y Phật).

Tán rằng: Ba bài tụng kế đó nói cặn kẽ về sám hối v.v… Có hai phần:

- Bài tụng thứ nhất nêu rõ: Kẻ có tội nghe pháp, hiểu cách sám hối, sẽ được lìa khổ.

- Hai bài tụng sau đó nói: Do nghe tiếng trống mà được an lạc.

Đoạn này là phần thứ nhất.

Hỏi: Đây là ngài Diệu Tràng tự mộng thấy cái trống bằng vàng, người khác chẳng nghe, sao có thể nói “có kẻ ở trong đường ác, lửa dữ khắp thân, nghe tiếng trống bèn lìa khổ, quy hướng Phật”?

Đáp: Chuyện trước sau nói người khác được lợi ích ở đây đều là [những chuyện] do Diệu Tràng Bồ Tát thấy trong mộng, thật sự chẳng phải do ai khác được nghe tiếng trống! Điều này có ý nghĩa biểu thị: Nếu các loài chúng sanh được nghe đức Phật nói, sẽ đạt được lợi ích như thế đó!

(Kinh) Giai đắc thành tựu Túc Mạng Trí, năng ức quá khứ bách thiên sanh, tất giai chánh niệm Mâu Ni Tôn, đắc văn Như Lai thậm thâm giáo. Do văn kim cổ thắng diệu âm, thường đắc thân cận ư chư Phật, tất năng xả ly chư ác nghiệp, thuần tu thanh tịnh chư thiện phẩm.

(經)皆得成就宿命智，能憶過去百千生，悉皆正念牟尼尊，得聞如來甚深教。由聞金鼓勝妙音，常得親近於諸佛，悉能捨離諸惡業，純修清淨諸善品。

(Kinh: Đều được thành tựu Túc Mạng Trí, nhớ được trăm ngàn đời quá khứ, thảy đều chánh niệm đấng Mâu Ni, được nghe Như Lai giáo rất sâu. Do nghe tiếng trống vàng thắng diệu, thường được thân cận các đức Phật, đều hay lìa bỏ các nghiệp ác, thuần tu các thiện phẩm thanh tịnh).

Tán rằng: Nói về chuyện “được vui”, chia thành sáu phần:

- Nửa bài tụng đầu nói “đắc Túc Mạng Trí”.

- Câu kế tiếp là đạt được chánh niệm.

- Câu kế tiếp là nghe pháp.

- Hai câu kế đó: Thân cận Phật.

- Câu kế đó là lìa ác.

- Câu kế đó là tu thiện.

(Kinh) Nhất thiết thiên nhân hữu tình loại, ân trọng, chí thành kỳ nguyện giả, đắc văn kim cổ diệu âm thanh, năng linh sở cầu giai mãn túc.

(經)一切天人有情類，殷重至誠祈願者，得聞金鼓妙音聲，能令所求皆滿足。

(Kinh: Hết thảy trời, người, loài hữu tình, ân trọng, chí thành mà cầu nguyện, được nghe diệu âm của trống vàng, hay khiến sở cầu đều thỏa mãn).

Tán rằng: Ba bài tụng kế đó nói về các loại nhân thù thắng khác; có ba ý:

- Bài tụng đầu tiên: Ước nguyện được thỏa lòng.

- Bài tụng kế đó: Được lìa khổ.

- Bài tụng sau đó: Được an lạc.

Bài tụng ở đây là ý thứ nhất.

(Kinh) Chúng sanh đọa tại Vô Gián ngục, mãnh hỏa viêm xí khổ phần thân, vô hữu cứu hộ, xử luân hồi, văn giả năng linh khổ trừ

diệt.

(經)眾生墮在無間獄，猛火炎熾苦焚身，無有救護處輪迴，聞者能令苦除滅。

(Kinh: Chúng sanh đọa trong ngục Vô Gián, lửa dữ hừng hực nung đốt thân, chẳng được cứu hộ, vẫn luân hồi, người nghe tiếng trống khổ trừ diệt).

Tán rằng: Nói về chuyện “được lìa khổ”. Nếu nói theo điểm trọng yếu thì là lìa khỏi nỗi khổ Vô Gián, hoặc có thể hiểu nửa đầu bài tụng là “lìa nỗi khổ Vô Gián”, nửa sau bài tụng bao gồm “lìa nỗi khổ trong các chốn và các đường”.

(Kinh) Nhân, thiên, ngạ quỷ, bàng sanh trung, sở hữu hiện thọ chư khổ nạn, đắc văn kim cổ phát diệu hưởng, giai mông ly khổ đắc giải thoát.

(經)人天餓鬼傍生中，所有現受諸苦難，得聞金鼓發妙響，皆蒙離苦得解脫。

(Kinh: Người, trời, ngạ quỷ, loài bàng sanh, tất cả đang chịu các khổ nạn, được nghe trống vàng rền tiếng diệu, đều được lìa khổ, đạt giải thoát).

Tán rằng: Nêu ra chuyện “được vui”. Nửa đầu bài tụng nhắc lại chuyện lìa khổ, nửa sau bài tụng biện định các sự vui đạt được.

5.4.4.2.2.2.2.2. Nói riêng từng điều lợi ích thù thắng

5.4.4.2.2.2.2.2.1. Sám nguyện Phiền Não Chướng

(Kinh) Hiện tại thập phương giới, thường trụ Lưỡng Túc Tôn, nguyện dĩ đại bi tâm, ai mẫn ức niệm ngã. Chúng sanh vô quy y, diệc vô hữu cứu hộ, vị như thị đẳng loại, năng tác đại quy y.

(經)現在十方界，常住兩足尊，願以大悲心，哀愍憶念我。眾生無歸依，亦無有救護，為如是等類，能作大歸依。

(Kinh: Hiện tại mười phương cõi, Lưỡng Túc Tôn thường trụ, nguyện dùng tâm đại bi, thương xót nghĩ nhớ con. Chúng sanh không quy y, cũng không ai cứu vớt, vì các loài như thế, hay làm đại quy y).

Tán rằng: Tám mươi bốn bài tụng sau đó, nói riêng từng điều lợi ích thù thắng, được chia thành bốn phần:

- Hai mươi lăm bài tụng đầu tiên thuộc đoạn “phục thứ” (lại nữa) thứ nhất, nói các chuyện như sám nguyện v.v…

- Kế đó, mười ba bài tụng từ “duy nguyện thập phương Phật” (kính mong mười phương Phật) trở đi là đoạn “phục thứ” thứ hai, nói về chuyện sám nguyện v.v…

- Kế đó, bốn mươi ba bài tụng sau phần kệ tụng [mỗi câu] bảy chữ là phần “phục thứ” thứ ba, nói về sám nguyện v.v…

- Sau đó, bốn bài tụng từ “nhược hữu nam tử cập nữ nhân” (nếu có nam tử và nữ nhân) trở đi, nói về lẽ thù thắng, khuyên tu.

Nhưng trong ba đoạn “phục thứ” nói về sám nguyện, đoạn “phục thứ” thứ nhất phần nhiều là sám hối Phiền Não Chướng; đoạn “phục thứ” thứ hai phần nhiều là sám hối Nghiệp Chướng, đoạn “phục thứ” thứ ba phần nhiều sám hối Báo Chướng. Trong ấy, có cặn kẽ hay sơ lược khác nhau. Sám Hối nói cho đúng là Thuyết Tội (nêu bày tội lỗi), đáng nên dùng thiện hối (khéo hối hận) và phát khởi thiện ngữ nghiệp làm tánh. Nếu kiêm thêm “năng khởi” (có thể thật sự phát khởi tâm niệm sám hối) thì cũng có ý nghiệp. Nếu kèm theo lễ kính thì cũng có thân nghiệp. Nói đầy đủ thì phải là “lấy thiện hối và phát khởi ba nghiệp làm tánh”.

Trong phần “phục thứ” thứ nhất, có ba đoạn:

- Hai bài tụng đầu là thỉnh cầu gia hộ, trần thuật sự quy y chân chánh.

- Mười bốn bài tụng kế đó nói về sự sám hối.

- Chín bài tụng sau đó là phát nguyện.

Trong phần thứ nhất, chia thành bốn đoạn:

- Hai câu đầu nêu ra đối tượng quy kính, nương về.

- Hai câu kế cầu thỉnh [Tam Bảo] rủ lòng bi niệm.

- Hai câu kế tiếp giãi bày [hành nhân] chẳng có ai cứu giúp, che chở.

- Hai câu kế tiếp cầu thỉnh [Tam Bảo] làm chỗ quy y.

Trong các loài hữu tình, có loài không chân, nhiều chân, bốn chân, hai chân; trời người hai chân thù thắng hơn các loài khác. Phật lại là càng tôn quý trong các loài hai chân. Thương xót họ có nỗi khổ, thương xót họ chẳng vui sướng, Thể chính là từ bi. Nguyện ghi nhớ chẳng bỏ là Ức Niệm. Gieo thân hướng về thì gọi là Quy, nương cậy là Y. Dẹp khổ là Cứu, ban vui là Hộ.

(Kinh) Ngã tiên sở tác tội, cực trọng chư ác nghiệp, kim đối Thập Lực tiền, chí tâm giai sám hối.

(經)我先所作罪，極重諸惡業，今對十力前，至心皆懺悔。

(Kinh: Con trước đã tạo tội, các ác nghiệp cực nặng, nay đối trước Thập Lực, đều chí tâm sám hối).

Tán rằng: Mười bốn bài tụng kế đó nói về sám hối, chia thành ba phần:

- Bài tụng đầu tiên nhằm nêu bày [ý nguyện sám hối].

- Mười hai bài tụng kế đó nhằm biện định [sự sám hối].

- Bài tụng cuối cùng nhằm kết lại.

Bài tụng này thuộc phần thứ nhất “nêu bày”. “Tội” là danh xưng nhằm chê trách lỗi lầm. “Cực trọng chư ác nghiệp” cũng là danh xưng nhằm chê trách các lầm lỗi. Dẫu tội nhỏ nhẹ, cũng gọi là “tạo tội ác nghiệp cực nặng”. Luận định sám hối trọn cả ba nghiệp thì nói là “giai” (đều).

(Kinh) Ngã bất tín chư Phật, diệc bất kính tôn thân, bất vụ tu chúng thiện, thường tạo chư ác nghiệp.

(經)我不信諸佛，亦不敬尊親，不務修眾善，常造諸惡業。

(Kinh: Con chẳng tin chư Phật, cũng chẳng kính song thân, chẳng chăm tu các thiện, thường tạo các ác nghiệp).

Tán rằng: Kế đó là biện định riêng biệt, gồm mười hai bài tụng. Bài tụng đầu tiên là sám hối các ác nghiệp đã tạo do chẳng tin, chẳng hổ thẹn v.v… “Bất kính” tức là chẳng tôn sùng bậc hiền thánh, “chẳng chú trọng tu thiện” tức là chẳng tôn trọng điều thiện. Do vậy, tạo ác.

(Kinh) Hoặc tự thị tôn cao, chủng tánh cập tài vị, thịnh niên hành phóng dật, thường tạo chư ác nghiệp.

(經)或自恃尊高，種姓及財位，盛年行放逸，常造諸惡業。

(Kinh: Hoặc tự cao, ngạo mạn, cậy dòng họ, tài, vị, tuổi trẻ luôn buông lung, thường tạo các ác nghiệp).

Tán rằng: Bài tụng thứ hai là sám hối các tội nghiệp ác đã gây tạo do kiêu mạn v.v…:

- Một là ỷ mình có đức, tôn quý, cao cả.

- Hai là ỷ chủng tánh tôn quý, cao vời.

- Ba là cậy lắm tiền.

- Bốn là ỷ vào chức quan, địa vị.

- Năm là cậy mình trẻ khỏe, sống lâu, không bệnh tật.

Tự nâng mình lên, chèn ép kẻ khác, tức là do kiêu mạn mà dấy lên sự ác. Ỷ vào sự cuồng ngạo mê muội ấy, lại do kiêu ngạo mà tạo ác, lại làm chuyện buông lung, chẳng thể ngăn ngừa, sửa đổi. Vì thế, gây tạo ác nghiệp.

(Kinh) Tâm hằng khởi tà niệm, khẩu trần ư ác ngôn, bất kiến ư quá tội, thường tạo chư ác nghiệp.

(經)心恒起邪念，口陳於惡言，不見於過罪，常造諸惡業。

(Kinh: Tâm luôn khởi tà niệm, miệng thốt lời độc ác, chẳng thấy được tội lỗi, thường tạo các ác nghiệp).

Tán rằng: Bài tụng thứ ba là sám hối ác nghiệp do hai thứ tâm và miệng gây tạo.

(Kinh) Hằng tác ngu phu hạnh, vô minh ám phú tâm, tùy thuận bất thiện hữu, thường tạo chư ác nghiệp.

(經)恒作愚夫行，無明暗覆心，隨順不善友，常造諸惡業。

(Kinh: Luôn làm hạnh ngu phu, vô minh tối lấp tâm, tùy thuận bạn chẳng lành, thường tạo các ác nghiệp).

Tán rằng: Bài tụng thứ tư là sám hối ác nghiệp do si gây tạo.

(Kinh) Hoặc nhân chư hý lạc, hoặc phục hoài ưu não, vị tham, sân sở triền, cố ngã tạo chư ác.

(經)或因諸戲樂，或復懷憂惱，為貪瞋所纏，故我造諸惡。

(Kinh: Hoặc do các vui đùa, hoặc ôm lòng ưu não, bị tham, sân

quấn trói, nên con tạo các ác).

Tán rằng: Bài tụng thứ năm là sám hối do tham và sân mà tạo ác nghiệp. “Hý lạc” chính là tham, “ưu não” chính là sân. Tham và sân chính là chủng tử. “Triền” (Quấn trói) tức là [phiền não] hiện hành. Hoặc [có thể hiểu là] trong bát triền v.v… nêu ra hai thứ để gồm thâu các điều khác.

(Kinh) Thân cận bất thiện nhân, cập do xan, tật ý, bần cùng, hành siểm cuống, cố ngã tạo chư ác.

(經)親近不善人，及由慳嫉意，貧窮行諂誑，故我造諸惡。

(Kinh: Thân cận kẻ chẳng lành, và do ý keo, ganh, bần cùng, chuyên nịnh, dối, nên con tạo các ác).

Tán rằng: Bài tụng thứ sáu là sám hối [tội lỗi] do gần bạn ác, và các món Hoặc thuộc Tiểu Tùy. Ky cóp chẳng xả, keo kiệt, hèn tệ gọi là Xan. Thấy người khác vẻ vang chẳng chịu nổi, [sanh lòng] đố kỵ thì gọi là Tật. Lưới rập gạt người khác, vờ thuận theo ý họ, gọi là Siểm. Tâm ôm mưu toan khác lạ, dối trá ra vẻ là người có đức, gọi là Cuống.

(Kinh) Tuy bất nhạo chúng quá, do hữu bố úy cố, cập bất đắc tự tại, cố ngã tạo chư ác.

(經)雖不樂眾過，由有怖畏故，及不得自在，故我造諸惡。

(Kinh: Tuy chẳng ham các lỗi, do vì có sợ hãi, và chẳng được tự tại, nên con tạo các ác).

Tán rằng: Bài tụng thứ bảy là sám hối do sợ hãi mà tạo ác nghiệp. Ý tuy chẳng thích tạo lỗi, nhưng vì sợ mất mạng, mất tiền tài, sợ tai nạn v.v… cho nên tạo ác nghiệp. Hoặc do phận thấp hèn, bị kẻ khác bức bách, chẳng được tự tại, cho nên tạo ác nghiệp!

(Kinh) Hoặc vị tháo động tâm, hoặc nhân sân khuể hận, cập dĩ cơ khát não, cố ngã tạo chư ác.

(經)或為躁動心，或因瞋恚恨，及以饑渴惱，故我造諸惡。

(Kinh: Hoặc do tâm bộp chộp, hoặc do sân, bực, hận, hoặc đói khát bức bách, nên con tạo các ác).

Tán rằng: Bài tụng thứ tám là sám hối chuyện gây tạo ác nghiệp do Hoặc thuộc loại Đại Tùy. Bị đói khát, ham muốn bức bách, nên tạo các ác nghiệp.

(Kinh) Do ẩm thực, y phục, cập tham ái nữ nhân, phiền não hỏa sở thiêu, cố ngã tạo chư ác.

(經)由飲食衣服，及貪愛女人，煩惱火所燒，故我造諸惡。

(Kinh: Do thức ăn, y phục, và tham ái nữ nhân, bị lửa phiền não đốt, nên con tạo các ác).

Tán rằng: Bài tụng thứ chín là sám hối do tham mà gây tạo các ác nghiệp.

(Kinh) Ư Phật, Pháp, Tăng chúng, bất sanh cung kính tâm, tác như thị chúng tội, ngã kim tất sám hối. Ư Độc Giác, Bồ Tát, diệc vô cung kính tâm, tác như thị chúng tội, ngã kim tất sám hối.

(經)於佛法僧眾，不生恭敬心，作如是眾罪，我今悉懺悔。於獨覺菩薩，亦無恭敬心，作如是眾罪，我今悉懺悔。

(Kinh: Đối Phật, Pháp, Tăng chúng, chẳng sanh lòng cung kính, tạo các tội như thế, con nay đều sám hối. Với Độc Giác, Bồ Tát, tâm cũng chẳng cung kính, tạo các tội như thế, con nay đều sám hối).

Tán rằng: Thứ mười, sám hối do bất kính Tam Bảo, cho nên tạo các điều ác.

(Kinh) Vô tri báng chánh pháp, bất hiếu ư phụ mẫu, tác như thị chúng tội, ngã kim tất sám hối.

(經)無知謗正法，不孝於父母，作如是眾罪，我今悉懺悔。

(Kinh: Vô tri báng chánh pháp, bất hiếu với cha mẹ, tạo các tội như thế, con nay đều sám hối).

Tán rằng: Điều thứ mười một là sám hối do Ngũ Nghịch mà tạo ác nghiệp. [Ngũ Nghịch được nói ở đây là] theo như kinh sớ Đại Thừa nói về Ngũ Nghịch, chẳng phải là [tội Ngũ Nghịch] được nói chung trong tam thừa. Nói [Đại Thừa] Ngũ Nghịch thì theo như kinh Tát Giá Ni Càn Tử:

- Một là chẳng được phá tháp, phá chùa, thiêu đốt kinh tượng, và trộm dùng tài vật của Tam Bảo.

- Hai là phỉ báng pháp tam thừa, nói chẳng phải là thánh giáo, chướng ngại, gây nạn, ẩn lấp, che giấu.

- Ba là đối với hết thảy người xuất gia, dù là kẻ có giới, hay không có giới, mà trách mắng, la rầy, kể lỗi, giam cầm, xua đuổi bắt hoàn tục, quở phạt, chấm dứt mạng sống.

- Bốn là chẳng được sát hại cha mẹ, phá hòa hợp Tăng, giết A La Hán.

- Năm là chẳng được phỉ báng “không có nhân quả”, trong đêm dài thường hành mười nghiệp bất thiện.

“Báng pháp” ở đây chính là tội nghịch thứ hai, bất hiếu với cha mẹ là tội nghịch thứ tư.

(Kinh) Do ngu si, kiêu mạn, cập dĩ tham sân lực, tác như thị chúng tội, ngã kim tất sám hối.

(經)由愚癡憍慢，及以貪瞋力，作如是眾罪，我今悉懺悔。

(Kinh: Do ngu si, kiêu mạn, cùng với sức tham, sân, tạo các tội như thế, con nay đều sám hối).

Tán rằng: Điều thứ mười hai là sám hối do tam bất thiện căn (tham, sân, si) mà tạo ác nghiệp. Nói “kiêu mạn” là do si bất thiện căn dấy lên; vì thế, nêu kèm theo. Lại dựa theo khoa đầu tiên, đây chính là bài tụng nhằm kết lại: Các tội đã tạo như trên đều sám hối.

(Kinh) Ngã ư thập phương giới, cúng dường vô số Phật, đương nguyện bạt chúng sanh, linh ly chư khổ nạn. Nguyện nhất thiết hữu tình, giai linh trụ Thập Địa, phước trí viên mãn dĩ, thành Phật đạo quần mê.

(經)我於十方界，供養無數佛，當願拔眾生，令離諸苦難。願一切有情，皆令住十地，福智圓滿已，成佛導群迷。

(Kinh: Con trong mười phương cõi, cúng dường vô số Phật, sẽ nguyện cứu chúng sanh, khiến lìa các khổ nạn. Nguyện hết thảy hữu tình, đều trụ trong Thập Địa, phước trí đã viên mãn, thành Phật, dẫn quần mê).

Tán rằng: Chín bài tụng kế đó là phần phát nguyện. Nguyện dùng Hậu Trí (Hậu Đắc Trí), hoặc dục giải thù thắng để làm tự tánh của nguyện. Đã lễ kính nêu bày, cũng khởi tam nghiệp làm Thể; sau đấy, dùng trí, dục, và nguyện làm tự tánh của nguyện. Nguyện nơi thân và ngữ đã dấy lên, nguyện nơi ý nghiệp cũng tương ứng khởi theo. Vì thế, đều gọi là Nguyện. Nếu không, sao lại gồm thâu? Trong phần này, chia thành ba đoạn:

- Hai bài tụng đầu nói về chuyện lợi lạc chúng sanh.

- Một bài tụng về nguyện khiến cho chúng sanh lìa khổ.

- Một bài tụng nguyện làm cho họ được vui.

(Kinh) Ngã vị chư chúng sanh, khổ hạnh bách thiên kiếp, dĩ đại trí huệ lực, giai linh xuất khổ hải. Ngã vị chư hàm thức, diễn thuyết thậm thâm kinh, tối thắng Kim Quang Minh, năng trừ chư ác nghiệp.

(經)我為諸眾生，苦行百千劫，以大智慧力，皆令出苦海。我為諸含識，演說甚深經，最勝金光明，能除諸惡業。

(Kinh: Con vì các chúng sanh, khổ hạnh trăm ngàn kiếp, dùng sức đại trí huệ, khiến đều thoát biển khổ. Con vì các hàm thức, diễn nói kinh rất sâu, Kim Quang Minh tối thắng, hay trừ các ác nghiệp).

Tán rằng: Hai bài tụng kế đó nói về nguyện khởi hạnh. Một bài tụng là phát nguyện vì chúng sanh mà tu phước trí, bài tụng kia là nguyện vì chúng sanh nói chánh pháp.

(Kinh) Nhược nhân bách thiên kiếp, tạo chư cực trọng tội, tạm thời năng phát lộ, chúng ác tận tiêu trừ. Y thử Kim Quang Minh, tác như thị sám hối, do tư năng tốc tận, nhất thiết chư khổ nghiệp. Thắng định bách thiên chủng, bất tư nghị Tổng Trì, Căn, Lực, Giác, Đạo, Chi, tu tập thường vô quyện.

(經)若人百千劫，造諸極重罪，暫時能發露，眾惡盡消除。依此金光明，作如是懺悔，由斯能速盡，一切諸苦業。勝定百千種，不思議總持，根力覺道支，修習常無 倦。

(Kinh: Nếu ai trăm ngàn kiếp, tạo các tội cực nặng, tạm thời hay phát lộ, các ác đều tiêu sạch. Nương Kim Quang Minh này, hành sám hối như thế, do vậy mau chóng sạch, hết thảy các nghiệp khổ. Trăm ngàn thứ Thắng Định, Tổng Trì chẳng nghĩ bàn, Căn, Lực, Giác, Đạo, Chi, tu tập thường chẳng mệt).

Tán rằng: Ba bài tụng kế đó là nguyện người khác tu hành. Hai bài tụng đầu là nguyện khuyên người khác diệt ác. Bài tụng cuối là khuyên người khác tu thiện.

(Kinh) Ngã đương chí Thập Địa, cụ túc trân bảo xứ, viên mãn

Phật công đức, tế độ sanh tử lưu. Ngã ư chư Phật hải, thậm thâm công đức tạng, diệu trí nan tư nghị, giai linh đắc cụ túc.

(經)我當至十地，具足珍寶處，圓滿佛功德，濟度生死流。我於諸佛海，甚深功德藏，妙智難思議，皆令得具足。

(Kinh: Con sẽ đạt Thập Địa, chỗ đầy đủ trân bảo, công đức Phật viên mãn, tế độ phường sanh tử. Con trong biển chư Phật, tạng công đức rất sâu, diệu trí khó nghĩ bàn, khiến đều được đầy đủ).

Tán rằng: Hai bài tụng kế đó là nguyện cái quả của chính mình viên mãn. Bài tụng thứ nhất là nguyện cái nhân được viên mãn để lợi lạc chúng sanh. Bài tụng sau là nguyện cái quả viên mãn tự trọn đủ. Tuy nói chung cho ta lẫn người, nhưng nay cốt ý là khiến cho ta tự trọn đủ. Trước đó đã nguyện khiến cho chúng sanh trụ trong Thập Địa, phước trí viên mãn tức là “đã thành Phật”, hướng dẫn quần mê đã xong.

5.4.4.2.2.2.2.2.2. Sám hối Nghiệp Chướng

(Kinh) Duy nguyện thập phương Phật, quán sát hộ niệm ngã, giai dĩ đại bi tâm, ai thọ ngã sám hối.

(經)唯願十方佛，觀察護念我，皆以大悲心，哀受我懺悔。

(Kinh: Kính mong mười phương Phật, quan sát hộ niệm con, đều dùng tâm đại bi, thương nhận con sám hối).

Tán rằng: Kế đó có mười ba bài tụng. Đoạn “phục thứ” thứ hai phần nhiều là sám hối nghiệp chướng. Kinh văn chia thành bốn đoạn:

- Mười bài tụng đầu nhằm nói về sám hối.

- Một bài tụng kế đó nói tùy hỷ,

- Một bài tụng nói về phát nguyện.

- Bài tụng cuối cùng là hồi hướng.

Trong tiểu đoạn sám hối, lại chia thành ba phần. Đây là bài tụng thứ nhất “xin gia hộ và trần thuật ý nương tựa”.

(Kinh) Ngã ư đa kiếp trung, sở tạo chư ác nghiệp, do tư sanh khổ não, ai mẫn nguyện tiêu trừ.

(經)我於多劫中，所造諸惡業，由斯生苦惱，哀愍願消除。

(Kinh: Con đã trong nhiều kiếp, gây tạo các ác nghiệp; do vậy, sanh khổ não, nguyện xót thương tiêu trừ).

Tán rằng: Kế đó là tám bài tụng nói về sám hối. Lại chia thành bốn đoạn, bài tụng thứ nhất này nêu chung sự sám nguyện.

(Kinh) Ngã tạo chư ác nghiệp, thường sanh ưu bố tâm, ư tứ oai nghi trung, tằng vô hoan lạc tưởng.

(經)我造諸惡業，常生憂怖心，於四威儀中，曾無歡樂想。

(Kinh: Con tạo các ác nghiệp, thường sanh lòng sợ lo, trong bốn thứ oai nghi, chưa từng nghĩ vui sướng).

Tán rằng: Bài tụng kế đó, trần thật chính mình lo nghĩ sâu đậm.

(Kinh) Chư Phật cụ đại bi, năng trừ chúng sanh bố, nguyện thọ ngã sám hối, linh đắc ly ưu khổ.

(經)諸佛具大悲，能除眾生怖，願受我懺悔，令得離憂苦。

(Kinh: Chư Phật trọn đại bi, trừ sợ cho chúng sanh, xin cho con sám hối, khiến được lìa ưu khổ).

Tán rằng: Xin nguyện, hứa hối cải.

(Kinh) Ngã hữu Phiền Não Chướng, cập dĩ chư báo nghiệp, nguyện dĩ đại bi thủy, tẩy trạc linh thanh tịnh.

(經)我有煩惱障，及以諸報業，願以大悲水，洗濯令清淨。

(Kinh: Con có Phiền Não Chướng, cùng với các báo nghiệp, nguyện dùng nước đại bi, gột rửa khiến thanh tịnh).

Tán rằng: Năm bài tụng kế đó là nguyện sám hối hầu trừ diệt. Lại chia thành bốn đoạn, bài tụng thứ nhất này là nguyện sám hối diệt trừ tam chướng. Phật dùng đại bi diệt lửa tam chướng, lại trừ tội cấu; vì thế,

sánh ví [đại bi] như nước.

(Kinh) Ngã tiên tác chư tội, cập hiện tạo ác nghiệp, chí tâm giai phát lộ, hàm nguyện đắc quyên trừ. Vị lai chư ác nghiệp, phòng hộ linh bất khởi, thiết linh hữu vi giả, chung bất cảm phú tàng.

(經)我先作諸罪，及現造惡業，至心皆發露，咸願得蠲除。未來諸惡業，防護令不起，設令有違者，終不敢覆藏。

(Kinh: Con trước tạo các tội, và ác nghiệp nay tạo, đều chí tâm phơi bày, đều nguyện trừ sạch hết. Các ác nghiệp vị lai, ngăn ngừa khiến chẳng khởi, nếu như có trái phạm, trọn chẳng dám che giấu).

Tán rằng: Hai bài tụng kế tiếp là nguyện sám hối tội trong ba đời. “Quyên” (蠲) cũng là Trừ. Tội đã tạo trong quá khứ và hiện tại đều sám hối, nguyện trừ diệt. Vị lai chưa tạo tội, nguyện sám hối, ngăn ngừa, khiến cho chúng chẳng dấy lên.

(Kinh) Thân tam, ngữ tứ chủng, ý nghiệp phục hữu tam, hệ phược chư hữu tình, vô thỉ hằng tương tục. Do tư tam chủng hạnh, tạo tác thập ác nghiệp, như thị chúng đa tội, ngã kim giai sám hối.

(經)身三語四種，意業復有三，繫縛諸有情，無始恒相續。由斯三種行，造作十惡業，如是眾多罪，我今皆懺悔。

(Kinh: Thân ba, ngữ bốn loại, ý nghiệp lại có ba, trói buộc các hữu tình. Vô thỉ luôn liên tục. Do ba loại hạnh ấy, tạo tác mười nghiệp ác, các tội nhiều như thế, con nay đều sám hối).

Tán rằng: Hai bài tụng kế tiếp là sám hối tội nơi tam nghiệp, tức là giống như quyển thứ tư của bộ Thập Trụ Tỳ Bà Sa Luận giảng về sám hối như sau: “Ba lần ba hợp thành chín loại, từ ba thứ phiền não mà khởi”. “Hợp thành chín loại” tức là ba nghiệp trên đây cùng với ba đời, và ba thứ báo nghiệp, tức là thuận sanh hiện hậu thọ nghiệp, hợp thành chín thứ. Nay cộng thêm ba chướng, loại trừ ba thứ báo nghiệp. Kinh này nói theo tổng, còn luận ấy (Thập Trụ Tỳ Bà Sa Luận) nói theo “thọ” (hứng chịu), [cho nên] có khác biệt. Vì thế, đều thành chín, nhưng đôi bên chẳng mâu thuẫn. Chín thứ ấy đều từ tham, sân, si khởi, nên nói là “tùng tam phiền não khởi” (từ ba phiền não mà khởi).

Luận ấy lại nêu câu hỏi: “Trong ba thứ thuận thọ, có định và bất định, cớ sao sám hối mà trừ được?” Luận ấy đáp rằng: “Cũng chẳng phải là đều diệt. Nếu là định báo (quả báo nhất định phải lãnh chịu), nguyện dùng thân hiện tại đền bồi. Đó cũng chính là dựa theo báo cố định, nhưng thời bất định để nói. Nếu thời và báo đều cố định, sẽ chẳng bàn đến. Xét theo trung dung sám hối mà nói, nếu có thể tăng thượng sám, tội sẽ đều trừ”. Kinh Niết Bàn dạy: “Nhược nhập ngã pháp, tức bất quyết định” (Nếu vào trong pháp của ta, tức là chẳng quyết định). Luận Du Già Sư Địa lại nói: “Dựa theo kẻ chưa giải thoát mà kiến lập báo cố định”. Điều này có nghĩa là xét theo kẻ chưa gieo phần giải thoát, dựa theo đó mà lập ra định báo nghiệp (nghiệp dẫn đến quả báo cố định). Nếu đối với người đã gieo phần giải thoát, nói chung là bất định. Nếu chẳng vậy, sao hữu tình lại có thể tu trong ba đời bèn nhập thánh? Chẳng phải là đều chỉ có quả báo cố định trong ba đời! Ý nghĩa của mười nghiệp đạo như trong phần Biệt Chương [của luận ấy đã nói].

(Kinh) Ngã tạo chư ác nghiệp, khổ báo đương tự thọ, kim ư chư Phật tiền, chí thành giai sám hối.

(經)我造諸惡業，苦報當自受，今於諸佛前，至誠皆懺悔。

(Kinh: Con tạo các ác nghiệp, sẽ tự chịu khổ báo, nay đối trước chư Phật, đều chí thành sám hối).

Tán rằng: Bài tụng kế đó thuộc về phần tự kết lại sự sám hối.

(Kinh) Ư thử Thiệm Bộ châu, cập tha phương thế giới, sở hữu chư thiện nghiệp, kim ngã giai tùy hỷ.

(經)於此贍部洲，及他方世界，所有諸善業，今我皆隨喜。

(Kinh: Trong Thiệm Bộ châu này, và thế giới phương khác, tất cả các thiện nghiệp, nay con đều tùy hỷ).

Tán rằng: Trong đoạn “phục thứ” thứ hai, điều thứ hai là tùy hỷ. “Tùy” là thuận theo, “hỷ” là vui mừng. “Tùy” dùng ba pháp Tín, Dục, và Thắng Giải làm Thể. Do đó, Thành Duy Thức viết: “Nếu xét theo sự ấn khả thì Thể chính là thắng giải. Nếu xét theo sự ưa thích thì Thể chính là dục”. Nhẫn đã là cái nhân của Tín, Dục chính là cái quả của Tín. Vì thế, Tín và nhân quả là Thể của Tùy. Hỷ tức là hỷ thọ (vui mừng tiếp nhận), hoặc Hỷ ấy chưa ắt phải là hỷ thọ, nhưng trong mỗi tâm niệm luôn tụ tập, giả lập sự vui mừng, cho nên gọi là Hỷ. Hoặc [có thể hiểu Hỷ] là chẳng ganh ghét. Vì thế, Hỷ vô lượng, dùng “chẳng ganh ghét” làm Thể. Cách giải thích ấy là đúng. Do Tùy mà sanh ra Hỷ, tức là Hỷ do Tùy, hoặc là vừa tùy vừa hỷ, bèn gọi là Tùy Hỷ.

(Kinh) Nguyện ly thập ác nghiệp, tu hành Thập Thiện đạo, an trụ Thập Địa trung, thường kiến thập phương Phật.

(經)願離十惡業，修行十善道，安住十地中，常見十方佛。

(Kinh: Nguyện lìa mười ác nghiệp, tu hành Thập Thiện đạo, an trụ trong Thập Địa, thường thấy mười phương Phật).

Tán rằng: Phần thứ ba là phát nguyện.

(Kinh) Ngã dĩ thân, ngữ, ý, sở tu phước trí nghiệp, nguyện dĩ thử thiện căn, tốc thành vô thượng huệ.

(經)我以身語意，所修福智業，願以此善根，速成無上慧。

(Kinh: Con dùng thân, ngữ, ý, tu tập nghiệp phước trí, nguyện dùng thiện căn ấy, mau thành vô thượng huệ).

Tán rằng: [Đây là] hồi hướng, dùng Hậu Đắc Trí làm Thể. Lại có

thể hiểu rằng: Hai bài tụng đều là phát nguyện, trước là nhân, sau là quả.

5.4.4.2.2.2.2.3. Sám hối Báo Chướng

(Kinh) Ngã kim thân đối Thập Lực tiền, phát lộ chúng đa khổ nạn sự.

(經)我今親對十力前，發露眾多苦難事。

(Kinh: Con nay đối trước đấng Thập Lực, bộc bạch rất nhiều chuyện khổ nạn).

Tán rằng: Bốn mươi hai bài tụng sau đây chính là đoạn “phục thứ” thứ ba, giảng cặn kẽ sám nguyện, phần nhiều là sám hối Báo Chướng. Kinh văn chia thành năm đoạn:

- Bốn bài tụng đầu là hối lỗi.

- Mười một bài tụng kế đó, tán thán công đức của Phật.

- Hai mươi lăm bài tụng kế đó là phát nguyện.

- Bài tụng kế đó là tùy hỷ.

- Bài tụng kế đó là hồi hướng.

Trong phần đầu là Sám Hối, kinh văn lại chia thành ba phần. Nửa bài tụng đầu tiên là nêu chung sự quy kính, dốc lòng thành.

(Kinh) Phàm ngu mê hoặc tam hữu nạn, hằng tạo cực trọng ác nghiệp nạn, ngã sở tích tập dục tà nạn, thường khởi tham ái lưu chuyển nạn, ư thử thế gian đam trước nạn, nhất thiết ngu phu phiền não nạn, cuồng tâm tán động điên đảo nạn. Cập dĩ thân cận ác hữu nạn, ư sanh tử trung tham nhiễm nạn, sân si ám độn tạo tội nạn, sanh bát vô hạ ác xứ nạn, vị tằng tích tập công đức nạn.

(經)凡愚迷惑三有難，恒造極重惡業難，我所積集欲邪難，常起貪愛流轉難，於此世間耽著難，一切愚夫煩惱難，狂心散動顛倒難。及以親近惡友難，於生死中貪染難，瞋癡暗鈍造罪難，生八無暇惡處難，未曾積集功德難。

(Kinh: Nạn phàm phu mê hoặc ba cõi, nạn luôn tạo ác nghiệp cực nặng, nạn do ngã sở chất chứa dục, nạn thường khởi tham ái lưu chuyển, nạn đắm chấp chốn thế gian này, nạn hết thảy ngu phu phiền não, nạn tâm cuồng tán loạn, điên đảo, và nạn thân cận bạn bè ác, nạn tham nhiễm trong chốn sanh tử, nạn sân, si, ngu tối tạo tội, nạn sanh ác xứ “tám chẳng nhàn”, nạn chưa từng tích tập công đức).

Tán rằng: Ở đây, ba bài tụng để nói riêng về sám hối các nạn. Mười hai câu trong ba bài tụng, cứ mỗi câu là một nạn:

- Một, nạn phàm phu chẳng thông hiểu khổ quả.

- Hai, nạn luôn tạo ác nghiệp trong thời gian dài.

- Ba, nạn tích tập do chấp trước ngã sở.

- Bốn, nạn do tham mà lưu chuyển trong tam giới.

- Năm, nạn do tham đắm lạc quả trong thế gian.

- Sáu, nạn do nương vào thân phàm, dấy khởi Hoặc.

- Bảy, nạn do tà tâm mà dấy động cái tâm tán loạn, xao động, điên đảo.

- Tám, nạn bị bạn ác thâu tóm.

- Chín, nạn do chẳng hiểu sanh tử, bị đắm nhiễm.

- Mười, nạn do tam độc mà tạo tội.

- Mười một, nạn ác báo do sanh vào chốn “vô hạ” (chẳng an nhàn).

- Mười hai, nạn do từ vô thỉ chưa từng gieo nhân lành.

Điều này có nghĩa là do ác nghiệp nên sanh vào chốn “vô hạ”. Do chẳng tu thiện mà dấy lỗi. Do vậy, nay đều sám.

(Kinh) Ngã kim giai ư Tối Thắng tiền, sám hối vô biên tội ác nghiệp.

(經)我今皆於最勝前，懺悔無邊罪惡業。

(Kinh: Con nay đối trước đấng Tối Thắng, sám hối vô biên tội ác nghiệp).

Tán rằng: Từ nửa sau bài tụng này trở đi là sám hối các lầm lỗi.

(Kinh) Ngã kim quy y chư Thiện Thệ, ngã lễ đức hải Vô Thượng Tôn, như đại kim sơn chiếu thập phương, duy nguyện từ bi ai nhiếp thọ.

(經)我今歸依諸善逝，我禮德海無上尊，如大金山照十方，唯願慈悲哀攝受。

(Kinh: Con nay quy y các Thiện Thệ, con lễ đức Vô Thượng biển đức, như núi vàng to chiếu mười phương, kính nguyện từ bi thương nhiếp thọ).

Tán rằng: Mười một bài tụng từ đây trở đi tán thán công đức của Phật.

Kinh văn chia thành ba phần:

- Bài tụng thứ nhất nêu chung về sự lễ tán.

- Năm bài tụng kế tiếp là thuận theo từng phần công đức thấy được mà tán thán.

- Năm bài tụng cuối tán thán Phật đức hiển lộ vô cùng.

Bài tụng này thuộc phần thứ nhất.

(Kinh) Thân sắc kim quang tịnh vô cấu, mục như thanh tịnh cám lưu ly, cát tường oai đức danh xưng tôn, đại bi huệ nhật trừ chúng ám.

(經)身色金光淨無垢，目如清淨紺瑠璃，吉祥威德名稱尊，大悲慧日除眾闇。

(Kinh: Thân sắc kim quang sạch, chẳng nhơ. Mắt như lưu ly biếc thanh tịnh. Đấng danh xưng oai đức cát tường, huệ nhật đại bi trừ các tối).

Tán rằng: Thuận theo công đức đã trông thấy để tán thán. Tán thán mười ba loại đức. Ở đây có bốn ý:

- Câu thứ nhất tán thán phẩm đức thân thể có kim quang.

- Câu kế tiếp tán thán phẩm đức mắt biếc thanh tịnh.

- Câu kế tiếp tán thán phẩm đức về oai thế và thanh danh.

- Câu cuối cùng tán thán phẩm đức bi trí phá trừ tối tăm.

(Kinh) Phật nhật quang minh thường phổ biến, thiện tịnh vô cấu ly chư trần, Mâu Ni nguyệt chiếu cực thanh lương, năng trừ chúng sanh phiền não nhiệt.

(經)佛日光明常普遍，善淨無垢離諸塵，牟尼月照極清涼，能除眾生煩惱熱。

(Kinh: Phật nhật quang minh thường trọn khắp, lành, sạch, vô cấu, lìa các trần, trăng Mâu Ni chiếu tột trong mát, trừ nóng phiền não cho chúng sanh).

Tán rằng: Ở đây có hai đức: Nửa đầu của bài tụng tán thán đức “trí trọn khắp, lìa nhiễm”. Nửa sau bài tụng thán đức “khiến cho [chúng sanh] chứng Niết Bàn”. Đức Mâu Ni có thể dùng Niết Bàn thanh lương để trừ nóng bức phiền não của chúng sanh.

(Kinh) Tam thập nhị tướng biến trang nghiêm, bát thập tùy hảo giai viên mãn, phước đức nan tư vô dữ đẳng, như nhật lưu quang chiếu thế gian.

(經)三十二相遍莊嚴，八十隨好皆圓滿，福德難思無與等，如日流光照世間。

(Kinh: Ba mươi hai tướng trang nghiêm khắp, tám mươi tùy hảo đều viên mãn, phước đức khó nghĩ không chi sánh, như vầng dương rực chiếu cõi đời).

Tán rằng: Ở đây có ba đức. Nửa bài tụng đầu tán thán đức “ba mươi hai tướng”. Câu kế tiếp tán thán đức “tám mươi tùy hảo”. Nửa sau bài tụng tán thán đức “thành tựu hữu tình”. Như Đại Trang Nghiêm Luận nói: “Ví như vầng mặt trời rạng rỡ, phát tâm tương ứng với Tứ Nhiếp cũng giống như thế. Như mặt trời khiến cho ngũ cốc chín rộ, thành tựu chúng sanh”. Cũng như kinh Tăng Nhất A Hàm (Ekottara āgama) dạy: “Nhật xuất hữu tứ sự: Nhất giả, nhật xuất thời, chúng minh tất trừ. Nhị, nông phu tác vụ. Tam, bách điểu tất minh. Tứ, anh nhi đề khốc. Phật cáo chư tỳ kheo: - Nhược nhật xuất thời, chúng minh trừ giả, dụ Phật xuất thế, trừ khử si ám, mỵ bất minh chiếu nhân dân chi loại. Phổ cộng tác điền giả, thí đàn việt thí chủ tùy thời cung cấp y phục, ẩm thực, sàng tịch, ngọa cụ, bệnh duyên y dược. Bách điểu minh giả, thí như cao đức chư pháp sư đẳng, năng vị tứ chúng, thuyết vi diệu pháp. Anh nhi đề giả, thử dụ tệ ma kiến Phật xuất thế, tâm đại sầu não” (Mặt trời mọc lên có bốn sự: Một, khi mặt trời mọc, các tối tăm đều trừ. Hai, nông phu làm lụng. Ba, trăm loài chim đều kêu. Bốn là trẻ nhỏ khóc lóc. Đức Phật bảo các tỳ kheo: “Như khi mặt trời mọc, các tối tăm đều trừ, ví như Phật xuất thế, trừ khử si ám, không gì chẳng soi sáng các loài nhân dân. Cùng nhau làm ruộng là ví như đàn việt thí chủ tùy thời cung cấp y phục, thức ăn, giường chiếu, đồ trải nằm, các thuốc men khi bệnh tật. Trăm chim kêu là ví như các pháp sư đức hạnh cao quý có thể vì tứ chúng nói pháp vi diệu. Trẻ nhỏ khóc là ví như loài ma hèn tệ thấy Phật xuất thế, tâm hết sức sầu não”).

(Kinh) Sắc như lưu ly tịnh vô cấu, do như mãn nguyệt xử hư không, diệu pha lê võng ánh kim khu, chủng chủng quang minh dĩ nghiêm sức.

(經)色如瑠璃淨無垢，猶如滿月處虛空，妙玻瓈網映金軀，種種光明以嚴飾。

(Kinh: Sắc như lưu ly sạch, vô cấu. Giống như trăng tròn giữa hư không. Lưới pha lê đẹp rực thân vàng, các thứ quang minh để trang nghiêm).

Tán rằng: Ở đây có hai đức. Nửa đầu bài tụng tán thán đức “thuận theo cảm ứng mà hiện” như trong phẩm Nguyệt Dụ (thí dụ về mặt trăng) của kinh Niết Bàn đã nói về trăng tròn hay trăng bán nguyệt. Nửa sau bài tụng tán thán đức “diễm võng trang nghiêm” (lưới lửa sáng rực trang nghiêm). “Diệu pha lê, bạch hồng sắc” (Diệu pha lê sắc trắng chen hồng), như kinh Pháp Hoa nói: “Như tịnh lưu ly trung, nội hiện chân kim tượng” (Như trong lưu ly sạch, hiện hình tượng vàng ròng) v.v…

(Kinh) Ư sanh tử khổ bộc lưu nội, lão bệnh ưu sầu thủy sở phiêu, như thị khổ hải nan kham nhẫn, Phật nhật thư quang linh vĩnh kiệt.

(經)於生死苦暴流內，老病憂愁水所漂，如是苦海難堪忍，佛日舒光令永竭。

(Kinh: Ở trong dòng thác sanh tử khổ, nước già bệnh, ưu sầu cuốn trôi, biển khổ như thế khó chịu đựng, Phật nhật tỏa sáng, mãi khô cạn).

Tán rằng: Bài tụng này tán thán đức “đoạn sanh tử cho người khác”. Nói “bộc lưu” tức là bốn dòng thác:

- Một là dòng thác Dục, tức Tu Hoặc trong Dục Giới.

- Hai là Hữu, tức Tu Hoặc trong hai giới trên (Sắc Giới và Vô Sắc Giới).

- Ba là Kiến, tức phiền não thuộc Kiến Đạo trong tam giới.

- Bốn là dòng thác vô minh, tức Kiến Tu Vô Minh trong tam giới.

Xét theo đó, ba thứ đầu đều là trừ vô minh, nhưng trong các luận đều nói Hoặc là dòng thác; đó là xét theo nhân. Ở đây nói nỗi khổ sanh tử là “dòng thác”, tức là bàn theo quả. Hoặc có thể hiểu nhân quả gọi gộp chung là “sanh tử”. Lão bệnh ưu sầu cuốn trôi, nhấn chìm hữu tình như dòng thác, sâu rộng khó vượt qua như biển khổ. Quyển thứ bảy mươi của luận Du Già Sư Địa nói: “Năm pháp tương tự biển cả sanh tử, được gọi là ‘biển cả’: Một, nơi chốn không bờ bến tương tự. Hai, rất sâu tương tự. Ba, khó vượt qua tương tự. Bốn, chẳng thể ăn tương tự. Điều này có nghĩa là biển cả đều khổ, đều chẳng thể ăn. Sanh tử cũng thế, đều chẳng thể vui. Năm là ‘chốn để các món báu lớn nương vào’ tương tự (ý nói: Hết thảy các báu đều [xuất phát] từ biển, ở trong sanh tử thì mới đạt được công đức của tam thừa)”. Trong năm nghĩa ấy, do bốn nghĩa đầu mà nói “nan kham nhẫn” (khó chịu đựng). Ánh sáng của mặt trời trí huệ chiếu rực, khiến cho [biển khổ sanh tử] khô cạn.

(Kinh) Ngã kim khể thủ Nhất Thiết Trí, tam thiên thế giới hy hữu tôn, quang minh hoảng diệu tử kim thân, chủng chủng diệu hảo giai nghiêm sức.

(經)我今稽首一切智，三千世界希有尊，光明晃耀紫金身，種種妙好皆嚴飾。

(Kinh: Con nay kính lễ Nhất Thiết Trí, đấng hy hữu trong cõi tam thiên, quang minh chói lọi thân tử kim, các thứ diệu hảo đều trang nghiêm).

Tán rằng: Năm bài tụng kế đó tán thán “hiển hiện phẩm đức vô cùng”. Chia thành hai phần, phần này là quy mạng, kính lễ, tán thán chung.

(Kinh) Như đại hải thủy lượng nan tri, đại địa vi trần bất khả sổ, như Diệu Cao sơn phả xứng lượng, diệc như hư không vô hữu tế. Chư Phật công đức diệc như thị. Nhất thiết hữu tình bất năng tri. Ư vô lượng kiếp đế tư duy, vô hữu năng tri đức hải ngạn, tận thử đại địa chư sơn nhạc, tích như vi trần năng toán tri. Mao đoan trích hải thượng khả lượng, Phật chi công đức vô năng sổ. Nhất thiết hữu tình giai cộng tán, Thế Tôn danh xưng chư công đức, thanh tịnh tướng hảo diệu trang nghiêm, bất khả xưng lượng tri phận tề.

(經)如大海水量難知，大地微塵不可數，如妙高山叵稱量，亦如虛空無有際。諸佛功德亦如是，一切有情不能知，於無量劫諦思惟，無有能知德海岸。盡此大地諸山嶽，析如微塵能算知，毛端渧海尚可量，佛之功德無能數。一切有情皆共讚，世尊名稱諸功德，清淨相好妙莊嚴，不可稱量知分齊。

(Kinh: Như nước biển cả khó biết lượng, đại địa vi trần chẳng thể đếm. Như núi Diệu Cao há cân lường? Cũng như hư không chẳng ngằn mé. Công đức chư Phật cũng như thế, hết thảy hữu tình chẳng biết nổi! Trong vô lượng kiếp suy nghĩ kỹ, chẳng ai biết được mé biển đức. Hết thảy núi non trong đại địa, nghiền thành vi trần, tính nổi số, giọt nước đầu lông còn tính được, công đức của Phật chẳng thể đếm. Hết thảy hữu tình cùng ca ngợi, danh xưng, công đức của Thế Tôn, tướng hảo thanh tịnh, diệu trang nghiêm, chẳng thể tính kể, biết ngằn mé).

Tán rằng: Bốn bài tụng kế đó, trần thuật các đức để tán thán riêng. Bốn bài tụng là bốn đoạn:

- Bài tụng thứ nhất tán thán công đức của Phật vượt ngoài thí dụ.

- Bài tụng kế tiếp tán thán công đức ấy vượt ngoài sự suy tính thuộc về tình kiến.

- Bài tụng kế tiếp tán thán công đức ấy vượt ngoài sự tính toán.

- Bài tụng kế tiếp tán thán công đức ấy chẳng thể diễn tả được!

Đại để, giống như bốn phần “vượt qua” được nói trong Kim Cang Bát Nhã Kinh Luận. Lại nữa, bài tụng thứ nhất có thể hiểu là theo thứ tự tán thán Tứ Đức “thường, lạc, ngã, tịnh” của Phật, hoặc gộp chung cả bốn đức. Có bốn loại:

- Một, đức sâu như biển.

- Hai, đức nhiều như bụi.

- Ba, đức cao như núi.

- Bốn, đức rộng như hư không.

Như quyển thứ tư kinh Bảo Vân đã nói: “Bồ Tát phục hữu thập pháp, thí như đại hải. Hà đẳng vi thập? Nhất thị đại bảo tạng, nhị thâm quảng nan độ, tam quảng đại vô biên, tứ thứ đệ tiệm thâm, ngũ bất dữ phiền não đồng xứ nhi túc, lục tịch diệt nhất tướng, thất chúng lưu cạnh chú giai tất dung thọ, bát triều bất thất thời, cửu năng vị tha nhân tác đại quy xứ, thập nhi vô kiệt tận. Vân hà thị đại bảo tạng? Diệc như đại hải, chúng bảo xuất trung, nhân thủ bất giảm. Bồ Tát diệc nhĩ, vô biên chúng sanh tín tâm tu hành, công đức bảo tạng diệc phục bất giảm. Thí như đại hải thâm quảng nan độ, Bồ Tát diệc nhĩ, trí độ đại hải thiên ma, ngoại đạo vô năng độ giả. Như hải vô biên, Bồ Tát diệc nhĩ, công đức trí huệ quảng đại vô biên. Như hải tiệm thâm, Bồ Tát diệc nhĩ, thành Nhất Thiết Chủng Trí dĩ tiệm chuyển thâm. Thí như đại hải bất túc tử thi, Bồ Tát pháp hải nhất thiết kết lậu phiền não tử thi, cập ác tri thức diệc bất đồng túc. Thí như đại hải, chúng lưu chú trung, giai đồng nhất vị, Bồ Tát diệc nhĩ, nhất thiết công đức chí Chủng Trí hải, diệc đồng nhất vị. Thí như đại hải năng dung chúng lưu, nhiên bất tăng giảm, Bồ Tát diệc nhĩ, thính thọ nhất thiết Phật pháp, diệc vị chúng thuyết, nhi vô tăng giảm. Thí như đại hải, triều bất thất thời, Bồ Tát diệc nhĩ, ư sở thành tựu chúng sanh, diệc triều bất quá hạn. Thí như đại hải nhất thiết đại thân y chỉ quật trạch, Bồ Tát diệc nhĩ, vi nhất thiết đại tâm chúng sanh tác y chỉ quật trạch. Thí như đại hải vô hữu cùng tận, Bồ Tát diệc nhĩ, vi nhất thiết chúng sanh tùy ưng thuyết pháp, vô hữu cùng tận” (Bồ Tát lại có mười pháp ví như biển cả. Những gì là mười? Một là kho báu lớn, hai là sâu rộng khó vượt qua, ba là rộng lớn vô biên, bốn là lần lượt sâu dần, năm là chẳng ở chung với phiền não, sáu là nhất tướng tịch diệt, bảy là các dòng nước đua nhau đổ vào mà [biển] đều dung nạp, tám là thủy triều chẳng sai thời, chín là có thể làm chỗ quy y to lớn cho người khác, mười là chẳng cùng kiệt. Thế nào là kho báu lớn? Cũng như biển cả sanh ra các thứ báu, người lấy chẳng giảm. Bồ Tát cũng thế, vô biên chúng sanh tín tâm tu hành, kho báu công đức cũng lại chẳng giảm. Ví như biển cả sâu rộng khó vượt qua, Bồ Tát cũng thế, thiên ma, ngoại đạo chẳng thể vượt qua biển cả trí độ. Như biển không có bờ mé, Bồ Tát cũng thế, công đức trí huệ rộng lớn vô biên. Như biển sâu dần, Bồ Tát cũng thế, thành Nhất Thiết Chủng Trí chuyển thành sâu dần. Ví như biển cả chẳng chứa xác chết, hết thảy xác chết kết lậu phiền não và ác tri thức cũng chẳng thể cùng ở trong biển pháp của Bồ Tát. Ví như biển cả, các giòng nước đổ vào đều [trở thành] cùng một vị, Bồ Tát cũng thế, hết thảy công đức vào biển Chủng Trí cũng đều có cùng một vị. Ví như biển cả có thể dung nạp các dòng chảy, nhưng chẳng tăng giảm, Bồ Tát cũng thế, nghe nhận hết thảy Phật pháp, cũng vì đại chúng nói, nhưng chẳng tăng giảm. Ví như biển cả thủy triều chẳng trái thời, Bồ Tát cũng thế, đối với chuyện thành tựu chúng sanh, thủy triều cũng chẳng quá hạn. Ví như đại hải là sào huyệt nương náu của các chúng sanh thân thể to lớn, Bồ Tát cũng thế, là sào huyệt nương náu cho hết thảy đại tâm chúng sanh. Ví như biển cả chẳng có cùng tận, Bồ Tát cũng thế, vì hết thảy chúng sanh theo đúng lẽ thuyết pháp chẳng có cùng tận).

Chuẩn theo ý nghĩa của đoạn kinh văn ấy, tức là nói đến [công đức] của Phật. Vì sao biết? Nói “Chủng Trí nhất vị” và “xác chết kết lậu đều chẳng thể chứa”! Bồ Tát lưu Hoặc cho tới khi hết Hoặc, do chưa thành Nhất Thiết Chủng Trí. Nói “Bồ Tát” tức xét theo cái nhân mà đặt tên, hoặc có thể hiểu là bao gồm nhân quả. Do có mười nghĩa ấy, cho nên tán thán “giống như biển”. Nay kinh này xét theo ý nghĩa thứ ba, tức “nhất vị” giống như biển, những điều khác lược đi, chẳng nhắc tới. Nếu xét theo Đại Trang Nghiêm Luận nói: “Ví như biển cả, phát tâm tương ứng với Nhẫn Ba La Mật cũng giống như thế. Do đối với những kẻ đến trái nghịch, tâm bất động. Ví như đại địa, tối sơ phát tâm cũng giống như thế, do có thể sanh khởi và gìn giữ hết thảy Phật pháp. Ví như núi chúa, phát tâm tương ứng với Thiền Ba La Mật cũng giống như thế, chúng sanh chẳng thể động vì bất loạn”.

Trong luận ấy, có các thí dụ về Lục Độ, Tứ Nhiếp, Tứ Vô Lượng

v.v… Ở đây là thí dụ đại lược về điều thứ ba và thứ tư. “Như không” (Như hư không) tức là điều thứ ba “hư không giới tận” trong các câu nói về vô tận của kinh Thập Địa nhằm [khiến cho người nghe] liên tưởng các điều khác.

(Kinh) Ngã chi sở hữu chúng thiện nghiệp, nguyện đắc tốc thành Vô Thượng Tôn.

(經)我之所有眾善業，願得速成無上尊。

(Kinh: Tất cả các thiện nghiệp của con, nguyện mau được thành đấng Vô Thượng).

Tán rằng: Hai mươi lăm bài tụng kế đó là phát nguyện, chia thành hai phần:

- Năm bài tụng đầu là nguyện tự lợi và lợi tha.

- Hai mươi bài tụng sau đó chỉ là nguyện lợi tha.

Trong phần thứ nhất, lại chia thành hai phần:

- Ba bài tụng đầu là nguyện cầu quả.

- Hai bài tụng sau là nguyện cầu nhân.

Trong phần thứ nhất, tức nguyện cầu quả, lại gồm hai phần; nửa bài tụng ở đây chính là nguyện cầu quả tự lợi.

(Kinh) Quảng thuyết chánh pháp lợi quần sanh, tất linh giải thoát ư chúng khổ, hàng phục đại lực ma quân chúng, đương chuyển vô thượng chánh pháp luân. Cửu trụ kiếp số nan tư nghị, sung túc chúng sanh cam lộ vị, do như quá khứ chư tối thắng, Lục Ba La Mật giai viên mãn, diệt chư tham dục cập sân si, hàng phục phiền não trừ chúng khổ.

(經)廣說正法利群生，悉令解脫於眾苦，降伏大力魔軍眾，當轉無上正法輪。久住劫數難思議，充足眾生甘露味，猶如過去諸最勝，六波羅蜜皆圓滿，滅諸貪欲及瞋癡，降伏煩惱除眾苦。

(Kinh: Rộng nói chánh pháp lợi quần sanh, khiến đều giải thoát các nỗi khổ. Hàng phục bọn ma quân đại lực, sẽ chuyển chánh pháp luân vô thượng. Kiếp số trụ lâu khó nghĩ bàn, chúng sanh thấm đẫm vị cam lộ, như các đấng tối thắng xưa kia, sáu Ba La Mật đều viên mãn, diệt các tham dục và sân, si, hàng phục phiền não, trừ các khổ).

Tán rằng: Hai bài tụng rưỡi này là nguyện cầu quả lợi tha. Trong đó, nửa đầu bài tụng là nguyện khiến [cho chúng sanh] đắc Trạch Diệt, nửa bài tụng kế đó là nguyện hàng phục thiên ma, nửa bài tụng kế đó nguyện sẽ khiến [cho họ] đắc Niết Bàn, nửa bài tụng kế đó là nguyện khiến cho họ tu Lục Độ, nửa bài tụng kế đó nguyện khiến cho họ trừ sáu món chướng. Lời văn dễ hiểu!

(Kinh) Nguyện ngã thường đắc Túc Mạng Trí, năng ức quá khứ bách thiên sanh, diệc thường ức niệm Mâu Ni Tôn, đắc văn chư Phật thậm thâm pháp. Nguyện ngã dĩ tư chư thiện nghiệp, phụng sự vô biên tối thắng tôn, viễn ly nhất thiết bất thiện nhân, hằng đắc tu hành chân diệu pháp.

(經)願我常得宿命智，能憶過去百千生，亦常憶念牟尼尊，得聞諸佛甚深法。願我以斯諸善業，奉事無邊最勝尊，遠離一切不善因，恒得修行真妙法。

(Kinh: Nguyện con thường đắc Túc Mạng Trí, hay nhớ quá khứ trăm ngàn đời, cũng thường nghĩ nhớ đấng Mâu Ni, được nghe pháp chư Phật rất sâu. Nguyện con do các thiện nghiệp này, phụng sự vô biên đấng tối thắng, xa lìa hết thảy nhân chẳng lành, luôn được tu hành pháp chân diệu).

Tán rằng: Hai bài tụng kế đó là nguyện cầu nơi cái nhân. Đại lược có bốn nguyện:

- Nửa bài tụng đầu là nguyện cầu đắc Túc Mạng Trí.

- Nửa bài tụng kế tiếp là nguyện cầu lục niệm. Lục Niệm là niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên. Ở đây chỉ nêu ra hai điều.

- Nửa bài tụng kế đó là nguyện cầu bạn lành.

- Nửa bài tụng sau đó là cầu lìa ác, tu thiện.

(Kinh) Nhất thiết thế giới chư chúng sanh, tất giai ly khổ đắc an lạc, sở hữu chư căn bất cụ túc, linh bỉ thân tướng giai viên mãn.

(經)一切世界諸眾生，悉皆離苦得安樂，所有諸根不具足，令彼身相皆圓滿。

(Kinh: Chúng sanh trong hết thảy thế giới, thảy đều lìa khổ, được an lạc. Tất cả các căn chẳng trọn đủ, khiến họ thân tướng đều viên mãn).

Tán rằng: Hai mươi bài tụng tiếp theo đều chỉ nói về lợi tha. Có hai phần:

- Mười sáu bài tụng đầu là nguyện cho người khác đạt được cái quả thế gian.

- Bốn bài tụng kế đó là nguyện họ đắc quả xuất thế.

Trong phần thứ nhất, lại có hai tiểu đoạn:

- Mười bốn bài tụng đầu là nguyện đắc quả hiện tại.

- Hai bài tụng sau đó là nguyện đắc quả vị lai.

Trong cái quả hiện tại, lại chia thành hai phần:

- Bảy bài tụng đầu là nguyện khiến cho họ lìa khổ.

- Bảy bài tụng sau đó là nguyện khiến cho họ được vui.

Trong phần đầu lại có ba phần; đây là bài kệ tụng đầu tiên nêu chung chuyện dẹp khổ.

(Kinh) Nhược hữu chúng sanh tao bệnh khổ, thân hình luy sấu vô sở y, hàm linh bệnh khổ đắc tiêu trừ, chư căn sắc lực giai sung mãn.

(經)若有眾生遭病苦，身形羸瘦無所依，咸令病苦得消除，諸根色力皆充滿。

(Kinh: Nếu có chúng sanh bị bệnh khổ, thân hình còm cõi, không nương tựa, đều khiến bệnh khổ được tiêu trừ, các căn, sắc lực đều sung mãn).

Tán rằng: Năm bài tụng rưỡi kế tiếp nói riêng về chuyện lìa khổ. Có năm ý, bài tụng thứ nhất ở đây nói về chuyện dẹp trừ các nỗi khổ do bệnh tật.

(Kinh) Nhược phạm vương pháp đương hình lục, chúng khổ bức bách sanh ưu não, bỉ thọ như tư cực khổ thời, vô hữu quy y năng cứu hộ.

(經)若犯王法當刑戮 ，眾苦逼迫生憂惱 ，彼受如斯極

苦時，無有歸依能救護。

(Kinh: Nếu phạm phép vua sắp hành hình, các khổ bức bách sanh ưu não, lúc chịu khổ cùng cực như thế, cứu hộ kẻ không chỗ nương về).

Tán rằng: Ba bài tụng kế đó là điều thứ hai “dẹp trừ nỗi khổ do bị hành hình”, có hai ý. Bài tụng thứ nhất [trên đây] nêu ra ý “có khổ mà không ai cứu giúp”.

(Kinh) Nhược thọ tiên, trượng, già, tỏa hệ, chủng chủng khổ cụ thiết kỳ thân, vô lượng bách thiên ưu não thời, bức bách thân tâm vô tạm lạc, giai linh đắc miễn ư hệ phược, cập dĩ tiên trượng khổ sở sự, tương lâm hình giả đắc mạng toàn, chúng khổ giai linh vĩnh trừ tận.

(經)若受鞭杖枷鎖繫，種種苦具切其身，無量百千憂惱時，逼迫身心無暫樂。皆令得免於繫縛，及以鞭杖苦楚事，將臨刑者得命全，眾苦皆令永除盡。

(Kinh: Nếu bị roi, gậy, gông, xiềng trói, các thứ hình cụ đày đọa thân, lúc vô lượng trăm ngàn ưu não, bức bách thân tâm chẳng tạm vui, khiến đều thoát khỏi các trói buộc, cùng với roi, gậy, chuyện khổ sở. Sắp bị hành hình được toàn mạng, đều khiến các khổ vĩnh viễn hết).

Tán rằng: Hai bài tụng kế đó là nguyện đoạn trừ cho họ. Trong đó, một bài tụng rưỡi đầu tiên là nguyện lìa nỗi khổ “gông, xiềng, roi, gậy”. Nửa bài tụng sau đó là khiến cho họ lìa khỏi nỗi khổ tàn hại, đoạn mạng!

(Kinh) Nhược hữu chúng sanh cơ khát bức, linh đắc chủng chủng thù thắng vị, manh giả đắc thị, lung giả văn. Bả giả năng hành, á năng ngữ.

(經)若有眾生饑渴逼，令得種種殊勝味，盲者得視聾者聞，跛者能行瘂能語。

(Kinh: Chúng sanh nếu khổ vì đói khát, khiến được các thứ vị thù thắng, kẻ mù được thấy, điếc được nghe. Kẻ què đi được, câm nói được).

Tán rằng: Ở đây có hai ý:

- Điều thứ ba là khiến cho họ lìa nỗi khổ đói khát.

- Điều thứ tư là khiến cho họ lìa nỗi khổ do các căn chẳng đầy đủ.

(Kinh) Bần cùng chúng sanh hoạch bảo tạng, thương khố doanh dật vô sở phạp, giai linh đắc thọ thượng diệu lạc, vô nhất chúng sanh thọ khổ não.

(經)貧窮眾生獲寶藏，倉庫盈溢無所乏，皆令得受上妙樂，無一眾生受苦惱。

(Kinh: Chúng sanh bần cùng được kho báu, kho đụn đầy tràn chẳng thiếu khuyết, đều được hưởng diệu lạc bậc thượng, không chúng sanh nào bị khổ não).

Tán rằng: Tiếp đó là nửa đầu bài tụng [nói về điều] thứ năm “khiến cho họ lìa nỗi khổ bần cùng”; nửa sau bài tụng là kết lại chuyện thứ ba, tức chuyện lìa khổ.

(Kinh) Nhất thiết nhân thiên giai nhạo kiến, dung nghi ôn nhã, thậm đoan nghiêm, tất giai hiện thọ vô lượng lạc, thọ dụng phong nhiêu, phước đức cụ.

(經)一切人天皆樂見，容儀溫雅甚端嚴，悉皆現受無量樂，受用豐饒福德具。

(Kinh: Hết thảy người, trời đều thích thấy, dáng vẻ ôn nhã, rất đoan nghiêm, thảy đều hiện hưởng vô lượng lạc, thọ dụng dư dật, phước đức vẹn).

Tán rằng: Bảy bài tụng sau đó là “nguyện khiến cho người khác được hưởng sự vui sướng”. Có mười hai ý, ở đây gồm hai ý:

- Nửa bài tụng đầu là nói khiến cho họ được trời người kính trọng, yêu chuộng.

- Nửa sau bài tụng là nói về niềm vui do được các thứ trân ngoạn dư dật!

(Kinh) Tùy bỉ chúng sanh niệm kỹ nhạc, thừa diệu âm thanh giai hiện tiền, niệm thủy tức hiện thanh lương trì, kim sắc liên hoa phiếm kỳ thượng.

(經)隨彼眾生念妓樂，承妙音聲皆現前，念水即現清涼池，金色蓮華泛其上。

(Kinh: Chúng sanh nghĩ tới kỹ nhạc nào, âm thanh mầu nhiệm đều hiện tiền. Nghĩ nước, liền hiện ao thanh lương, hoa sen kim sắc rợp mặt nước).

Tán rằng: Ở đây có hai loại vui:

- Nửa đầu bài tụng [là nguyện khiến cho họ] hưởng niềm vui có được loại kỹ nhạc thuận theo ý họ nghĩ tưởng.

- Nửa bài tụng sau đó là niềm vui do đạt được ao chuôm tùy lòng mong mỏi.

(Kinh) Tùy bỉ chúng sanh tâm sở niệm, ẩm thực, y phục, cập sàng phu, kim, ngân, trân bảo, diệu lưu ly, anh lạc trang nghiêm giai cụ túc.

(經)隨彼眾生心所念，飲食衣服及床敷，金銀珍寶妙瑠璃，瓔珞莊嚴皆具足。

(Kinh: Tùy theo tâm chúng sanh nghĩ tưởng, thức ăn, y phục và giường, đệm, vàng, bạc, trân bảo, lưu ly đẹp, anh lạc trang nghiêm đều trọn đủ).

Tán rằng: Ở đây, có hai niềm vui:

- Nửa đầu bài tụng là khiến cho chúng sanh đạt được niềm vui tứ sự (thức ăn, quần áo, đồ trải nằm, thuốc men) thuận theo tâm nghĩ.

- Nửa sau bài tụng là khiến cho họ đạt được niềm vui nơi bảy báu, chuỗi ngọc, các vật trang nghiêm.

(Kinh) Vật linh chúng sanh văn ác hưởng, diệc phục bất kiến hữu tương vi, sở thọ dung mạo tất đoan nghiêm, các các từ tâm tương ái nhạo.

(經)勿令眾生聞惡響，亦復不見有相違，所受容貌悉端嚴，各各慈心相愛樂。

(Kinh: Chẳng để chúng sanh nghe tiếng ác, cũng lại chẳng thấy có chống trái, được hưởng dung mạo đều đoan nghiêm, ai nấy từ tâm yêu thích nhau).

Tán rằng: Ở đây, có hai niềm vui:

- Nửa đầu bài tụng là niềm vui sẽ được tiếng thơm và hòa thuận, êm ấm.

- Nửa sau bài tụng là nói tới niềm vui do đạt được sự đoan nghiêm, từ ái.

(Kinh) Thế gian tư sanh chư lạc cụ, tùy tâm niệm thời giai mãn túc, sở đắc trân tài vô lận tích, phân bố thí dữ chư chúng sanh.

(經)世間資生諸樂具，隨心念時皆滿足，所得珍財無悋惜，分布施與諸眾生。

(Kinh: Các lạc cụ sinh hoạt thế gian, hễ tâm nghĩ tưởng đều vẹn đủ, đạt được trân tài chẳng keo tiếc, chia sẻ, ban cho các chúng sanh).

Tán rằng: Ở đây, có hai niềm vui:

- Nửa đầu bài tụng là niềm vui khiến cho họ đạt được vật cụ tùy ý.

- Nửa sau bài tụng là khiến cho họ đạt được niềm vui chẳng tham, chuộng bố thí.

(Kinh) Thiêu hương, mạt hương, cập đồ hương, chúng diệu tạp hoa phi nhất sắc, mỗi nhật tam thời tùng thụ đọa, tùy tâm thọ dụng sanh hoan hỷ. Phổ nguyện chúng sanh hàm cúng dường, thập phương nhất thiết tối thắng tôn, tam thừa thanh tịnh diệu pháp môn, Bồ Tát, Độc Giác, Thanh Văn chúng.

(經)燒香末香及塗香，眾妙雜華非一色，每日三時從樹墮，隨心受用生歡喜。普願眾生咸供養，十方一切最勝尊，三乘清淨妙法門，菩薩獨覺聲聞眾。

(Kinh: Hương đốt, hương bột, và hương bôi, hoa đẹp nhiều màu, chẳng một sắc, mỗi ngày ba thời cây rụng xuống, tùy tâm hưởng thụ sanh hoan hỷ. Nguyện khắp chúng sanh đều cúng dường, mười phương hết thảy đấng tối thắng, diệu pháp môn thanh tịnh tam thừa, Bồ Tát, Độc Giác, các Thanh Văn).

Tán rằng: Ở đây có hai niềm vui:

- Bài tụng thứ nhất là khiến cho chúng sanh đạt được niềm vui “có hương, hoa tùy theo ý thích”.

- Bài tụng kế đó là khiến cho họ được hưởng niềm vui “cúng dường Tam Bảo”.

(Kinh) Thường nguyện vật xử ư ty tiện, bất đọa vô hạ bát nạn trung, sanh tại hữu hạ nhân trung tôn, hằng đắc thân thừa thập phương Phật, nguyện đắc thường sanh phú quý gia, tài bảo, thương khố giai doanh mãn, nhan mạo, danh xưng vô dữ đẳng, thọ mạng diên trường kinh kiếp số.

(經)常願勿處於卑賤，不墮無暇八難中，生在有暇人中尊，恒得親承十方佛，願得常生富貴家，財寶倉庫皆盈滿，顏貌名稱無與等，壽命延長經劫數。

(Kinh: Thường nguyện đừng ở chốn hèn hạ, chẳng đọa trong tám nạn chẳng nhàn. Luôn sanh chốn nhàn, Nhân Trung Tôn, thường được phụng sự mười phương Phật. Nguyện thường sanh trong nhà phú quý, của cải, kho đụn đều đầy ắp. Dung mạo, tiếng tăm không ai bằng, thọ mạng dài lâu trải kiếp số).

Tán rằng: Hai bài tụng kế đó là nguyện cho người khác đạt được cái quả trong vị lai, có năm phần:

- Nửa bài tụng đầu tiên là khiến cho họ đạt được niềm vui “chẳng sanh trong chỗ tám nạn”.

- Nửa bài tụng kế đó là khiến cho họ đạt được niềm vui “thường gặp Thế Tôn”.

- Nửa bài tụng kế đó là khiến cho họ đạt được niềm vui “thường sanh trong chốn phú quý”.

- Câu kế đó là khiến cho họ đạt được niềm vui “hình dáng đẹp đẽ, có thanh danh”.

- Câu kế đó là khiến cho họ đạt được niềm vui “thọ mạng dài lâu”.

(Kinh) Tất nguyện nữ nhân biến vi nam, dũng kiện, thông minh, đa trí huệ, nhất thiết thường hành Bồ Tát đạo, cần tu Lục Độ đáo bỉ ngạn.

(經)悉願女人變為男，勇健聰明多智慧，一切常行菩薩道，勤修六度到彼岸。

(Kinh: Đều nguyện nữ nhân biến thành nam, mạnh mẽ, thông minh, nhiều trí huệ, hết thảy thường hành Bồ Tát đạo, siêng tu Lục Độ tới bờ kia).

Tán rằng: Bốn bài tụng kế đó là [phát nguyện] khiến cho họ đạt được cái quả xuất thế, có sáu điều; ở đây, có hai điều:

- Nửa đầu bài tụng là khiến cho đạt được niềm vui “[sanh làm] thân nam, thông huệ”.

- Nửa bài tụng sau là khiến cho họ đạt được niềm vui “hành giác phẩm”.

(Kinh) Thường kiến thập phương vô lượng Phật, bảo vương thụ hạ nhi an xử, xử diệu lưu ly sư tử tòa, hằng đắc thân thừa chuyển pháp luân.

(經)常見十方無量佛，寶王樹下而安處，處妙瑠璃師子座，恒得親承轉法輪。

(Kinh: Thường thấy mười phương vô lượng Phật, an tọa dưới cội cây bảo vương, ngồi tòa sư tử diệu lưu ly, luôn được phụng sự, chuyển pháp luân).

Tán rằng: Ở đây có hai niềm vui:

- Nửa đầu bài tụng là khiến cho họ được niềm vui “thấy Phật xuất hiện”.

- Nửa sau bài tụng là khiến cho họ đạt được niềm vui “đích thân được nghe diễn nói pháp”.

(Kinh) Nhược ư quá khứ cập hiện tại, luân hồi tam hữu tạo chư nghiệp, năng chiêu khả yếm bất thiện thú, nguyện đắc tiêu diệt vĩnh vô dư. Nhất thiết chúng sanh ư hữu hải, sanh tử quyến võng kiên lao phược, nguyện dĩ trí kiếm vi đoạn trừ, ly khổ tốc chứng Bồ Đề xứ.

(經)若於過去及現在，輪迴三有造諸業，能招可厭不善趣，願得消滅永無餘。一切眾生於有海，生死羂網堅牢縛，願以智劍為斷除，離苦速證菩提處。

(Kinh: Hoặc trong quá khứ và hiện tại, luân hồi ba cõi, tạo các nghiệp, chuốc vời đường bất thiện đáng nhàm, nguyện vĩnh viễn diệt chẳng còn sót. Hết thảy chúng sanh trong biển hữu, lưới rập sanh tử trói buộc chắc, nguyện dùng gươm trí để đoạn trừ, lìa khổ, mau chứng chốn Bồ Đề).

Tán rằng: Ở đây có hai niềm vui:

- Bài tụng thứ nhất là khiến cho họ đạt được niềm vui “trừ khổ cho chính mình”.

- Bài tụng kế đó là khiến cho người khác đạt được niềm vui “trừ sanh tử”.

(Kinh) Chúng sanh ư thử Thiệm Bộ nội, hoặc ư tha phương thế giới trung, sở tác chủng chủng thắng phước nhân, ngã kim giai tất sanh tùy hỷ.

(經)眾生於此贍部內，或於他方世界中，所作種種勝福因，我今皆悉生隨喜。

(Kinh: Chúng sanh trong châu Thiệm Bộ này, hoặc từ thế giới nơi phương khác, đã tạo các nhân phước thù thắng, con nay đều sanh tâm tùy hỷ).

Tán rằng: Bài tụng này là điều thứ tư, tức tùy hỷ trong phần thứ ba “rộng sám nguyện”.

(Kinh) Dĩ thử tùy hỷ phước đức sự, cập thân ngữ ý tạo chúng thiện, nguyện thử thắng nghiệp thường tăng trưởng, tốc chứng vô thượng Đại Bồ Đề.

(經)以此隨喜福德事，及身語意造眾善，願此勝業常增長，速證無上大菩提。

(Kinh: Do chuyện phước đức tùy hỷ này, và thân, ngữ, ý tạo các thiện, nguyện thắng nghiệp này thường tăng trưởng, mau chứng vô thượng Đại Bồ Đề).

Tán rằng: Bài tụng này là điều thứ năm, tức Tứ Hồi Hướng, chính là phương tiện thứ bảy trong Thập Độ. Phương tiện có hai: Một là hồi hướng phương tiện, hai là bạt tế phương tiện (phương tiện cứu vớt); ở đây là hồi hướng phương tiện, dùng Hậu Đắc Trí làm Thể. Tuy câu trên có chữ “tín nguyện”, nhưng câu dưới hàm ý nói về phương tiện. Nếu không, có khác gì với phát nguyện trong phần trước? Trước đó, đã phát nguyện: Do tất cả các thiện nghiệp của con, nguyện được mau thành Vô Thượng Tôn rồi! Vì thế, ở đây là hồi hướng.

5.4.4.2.2.2.2.4. Nêu ra điều thù thắng, khuyên tu

(Kinh) Sở hữu lễ tán Phật công đức, thâm tâm thanh tịnh vô hà uế, hồi hướng phát nguyện phước vô biên, đương siêu ác thú lục thập kiếp.

(經)所有禮讚佛功德，深心清淨無瑕穢 ，回向發願福

無邊，當超惡趣六十劫。

(Kinh: Tất cả công đức lễ tán Phật, thâm tâm thanh tịnh không tỳ vết, hồi hướng phát nguyện phước vô biên, vượt thoát đường ác sáu mươi kiếp).

Tán rằng: Bốn bài tụng kế đó thuộc đoạn lớn thứ hai, chính là ý thứ tư trong đoạn lớn thứ hai, tức là “nêu ra điều thù thắng, khuyên tu”. Có năm phần, bài tụng thứ nhất này nói do tu các nghiệp trên đây, sẽ có thể vượt thoát đường ác.

(Kinh) Nhược hữu nam tử cập nữ nhân, Bà la môn đẳng chư thắng tộc, hiệp chưởng nhất tâm tán thán Phật, sanh sanh thường ức túc thế sự.

(經)若有男子及女人，婆羅門等諸勝族，合掌一心讚歎佛，生生常憶宿世事。

(Kinh: Nếu có nam tử và nữ nhân, Bà la môn, chủng tánh thù thắng, chắp tay một dạ tán thán Phật, đời đời thường nhớ chuyện đời trước).

Tán rằng: Bài tụng này nói rõ, do tu nghiệp trên đây, sẽ có thể đắc Túc Mạng.

(Kinh) Chư căn thanh tịnh thân viên mãn, thù thắng công đức giai thành tựu, nguyện ư vị lai sở sanh xứ, thường đắc nhân thiên cộng chiêm ngưỡng.

(經)諸根清淨身圓滿，殊勝功德皆成就，願於未來所生處，常得人天共瞻仰。

(Kinh: Các căn thanh tịnh, thân viên mãn, công đức thù thắng đều thành tựu, nguyện nơi sanh ra trong vị lai, thường được trời, người cùng chiêm ngưỡng).

Tán rằng: Nửa đầu bài tụng này nói rõ: Do tu nghiệp trên đây, được thân thù thắng, phước trọn vẹn. Nửa sau bài tụng nói sẽ được trời, người kính ngưỡng.

(Kinh) Phi ư nhất Phật, thập Phật sở, tu chư thiện căn kim đắc văn. Bách thiên Phật sở chủng thiện căn, phương đắc văn tư sám hối

pháp.

(經)非於一佛十佛所，修諸善根今得聞，百千佛所種善根，方得聞斯懺悔法。

(Kinh: Chẳng ở chỗ một hay mười Phật, tu các thiện căn nay được nghe. Gieo thiện căn nơi trăm ngàn Phật, mới được nghe pháp sám hối này).

Tán rằng: Nói rõ được nghe pháp này, liền được cúng dường nhiều vị Phật. Ý nói: Chỉ được lắng nghe mà còn từng cúng dường nhiều vị Phật, huống hồ nghe rồi tu hành. Chuyện này giống như kinh Bát Nhã và Pháp Hoa cùng khuyến tấn tu tập vậy.

5.4.4.3. Đức Thế Tôn tán thán, ấn khả

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn văn thử thuyết dĩ, tán Diệu Tràng Bồ Tát ngôn: “Thiện tai, thiện tai!”

(經)爾時，世尊聞此說已，讚妙幢菩薩言：善哉善 哉！

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn nghe lời ấy xong, tán thán Diệu Tràng Bồ Tát rằng: “Lành thay, lành thay!”)

Tán rằng: Từ đây trở đi là đoạn lớn thứ ba, tức “đức Thế Tôn tán thán, ấn khả”. Kinh văn chia thành ba phần. Đây là phần thứ nhất, tức tán thán.

(Kinh) Thiện nam tử! Như nhữ sở mộng, kim cổ xuất thanh tán thán Như Lai chân thật công đức, tịnh sám hối pháp, nhược hữu văn giả, hoạch phước thậm đa, quảng lợi hữu tình diệt trừ tội chướng.

(經)善男子！如汝所夢，金鼓出聲讚歎如來真實功德，并懺悔法，若有聞者，獲福甚多，廣利有情滅除罪障。

(Kinh: Thiện nam tử! Như ông mộng thấy cái trống bằng vàng phát ra tiếng tán thán công đức chân thật của Như Lai và pháp sám hối, nếu có người được nghe, sẽ đạt được phước rất nhiều, rộng lợi ích hữu tình, diệt trừ tội chướng).

Tán rằng: Kế đó là ấn khả. Trong phần kệ tụng trước đó, ngài

Diệu Tràng đã nói “do nghe pháp này mà diệt tội, được phước”, do sợ người khác chẳng tin, cho nên đức Phật ấn khả.

(Kinh) Nhữ kim ưng tri, thử chi thắng nghiệp, giai thị quá khứ tán thán, phát nguyện, túc tập nhân duyên, cập do chư Phật oai lực gia hộ. Thử chi nhân duyên, đương vị nhữ thuyết.

(經)汝今應知此之勝業，皆是過去讚歎發願，宿習因緣，及由諸佛威力加護。此之因緣，當為汝說。

(Kinh: Ông nay hãy nên biết nghiệp thù thắng này đều là do nhân duyên tán thán, phát nguyện, tu tập từ trước trong quá khứ, và do oai lực của chư Phật gia hộ, sẽ vì các ông nói nhân duyên ấy).

Tán rằng: Sau đó, hứa sẽ nói tới cái nhân của giấc mộng ấy, tức là [những điều sẽ được nói trong] phẩm Liên Hoa Dụ Tán.

5.4.4.4. Đại chúng hoan hỷ, phụng hành

(Kinh) Thời, chư đại chúng văn thị pháp dĩ, hàm giai hoan hỷ, tín thọ, phụng hành.

(經)時，諸大眾聞是法已，咸皆歡喜信受奉行。

(Kinh: Khi ấy, các đại chúng nghe pháp này xong, đều hoan hỷ, tin nhận, phụng hành).

Tán rằng: Đoạn lớn thứ tư là đại chúng hoan hỷ, phụng hành.