Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ

Đôi Nét Về Tam Tạng Pháp Sư Nghĩa Tịnh

Ngài Nghĩa Tịnh (635 713) là một vị cao tăng dịch kinh thời Đường, quê ở Trác huyện, tỉnh Hà Bắc (có thuyết nói Ngài là người Tế Châu, tức huyện Lịch Thành, tỉnh Sơn Đông), họ ngoài đời là Trương, tên tự là Văn Minh. Ngài xuất gia từ bé, bẩm tánh thông minh, mẫn tiệp, tham học trọn khắp các bậc danh đức, xem rộng khắp các sách vở. Từ lúc mười lăm tuổi, Ngài đã ngưỡng mộ công tích sang Tây Trúc cầu đạo của các vị Pháp Hiển và Huyền Trang. Ngài thọ Cụ Túc Giới lúc hai mươi tuổi nơi ngài Huệ Trí. Sau khi thọ giới, Ngài chuyên tâm học Giới Luật từ các bản sớ giải của hai vị Đạo Tuyên và Pháp Lệ suốt năm năm. Kế đó, học các bộ Đối Pháp, Tập Luận, và Nhiếp Luận tại Lạc Dương. Lại sang Trường An học Câu Xá và Duy Thức. Năm Hàm Thuần thứ hai (671), do được Phùng Hiếu Thuyên là quan cai trị Yểm Châu (nay là huyện Bình Nam, tỉnh Quảng Tây) tài trợ, Ngài từ Quảng Châu theo đường biển, vượt qua Thất Lợi Phất Thệ (tức Palembang thuộc đảo Sumatra) hiện thời, đến tiểu quốc Đam Ma Lê Để của Ấn Độ vào tháng Hai năm Hàm Thuần thứ tư (673). Ngài lưu lại đó một năm để học tiếng Phạn với một vị tăng Trung Hoa là ngài Đại Thừa Đăng.

Ngài lần lượt chiêm bái các thánh tích như núi Linh Thứu, núi Kê Túc, Lộc Dã Uyển, Kỳ Viên tinh xá v.v… Sau đó, siêng năng học tập tại chùa Na Lan Đà suốt mười một năm, chuyên dụng công nơi Du Già, Trung Quán, Nhân Minh và Câu Xá. Sau đấy, Ngài trở lại Sumatra, tu học thêm bảy năm nữa. Hơn ba mươi năm sau, Ngài mới trở về nước. Ngài đem hơn bốn trăm bộ kinh tiếng Phạn và ba trăm viên xá lợi đến Lạc Dương. Vũ Hậu (Vũ Tắc Thiên) đích thân ra ngoài cửa Đông kinh thành để đón tiếp, sắc truyền Ngài trụ tích tại chùa Phật Thọ Ký. Sau đó, Ngài tham dự dịch trường để dịch kinh Hoa Nghiêm bản mới (bản Bát Thập Hoa Nghiêm), cũng như dịch thuật các kinh sách về giới luật, Duy Thức, Mật giáo… sang tiếng Hán. Từ năm Thánh Lịch thứ hai (699) đến năm Cảnh Vân thứ hai (711), suốt mười hai năm, Ngài đã dịch được năm mươi sáu bộ kinh, hơn hai trăm ba mươi quyển. Trong số đó, kinh sách về Luật Tông chiếm phần lớn. Các bộ luật được lưu truyền hiện thời đại đa số do Ngài dịch. Kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương được dịch trong khoảng thời gian từ năm 700 đến năm 703. Ngài cùng với các vị Cưu Ma La Thập, Chân Đế, và Huyền Trang được xưng tụng là “tứ đại dịch kinh gia”.

Ngoài việc dịch thuật, Sư cũng thường dùng những điều trọng yếu trong luật tạng để dạy bảo hậu học. Những lời Sư giảng dạy được lưu truyền rất mạnh tại Lạc Dương. Ngài còn biên soạn bộ Nam Hải Ký Quy Truyện gồm bốn quyển, Đại Đường Tây Vực Cầu Pháp Cao Tăng Truyện (hai quyển), và truyền dạy cách bính âm của Ấn Độ (tức là dùng hai chữ đã biết âm đọc để ghép lại hòng ghi âm một chữ Hán). Các trước tác của Ngài chứa đựng rất nhiều thông tin quý báu về xã hội, phong tục, tập quán v.v… của xã hội Ấn Độ thời đó. Ngài thị tịch vào tháng Giêng năm Tiên Thiên thứ hai (713), thọ bảy mươi chín tuổi, được dựng tháp thờ tại Long Môn thành Lạc Dương.

* Đôi nét về ngài Huệ Chiểu

Ngài Huệ Chiểu (651 714) là một vị tăng lỗi lạc thuộc Pháp Tướng Tông đời Đường, người xứ Truy Xuyên thuộc Truy Châu (tỉnh Sơn Đông), không rõ họ ngoài đời. Ngài còn được gọi là Truy Châu đại sư, thông huệ từ bé. Xuất gia khi mười lăm tuổi, Sư luôn giữ giới luật nghiêm cẩn, người đương thời gọi Sư là Chiểu xà lê. Thoạt đầu, Ngài theo học với ngài Huyền Trang; sau đó, theo học Duy Thức với ngài Khuy Cơ, đạt được áo chỉ và chân truyền của thầy. Sau khi ngài Khuy Cơ đã mất, do sư Viên Trắc soạn Duy Thức Luận Sớ đả phá học thuyết của ngài Khuy Cơ, ngài Huệ Chiểu bèn viết Thành Duy Thức Luận Liễu Nghĩa Đăng để phá thuyết ấy, hiển lộ thật nghĩa của Pháp Tướng Tông. Trước sau, Ngài cùng các vị Nghĩa Tịnh và Bồ Đề Lưu Chí tham gia đạo tràng dịch kinh, đảm nhiệm vai trò chứng nghĩa và san nhuận bản dịch. Ngài còn biên soạn Năng Hiển Trung Biên Huệ Nhật Luận (bốn quyển), Nhân Minh Nhập Chánh Lý Luận Nghĩa Toản Yếu (một quyển), Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ, Pháp Hoa Huyền Tán Nghĩa Quyết, Nhân Minh Nhập Chánh Lý Luận Nghĩa Đoạn. Ngài cùng với ngài Khuy Cơ và Trí Châu được xưng tụng là tam tổ của Duy Thức Tông.

Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ Quyển thứ nhất

Đấng điều ngự ba cõi,

Ba đức thảy vẹn toàn.

Độ các loài quần sanh,

Từ trong pháp đã chứng.

Diễn giảng pháp chân thật,

Các pháp môn sâu mầu.

Thánh hiền tăng theo học,

Tịnh tín, tâm quy kính.

Con nay ca ngợi kinh,

Hoằng pháp lợi mình, người.

Hồi hướng đại Bồ Đề,

Cùng sanh lên Diệu Giác.

Ba nghiệp kiền thành lễ,

Ngưỡng mong đều gia hộ.

Để giải thích kinh này, trước hết dùng năm môn phân biệt:

Một, trần thuật cái nhân phát khởi của kinh.

Hai, nêu rõ Tông và Thể của kinh.

Ba, nêu ra thời và lợi ích của kinh.

Bốn, biện định vì sao kinh có tên gọi như thế.

Năm, dựa theo kinh văn mà chia thành từng khoa để giải thích.

1. Cái Nhân Phát Khởi Của Kinh

Lại chia thành hai phần:

Một, nguyên nhân phát khởi chung.

Hai, nguyên nhân phát khởi riêng.

“Chung” chính là cùng chung (tương đồng) với các kinh; “riêng” là chỉ hạn cuộc trong giáo pháp này.

1.1. Nguyên nhân phát khởi chung

Hết thảy các đức Như Lai lìa các phân biệt, tâm chứng biển Định, trí bằng với Như Như, vật (chúng sanh, cũng như các pháp) và ngã đều mất, hình và âm thanh cùng vắng lặng. Nhưng do nguyện đã tu trước kia cảm vời cơ duyên dường như tấm gương tròn hiện bóng, tựa hang trống dội lại tiếng vang. Vì thế, có chuyện ứng hóa, hiện hình tích, vang rền các thứ âm thanh thuận theo từng loài [chúng sanh]. Giáo tuy ngàn muôn sai khác, duyên để dấy lên chỉ có hai:

Một, do lưu xuất từ lòng đại bi của Như Lai.

Hai, do sự ưa muốn của hữu tình cảm vời.

Nhưng trong các giáo, sẽ tùy ý nêu ra [cái duyên khởi lên của mỗi giáo] không nhất định [phải có đủ cả hai duyên ấy]. Như trong kinh Vô Lượng Nghĩa, chỉ nêu ra cái duyên được cảm vời bởi sự ưa muốn của chúng sanh. Vì thế, kinh ấy có nói: “Pháp vô lượng giả, dĩ chư chúng sanh tánh dục vô lượng giáo, kỳ sở thuyết pháp diệc phục vô lượng” (Pháp vô lượng là vì tánh chúng sanh ưa muốn vô lượng giáo pháp, cho nên pháp được nói ra cũng là vô lượng). Quyển một của kinh Pháp Hoa chép: “Ngã kim diệc phục như thị, tri chư chúng sanh hữu chủng chủng dục, thâm tâm sở trước. Tùy kỳ bổn tánh, dĩ chủng chủng nhân duyên, thí dụ, ngôn từ, phương tiện lực cố, nhi vị thuyết pháp” (Ta nay cũng giống như thế, biết các chúng sanh có các thứ ưa muốn, thâm tâm đắm chấp, bèn thuận theo bổn tánh của họ, dùng các thứ nhân duyên, thí dụ, ngôn từ, và sức phương tiện để vì họ thuyết pháp). Phẩm Mộng Kiến Sám Hối trong kinh này nói: “Trụ thọ bất khả tư nghị kiếp, tùy cơ thuyết pháp lợi quần sanh” (Trụ trong thọ mạng chẳng thể nghĩ bàn kiếp, tùy theo căn cơ mà thuyết pháp hòng lợi lạc các chúng sanh). Trong Nhiếp Luận, ngài Thiên Thân lại dựa theo lòng từ bi mà nói: “Mười hai bộ loại kinh lưu xuất từ lòng đại bi”. Trong bộ Nhiếp Luận của ngài Vô Tánh, do xét theo căn cơ và tánh tình [của chúng sanh] mà nói: “Do sức thiện căn và thức tâm của chính mình mà khởi lên”. Sách Nhị Thập Duy Thức nói gộp chung các nhân phát khởi bằng bài kệ như sau: “Triển chuyển tăng thượng lực, nhị thức thành quyết định” (Sức lần lượt tăng thượng, hai thức thành quyết định). Giải rằng: “Do các tương tục thức sai khác, khiến cho các thức tương tục và sai biệt khác sanh ra”. Đó chính là nói “tương tục” là thân, “sai biệt” là giáo. Điều này có nghĩa là do thức nơi Phật thân hiện ra, danh, cú, nghĩa, khiến cho người nghe sanh khởi thức, danh, cú, nghĩa. Đó là do căn cơ của chúng sanh đã chín muồi, cho nên có thể cảm, lòng đại bi của Như Lai sẽ có thể ứng, phần nhiều [cái nhân phát khởi một bộ kinh] là vì lòng đại bi lợi tha vậy!

Lại có hai duyên:

Một là vì [khiến cho] pháp trụ thế lâu dài.

Hai là vì lợi ích hữu tình.

Quyển thứ nhất của kinh Pháp Hoa có nói: “Chủng chủng nhân duyên dĩ vô lượng dụ chiếu minh Phật pháp, khai ngộ chúng sanh” (Do các thứ nhân duyên, dùng vô lượng thí dụ để soi tỏ Phật pháp, nhằm khai ngộ chúng sanh). “Soi tỏ Phật pháp” chính là để khiến cho pháp được trụ thế lâu dài, tức là đại trí. “Khai ngộ chúng sanh” chính là lợi ích hữu tình, tức là đại bi. Kinh này cũng thế, phẩm Sám Hối nói: “Trụ thọ bất khả tư nghị kiếp, tùy cơ thuyết pháp lợi quần sanh” (Trụ trong thọ mạng chẳng thể nghĩ bàn kiếp, tùy theo căn cơ mà thuyết pháp để lợi ích các chúng sanh). Đại bi thì như trong phẩm Phó Chúc đã nói: “Nhữ đẳng thùy năng phát tâm thủ hộ, quảng tuyên, lưu bố, năng linh chánh pháp cửu trụ thế gian?” (Các ông ai có thể phát tâm thủ hộ, rộng nói, lưu truyền, khiến cho chánh pháp có thể tồn tại lâu dài trong thế gian?); đó là đại trí. Hoặc có thể hiểu “khiến cho chánh pháp tồn tại lâu dài” hòng lợi ích hữu tình chính là đại bi. Hoặc có thể hiểu là “vì lợi ích quần sanh mà khiến cho chánh pháp được trụ thế dài lâu” chính là đại trí. Cũng khiến cho người nghe tu tập hai thứ lợi ích: Khiến cho pháp trụ thế lâu dài là tu tự lợi; vì lợi ích hữu tình là tu lợi tha. Quyển tám mươi hai của bộ Du Già Sư Địa Luận chép: “Nếu trọn đủ năm phần thuyết pháp như thế, sẽ như năm phần âm nhạc, khiến cho ta lẫn người đều sanh niềm hỷ lạc to lớn. Lại có thể dẫn phát lợi ích cho ta lẫn người”. Giải thích năm phần ấy thì như trong Nhân Vương Bát Nhã Sớ đã nói cặn kẽ!

Lại có ba duyên:

Một là khiến [người nghe] sanh lòng ưa thích.

Hai là khiến cho họ tu hành.

Ba là khiến cho họ đoạn chướng.

Tức là nêu rõ: Chúng sanh muốn nghe pháp, chẳng ngoài ba loại:

Một là mong cầu cái quả thù thắng và lợi lạc hữu tình.

Hai là hạnh để tu tập.

Ba là trừ chướng.

Như trong kinh Bát Nhã, ngài Thiện Hiện (Tu Bồ Đề) đã thưa hỏi rằng: “Chư hữu phát thú Bồ Tát thừa giả, vân hà trụ?” (Có những người đã phát tâm hướng đến Bồ Tát thừa thì hãy nên trụ như thế nào?) v.v… [Do vậy, chúng ta] biết rõ rằng: Phát tâm tiến nhập các thừa khác cũng có ba loại [mong cầu như vừa nói trên đây. Chẳng hạn như]: Nhân thiên thừa tuy chẳng đoạn chủng tử [phiền não sanh tử luân hồi], nhưng cũng có thể chế phục tam ác đạo chướng, được sanh trong trời, người. Vì thế, [mỗi thừa] đều có ba [loại mong cầu khi nghe pháp]; đó là do căn cơ cảm vời.

Lại có bốn duyên:

Một là mong khiến cho người chưa lìa khổ được lìa khổ.

[Hai là] mong làm cho người chưa được vui sướng sẽ được vui sướng,

[Ba là] muốn khiến cho người chưa thể phát tâm đoạn ác tu thiện sẽ đoạn ác tu thiện.

[Bốn là] nguyện cho người chưa thành Phật sẽ sớm thành Phật.

Đấy là do bi nguyện. Vì thế, trong quyển thứ ba của kinh Pháp Hoa có nói: “Vị độ giả linh độ” (Khiến cho người chưa được độ sẽ được độ), “độ” có nghĩa là “lìa khổ”. “Vị giải giả linh giải” (Khiến cho người chưa hiểu sẽ được hiểu), “giải” có nghĩa là đoạn ác tu thiện. “Vị an giả linh an” (Khiến cho người chưa an sẽ được an), “an” có nghĩa là “đạt được vui sướng”. “Vị Niết Bàn giả linh đắc Niết Bàn” (Người chưa đắc Niết Bàn sẽ đạt được Niết Bàn), tức là ý nghĩa “nguyện cho người chưa thành Phật sẽ thành Phật”. Đó chính là vâng theo thứ tự của Tứ Hoằng Thệ Nguyện để hóa độ chúng sanh. Quyển thứ ba kinh Pháp Hoa chép: “Chúng sanh thường khổ não, manh minh vô đạo sư, bất thức khổ tận đạo, bất tri cầu giải thoát” (Chúng sanh thường khổ não, mù tối, không người dạy, chẳng biết đạo hết khổ, chẳng biết cầu giải thoát). Cho đến nói: “Kim Phật đắc tối thượng, an ổn vô lậu đạo, ngã đẳng cập thiên nhân, vi đắc tối đại lợi” (Nay Phật đắc tối thượng, đạo vô lậu an ổn, chúng con và trời, người, đạt được lợi lớn nhất). Điều này có nghĩa là: “Thường khổ não” là Khổ Đế. “Mù tối, không có thầy dạy” chính là Tập Đế. “Chẳng biết đạo hết khổ” chính là Đạo Đế, chẳng biết cầu Giải Thoát Diệt Đế. Đó là nói rõ trước kia chẳng hiểu biết, nay do Phật xuất thế, chỉ dạy khai ngộ, khiến cho chúng con thông hiểu, khiến cho chúng con biết Khổ, đoạn Tập, chứng Diệt, tu Đạo.

Lại có năm duyên như quyển hai của kinh Tư Ích đã nói: “Nhược nhân năng ư Như Lai sở thuyết văn tự, ngôn thuyết, chương cú thông đạt tùy thuận” (Nếu ai có thể đối với văn tự, lời lẽ, câu kệ do Như Lai đã nói mà thông đạt, tùy thuận) cho đến “năng tri Như Lai dĩ hà thuyết pháp, dĩ hà tùy nghi thuyết, dĩ hà phương tiện thuyết, dĩ hà pháp môn thuyết, dĩ hà đại bi thuyết. Phạm Thiên! Nhược Bồ Tát năng tri Như Lai dĩ thị ngũ lực thuyết, thị Bồ Tát năng tác Phật sự” (Có thể biết Như Lai dùng gì để thuyết pháp, dùng gì để nói thuận theo cơ nghi, dùng phương tiện nào để nói, dùng pháp môn nào để nói, dùng đại bi gì để nói. Này Phạm Thiên! Nếu Bồ Tát có thể biết Như Lai dùng năm sức ấy để nói, vị Bồ Tát ấy có thể làm Phật sự). “Dùng gì để thuyết pháp” tức là bàn về Pháp Thể. “Dùng gì để tùy thuận cơ nghi”, chính tùy thuận tương ứng căn cơ. “Dùng phương tiện gì” tức là chỉ dạy khiến cho [người nghe] được lợi ích, hoan hỷ. Đối với những thứ chẳng thể gọi tên hay nói năng mà phương tiện nói các thứ thiện xảo v.v… “Dùng pháp môn gì” tức là đối với một pháp mà biện luận các môn. “Dùng đại bi gì” tức là nói tới ba mươi hai loại đại bi. Chẳng hạn như nói “các pháp vô ngã” nhưng chúng sanh chẳng thể tín giải, ngay khi đó, Như Lai bèn dấy lòng đại bi, nói sao cho họ tin hiểu. Nói rộng thì như thế đó.

Bốn duyên đầu tiên [trong năm duyên được nói trong kinh Tư Ích] chính là đại trí, duyên thứ năm tức là đại bi. Lại nữa, bốn duyên đầu là “sở khởi” (cái được phát khởi), còn duyên thứ năm là “năng khởi” (cái có thể phát khởi). Đấy chính là chúng sanh là “năng cảm” (người tạo ra sự cảm vời), Như Lai là “năng ứng” (người có thể ứng hiện). Do chúng sanh tuy mê muội, ngu si, chẳng tin, chẳng hiểu, nhưng có thiện căn cảm vời Phật thuyết pháp cho họ. Nếu như đối với pháp được nói trong kinh này, chúng sanh chẳng thể tin hiểu, đức Phật liền dấy lòng đại bi, vì họ diễn nói [sao cho họ sẽ thấu hiểu]. Chẳng hạn như họ chẳng thể hiểu biết thọ mạng của Như Lai, Như Lai sẽ thương xót, vì họ giảng giải. Cứ chuẩn theo đó, sẽ biết là có bao nhiêu loại đại bi. Ba môn trên đây thuộc loại “xét theo văn tự mà phân biệt”, sợ rườm rà nên chẳng nêu ra.

Lại có sáu duyên, như trong Bát Nhã Luận của ngài Vô Trước đã viết: “Vì lẽ nào mà thượng tọa Tu Bồ Đề thưa hỏi? Giải rằng: Có sáu nhân: Vì đoạn nghi, vì dấy khởi tín tâm, vì nhập pháp sâu, vì chẳng thoái chuyển, vì sanh hoan hỷ, vì chánh pháp tồn tại lâu dài. Do vậy, lời đáp của đức Thế Tôn cũng vì sáu điều ấy”. Lời giải thích trong luận ấy hàm ý: Nếu có kẻ hoài nghi, thì sẽ được đoạn nghi. Nếu có kẻ đã đoạn nghi mà tâm ưa phước đức, nhưng cái tâm chưa thành tựu. [Chẳng hạn như] các vị Bồ Tát nghe “có nhiều phước đức”, bèn đối với kinh Bát Nhã khởi tâm tín giải. Người đã thành tựu cái tâm, do nhập nghĩa rất sâu, đã đạt được “chẳng tự khinh rẻ”, nhưng do tham thọ trì, tu hành có nhiều công đức, sẽ chẳng còn thoái chuyển nữa. Người đã đắc thuận nhiếp và tịnh tâm, do đối với pháp bèn tự nhập và sanh hoan hỷ, sẽ có thể khiến cho giáo pháp Đại Thừa tồn tại lâu dài trong tương lai.

Điều ấy có nghĩa là: Vì người tu tập, an trụ, chế phục, nhưng còn có lòng nghi, bèn thỉnh [đức Thế Tôn] thuyết pháp để trừ nghi. Tuy được trừ nghi, tâm ưa thích phước đức, nhưng căn cơ chưa chín muồi, đối với kẻ cho rằng “thọ trì, đọc tụng kinh này không có nhiều công đức”, bèn nói so sánh, [hòng chỉ rõ] “trì kinh sẽ có nhiều phước” khiến cho họ sanh tín giải. Người đã sanh tín giải, tâm thành tựu, có thể nhập giải nghĩa rất sâu. Đã nhập nghĩa sâu, sẽ tự biết [chính mình] có thể tu hành đắc quả, chẳng tự khinh rẻ chính mình, tham nhiều công đức, [do vậy, sẽ] tu hành, thọ trì, cho nên chẳng còn bị thoái chuyển. Chẳng thoái chuyển đã lâu, đạt tới địa vị quyết trạch, sẽ dần dần nhập Kiến Đạo, được gọi “đắc thuận nhiếp và tịnh tâm”. Do đối với pháp tự ngộ, và thấy người khác tiến nhập bèn sanh hoan hỷ, cho nên có thể khiến cho Phật pháp tồn tại lâu dài chẳng diệt.

Nay trong kinh này cũng có sáu nghĩa:

1) Trong phẩm Như Lai Thọ Lượng, Diệu Tràng Bồ Tát nói: “Diệc phục tư duy Thích Ca Như Lai vô lượng công đức, duy ư thọ mạng, sanh nghi hoặc tâm. Vân hà đoản xúc, duy hữu bát thập niên?” (Cũng lại tư duy vô lượng công đức của Thích Ca Như Lai, chỉ là đối với thọ mạng của Ngài bèn sanh tâm ngờ vực, cớ sao ngắn ngủi, chỉ có tám mươi năm?) Bốn đức Phật bèn vì [Diệu Tràng Bồ Tát] giảng nói. Đó chính là “hễ có nghi bèn khiến cho đoạn nghi”.

2) Lại nữa, phần kinh văn sau đó có nói: “Ư bách thiên đại kiếp tu hành Lục Độ, nhi vô phương tiện, bất như văn thử kinh sở sanh phước” (Trong trăm ngàn đại kiếp tu hành Lục Độ mà chẳng có phương tiện, chẳng bằng phước sanh ra do nghe kinh này). Trong phẩm Vô Nhiễm Trước Đà La Ni lại nói: “Nhược A tăng xí da tam thiên đại thiên thế giới, mãn trung thất bảo, phụng thí chư Phật, cập dĩ thượng diệu y phục, ẩm thực, chủng chủng cúng dường kinh vô số kiếp. Nhược phục hữu nhân, ư thử Đà la ni, nãi chí nhất cú năng thọ trì giả, sở sanh chi phước bội đa ư bỉ” (Nếu [có người] dùng bảy báu chứa đầy ắp trong A tăng kỳ tam thiên đại thiên thế giới để dâng thí chư Phật, và dùng các thứ y phục, thức ăn tốt đẹp nhất, cúng dường các thứ trải qua vô số kiếp. Và nếu lại có một người khác có thể thọ trì Đà la ni này, tối thiểu là một câu, sẽ sanh ra phước đức nhiều gấp bội người kia). Có nghĩa là tâm người ấy hạn cuộc trong ưa thích phước đức, nhưng căn cơ chưa chín muồi, cho rằng “trì kinh này chẳng có nhiều công đức”. Vì vậy, [đức Phật] nói so sánh, [hòng chỉ rõ] “phước do trì kinh rất nhiều”, khiến cho người ấy sanh tín giải, thọ trì, đọc tụng.

3) Như trong phẩm Không Tánh có nói: “Thời chư đại chúng văn Phật thuyết thử thậm thâm Không tánh, hữu vô lượng chúng sanh tất năng liễu đạt Tứ Đại, Ngũ Uẩn tánh câu Không, lục căn, lục cảnh vọng sanh hệ phược” (Khi đó, đại chúng nghe đức Phật nói tánh Không rất sâu ấy, có vô lượng chúng sanh đều có thể liễu đạt tánh của Tứ Đại và Ngũ Uẩn đều là Không, [hiểu rõ chính mình] đã hư vọng tự sanh trói buộc trong sáu căn và sáu cảnh) v.v... tức là có thể tiến nhập và hiểu nghĩa rất sâu.

4) Phẩm Y Không Mãn Nguyện nói: “Hữu tam thiên ức Bồ Tát ư A Nậu Bồ Đề đắc bất thoái chuyển” (Có ba ngàn ức Bồ Tát đã được chẳng thoái chuyển nơi Vô Thượng Chánh Giác), tức là đã nhập pháp sâu, biết chính mình tự có thể tu hành đắc quả, chẳng khinh rẻ chính mình, chẳng tham công đức, thọ trì chẳng lui sụt.

5) Phẩm Không Tánh nói: “Nguyện xả luân hồi, chánh tu xuất ly, thâm tâm khánh hỷ, như pháp phụng trì” (Nguyện bỏ luân hồi, chân chánh tu hạnh thoát lìa, tâm vui mừng sâu xa, phụng trì đúng như pháp), đó chính là “đã đắc thuận nhiếp nơi bốn thiện căn”. Vì sao biết? Đã nói là “nguyện xả luân hồi”, rõ ràng là chưa đăng địa (chứng nhập Sơ Địa).

6) Lại nói “chánh tu xuất ly, thâm tâm khánh hỷ”, tức là cầu trụ Chân Thắng Nghĩa Tánh trong Duy Thức thì gọi là “chánh tu xuất ly”. Do thích siêng gắng, nên tâm vui mừng sâu xa. Phẩm Tịnh Địa Đà La Ni nói: “Thuyết thị pháp thời, tam vạn ức Bồ Tát Ma Ha Tát đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn” (Lúc nói pháp ấy, ba vạn ức Bồ Tát Ma Ha Tát đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn). Phẩm Y Không Mãn Nguyện nói: “Vô số quốc vương, thần nhân viễn trần ly cấu, đắc pháp nhãn tịnh” (Vô số quốc vương và bầy tôi được xa lìa trần cấu, đạt được pháp nhãn thanh tịnh). Đấy chính là “nhập tịnh địa”. Do tự hoan hỷ và thấy người khác tiến nhập cũng hoan hỷ, cho nên cũng có thể khiến cho chánh pháp trụ thế lâu dài. Như trong các phẩm sau, người nguyện lưu thông đều thuộc về loại này. Do vậy, cũng trở thành ý nghĩa “chuyển pháp luân”. Vì sao? Do nghe pháp đã trừ nghi, được tiến nhập, cho đến được thành tựu thánh quả, thành tựu sơ chuyển (chuyển pháp luân lần đầu). Trông thấy người khác tiến nhập, tâm sanh hoan hỷ, lại khiến cho chánh pháp tồn tại và truyền bá lâu dài, tức là khiến cho người khác trừ nghi, nhập pháp, cho đến đắc thánh quả. Vì thế, được gọi là “chuyển pháp luân”.

Lại xét theo tám nghĩa, tức là “muốn nói đại pháp” v.v… Đối với các ý nghĩa ấy, cứ chuẩn theo sự dẫn giải. [Ở đây, chỉ] nêu đại lược đôi chút, các nghĩa khác cứ chuẩn theo đó mà suy ra. Trên đây là [luận định về] nguyên nhân phát khởi chung [của bộ kinh này].

1.2. Nguyên nhân phát khởi riêng

Dựa theo cách giải thích về cái nhân phát khởi của một bộ kinh trong Trí Độ Luận thì pháp được nói trong một bộ kinh chính là cái nhân phát khởi. Như nói đến thọ lượng, ba thân sai biệt, sám hối, tịnh địa, mỗi một pháp như thế đều là cái nhân phát khởi riêng biệt. Nhưng đối với văn nghĩa được bao hàm trong lời thuyết pháp của đức Phật, mỗi văn nghĩa đều hiển lộ vô lượng nghĩa.

Nay tôi nêu đại lược sáu nghĩa:

Một, nói đến cái quả vô lậu Bồ Đề Niết Bàn.

Hai, trừ khử cái nhân bất thiện.

Ba, khiến cho thân thoát khỏi quả báo bất thiện.

Bốn, khiến cho [người nghe pháp sẽ] tu cái nhân vô lậu Bồ Đề Niết Bàn.

Năm, khiến cho [người nghe] tu nhân lành hữu lậu.

Sáu, khiến cho [người nghe] đạt được niềm vui trong cõi nhân thiên và sự thù thắng nơi cái quả vô lậu thế gian và xuất thế gian.

Chư Phật xuất thế vì đại sự ấy; do đó, trước hết nói cho họ (chúng sanh đáng được hóa độ) ưa thích. Kế đó, muốn cho họ cầu học, dạy họ sám hối để trừ bỏ cái nhân bất thiện. Cái nhân bất thiện đã mất thì cái quả bất thiện sẽ diệt. Nếu không, chẳng thể cầu cái quả vô thượng. Đã sám hối trừ diệt nhân quả bất thiện đó; tiếp đó, phải nên tu tập cái nhân của cái quả vô lậu. Nhưng trong cái nhân ấy, có duyên nhân và chánh nhân, tức là hạnh hữu lậu, trợ duyên vô lậu, và chánh nhân hữu lậu. Kế đó, nói tới điều thứ năm là cái nhân hữu lậu: Do cái nhân hữu lậu mà đạt được quả báo vui sướng trong cõi trời, người. Theo thứ tự, nói đến điều thứ sáu là cái quả hữu lậu.

Lại nữa, do các hữu tình chủng tánh sai biệt, cho nên có [khái niệm] “Đại Thừa tánh” để nói về hai nghĩa trước (quả vô lậu Niết Bàn và trừ khử cái nhân bất thiện), “quyết định Tiểu Thừa” và “vô chủng tánh” để nói về hai môn sau (tu nhân lành hữu lậu và đạt được niềm vui nơi nhân thiên). Lại nữa, người tu lâu sẽ có thể đạt được hai môn đầu (tức quả vô lậu Niết Bàn và trừ khử cái nhân bất thiện), kẻ mới tu sẽ có thể đạt được hai môn sau (tu nhân lành hữu lậu và đạt được niềm vui nơi nhân thiên). [Tu tập để cái thân thoát khỏi] nhân quả bất thiện áp dụng cho cả hai đằng, vì hữu tánh hay vô tánh, và tu lâu hay mới đây đều có thể hành. Lại nữa, nếu trước hết chẳng sám hối cái nhân bất thiện, sẽ chẳng thể phát tâm duyên theo Vô Thượng Giác được!

Ở đây, tôi đại lược dựa theo cái nhân phát khởi được nói trong kinh Lục Môn Đà La Ni [để biện định]: Phẩm Thọ Lượng và phẩm Tam Thân nói về cái quả vô lậu, phẩm Sám Hối và Diệt Chướng nói về chuyện trừ bỏ tất cả nhân quả bất thiện. Từ phẩm Tịnh Địa trở đi, nói về cái nhân vô lậu. Từ phẩm Tứ Thiên Vương Quán Sát trở đi, nói gộp chung nhân quả hữu lậu và vô lậu. Đắc Vô Sanh Nhẫn, xa lìa trần cấu, đắc pháp nhãn thanh tịnh v.v… chính là nhân quả vô lậu. Xét ra, phần trước tương ứng với quả, phần sau tương ứng với cái nhân. Trì chú, cầu phước đạt được tiền tài, thức ăn, những điều ấy cũng chính là nhân quả hữu lậu. Cứ dựa theo kinh văn đã trích dẫn, sẽ có thể biết.

2. Nói Về Tông Và Thể Của Kinh

Trước là nói về Tông. Sau đó, nói về cái Thể của kinh.

2.1. Tông của kinh

Nói đến cái Tông của kinh, ngài Truyền Chân Đế giải thích như sau: “Kinh này chỉ bày ba thân vốn sẵn có, hiển lộ Tứ Đức vô sanh, khai quả quả quên duyên, hiểu Như Như chân thật”. Lại có người cho rằng: “Kinh này lấy nhân quả Bồ Đề Niết Bàn làm Tông, diễn bày thông suốt bổn quả và thỉ quả, nêu cặn kẽ duyên nhân và chánh nhân”. Hai cách nói ấy đều có khuyết điểm! Cách thứ nhất nói ba thân vốn sẵn có, nếu xét theo cái nhân thì chấp nhận được, nhưng xét theo cái quả thì sai mất rồi! Vì lẽ nào? [Nếu nói như vậy], há chẳng phải là chưa tu mà đã đắc Báo Thân và Hóa Thân ư? Như ở nơi địa vị tu nhân thì gọi là Như Lai Tạng, chẳng thể gọi là Pháp Thân! Đối với “Tứ Đức vô sanh”, dựa theo Pháp Thân để nói thì là đúng lý, nhưng nói theo Báo Thân và Hóa Thân thì chẳng nhất định là vô sanh! Như kinh Niết Bàn nói: “Như Lai có tám món tự tại ngã” v.v… Nói theo Biến Kế thì cũng chẳng trái lý! Có người cho rằng [kinh này] diễn bày thông suốt Bổn Quả và Thỉ Quả, cũng như duyên nhân và chánh nhân, cũng chẳng hợp lý! Vì sao? Chân Như tuy vốn sẵn có, nhưng nơi nhân chẳng thể gọi là quả, Báo Thân và Hóa Thân ắt phải do tu thành, lấy gì để gọi là Bổn Quả và Thỉ Quả?

Lại nữa, cái nhân tuy có chánh nhân và duyên nhân, các thuyết cũ phần nhiều coi Chân Như là chánh nhân của ba thân. Điều này không đúng lý, như trong Năng Hiển Trung Biên Huệ Nhật Luận đã biện định cặn kẽ. Nay biện định về Tông của kinh thì đại lược có hai cách giảng giải:

Một, chỉ coi nhân quả Bồ Đề là chánh tông (giáo nghĩa chủ yếu) của kinh này. Vì cớ nào vậy? Chỉ nói đến thọ lượng và ba thân sai biệt. Hơn nữa, quyển thứ tư của kinh này chỉ hỏi về cái nhân của Bồ Đề tâm, đức Phật chỉ đáp bằng hạnh Thập Độ. Đã thế, phẩm Phó Chúc còn nói: “Nhữ đẳng đương tri, ngã ư vô lượng vô số đại kiếp, cần tu khổ hạnh, hoạch thậm thâm pháp, Bồ Đề chánh nhân dĩ vị nhữ thuyết” (Các ông nên biết: Ta trong vô lượng vô số đại kiếp đã siêng tu khổ hạnh, đạt được pháp rất sâu, đã vì các ông nói chánh nhân Bồ Đề). Do vậy biết: Chỉ lấy nhân quả Bồ Đề làm chánh tông [của kinh này].

Thuyết khác cũng coi nhân quả Niết Bàn là Tông. Bởi lẽ, trong phẩm Thọ Lượng, trong ba đoạn [bắt đầu bằng chữ] “phục thứ” (lại nữa), mỗi đoạn đều nói: Do mười nghĩa mà gọi là Niết Bàn. Lại còn sau khi biện định mười thứ hạnh của Như Lai xong, bèn nói: “Thiện nam tử, như thị đương tri, Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, thuyết hữu như thị vô biên chánh hạnh. Nhữ đẳng đương tri, thị vị Niết Bàn chân thật chi tướng” (Thiện nam tử! Hãy nên biết như thế này: Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác nói có vô biên chánh hạnh như thế. Các ông hãy nên biết: Đó là nói đến tướng chân thật của Niết Bàn). Phẩm Thập Phương Bồ Tát Tán Thán lại nói: “Thường vị tuyên thuyết Đệ Nhất Nghĩa, linh chứng Niết Bàn chân tịch tĩnh, Phật thuyết cam lộ thù thắng pháp, năng dữ cam lộ vi diệu nghĩa, dẫn nhập cam lộ Niết Bàn thành, linh thọ cam lộ vô vi lạc” (Thường vì [chúng sanh] tuyên nói Đệ Nhất Nghĩa, khiến cho họ chứng Niết Bàn thật sự tịch tĩnh. Đức Phật nói pháp cam lộ thù thắng, có thể ban cho nghĩa cam lộ vi diệu, dẫn vào thành cam lộ Niết Bàn, khiến cho họ nhận lãnh niềm vui cam lộ vô vi).

Hỏi: Nếu Niết Bàn cũng là Tông của kinh, vì sao từ phẩm Thọ Lượng trở đi, nhắc lại tam thân, từ phẩm Tối Tịnh Địa trở đi, nói về cái nhân Bồ Đề, và trong phẩm Phó Chúc, đức Thế Tôn tự nói chánh nhân Bồ Đề? Vì sao chẳng nhắc lại nhân quả Niết Bàn?

Đáp: Hai cái nhân chẳng khác biệt, cho nên gộp chung lại để nói. Chỉ là do xét theo cái quả, nên chia cái nhân thành sanh nhân và liễu nhân. Do Thể của hai cái nhân (sanh nhân và liễu nhân) đã đồng, cho nên chẳng tách riêng để nói. Chẳng nhắc lại cái quả [Niết Bàn] vì bản thể của Pháp Thân chính là Niết Bàn. Do vậy, phẩm Thọ Lượng có nói: “Như Lai Pháp Thân Thể thị chân thật, danh vi Niết Bàn” (Cái Thể của Pháp Thân Như Lai là chân thật, được gọi là Niết Bàn). Còn nói: “Không tánh tức thị chân Pháp Thân” (Tánh Không chính là Pháp Thân thật sự). Vì thế gọi là Niết Bàn.

Hỏi: Nếu là vậy, Pháp Thân chính là Niết Bàn, hai nghĩa có gì khác biệt?

Đáp: Nói Pháp Thân là xét theo ý nghĩa “chỗ nương vào của công

đức”, nói Niết Bàn là dựa theo các nghĩa như diệt khổ v.v… Vì thế, hai đằng có sai khác. Lại do “ảnh lược” cho nên chẳng nhắc lại, tùy ý lấy bỏ, nhưng đều cùng giữ lấy điều thù thắng. Vì sao vậy? Nói đến thọ lượng và tam thân, tức là coi Bồ Đề là Tông. Đã nói đến Niết Bàn, vì lẽ gì chẳng lấy Niết Bàn làm Tông? Nếu bảo “trong kinh chỉ nói ‘đạt được pháp rất sâu, Bồ Đề làm chánh nhân, chẳng nói Niết Bàn là chánh nhân. Vì thế biết: Chỉ lấy Bồ Đề làm Tông”, nếu là như thế, Niết Bàn tách lìa cái nhân Bồ Đề, vậy thì phải tu pháp nào khác để làm cái nhân cho Niết Bàn? Vì lẽ đó, cái nhân của Bồ Đề cũng chính là cái nhân của Niết Bàn. Hơn nữa, đối chiếu cái quả Bồ Đề với Niết Bàn thì cũng được gọi là “nhân”; như trong Du Già Sư Địa Luận, quyển chín mươi lăm nói có năm loại tướng chuyển pháp luân. [Trong năm loại tướng ấy, chỉ quan tâm hai loại]:

Một là đạt được tướng sở đắc, sở duyên.

Hai, đạt được phương tiện sở đắc.

“Phương tiện”: Ba thứ chuyển tướng đều gọi là “phương tiện”. Phương tiện tức là cái nhân, cái trước là nhân cho cái sau.

Loại chuyển tướng thứ ba cũng gọi là phương tiện, thì rõ ràng là đem Bồ Đề so với “chứng Niết Bàn” thì [Bồ Đề] cũng gọi là nhân. Vì thế, chẳng cần phải nói riêng.

2.2. Thể của Kinh

Kế đó, nói đến cái Thể của kinh. Trước là nêu ra giáo thể, sau là biện định sự tụ tập.

2.2.1. Biện định giáo thể

Trong phần nêu ra giáo thể, nói chung có năm môn:

Một, nhiếp tướng quy vào tánh thể.

Hai, nhiếp các thứ khác vào thức thể.

Ba, nhiếp Giả vào thật thể.

Bốn, dùng tác dụng của tánh để biện định riêng cái Thể.

Năm, nhiếp chung vào cái Thể của các pháp.

Trong năm môn ấy, trước hết là biện định năm cái Thể; sau đó là nói về ưu khuyết của chúng.

2.2.1.1. Biện định năm loại Thể

Trong phần đầu, tức phần biện định giáo Thể, bốn môn đầu giống như trong phần Tổng Liệu Giản và Nghĩa Lâm của sách Pháp Uyển đã nói cặn kẽ. Điều thứ năm là “nhiếp chung vào cái Thể của các pháp”, thật ra cũng là “dùng tác dụng của tánh để biện định riêng cái Thể”. Nay nói cặn kẽ hơn [về môn này], vì [sách Pháp Uyển] chưa nói tới. Quyển thứ tám mươi mốt của Du Già Sư Địa Luận chép: “Vân hà vi Thể? Sở vị Khế Kinh, lược hữu nhị chủng: Nhất văn, nhị nghĩa. Văn thị sở y, nghĩa thị năng y. Như thị nhị chủng, tổng danh Nhất Thiết Sở Tri Cảnh Giới” (Thế nào là Thể? Chính là nói đến Khế Kinh, đại lược có hai thứ: Một là văn, hai là nghĩa. Văn là cái để [nghĩa có thể] nương vào [hòng truyền đạt ý nghĩa], còn nghĩa là cái có thể nương vào [văn để được truyền đạt]. Hai thứ như thế được gọi chung là hết thảy các cảnh giới được biết). Lại nói: “Do đã kiến lập cái Thể của văn và nghĩa trong các kinh, cho nên được gọi nhiếp chung vào cái Thể của các pháp”. Nói về văn nghĩa, luận viết: “Văn có sáu loại: Một là thân, hai là cú thân, ba là văn thân, bốn là ngữ, năm là hành tướng, sáu là cơ thỉnh”. Chánh văn của bản kinh này chỉ là Văn Thân, những điều khác thì gọi là Văn. Danh và Cú thuộc vào cái sở y (cái để nương vào), Ngữ thuộc vào năng y. Hành tướng thuộc vào loại được tỏ lộ và là cái có thể nói. Cơ thỉnh thuộc về năng khởi (cái có thể dấy lên), Tướng thuộc vào Danh Văn. Vì thế, luận (Du Già Sư Địa Luận) viết rằng: “Sáu loại như thế đều được hiển thị bằng Văn, do nó có thể nêu tỏ ý nghĩa, cho nên gọi là Văn. Nghĩa có mười loại:

Một, địa nghĩa (nghĩa lý thuộc về địa vị), tức là Cửu Định Địa và Thập Địa v.v…

Hai, tướng nghĩa (nghĩa lý thuộc về thể tướng), tức thể tướng của các pháp.

Ba, tác ý nghĩa (nghĩa lý thuộc về sự dấy khởi ý thức), tức các thứ tác ý (suy tưởng, khởi tâm động niệm) v.v…

Bốn, y xứ nghĩa (nghĩa lý thuộc về chỗ nương tựa), tức là sự y xứ (chỗ nương tựa thuộc về sự vật), thời y xứ, sổ thủ y xứ.

Năm, quá hoạn nghĩa (nghĩa lý thuộc về phương diện sai lầm, lỗi hại), tức là nói đến các pháp đáng chê trách.

Sáu, thắng lợi nghĩa (nghĩa lý thuộc lợi ích thù thắng), tức là nói đến các pháp đáng tán thán.

Bảy, sở trị nghĩa (nghĩa lý nơi các pháp đáng nên đối trị), tức là các pháp tạp nhiễm.

Tám, năng trị nghĩa (nghĩa lý thuộc về các pháp có thể đối trị), tức là pháp thanh tịnh.

Chín, lược nghĩa (nghĩa giản lược).

Mười, quảng nghĩa (nghĩa rộng, nghĩa chi tiết).

Trong đó, dựa theo ‘cái được diễn nói’ (sở thuyên) và ‘cái được thực hiện’ (sở vi) mà đều cùng được gọi là Nghĩa. Cả mười điều ấy đều là điều được diễn nói. Trong y xứ, Bổ Đặc Già La (Pudgala) cũng là ‘sở vi’, do các hữu tình nói ra các pháp, lại còn chấp giữ những điều đã nói ra”.

Sáu loại Văn và mười nghĩa [vừa nói trong đoạn Du Già Sư Địa Luận được trích dẫn trên đây] đều là cái Thể của kinh, bao gồm ba nghĩa:

Một, khắc tánh thể (cái Thể bộc lộ bản tánh).

Hai, sở y thể (cái Thể của một pháp được pháp khác nương vào).

Ba, sở vi thể (cái Thể của pháp được thực hiện).

Văn là cái có thể diễn nói, còn Nghĩa là cái được diễn nói [bởi Văn], tức là trong “cái có thể diễn nói”, Thể của hai pháp Danh và Cú chính là chủ thể có diễn nói, tức là “khắc tánh Thể”, còn hai thứ Văn và Ngữ là Thể của “sở y”. Vì vậy, Thành Duy Thức nói: “Danh diễn nói tự tánh, Cú diễn tả sự sai biệt. Văn tức là chữ, là cái để nương vào của hai thứ đó (Danh và Cú)”. Ngữ là âm thanh, do chứa đựng Danh và Cú mà được gọi là Ngữ. Do vậy, Thành Duy Thức nói: “Do Ngữ chẳng khác cái có thể diễn nói (năng thuyên), từ cái có thể nương vào đó (năng y) mà gọi là năng thuyên Thể (bản thể của cái có thể diễn nói)”. Hành tướng bao gồm cả hai loại Thể, tức là Khắc Tánh Thể và Sở Y Thể. Chỉ xét theo điều được diễn nói (sở thuyên) và chủ thể có thể nói (năng thuyên) để biện định hành tướng. Do cái Thể của hành tướng chính là thanh, danh, văn, cú, cho nên bao gồm cả hai thứ (Khắc Tánh Thể và Sở Y Thể). Cơ Thỉnh (機請, lời thỉnh vấn khi thời cơ phù hợp) được gọi là Văn, tức là cái được thực hiện bởi Văn, hoặc là do thỉnh cầu mà phát khởi Văn. Vì thế nói “cơ thỉnh được gọi là Văn chính là Sở Vi Thể”. Bổ Đặc Già La Y Xứ (Sổ Thủ Y Xứ) trong Sở Thuyên Thể có thể thông với Khắc Tánh Thể và Sở Vi Thể, cũng tức là Bổ Đặc Già La này nói đến Bổ Đặc Già La kia. “Nói đến Bổ Đặc Già La kia” tức là chút phần y xứ của sở thuyên (điều được diễn nói), chín điều kia đều là khắc tánh sở thuyên (điều được diễn nói tương ứng khít khao với tánh). Ý nghĩa của lời lẽ ấy chẳng phải chỉ là đạo lý, mà sở thuyên (điều được diễn nói) cũng cùng đạt được danh nghĩa. Vì thế, Thể gồm chung cả ba nghĩa ấy (Khắc Tánh, Sở Thuyên, và Sở Vi), nhưng cả ba khoa nêu ra thể tánh trong Pháp Tướng hoàn toàn có thể gom vào Tánh Dụng Biệt Luận Môn (dựa theo tác dụng của tánh để biện định riêng biệt). Năm môn ở đây (tức năm môn như nhiếp tướng quy vào tánh thể, nhiếp các thứ khác vào thức thể v.v…) riêng thuộc vào Đại Thừa, còn ba khoa trong Pháp Tướng thì áp dụng chung cho cả ba thừa, cho nên lược đi chẳng nói cặn kẽ.

2.2.1.2. Biện định ưu khuyết

Biện định ưu khuyết thì như sách Duy Thức Nghĩa Đăng đã nói.

2.2.2. Biện định về sự tụ tập

Kế đó, biện định sự tụ tập thì như phần Tổng Chương Nghĩa Lâm của sách Pháp Uyển [Nghĩa Lâm Chương] và Duy Thức Nghĩa Đăng đã biện định.

3. Biện Định Thời Và Lợi

Lại chia thành hai phần:

Trước là nói về thời.

Sau là nói về lợi.

Trong Thời, lại có hai phần:

Một, lúc đức Thế Tôn phát khởi, nói ra kinh này.

Hai, niên đại phiên dịch của các đệ tử.

3.1. Biện định thời

3.1.1. Biện định lúc đức Thế Tôn phát khởi, nói ra kinh này

Lại chia thành hai phần:

Một, biện định thời bất đồng.

Hai, biện định [kinh này] thuộc vào giáo nào và thời nào.

3.1.1.1. Biện định thời bất đồng

Biện định thời bất đồng thì như phần Tổng Chương Nghĩa Lâm của sách Pháp Uyển (Đại Thừa Pháp Uyển Nghĩa Lâm Chương), Năng Đoạn Bát Nhã Sớ và Huệ Nhật Luận v.v… đã nói cặn kẽ. Đấy là nói về lúc đức Thế Tôn phát khởi, nói ra kinh này.

3.1.1.2. Biện định kinh này thuộc về giáo nào và thời nào

Nói về giáo và thời, thì kinh này thuộc thời thứ ba (thời Phương Đẳng). Vì sao biết? Kinh văn trong phần sau cũng nói tới mười hai hành pháp luân. Trong phẩm Mãn Nguyện lại nói: “Bát thiên ức thiên tử, quốc vương, thần dân, viễn trần ly cấu, đắc pháp nhãn tịnh” (Tám ngàn ức chư thiên, quốc vương, quan lại, dân chúng xa lìa trần cấu, đạt được pháp nhãn thanh tịnh). Xét theo Du Già Sư Địa Luận, người đắc quả Dự Lưu (Sơ Quả), vô gián đạo xa lìa trần, giải thoát đạo lìa cấu. Vì thế, kinh này thông với hết thảy các thừa.

3.1.2. Niên đại các đệ tử phiên dịch

Kinh này trần thuật chỗ bí nhiệm sâu xa của ba thân (Pháp Thân, Báo Thân, Ứng Thân), bàn đến chỗ u huyền cơ mật của Tứ Đức (thường, lạc, ngã, tịnh), là cỗ kiệu rồng để lên bờ kia, là thớt voi để thoát khỏi nhà lửa. Vì thế, nhiều lượt trừ tam chướng, hạnh trọn đủ hai nhân (chánh nhân và duyên nhân), là tòa thành vững chắc để thủ hộ đất nước, là kiếm và áo giáp để hàng ma. Bởi đó, mười phương cõi nước đều cung kính lưu truyền. Do vậy, tại cõi Chấn Đán (Trung Hoa), đã có năm lần phiên dịch. Ngài Tam Tạng Đàm Vô Sấm (Dharmarakṣa, Pháp Phong) truyền dịch đầu tiên vào đời Bắc Lương. Pháp sư Da Xá lại dịch lần nữa tại chùa Quy Thánh vào đời Hậu Châu. Ngài Chân Đế dịch lần nữa tại Kiến Nghiệp. Ngài Xà Na dịch lần nữa dưới đời Tùy.

Tuy mỗi vị đều dựa theo Phạn bổn, kiệt lực dốc lòng tinh chuyên, chân thành [để phiên dịch], nhưng vì khi kinh văn lá bối được truyền thừa đã bị thất thoát, sơ sót, khiến cho các bản dịch có tăng giảm khác nhau. Tam Tạng pháp sư Nghĩa Tịnh giải ngộ lỗi lạc, từ thuở làm sa di đã có tư tưởng khác vời, hào phóng, bén nhạy kiệt xuất, là bậc lỗi lạc trong tăng chúng, thông thạo kinh sách của ngoại đạo và nội điển hơn người, đối với giới luật và kinh sách trong cõi đời đã hiểu rành rành, ấp ủ chí hướng thả thuyền Từ cứu vớt chúng sanh, tình tha thiết nối tiếp hưng thịnh Phật chủng, hy sinh vì đạo, quên khuấy mệt nhọc, nào ngại nát xương, chu du khắp cõi Tây Hạ hai mươi mấy năm, đối với kho trời hay cung rồng đều tham phỏng, tìm tòi các bản tiếng Phạn, khảo sát, so sánh chẳng sót. Ngài chống tích trượng trở về Đông, vâng theo sắc truyền mà phiên dịch. Kể từ năm Trường An thứ hai (702), tức năm Nhâm Dần, Ngài siêng năng dịch thuật kinh này, chuyên ròng chẳng ngơi. Tới ngày mồng Bốn tháng Mười năm Trường An thứ ba (703), tức năm Quý Mão, tu chỉnh, nhuận sắc hoàn chỉnh, tạo thành [bản dịch mới] gồm mười quyển, ba mươi mốt phẩm, văn từ viên mãn, lý trọn vẹn, văn chương đẹp đẽ cùng đặc tánh chân chất của kinh Phật đều thích nghi, vừa đạt được viên châu trong búi tóc, cùng mở tháp báu. Phàm thánh cùng vui mừng, dâng sớ tâu lên vua, vua sắc truyền sao chép để truyền rộng thanh giáo, ngõ hầu những những nghĩa bị thiếu sót [trong các bản dịch trước đó] sẽ đạt đến chỗ sáng tỏ trọn vẹn. Đó chính là hai loại thời đại các đệ tử phiên dịch bất đồng, đều nhằm biện định thời vậy.

3.2. Biện định lợi ích

“Lợi” là lợi ích. Kinh này lợi ích cho căn tánh nào? Trong phần này, lại chia thành hai phần:

Một, biện định căn cơ bẩm tánh bất đồng.

Hai, nói về căn tánh được lợi lạc bởi kinh này.

3.2.1. Biện định căn cơ bẩm tánh bất đồng

Các giáo nói về căn cơ sai biệt, mỗi giáo mỗi khác, như kinh Niết Bàn chỉ nói một loại căn cơ. Vì thế, kinh ấy nói: “Phàm hữu tâm giả, giai đương tác Phật” (Hễ kẻ nào có tâm thì sẽ đều thành Phật). Trong một hội kinh này, phần nhiều nghe nói về Hữu, bàn luận về Hữu, ẩn giấu Vô, nói “đều sẽ thành Phật”. Kinh Pháp Hoa cũng giống như vậy, cho nên nói: “Nhược hữu văn pháp giả, vô nhất bất thành Phật” (Nếu có người nghe pháp, không một ai chẳng thành Phật) v.v… Còn như kinh Thiện Giới, luận Địa Trì v.v… thì nói có hai loại căn cơ: Một là hữu tánh, hai là vô tánh. Vì thế, kinh ấy (kinh Thiện Giới) nói: “Tánh Chủng Tánh giả, tùng vô thỉ lai triển chuyển tương tục, pháp nhĩ sở đắc lục xứ thù thắng” (Tánh Chủng Tánh là từ vô thỉ đến nay, xoay vần tiếp nối, do bởi pháp vốn sẵn như thế mà đạt được sáu chỗ thù thắng). Đấy là hữu tánh. Lại nói: “Vô chủng tánh nhân, vô chủng tánh cố, tuy phục phát tâm hành Bồ Tát đạo, chung bất năng đắc Vô Thượng Bồ Đề” (Người không có chủng tánh do chẳng có chủng tánh, dẫu vẫn phát tâm hành Bồ Tát đạo, trọn chẳng thể đắc Vô Thượng Bồ Đề). Đó là vô tánh, thuộc loại hiển thuyết. Như kinh Pháp Hoa nói có ba loại căn cơ, phẩm Tự nói: “Vị cầu Thanh Văn giả, thuyết ứng Tứ Đế pháp. Vị cầu Bích Chi Phật giả, thuyết ứng thập nhị pháp. Vị chư Bồ Tát, thuyết ứng Lục Ba La Mật” (Vì người cầu Thanh Văn, mà nói pháp Tứ Đế tương ứng. Vì người cầu Bích Chi Phật, mà nói pháp tương ứng là mười hai nhân duyên. Vì các vị Bồ Tát mà nói pháp tương ứng là Lục Ba La Mật). Đó cũng là “ẩn vô tánh” (không nhắc đến “vô tánh”). Do trong hội kinh này, phần nhiều là đối với hàng bất định Thanh Văn mà nói “họ sẽ đều thành Phật”. Nói đến nhiều loại căn cơ thì như trong bộ [Duy Thức Luận] Xu Yếu của ngài Khuy Cơ, hoặc Pháp Hoa Kinh Sớ, Huệ Nhật Luận, và Năng Đoạn Bát Nhã Sớ đã trần thuật.

3.2.2. Biện định căn cơ bẩm tánh được lợi lạc bởi kinh này

[Phần này lại được chia thành hai đoạn]:

Một, căn cơ được lợi ích.

Hai, luận định được lợi ích nhiều hay ít.

3.2.2.1. Nói rõ căn cơ được lợi ích

Đại lược có hai cách hiểu:

Một là nói “chỉ tương ứng với căn tánh Đại Thừa”, bao gồm định tánh và bất định tánh, vì [trong kinh văn] có nói đến Thanh Văn. Vì sao chẳng tương ứng với các loại căn tánh như Định Tánh Thanh Văn chẳng hạn? Đáp: Xét theo kinh Pháp Hoa và Đại Bảo Tích Kinh Luận có nói: “Sở dĩ Thanh Văn vấn giả, vị Thanh Văn nhân sở tác sự cố” (Sở dĩ hàng Thanh Văn thưa hỏi, vì đó là chuyện phải làm của hàng Thanh Văn). Nay kinh này, người đầu tiên đứng ra thưa hỏi là Diệu Tràng Bồ Tát. Ngài lại chỉ hỏi về thọ lượng của Như Lai, rộng nói về ba thân. Vì thế biết [kinh này] “chỉ vì căn tánh Bồ Tát”. Sau đó, do trong phần nói về lợi ích đạt được có nói: “Viễn trần ly cấu…”, xét theo Đại Trang Nghiêm Luận, người được nhập Sơ Địa thì cũng nói là “đắc pháp nhãn tịnh”, chẳng phải chỉ có Thanh Văn [mới “đắc pháp nhãn tịnh”].

Thuyết khác cho rằng: Đã là giáo pháp thuộc thời thứ ba (thời Phương Đẳng), sẽ phù hợp cả năm thừa. Trong hội kinh này, có liệt kê hàng Thanh Văn, lại có người viễn trần ly cấu. Xét theo Du Già Sư Địa Luận, do kinh văn không nói nhất quyết [người viễn trần ly cấu chỉ là người] đắc quả Dự Lưu (Sơ Quả), cho nên có thể [hiểu là kinh này] phù hợp khắp các căn. Nhưng [giáo nghĩa được nói trong] phần Chánh Tông thì chỉ vì hàng Bồ Tát; từ phẩm Tứ Thiên Vương trở đi, có thể phù hợp khắp các thừa khác, vì đều khiến cho [người nghe] đạt được cái quả trong đường trời, người.

Cách hiểu thứ hai hay hơn, vì phù hợp với chuyện kinh này thuộc vào pháp luân trong thời thứ ba.

3.2.2.2. Luận định [người nghe kinh] đạt được lợi lạc nhiều hay ít

Lại chia thành hai phần:

Một, đạt được lợi ích trong hiện thời.

Hai, đạt được lợi ích trong mai sau.

Lợi ích trong hiện thời tức là đạt được lợi ích ngay trong pháp hội ấy. Lợi ích trong mai sau, tức là lợi ích đạt được khi sau khi đức Phật nói kinh này.

Lợi ích trong hiện tại gồm hai loại: Một là quả lợi (lợi ích nơi quả), hai là nhân lợi (lợi ích nơi nhân). Quả có hai loại: Một là xuất thế quả, hai là thế gian quả.

3.2.2.2.1. Lợi ích trong hiện thời

3.2.2.2.1.1. Đạt được cái lợi nơi quả

3.2.2.2.1.1.1. Xuất thế quả

Xuất thế quả gồm có bảy loại, năm loại trong ấy thuộc Đại Thừa, hai loại thuộc Tiểu Thừa:

1) Trong phẩm Y Không Mãn Nguyện, có một loại, [do phẩm ấy] nói: “Nhĩ thời, hội trung hữu ngũ thập ức bật sô, hành Bồ Tát hạnh, dục thoái Bồ Đề tâm, văn Như Ý Bảo Quang Diệu Bồ Tát thuyết thị pháp thời, giai đắc kiên cố bất khả tư nghị mãn túc thượng nguyện, cánh phục phát khởi Bồ Đề chi tâm, tức vị thọ ký: Nhữ chư bật sô, quá tam thập A tăng kỳ kiếp, đương đắc tác Phật, kiếp danh Nan Thắng Quang Vương, quốc danh Vô Cấu Quang, đồng thời tác Phật, giai đồng nhất hiệu, danh Nguyện Trang Nghiêm Gián Sức Vương Như Lai” (Lúc bấy giờ, trong hội có năm mươi ức bật sô (Bhikṣu, tỳ kheo) hành Bồ Tát hạnh muốn thoái thất Bồ Đề tâm, lúc nghe Như Ý Bảo Quang Diệu Bồ Tát nói pháp ấy, đều đạt được nguyện kiên cố, trọn vẹn chẳng thể nghĩ bàn trên đây, lại phát khởi Bồ Đề tâm, liền được [đức Phật] thọ ký: Hàng bật sô các ông sau ba mươi A tăng kỳ kiếp, sẽ được thành Phật, kiếp tên là Nan Thắng Quang Vương, cõi nước tên là Vô Cấu Quang, cùng lúc thành Phật, đều có cùng một hiệu là Nguyện Trang Nghiêm Gián Sức Vương Như Lai).

2) Trong phẩm Thọ Ký thì có bốn [loại lợi ích]:

Một, trong đoạn kinh thọ ký cho Diệu Tràng Bồ Tát có nói: “Nhữ ư Kim Quang Minh thế giới, đương thành A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề, hiệu Kim Bảo Sơn Vương Như Lai” (Ông sẽ thành Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác trong thế giới Kim Quang Minh, hiệu là Kim Bảo Sơn Vương Như Lai).

Hai, [phẩm ấy] nói: “Thời thử Như Lai pháp giai diệt tận, thời bỉ trưởng tử danh viết Ngân Tràng, tức ư thử giới, đương đắc tác Phật, danh viết Kim Tràng Quang Như Lai” (Khi pháp của đức Như Lai ấy đều diệt sạch, lúc ấy, con trưởng của Ngài là Ngân Tràng sẽ được thành Phật trong thế giới ấy, hiệu là Kim Tràng Quang Như Lai).

Ba, phẩm ấy nói: “Thời thử Như Lai sở hữu giáo pháp tất giai diệt tận, thứ tử Ngân Quang đương đắc tác Phật, hiệu viết Kim Quang Minh Như Lai” (Khi tất cả giáo pháp của đức Như Lai ấy thảy đều diệt hết, con thứ là Ngân Quang sẽ được thành Phật, hiệu là Kim Quang Minh Như Lai).

Bốn là nói: “Thị thời, thập thiên thiên tử, văn tam đại sĩ đắc thọ ký dĩ, phục văn như thị Tối Thắng Vương Kinh, tâm hỷ thanh tịnh, vô cấu như không. Nhĩ thời, Như Lai tri thị thập thiên thiên tử thiện căn thành thục, tức dữ thọ ký: Nhữ đẳng đương lai, ư Tối Thắng Nhân Đà La Cao Tràng thế giới, đắc thành A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề, đồng nhất chủng tánh, hựu đồng nhất danh hiệu, viết Diện Mục Thanh Tịnh Ưu Bát La Hương Sơn, thập hiệu cụ túc. Như thị thứ đệ thập thiên chư Phật xuất hiện ư thế” (Lúc đó, mười ngàn vị trời nghe ba vị đại sĩ được thọ ký xong, lại nghe kinh Tối Thắng Vương như thế, tâm vui mừng thanh tịnh, vô cấu như hư không. Lúc bấy giờ, Như Lai biết mười ngàn vị trời ấy thiện căn đã chín muồi, liền thọ ký cho họ: Các ông trong tương lai, sẽ ở trong thế giới Tối Thắng Nhân Đà La Cao Tràng, được thành Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, cùng một chủng tánh, lại có cùng một danh hiệu là Diện Mục Thanh Tịnh Ưu Bát La Hương Sơn, mười hiệu trọn đủ. Mười ngàn vị Phật như thế, sẽ theo thứ tự xuất hiện trong thế gian).

3) Phẩm Tịnh Địa Đà La Ni nói: “Vô lượng vô biên bật sô, bật sô ni đắc pháp nhãn tịnh” (Vô lượng vô biên bật sô, bật sô ni đạt được pháp nhãn thanh tịnh), đó là đắc Sơ Quả. Nếu xét theo Đại Thừa, “đắc pháp nhãn tịnh” sẽ là địa vị Sơ Địa. Đấy là lợi ích thuộc về cái nhân. Nếu nói theo Du Già Sư Địa Luận, sẽ là quả Tiểu Thừa.

4) Phẩm Y Không Mãn Nguyện có nói: “Thuyết thị phẩm thời, hữu bát thiên ức thiên tử, vô số quốc vương, thần nhân, viễn trần ly cấu, đắc pháp nhãn tịnh” (Khi nói phẩm này, có tám ngàn vị trời, vô số quốc vương, quan lại, nhân dân xa lìa trần cấu, đạt được pháp nhãn thanh tịnh).

3.2.2.2.1.1.2. Thế gian quả

Nêu đại lược gồm mười bảy loại:

Trong phẩm Như Lai Thọ Lượng nói: “Tam thiên đại thiên thế giới sở hữu chúng sanh, dĩ Phật oai lực, thọ thắng diệu lạc, vô hữu phạp thiểu. Nhược thân bất cụ, tất mông cụ túc. Manh giả năng thị, lung giả đắc văn, á giả năng ngôn, ngu giả đắc trí. Nhược tâm loạn giả, đắc bổn tâm. Nhược vô y giả, đắc y phục. Bị ố tiện giả, nhân sở kính. Hữu cấu uế giả, thân thanh khiết. Ư thử thế gian sở hữu lợi ích, vị tằng hữu sự, tất giai hiển hiện” (Tất cả chúng sanh trong tam thiên đại thiên thế giới do oai lực của Phật, bèn được hưởng sự vui thù thắng mầu nhiệm, chẳng hề khuyết thiếu. Nếu thân chẳng toàn vẹn, sẽ được toàn vẹn. Kẻ mù có thể thấy, kẻ điếc được nghe, kẻ câm có thể nói, người ngu trở thành trí. Nếu là kẻ loạn tâm, sẽ khôi phục cái tâm vốn có. Nếu là kẻ không có áo, sẽ được y phục. Kẻ bị chán ghét, khinh rẻ, sẽ được người khác tôn kính. Kẻ dơ bẩn sẽ được thân thanh khiết. Đối với tất cả các lợi ích trong thế gian, chưa từng có chuyện nào mà chẳng đều hiển hiện). Trong ấy có chín điều lợi ích: Một là đạt được vật dụng [khiến cho người sử dụng] vui sướng, hai là trọn đủ các căn, ba là lưỡi nói được, bốn là đạt được trí huệ, năm là chẳng đánh mất bổn tâm, sáu là đạt được y phục, bảy là được [người khác] kính ngưỡng, tám là thân thanh tịnh, chín là đạt được các thứ lợi ích.

Cuối phẩm Tứ Thiên Vương Hộ Quốc có nói: “Thuyết thị pháp thời, vô lượng chúng sanh giai đắc đại trí thông duệ biện tài, nhiếp thọ vô lượng công đức chi tụ, ly chư ưu khổ, phát hỷ lạc tâm, thiện minh chúng luận” (Khi nói pháp ấy, vô lượng chúng sanh đều đạt được đại trí, biện tài thông duệ, nhiếp thọ vô lượng khối công đức, lìa các lo toan khổ sở, phát tâm hỷ lạc, khéo hiểu rõ các luận). Tám món lợi ích trong ấy dễ hiểu.

Trên đây là cái lợi đạt được đạo xuất ly trong thế giới, chẳng còn thoái chuyển, mau chứng Bồ Đề. Đấy là cái lợi thuộc về cái nhân xuất thế.

3.2.2.2.1.1.2. Đạt được cái lợi nơi nhân

Lại chia thành hai phần: Đạt được lợi ích nơi cái nhân xuất thế, và đạt được lợi ích nơi cái nhân thế gian.

3.2.2.2.1.1.2.1. Đạt được lợi ích nơi cái nhân xuất thế

Lợi ích nơi cái nhân xuất thế gồm mười lăm điều:

Một, phẩm Thọ Lượng gồm hai điều, vì [trong phẩm ấy có] nói: “Nhĩ thời, hội trung tam vạn nhị thiên thiên tử giai phát A Nậu Bồ Đề chi tâm” (Lúc bấy giờ, trong hội có ba vạn hai ngàn vị trời đều phát tâm Vô Thượng Bồ Đề).

Hai, [cũng trong phẩm ấy] lại nói: “Thuyết thị Như Lai Thọ Lượng phẩm thời, vô số vô biên chúng sanh giai phát A Nậu Bồ Đề chi tâm” (Khi nói phẩm Như Lai Thọ Lượng này, vô số vô biên chúng sanh đều phát tâm Vô Thượng Bồ Đề).

Ba, phẩm Sám Hối có nói: “Nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhân văn thị Bảo Vương Đại Quang Chiếu Như Lai danh hiệu giả, ư Bồ Tát địa, đắc bất thoái chuyển, chí đại Niết Bàn” (Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe danh hiệu của vị Bảo Vương Đại Quang Chiếu Như Lai này, sẽ được chẳng thoái chuyển trong địa vị Bồ Tát, đạt tới đại Niết Bàn). Đó là nói đại chúng trong hội thuở ấy nghe xong bèn đạt được điều lợi ích này.

Bốn, cuối phẩm ấy nói: “Thời chư đại chúng văn Phật thuyết dĩ, giai mông thắng ích, hoan hỷ phụng hành” (Khi đó, đại chúng nghe đức Phật nói xong, đều được hưởng lợi ích thù thắng, hoan hỷ vâng theo hành trì).

Năm, phẩm Tịnh Địa Đà La Ni nói: “Thuyết thị pháp thời, tam vạn ức Bồ Tát Ma Ha Tát đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn” (Khi nói pháp ấy, ba vạn ức Bồ Tát Ma Ha Tát đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn).

Sáu, phẩm ấy lại nói: “Vô lượng chư Bồ Tát bất thoái Bồ Đề tâm” (Vô lượng các vị Bồ Tát chẳng lui sụt tâm Bồ Đề).

Bảy, phẩm ấy lại nói: “Vô lượng vô biên bật sô, bật sô ni đắc pháp nhãn tịnh” (Vô lượng vô biên bật sô, bật sô ni đạt được pháp nhãn thanh tịnh).

Tám, phẩm ấy lại nói: “Vô lượng chúng sanh phát Bồ Tát tâm”.

Chín, phẩm Liên Hoa Dụ Tán nói: “Đại chúng văn thị thuyết, giai phát Bồ Đề tâm, nguyện hiện tại, vị lai, thường y thử sám hối” (Đại chúng nghe nói như vậy, đều phát Bồ Đề tâm, nguyện trong hiện tại và

vi lai, thường nương theo pháp sám hối này).

Mười, phẩm Trùng Hiển Không Tánh nói: “Thời chư đại chúng văn Phật thuyết thử thậm thâm Không tánh, hữu vô lượng chúng sanh tất năng liễu đạt Tứ Đại, Ngũ Uẩn, thể tánh câu Không, lục căn, lục cảnh, vọng sanh hệ phược, nguyện xả luân hồi, chánh tu xuất ly” (Đại chúng khi đó nghe đức Phật nói tánh Không rất sâu này, có vô lượng chúng sanh thảy đều có thể liễu đạt thể tánh của Tứ Đại và Ngũ Uẩn đều là Không, biết do hư vọng mà sanh trói buộc nơi sáu căn và sáu cảnh, nguyện xả luân hồi, chân chánh tu xuất ly).

Mười một, phẩm Y Không Mãn Nguyện nói: “Thuyết thị pháp thời, hữu tam thiên ức Bồ Tát ư A Nậu Bồ Đề đắc bất thoái chuyển” (Khi nói pháp này, có ba ngàn ức Bồ Tát được chẳng thoái chuyển nơi Vô Thượng Bồ Đề).

Mười hai, phẩm ấy lại nói: “Hội trung hữu ngũ thập ức bật sô hành Bồ Tát hạnh, dục thoái Bồ Đề, văn Như Ý Bảo Quang Diệu Bồ Tát thuyết thị pháp thời, giai đắc kiên cố bất khả tư nghị mãn túc thượng nguyện, cánh phục phát Bồ Đề chi tâm” (Trong hội có năm mươi ức bật sô hành Bồ Tát hạnh muốn thoái thất Bồ Đề, lúc nghe Như Ý Bảo Quang Diệu Bồ Tát nói pháp ấy, đều đạt được nguyện kiên cố, trọn vẹn chẳng thể nghĩ bàn trên đây, lại phát khởi Bồ Đề tâm).

Mười ba, phẩm Tứ Thiên Vương Hộ Quốc nói: “Vô lượng vô biên chúng sanh đăng xuất ly đạo, bất phục thoái chuyển, tốc chứng Bồ Đề” (Vô lượng vô biên chúng sanh dự vào đạo xuất ly, chẳng còn thoái chuyển, mau chứng Bồ Đề), nói đầy đủ thì như đã trích dẫn trong phần trước.

Mười bốn, phẩm Lưu Thủy nói: “Nhữ đẳng giai ưng cần cầu xuất ly, vật vị phóng dật. Đại chúng văn dĩ, tất giai ngộ giải, do đại từ bi cứu hộ nhất thiết, cần tu khổ hạnh, phương năng chứng hoạch Vô Thượng Bồ Đề, hàm phát thâm tâm, tín thọ hoan hỷ” (Các ngươi hãy đều nên siêng cầu thoát lìa, đừng nên buông lung. Đại chúng nghe nói xong, thảy đều ngộ giải, do đại từ bi mà cứu vớt, bảo vệ hết thảy, siêng tu khổ hạnh thì mới có thể chứng đắc Vô Thượng Bồ Đề, đều phát tâm sâu xa, tin nhận, hoan hỷ).

Mười lăm, phẩm Xả Thân nói: “Thuyết thị vãng tích nhân duyên chi thời, vô lượng A tăng xí da nhân thiên đại chúng giai đại hoan hỷ, thán vị tằng hữu, tất phát A Nậu Bồ Đề chi tâm” (Khi nói nhân duyên xưa kia ấy, vô lượng A tăng kỳ đại chúng trời người đều hết sức hoan hỷ, than là chưa từng có, đều phát tâm Vô Thượng Bồ Đề).

3.2.2.2.1.1.2.2. Đạt được lợi ích nơi cái nhân trong đời hiện tại

Phẩm Sám Hối nói: “Nhược hữu nữ nhân văn thị Phật danh giả, lâm mạng chung thời, đắc kiến bỉ Phật lai chí kỳ sở. Ký kiến Phật dĩ, cứu cánh bất phục cánh thọ nữ thân” (Nếu có nữ nhân nghe danh hiệu đức Phật ấy, khi sắp mạng chung, được thấy đức Phật ấy đến chỗ kẻ đó. Đã thấy Phật rồi, rốt ráo chẳng còn thọ thân nữ nữa). Đó là bảo với đại chúng: Khi đó, các người nữ do nghe danh hiệu đức Phật ấy, cũng đạt được cái nhân trong hiện tại. Trong đời tương lai, sẽ chẳng thọ báo làm thân nữ.

3.2.2.2.2. Đạt được lợi ích trong đời sau

Tức là trong pháp hội tại đỉnh Linh Thứu, [đức Phật] nói kinh này xong, người trong mai sau nương theo kinh này tu học, sẽ đều đạt được lợi ích. Đó hoàn toàn là lợi ích về sau. Nêu đại lược chút phần:

Một là nói tới lợi ích do nghe kinh. Phẩm Tứ Thiên Vương Hộ Quốc nói: “Nhược hữu chúng sanh văn thị Kim Quang Minh kinh giả, tức ư A Nậu Bồ Đề, bất phục thoái chuyển” (Nếu có chúng sanh nghe kinh Kim Quang Minh này, sẽ chẳng còn thoái chuyển nơi Vô Thượng Bồ Đề).

Hai là nói về lợi ích do đọc tụng. Phẩm Đại Biện Tài Thiên Nữ nói: “Biện Tài thiên nữ bạch Phật ngôn: Thế Tôn! Nhược hữu pháp sư thuyết thị Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh giả, ngã đương ích kỳ trí huệ, cụ túc trang nghiêm ngôn thuyết chi biện. Nhược bỉ pháp sư ư thử kinh trung văn tự cú nghĩa, sở hữu vong thất, giai linh ức trì, năng thiện văn ngộ, phục dữ Đà la ni tổng trì vô ngại” (Biện Tài thiên nữ bạch Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Nếu có pháp sư nói kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương này, con sẽ khiến cho trí huệ của vị ấy tăng thêm, trọn đủ biện tài, lời lẽ trang nghiêm. Nếu vị pháp sư ấy đối với văn tự, câu, nghĩa trong kinh này mà có chỗ quên mất, con sẽ đều khiến cho vị ấy ghi nhớ, gìn giữ, có thể khéo nghe hiểu, lại còn vô ngại đối với Đà la ni tổng trì).

Ba là nói đến lợi ích do thọ trì. Phẩm Vô Nhiễm Trước Đà La Ni nói: “Nhược hữu thập A tăng kỳ tam thiên đại thiên thế giới mãn trung thất bảo phụng thí chư Phật, cập dĩ thượng diệu y phục, ẩm thực, chủng chủng cúng dường, kinh vô lượng kiếp. Nhược phục hữu nhân, ư thử Đà la ni, nãi chí nhất cú năng thọ trì giả, sở sanh chi phước bội đa ư bỉ. Hà dĩ cố? Thử Vô Nhiễm Trước Đà La Ni thậm thâm pháp môn thị chư Phật mẫu cố!” (Nếu có người dùng bảy báu chứa đầy trong mười A tăng kỳ tam thiên đại thiên thế giới để dâng cúng chư Phật, và dùng y phục quý đẹp nhất, thức ăn, các thứ cúng dường, trải qua vô lượng kiếp. Nếu lại có người đối với Đà la ni này, dù chỉ có thể thọ trì một câu, sẽ sanh ra phước nhiều gấp bội người trước. Vì sao vậy? Do pháp môn Vô Nhiễm Trước Đà la ni rất sâu này chính là mẹ của chư Phật). Ý nói: Do kinh này có thể sanh ra chư Phật, cho nên gọi là “Phật mẫu”.

Bốn là nói về lợi ích do lưu thông. Phẩm Tam Thân nói: “Nhược sở tại xứ giảng thuyết thị kinh, ư kỳ quốc độ, hữu tứ chủng ích: Nhất giả, quốc vương quân chúng cường thịnh, vô chư oán địch, ly ư tật dịch, thọ mạng diên trường, cát tường an lạc, chánh pháp hưng hiển. Nhị giả, trung cung hậu phi, vương tử, chư thần, hòa duyệt vô tránh, ly ư siểm nịnh, vương sở ái trọng. Tam giả, sa môn, Bà la môn, cập chư quốc nhân tu hành chánh pháp, vô bệnh, an lạc, vô uổng tử giả, ư chư phước điền, tất giai tu lập. Tứ giả, ư tam thời trung, Tứ Đại điều thích, thường vị chư thiên tăng gia thủ hộ, từ bi bình đẳng, vô thương hại tâm, linh chư chúng sanh quy kính Tam Bảo, tu tập A Nậu Bồ Đề chi hạnh” (Nếu chỗ nào giảng nói kinh này, trong quốc độ ấy, sẽ có bốn loại lợi ích: Một là quân đội của quốc vương cường thịnh, chẳng có các oán địch, lìa khỏi bệnh dịch, thọ mạng kéo dài, cát tường, an vui, chánh pháp hưng thịnh rạng rỡ. Hai là hậu phi trong cung, vương tử, các quan hòa thuận, vui vẻ, không tranh cãi, lìa khỏi siểm nịnh, được vua yêu mến, coi trọng. Ba là sa môn, Bà la môn, và các người dân trong nước đều tu hành chánh pháp, không bệnh tật, an vui, không bị uổng mạng, đối với các phước điền thảy đều tu tập, kiến lập. Bốn là trong ba thời, Tứ Đại điều hòa, thích đáng, thường được chư thiên tăng cường thủ hộ, từ bi, bình đẳng, chẳng có tâm gây tổn hại, khiến cho các chúng sanh quy kính Tam Bảo, tu tập hạnh Vô Thượng Bồ Đề). Trong phẩm Tam Thân lại nói về lợi ích do nghe kinh như sau: “Nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhân ư thử Kim Quang Minh Kinh thính văn, tín giải, bất đọa địa ngục, ngạ quỷ, bàng sanh, A Tô La đạo, thường xử nhân thiên, bất sanh hạ tiện, hằng đắc thân cận chư Phật Như Lai, thính thọ chánh pháp, thường sanh chư Phật thanh tịnh quốc độ. Sở dĩ giả hà? Do đắc văn thử thậm thâm pháp cố, thị thiện nam nữ tắc vị Như Lai dĩ tri, dĩ ký đương đắc bất thoái A Nậu Bồ Đề. Ư thử thậm thâm vi diệu chi pháp nhất kinh nhĩ giả, đương tri thị nhân bất báng Như Lai, bất hủy chánh pháp, bất khinh thánh chúng, nhất thiết chúng sanh vị chủng thiện căn linh đắc chủng cố, dĩ chủng thiện căn linh tăng trưởng, thành tựu cố, nhất thiết thế giới sở hữu chúng sanh giai cần tu hành Lục Ba La Mật Đa” (Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân đối với kinh Kim Quang Minh này mà lắng nghe, tin hiểu, sẽ chẳng đọa địa ngục, ngạ quỷ, bàng sanh, hoặc đường A Tô La (A Tu La), thường ở trong đường trời, người, chẳng sanh làm kẻ hạ tiện, luôn được thân cận chư Phật Như Lai để nghe nhận chánh pháp, thường sanh trong cõi nước thanh tịnh của chư Phật. Vì lẽ nào vậy? Do được nghe pháp rất sâu này, thiện nam nữ ấy đã được Như Lai biết, đã được thọ ký ‘chẳng thoái chuyển Vô Thượng Bồ Đề’. Pháp vi diệu rất sâu này vừa lọt qua tai, hãy nên biết: Người ấy chẳng báng Như Lai, chẳng hủy chánh pháp, chẳng khinh thánh chúng, khiến cho hết thảy chúng sanh chưa gieo thiện căn sẽ được gieo, vì khiến cho kẻ đã gieo thiện căn sẽ được tăng trưởng, thành tựu, tất cả chúng sanh trong hết thảy các thế giới đều siêng tu hành Lục Ba La Mật Đa).

Phẩm Sám Hối lại nói về lợi ích do lưu thông như sau: “Nhược hữu tứ chúng tùy tại hà xứ, vị nhân giảng thuyết thị Kim Quang Minh vi diệu kinh điển, ư kỳ quốc độ, giai hoạch tứ chủng phước lợi thiện căn: Nhất giả, quốc vương vô bệnh, ly chư tai ách. Nhị giả, thọ mạng diên trường, vô hữu chướng ngại. Tam giả, vô chư oán địch, binh chúng dũng kiện. Tứ giả, an ổn phong lạc, chánh pháp lưu thông” (Nếu có tứ chúng ở bất cứ nơi đâu mà vì người khác giảng nói kinh điển Kim Quang Minh vi diệu này, trong quốc độ ấy, sẽ đều đạt được bốn thứ thiện căn phước lợi: Một là quốc vương không bị bệnh, lìa các tai ách. Hai là thọ mạng kéo dài, chẳng có chướng ngại. Ba là không có các oán địch, quân đội dũng mãnh. Bốn là an ổn, giàu vui, chánh pháp lưu thông). Lại nói: “Ư kỳ quốc trung, đại thần, phụ tướng hữu tứ chủng ích: Nhất giả, cánh tương thân mục, tôn trọng, ái niệm. Nhị giả, thường vị nhân vương tâm sở ái trọng, diệc vị sa môn, Bà la môn, đại quốc, tiểu quốc chi sở tuân kính. Tam giả, khinh tài, trọng pháp, bất cầu thế lợi, gia danh phổ kỵ chúng sở khâm ngưỡng. Tứ giả, thọ mạng diên trường, an ổn, khoái lạc. Sa môn, Bà la môn diệc đắc tứ thắng lợi: Nhất, tứ sự vô phạp. Nhị, an tâm tư duy. Tam, y sơn lâm đắc an lạc trụ. Tứ, tùy nguyện đắc mãn. Nhân dân giai đắc phong lạc, vô chư tật dịch, thương cổ vãng hoàn, đa hoạch bảo hóa, cụ túc thắng phước” (Ở trong nước ấy, các quan đại thần phù tá có bốn loại lợi ích: Một là thân thiết, hòa thuận với nhau, tôn trọng, mến tưởng. Hai là thường được tâm vua trong loài người mến trọng, cũng được sa môn, Bà la môn, và nước lớn, nước nhỏ tuân phục, kính trọng. Ba là coi nhẹ của cải, quý trọng pháp, chẳng cầu lợi lộc thế gian, tiếng lành rền khắp, khiến đại chúng đều khâm phục, ngưỡng mộ. Bốn là thọ mạng kéo dài, an ổn, vui sướng. Sa môn, Bà la môn cũng đạt được bốn điều lợi thù thắng: Một là tứ sự chẳng thiếu sót. Hai là an tâm tư duy. Ba là nương vào núi rừng, được an lạc trụ. Bốn là nguyện gì cũng đều được thỏa. Nhân dân đều được giàu vui, chẳng có các bệnh dịch. Lái buôn qua lại phần nhiều đạt được hàng hóa quý báu, trọn đủ phước thù thắng). Các phẩm trên đây tuy nói đạt được vô lượng loại lợi ích, nhưng đều chẳng ra ngoài các điều vừa nêu trên. Lợi ích đã nhiều, nếu có ai được nghe, hãy nên theo đúng pháp mà học.