Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ

5.19. Phẩm Thứ Mười Chín: Tăng Thận Nhĩ Da Dược Xoa Đại Tướng — Tăng Thận Nhĩ Da Dược Xoa Đại Tướng Phẩm Đệ Thập Cửu

Phẩm Tăng Thận Nhĩ Da Dược Xoa Đại Tướng gồm ba môn phân biệt.

5.19.1. Ý nghĩa vì sao có phẩm này?

Nói tới ý nghĩa “vì sao có phẩm này” thì trong năm phẩm tăng phước, bốn phẩm trước là tăng trưởng tứ biện tài và y phục, thực phẩm, còn phẩm này nhằm tăng trưởng trí huệ. Do có trí lực, sẽ có thể thuyết pháp chân chánh, thọ dụng cơm áo. Nếu chẳng có trí huệ, sợ rằng sẽ thuyết pháp điên đảo, đắm nhiễm cơm áo. Nhằm lìa lỗi ấy, bèn ban cho trí huệ, nên có phẩm này sanh khởi.

Lại có thể hiểu rằng: Phẩm Biện Tài Thiên trước đó nhằm tăng thêm biện tài tức là trí. Phẩm Cát Tường Thiên Nữ và Kiên Lao Địa Thần tăng thêm cơm áo, đó là phước. Nay vì lợi ích cả hai, cho nên có phẩm này sanh khởi. Vị thần này hoặc là Tam Địa Bồ Tát, do đã đạt được trí quang. Trí quang là huệ sáng chói, danh lẫn nghĩa đều vẹn toàn. Hoặc Ngài thuộc Ngũ Địa, do đã liễu Chân đạt Tục. Hoặc là Đệ Thập Địa, do có thể thông đạt cảnh khó nghĩ biết. Theo quyển hai mươi mốt của kinh Đại Tập, vị đại sĩ này trong thời quá khứ đã ở chỗ các vị như Thi Khí Phật v.v… phát nguyện làm thân quỷ thần, tức là như trong các bản dịch cũ gọi vị này là Tán Chi đại tướng.

5.19.2. Giải thích tên gọi của phẩm này

Giải thích tên gọi của phẩm này: Tăng Thận Nhĩ Da (Saṃjñeya) được phương này dịch là Chánh Liễu Tri. Dược Xoa (Yakṣa) được phương này dịch là Dũng Kiện (勇健, mạnh mẽ). Oai thế nhiếp phục các quỷ, trí khác các thần, thống lãnh hàng oán; vì thế, gọi là Đại Tướng. Nay nói rõ vị tướng này có thể tăng thêm trí huệ; do vậy, gọi phẩm này bằng danh xưng ấy.

5.19.3. Giải thích vấn nạn

* Hỏi: Phẩm trước ban cho biện tài, đấy cũng là trí huệ; phẩm này nói “ban cho trí”, thì có gì khác với phẩm trước?

Đáp: Tuy đều là trí, nhưng Thể và Dụng khác biệt. Tứ Biện Tài là nói về Dụng, phẩm này nói về Thể. Tứ Biện Tài là Hậu Đắc Trí, phẩm này bao gồm Căn Bản Trí. Đấy là dựa theo ý nghĩa thứ nhất trong phần [biện định] vì sao có phẩm này, còn lời cật vấn là dựa theo ý thứ hai, Tổng và Biệt sai khác cũng chẳng mâu thuẫn với phần trước!

5.19.4. Giải thích kinh văn

5.19.4.1. Dùng trí để tăng thêm huệ

5.19.4.1.1. Nêu bày [Dược Xoa đại tướng] có thể ủng hộ

5.19.4.1.1.1. Nghi thức xin phép thủ hộ

(Kinh) Nhĩ thời, Tăng Thận Nhĩ Da Dược Xoa đại tướng, tịnh dữ nhị thập bát bộ Dược Xoa chư thần, ư đại chúng trung, giai tùng tòa khởi, thiên đản hữu kiên, hữu tất trước địa, hiệp chưởng hướng Phật.

(經)爾時，僧慎爾耶藥叉大將并與二十八部藥叉諸神，於大眾中皆從座起，偏袒右肩右膝著地合掌向佛。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Tăng Thận Nhĩ Da Dược Xoa đại tướng, cùng với các thần thuộc hai mươi tám bộ Dược Xoa, ở trong đại chúng, đều từ chỗ ngồi đứng lên, trật vai áo phải, gối phải đặt sát đất, chắp tay hướng

về đức Phật).

Tán rằng: Phẩm này được chia thành hai phần:

- Một, dùng trí để tăng thêm huệ.

- Hai, từ “nhĩ thời, Chánh Liễu Tri” (lúc bấy giờ, Chánh Liễu Tri) trở đi, lại dùng chú lực để gia trì.

Đoạn thứ nhất chia thành ba ý:

- Một, nêu ra [Dược Xoa đại tướng] có thể ủng hộ.

- Hai, từ “Thế Tôn! Hà cố” (Bạch Thế Tôn! Vì sao) nêu nguyên do [các vị Dược Xoa] có thể ủng hộ.

- Ba, từ “dĩ thị nghĩa cố” (do vì nghĩa ấy) trở đi, nói tới lợi ích đạt được do thủ hộ.

Ý thứ nhất lại chia thành hai phần, phần này là nghi thức [mà Dược Xoa đại tướng dùng để] thỉnh cầu [đức Phật cho phép] ủng hộ [kinh này].

5.19.4.1.1.2. Nói rõ chính mình có thể ủng hộ

5.19.4.1.1.2.1. Ủng hộ pháp sư

(Kinh) Bạch ngôn: - Thế Tôn! Thử Kim Quang Minh tối thắng kinh vương, nhược hiện tại thế, cập vị lai thế, sở tại tuyên dương, lưu bố chi xứ, nhược ư thành, ấp, tụ lạc, sơn trạch, không lâm, hoặc vương cung điện, hoặc tăng trụ xứ, Thế Tôn! Ngã Tăng Thận Nhĩ Da Dược Xoa đại tướng, tịnh dữ nhị thập bát bộ Dược Xoa chư thần, câu nghệ kỳ sở, các tự ẩn hình, tùy xứ ủng hộ bỉ thuyết pháp sư, linh ly suy não, thường thọ an lạc.

(經)白言：世尊！此金光明最勝經王，若現在世及未來世，所在宣揚流布之處，若於城邑聚落、山澤空林、或王宮殿、或僧住處，世尊！我僧慎爾耶藥叉大將并與二十八部藥叉諸神俱詣其所，各自隱形，隨處擁護彼說法師，令離衰惱常受安樂。

(Kinh: Bạch rằng: - Bạch Thế Tôn! Nếu trong đời hiện tại và đời vị lai, hễ có chỗ nào tuyên dương và lưu truyền kinh vương Kim Quang Minh tối thắng này, hoặc là trong thành, ấp, xóm làng, núi, chằm, rừng vắng, hoặc cung điện của vua, hoặc chỗ tăng cư trụ, bạch Thế Tôn! Con là Tăng Thận Nhĩ Da Dược Xoa đại tướng, cùng với các thần thuộc hai mươi tám bộ Dược Xoa sẽ đều cùng tới chỗ đó, ai nấy tự ẩn thân, luôn theo ủng hộ vị thầy thuyết pháp ấy, khiến cho vị ấy lìa suy não, thường hưởng an vui).

Kế đó, nêu ra sự ủng hộ, có hai đoạn:

- Một, ủng hộ pháp sư.

- Hai, từ “cập thính giả” (và người nghe) trở đi, ủng hộ thính chúng.

Trong phần “ủng hộ pháp sư” có ba điều:

- Một, kinh được hoằng dương và thời điểm [hoằng kinh].

- Hai, từ “sở tại tuyên dương” trở đi, nói về chỗ hoằng kinh.

- Ba, từ “Thế Tôn” trở đi, nêu ra sự ủng hộ.

5.19.4.1.1.2.1. Ủng hộ thính chúng

(Kinh) Cập thính pháp giả, nhược nam, nhược nữ, đồng nam, đồng nữ, ư thử kinh trung, nãi chí thọ trì nhất tứ cú tụng, hoặc trì nhất cú, hoặc thử kinh vương thủ đề danh hiệu, cập thử kinh trung nhất Như Lai danh, nhất Bồ Tát danh, phát tâm xưng niệm, cung kính cúng dường giả, ngã đương cứu hộ, nhiếp thọ, linh vô tai hoạnh, ly khổ, đắc lạc.

(經)及聽法者，若男若女、童男童女，於此經中乃至受持一四句頌、或持一句、或此經王首題名號，及此經中一如來名、一菩薩名，發心稱念恭敬供養者，我當救護攝受，令無災橫離苦得樂。

(Kinh: Và người nghe pháp, dù nam hay nữ, bé trai, bé gái, đối với kinh này, dù chỉ thọ trì một bài tụng gồm bốn câu, hoặc trì một câu, hoặc trì danh hiệu tựa đề của kinh vương, và một danh hiệu Như Lai, một danh hiệu Bồ Tát trong kinh này, phát tâm xưng niệm, cung kính cúng dường, con sẽ cứu giúp, che chở, nhiếp thọ, khiến cho kẻ đó chẳng có tai nạn bất ngờ, lìa khổ, được vui).

Kế đó, [Dược Xoa đại tướng] nói sẽ thủ hộ các thính chúng. Kinh văn cũng gồm có ba đoạn:

- Một, nói về người nghe, nhận.

- Hai, từ “ư thử” (đối với kinh này) trở đi, nói về pháp được họ thọ trì.

- Ba, từ “ngã đương” (con sẽ) trở đi, nêu ra sự ủng hộ.

5.19.4.1.2. Nguyên do có thể ủng hộ

(Kinh) Thế Tôn! Hà cố ngã danh Chánh Liễu Tri?

(經)世尊！何故我名正了知？

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Vì sao con tên là Chánh Liễu Tri?)

Kế đó, nêu rõ nguyên do [vì sao Dược Xoa đại tướng] có thể ủng hộ. Trong ấy, có ba ý:

- Một, gạn hỏi.

- Hai, từ “thử chi nhân duyên” (do nhân duyên ấy) trở đi là giải thích.

- Ba, từ “Thế Tôn! Như ngã” (bạch Thế Tôn! Như con) trở đi, kết lại.

(Kinh) Thử chi nhân duyên thị Phật thân chứng, ngã tri chư pháp, ngã hiểu nhất thiết pháp, tùy sở hữu nhất thiết pháp, như sở hữu nhất pháp, chư pháp chủng loại, thể tánh sai biệt.

(經)此之因緣是佛親證，我知諸法、我曉一切法，隨所有一切法、如所有一法，諸法種類體性差別。

(Kinh: Nhân duyên ấy Phật đã đích thân chứng, con biết các pháp, con hiểu hết thảy các pháp, thuận theo tất cả hết thảy các pháp như tất cả chủng loại và thể tánh sai biệt của một pháp và các pháp).

Kế đó là giải thích, gồm hai phần:

- Một, nói rõ đó là điều đức Phật chứng biết.

- Hai, từ “Thế Tôn” trở đi, tự trần thuật nguyên do. Đó chính là pháp đức Phật đã chứng.

Trước hết là nói [chính mình] có thể biết hai loại trí, từ “tùy sở hữu” trở đi là nói đến pháp được biết. Biết đã chứng tri Hậu Đắc Trí, sẽ hiểu rõ, thông đạt Căn Bản Trí. “Tùy sở hữu”: Thuận theo phước của tất cả hết thảy chủng loại, tức là trọn hết tất cả các tánh. “Như sở hữu”: Đúng như tất cả hết thảy các đạo lý, đúng như tất cả các tánh. Điều trước là Thể và Sự của các pháp, điều sau là đạo lý của các pháp. Điều trước là pháp Tục Đế, điều sau là pháp thuộc Chân Đế. Theo kinh Giải Thâm Mật, “như tất cả các tánh” do thuận theo Thắng Nghĩa Tánh mà chỉ nói là Chân Như. Theo thứ tự thì chính là hai trí được hành trên đây. Điều trước là nói riêng về pháp được biết; từ “chư pháp chủng loại” trở đi, nói chung về các pháp được biết. Nếu là pháp thuộc Tục Đế, sẽ có nhiều chủng loại thể tánh sai biệt. Chân Đế tuy không có thể tánh sai biệt, bởi đó là chân tánh của nó, nhưng có thể thuận theo “chủ thể có thể nương tựa” (năng y) mà nói “nghĩa được dựa vào” (sở y nghĩa) cũng có sai biệt. Lại xét theo Đối Pháp, Tận Sở Hữu chính là Uẩn, Xứ, Giới, còn Như Sở Hữu chính là Tứ Đế, mười sáu hạnh v.v… Do vậy, có sai biệt!

(Kinh) Thế Tôn! Như thị chư pháp ngã năng liễu tri. Ngã hữu nan tư trí quang, ngã hữu nan tư trí cự, ngã hữu nan tư trí hạnh, ngã hữu nan tư trí tụ, ngã ư nan tư trí cảnh, nhi năng thông đạt.

(經)世尊！如是諸法我能了知。我有難思智光、我有難思智炬、我有難思智行、我有難思智聚，我於難思智境而能通達。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Các pháp như thế, con có thể biết rõ. Con có trí quang khó nghĩ, con có đuốc trí khó nghĩ, con có trí hạnh khó nghĩ, con có khối trí khó nghĩ, con có thể thông đạt trí cảnh khó nghĩ).

Kế đó, tự thuật nguyên do, có ba đoạn:

- Một, nêu ra, “ngã năng liễu” (con có thể hiểu) là nói về Căn Bản Trí. “Ngã năng tri” (Con có thể biết) là Hậu Đắc Trí.

- Hai, kế đó, giải thích “cái có thể hiểu biết”, “trí quang” là Hậu Đắc Trí chiếu thấu giáo, lý, hạnh, quả Đại Thừa. Kẻ căn tánh thấp hơn sẽ chẳng thể dò lường được, nên nói là “nan tư” (khó nghĩ). “Trí cự” là Căn Bản Trí, phá tối tăm vô minh. “Trí hạnh” là hiểu rõ hạnh sai biệt. “Trí tụ” là hiểu rõ tự thể tụ.

- Ba, kết lại ý “năng liễu”: Con đối với trí cảnh thì Căn Bản Trí có thể thông hiểu, Hậu Đắc Trí có thể liễu đạt. Hoặc trí chính là hạnh, hạnh giải là tác dụng của trí. “Trí tụ” chính là thể tánh. Vì thế, Duy Thức Luận nói: “Thể y tụ nghĩa danh chi vi thân” (Do các nghĩa Thể, Y, Tụ, mà gọi là Thân), thân tức là Thể vậy. Những điều khác thì như trước đó đã giải thích.

(Kinh) Thế Tôn! Như ngã ư nhất thiết pháp chánh tri, chánh hiểu, chánh giác, năng chánh quán sát. Thế Tôn! Dĩ thị nhân duyên, ngã Dược Xoa đại tướng danh Chánh Liễu Tri.

(經)世尊！如我於一切法正知、正曉、正覺、能正觀察。世尊！以是因緣，我藥叉大將名正了知。

(Kinh: Bạch Thế Tôn! Như con đối với hết thảy các pháp đều biết chân chánh, hiểu chân chánh, giác ngộ chân chánh, có thể quan sát chân chánh. Bạch Thế Tôn! Do nhân duyên ấy, con là Dược Xoa đại tướng có tên là Chánh Liễu Tri).

Kế đó, kết lại. Trước hết, nhắc lại bốn trí trước đó, tương ứng với biết, hiểu, giác ngộ, và quan sát. Giải thích các điều này giống như trên đây đã nói. Kế đó, từ “Thế Tôn! Dĩ thị” (Bạch Thế Tôn! Do [nhân duyên] ấy) trở đi, kết lại nguyên do có tên gọi như thế.

5.19.4.1.3. Lợi ích [mà hành nhân sẽ] đạt được do ủng hộ

5.19.4.1.3.1. Lợi ích pháp sư

(Kinh) Dĩ thị nghĩa cố, ngã năng linh bỉ thuyết pháp chi sư ngôn từ biện liễu cụ túc trang nghiêm, diệc linh tinh khí tùng mao khổng nhập, thân lực sung túc, oai quang dũng kiện, nan tư trí quang giai đắc thành tựu, đắc chánh ức niệm vô hữu thoái khuất, tăng ích bỉ thân, linh vô suy giảm, chư căn an lạc, thường sanh hoan hỷ.

(經)以是義故，我能令彼說法之師言辭辯了具足莊嚴，亦令精氣從毛孔入，身力充足威光勇健，難思智光皆得成就，得正憶念無有退屈，增益彼身令無衰減，諸根安樂常生歡喜。

(Kinh: Do bởi nghĩa ấy, con có thể khiến cho vị thầy thuyết pháp ấy ngôn từ biện tài đều trang nghiêm trọn đủ, cũng khiến cho tinh khí lọt vào lỗ chân lông, sức mạnh nơi thân thể sung túc, oai quang mạnh mẽ, trí quang khó nghĩ đều được thành tựu, đạt được ức niệm chân chánh, chẳng bị lui sụt, tăng thêm thân thể vị ấy, khiến cho chẳng bị suy giảm, các căn an lạc, thường sanh hoan hỷ).

Kế đó, nói về lợi ích đạt được, lại chia thành hai phần:

- Một, lợi ích pháp sư.

- Hai, từ “dĩ thị nhân duyên” (do nhân duyên ấy) trở đi, lợi ích thính chúng.

Trong phần “lợi ích pháp sư”, trước hết là nhắc lại nguyên do: Do tôi có bốn loại trí, cho nên có thể lợi ích pháp sư. “Có thể lợi ích pháp sư” gồm tám điều:

- Một, tăng thêm biện tài.

- Hai, từ “diệc linh” (cũng khiến cho) trở đi, tăng thêm sức lực nơi thân.

- Ba, tăng thêm oai quang.

- Bốn, tăng thêm trí huệ. Chỉ nêu ra trí quang, nhưng các trí khác đều sáng tỏ, cho nên nói là “giai đắc” (đều đạt được).

- Năm, tăng thêm niệm lực.

- Sáu, tăng thêm bất thoái.

- Bảy, từ “tăng ích bỉ thân” (tăng ích thân người đó) trở đi, tăng thọ, chẳng giảm.

- Tám, từ “chư căn” (các căn) trở đi, tăng thêm an lạc.

5.19.4.1.3.2. Lợi ích thính chúng

(Kinh) Dĩ thị nhân duyên, vi bỉ hữu tình dĩ ư bách thiên Phật sở, thực chư thiện căn, tu phước nghiệp giả, ư Thiệm Bộ châu, quảng tuyên lưu bố, bất tốc ẩn một. Bỉ chư hữu tình văn thị kinh dĩ, đắc bất khả tư nghị đại trí quang minh, cập dĩ vô lượng phước trí chi tụ, ư vị lai thế, đương thọ vô lượng câu chi na dữu đa kiếp bất khả tư lượng nhân thiên thắng lạc, thường dữ chư Phật cộng tương trị ngộ, tốc chứng Vô Thượng Chánh Đẳng Bồ Đề, Diêm La chi giới tam đồ cực khổ bất phục kinh quá.

(經)以是因緣，為彼有情已於百千佛所植諸善根修福業者，於贍部洲廣宣流布，不速隱沒。彼諸有情聞是經已，得不可思議大智光明，及以無量福智之聚，於未來世當受無量俱胝那庾多劫不可思量人天勝樂，常與諸佛共相值遇，速證無上正等菩提，閻羅之界三塗極苦不復經過。

(Kinh: Do nhân duyên ấy, vì các hữu tình đó đã ở nơi trăm ngàn vị Phật gieo các thiện căn, tu phước nghiệp, nên ở trong châu Thiệm Bộ, rộng tuyên dương, lưu truyền [kinh này], khiến cho kinh chẳng bị nhanh chóng ẩn mất. Các hữu tình ấy đã nghe kinh này xong, đạt được quang minh đại trí chẳng thể nghĩ bàn, và vô lượng khối phước trí, trong đời vị lai, sẽ hưởng sự vui thù thắng chẳng thể nghĩ lường trong cõi trời người suốt vô lượng câu chi na dữu đa kiếp, thường cùng chư Phật gặp gỡ, mau chứng Vô Thượng Chánh Đẳng Bồ Đề, chẳng còn trải qua các nỗi khổ cùng cực trong cõi Diêm La và tam đồ).

Kế đó, nói về “lợi ích thính chúng”. Trong ấy, lại có hai đoạn:

- Một, do ý nghĩa “lợi ích pháp sư khiến cho pháp trụ thế lâu dài”, và cũng do người nghe nhận đã gieo các thiện căn nơi trăm ngàn vị Phật, cho nên cảm vời người thuyết pháp và nhân duyên của kinh pháp này, mà đạt được các trí ấy. Vì vậy, có thể khiến cho kinh được lưu truyền, và do sức thiện căn của người nghe nhận kinh này, kinh sẽ chẳng bị nhanh chóng ẩn mất.

- Hai, từ “bỉ chư” (các [hữu tình] ấy) trở đi, nói về lợi ích đạt được do nghe pháp, gồm có sáu điều:

a) Đạt được bốn trí trên đây.

b) Từ “cập dĩ” (cùng với) trở đi, thành tựu phước trí.

c) Được sanh trong cõi trời, người.

d) Được gặp gỡ chư Phật.

e) Chứng Bồ Đề.

f) Lìa ác đạo.

Kinh văn dễ hiểu. Do người nghe đạt được lợi ích này, có thể suy ra mà biết: Pháp sư cũng đạt được các lợi ích ấy. Dùng điều kém hơn để suy ra điều thù thắng hơn, xét theo ý nghĩa ấy, sẽ nhất định đạt được!

5.19.4.2. Dùng chú lực để gia hộ

(Kinh) Nhĩ thời, Chánh Liễu Tri Dược Xoa đại tướng bạch Phật ngôn: “Thế Tôn! Ngã hữu Đà La Ni, kim đối Phật tiền, thân tự trần thuyết, vị dục nhiêu ích, lân mẫn chư hữu tình cố”. Tức thuyết chú viết: “Nam mô Phật đà da, nam mô Đạt ma da, nam mô Tăng già da. Nam mô bạt ra hám ma da. Nam mô nhân đạt ra da. Nam mô chiết đốt nẫm, mạc hát ra xà nẫm, đát điệt tha: Hế rị, hế rị, mi rị, mi rị, cù rị. Mạc ha cù rị, kiện đà lý. Mạc ha kiện đà lý, đạt la mi trĩ. Mạc ha đạt la mi trĩ. Đan đồ khúc khuyến đệ. Ha ha ha ha ha, hế hế hế hế hế, hô hô hô hô hô, hán lỗ đàm mế, cù đàm mế, giả giả giả giả, chỉ chỉ chỉ chỉ, chủ chủ chủ chủ, chiên đồ triếp, bát la, thi yết ra, thi yết ra, ốt để sắt tha hế, bạc già phạm tăng thận nhĩ da, sa ha”. Nhược phục hữu nhân ư thử minh chú, năng thọ trì giả, ngã đương cấp dữ tư sanh lạc cụ, ẩm thực, y phục, hoa quả trân dị, hoặc cầu nam, nữ, đồng nam, đồng nữ, kim, ngân, trân bảo, chư anh lạc cụ, ngã giai cung cấp, tùy sở nguyện cầu, linh vô khuyết phạp. Thử chi minh chú hữu đại oai lực, nhược tụng chú thời, ngã đương tốc chí kỳ sở, linh vô chướng ngại, tùy ý thành tựu. Nhược trì thử chú thời, ưng tri kỳ pháp. Tiên họa nhất phô Tăng Thận Nhĩ Da Dược Xoa hình tượng, cao tứ ngũ xích, thủ chấp mâu thoán. Ư thử tượng tiền, tác tứ phương đàn, an tứ mãn bình mật thủy, hoặc sa đường thủy, đồ hương, mạt hương, thiêu hương, cập chư hoa man. Hựu ư đàn tiền, tác địa hỏa lô. Trung an thán hỏa, dĩ tô ma, giới tử, thiêu ư lô trung, khẩu tụng tiền chú nhất bách bát biến, nhất biến nhất thiêu. Nãi chí ngã Dược Xoa đại tướng tự lai hiện thân, vấn chú nhân viết: “Nhĩ sở hà tu?” Ý sở cầu giả tức dĩ sự đáp, ngã tức tùy viết: “Ư sở cầu sự, giai linh mãn túc”. Hoặc tu kim, ngân, cập chư phục tạng, hoặc dục thần tiên thừa không nhi khứ, hoặc cầu Thiên Nhãn Thông, hoặc tri tha tâm sự. Ư nhất thiết hữu tình, tùy ý tự tại, linh đoạn phiền não, tốc đắc giải thoát, giai đắc thành tựu.

(經)爾時，正了知藥叉大將白佛言：世尊！我有陀羅尼，今對佛前親自陳說，為欲饒益憐愍諸有情故。即說呪曰：南謨佛陀耶。南謨達摩耶。南謨僧伽耶。南謨跋囉蚶摩耶。南謨因達囉耶。南謨折咄喃。莫喝囉闍喃。怛姪他。呬哩。呬哩。弭哩。弭哩。瞿哩。莫訶瞿哩。健陀里。莫訶健陀里達羅弭雉。莫訶達羅弭雉。單荼曲勸第。訶訶訶訶訶。呬呬呬呬呬。呼呼呼呼呼。漢魯曇謎。瞿曇謎。者者者者。只只只只。主主主主。旃荼欇。鉢攞。尸揭囉。尸揭囉。嗢底瑟他呬。薄伽梵。僧慎爾耶。莎訶。若復有人於此明呪能受持者，我當給與資生樂具、飲食衣服、華果珍異，或求男女童男童女，金銀珍寶諸瓔珞具，我皆供給，隨所願求令無闕乏。此之明呪有大威力，若誦呪時，我當速至其所令無障礙，隨意成就。若持此呪時，應知其法。先畫一鋪僧慎爾耶藥叉形像，高四五尺，手執鉾鑹。於此像前作四方壇，安四滿瓶蜜水或沙糖水，塗香末香燒香及諸華鬘。又於壇前作地火鑪，中安炭火，以蘇摩芥子燒於罏中，口誦前呪一百八遍，一遍一燒。乃至我藥叉大將自來現身，問呪人曰：爾何所須？意所求者即以事答，我即隨言：於所求事皆令滿足。或須金銀及諸伏藏、或欲神仙乘空而去、或求天眼通、或知他心事，於一切有情隨意自在，令斷煩惱速得解脫，皆得成就。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Chánh Liễu Tri Dược Xoa đại tướng bạch Phật rằng: - “Bạch Thế Tôn! Con có Đà La Ni, nay đối trước Phật, đích thân tự thưa bày, vì muốn lợi ích, thương xót các hữu tình vậy”. Liền nói chú rằng: “Nam mô Phật đà da, nam mô Đạt ma da, nam mô Tăng già da. Nam mô bạt ra hám ma da. Nam mô nhân đạt ra da. Nam mô chiết đốt nẫm, mạc hát ra xà nẫm, đát điệt tha: Hế rị, hế rị, mi rị, mi rị, cù rị. Mạc ha cù rị, kiện đà lý. Mạc ha kiện đà lý, đạt la mi trĩ. Mạc ha đạt la mi trĩ. Đan đồ khúc khuyến đệ. Ha ha ha ha ha, hế hế hế hế hế, hô hô hô hô hô, hán lỗ đàm mế, cù đàm mế, giả giả giả giả, chỉ chỉ chỉ chỉ, chủ chủ chủ chủ, chiên đồ triếp, bát la, thi yết ra, thi yết ra. Ốt để sắt tha hế, bạc già phạm, tăng thận nhĩ da, sa ha”. Nếu lại có người đối với minh chú này mà có thể thọ trì, con sẽ ban cho các vật dụng ưa thích cần thiết cho cuộc sống, thực phẩm, y phục, hoa quả quý lạ, hoặc cầu con trai, con gái, trẻ trai, trẻ gái, vàng, bạc, trân bảo, các chuỗi anh lạc, con đều cung cấp, thuận lòng nguyện cầu, chẳng để thiếu khuyết. Minh chú này có oai lực lớn, nếu lúc tụng chú, con sẽ mau đến chỗ người ấy, khiến cho chẳng có chướng ngại, tùy ý thành tựu. Nếu lúc trì chú này, hãy nên biết pháp tắc. Trước hết, vẽ một bức hình tượng Tăng Thận Nhĩ Da Dược Xoa, cao bốn năm thước, tay cầm mâu và giáo nhỏ. Đối trước hình tượng ấy, làm bốn cái đàn vuông, đặt bốn cái bình chứa đầy nước mật, hoặc nước đường cát, hương bôi, hương bột, hương đốt, và các tràng hoa. Ở trước đàn, lại làm bốn lò than. Trong đó đặt than, lửa, dùng tô ma, hạt cải, đốt ở trong lò, miệng tụng chú trên đây một trăm lẻ tám lượt. Cứ một lượt [tụng chú] là thiêu một lần. [Tụng] cho đến khi Dược Xoa đại tướng con tự đến hiện thân, hỏi người trì chú rằng: “Ngươi cần điều gì?” Người ấy liền đáp bằng chuyện mong cầu trong tâm, con liền nói: “Chuyện ngươi mong cầu ta đều khiến cho toại ý”. Hoặc là cần vàng, bạc, và các kho tàng, hoặc muốn như thần tiên nương hư không mà đi, hoặc cầu Thiên Nhãn Thông, hoặc biết chuyện trong tâm người khác. Đối với hết thảy hữu tình, tùy ý tự tại, khiến cho đoạn phiền não, mau được giải thoát, đều được thành tựu).

Kế đó, đoạn lớn thứ hai là “dùng chú lực để gia bị”, có sáu ý:

- Một, [Dược Xoa đại tướng] tỏ ý xin được phép nói.

- Hai, từ “tức thuyết” (liền nói) trở đi là nói thần chú.

- Ba, từ “nhược phục” (nếu lại) trở đi, lợi ích do khuyên tu.

- Bốn, từ “nhược trì thử” (nếu trì chú này) trở đi, dạy cách hành trì.

- Năm, từ “nãi chí” (cho đến) trở đi, nêu ra lợi ích đạt được, gồm ba điều:

a) Một là hiện thân.

b) Hai là hỏi đáp.

c) Ba là từ “hoặc tu” (hoặc cần) trở đi, tùy theo lòng mong cầu mà ban cho: Một là bảy thứ báu, hai là kho tàng, ba là thần thông, bốn là ban cho tự tại, năm là ban cho giải thoát.

- [Sáu, đức Phật tán thán để kết lại, được nói trong đoạn kế tiếp].

Chuẩn theo phẩm trước [dạy về] sự ban cho biện tài, để có được trí huệ, cũng nên tụng chú thỉnh [Dược Xoa đại tướng] hiện thân gia bị, khiến cho [hành nhân] đắc trí huệ. Do vì lược đi, nên chẳng nói. Nói “linh đoạn phiền não, tốc đắc giải thoát” (khiến cho đoạn phiền não, mau được giải thoát) chính là ý nghĩa cầu trí huệ.

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn cáo Chánh Liễu Tri Dược Xoa đại tướng viết: - Thiện tai! Thiện tai! Nhữ năng như thị lợi ích nhất thiết chúng sanh, thuyết thử thần chú, ủng hộ chánh pháp, phước lợi vô biên.

(經)爾時，世尊告正了知藥叉大將曰：善哉善哉！汝能如是利益一切眾生，說此神呪擁護正法，福利無邊。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bảo Chánh Liễu Tri Dược Xoa đại tướng rằng: - Lành thay! Lành thay! Ông có thể lợi ích hết thảy chúng

sanh như thế, nói thần chú này ủng hộ chánh pháp, phước lợi vô biên).

Kế đó, điều thứ sáu là đức Phật tán thán để kết lại.

5.20. Phẩm Thứ Hai Mươi: Vương Pháp Chánh Luận — Vương Pháp Chánh Luận Phẩm Đệ Thập Nhị

Phẩm Vương Pháp Chánh Luận gồm ba môn phân biệt.

5.20.1. Ý nghĩa vì sao có phẩm này?

Nói đến ý nghĩa vì sao có phẩm này, thì phần Lưu Thông gồm ba loại, mười sáu phẩm đầu thuộc loại Học Hạnh Lưu Thông. Trong loại ấy, lại chia làm năm tiểu loại. Phẩm này nói về tiểu loại thứ ba, tức nói về Trì Học. Phần Trì Học [gồm ba phẩm], chia thành hai tiểu loại:

- Một, hai phẩm đầu nêu ra chuyện xưa.

- Hai, một phẩm sau nhằm khuyên bảo [đại chúng trong] hiện thời.

Trong phần “nêu ra chuyện xưa”, lại có hai ý:

- Một, vì tăng thượng sanh đạo.

- Hai, vì quyết định thắng đạo.

Phẩm này thuộc về ý đầu.

Lại có thể hiểu như sau: Do phẩm Tứ Thiên Vương Hộ Quốc nói vua trong nhân gian nếu có thể tôn trọng người [hoằng pháp], kính trọng pháp, có chánh hạnh hoằng kinh, thì chư thiên, quỷ thần v.v… sẽ ủng hộ. Nếu chẳng như vậy, chư thiên, quỷ thần v.v… sẽ lìa bỏ. Vì thế, nay phẩm này nêu ra chuyện xưa về chánh hạnh hoằng kinh của quốc vương để khuyên lơn, khích lệ đại chúng trong đại hội thuở ấy. Do vậy mà có phẩm này sanh khởi.

5.20.2. Giải thích tên gọi của phẩm này

Giải thích tên gọi của phẩm này thì trước là tách ra, sau là hợp lại.

“Vương” có ba hiệu:

- Một là Hoàng (皇), Hoàng tức là vua cõi trời.

- Hai là Đế (帝). Đế tức là chúa tể.

- Ba là Vương (王). Vương tức là “quy thuộc”, do vua được đại chúng quy thuộc. Còn gọi là Quân (君).

Hơn nữa, tùy ý tự tại thì gọi là Vương.

“Pháp” là quỹ tắc (軌則, khuôn phép).

“Chánh” nhằm vạch rõ chẳng tà, cũng gọi là Thánh. Như trong Ái Ngữ, dấy lên bốn thứ tịnh ngữ và tám loại thánh ngữ. Tịnh ngữ tức là chẳng nói dối v.v… Thánh ngữ tức là “thấy bèn nói là thấy” v.v…

“Luận” là quyết trạch (chọn lựa dứt khoát), xem đi xét lại đạo lý của các pháp.

Vương tức là người có thể hành pháp. Pháp Chánh Luận tức là pháp được hành [bởi Vương]. Phải nên nói là Vương Chánh Pháp Chánh Luận (chánh luận về chánh pháp của nhà vua), nhưng thuận theo ngữ pháp của Thiên Trúc mà nói là Pháp Chánh Luận. Luận là chủ thể có thể luận định, còn Chánh Pháp là điều được luận định. [Bàn về] chánh pháp của vua, luận định về chánh pháp; đó đều là cách giải thích theo lối Y Chủ. Nay phẩm này biện định chánh pháp luận của nhà vua, chẳng mong giải thích riêng nhà vua và luận định về chánh pháp.

5.20.3. Giải đáp vấn nạn

* Hỏi: Địa Thần thỉnh đức Phật nói chánh pháp của vua, sao không tự nói để chỉ bày các chuyện đáng nên trụ vào vậy?

Đáp: Muốn chỉ rõ “ba đời, pháp đều như nhau”. Do pháp là tôn quý, thù thắng, chẳng nói về bản thân, chỉ nêu lên chuyện xưa kia.

* Hỏi: Nếu vậy, cớ sao không nêu lên lời của quá khứ Phật, lại dẫn lời của vua Lực Tôn Tràng?

Đáp: Cai trị đất nước thì nương theo chuyện thế tục. Vì thế, nêu ra lời của Phạm vương đã nói trong quá khứ. Thật ra, Phạm vương cũng được nghe từ bên đức Phật nói với tứ thiên vương. Như trong phần sau, [kinh chép] vua Thiện Sanh từ nơi ngài Bảo Tích mà nghe kinh Kim Quang Minh, nhưng chẳng nói là “Phật thuyết”.

* Hỏi: Xưa kia, vua Lực Tôn Tràng và con là Diệu Tràng, nay là ai vậy?

Đáp: Có người giải thích Diệu Tràng [thuở đó] chính là Diệu Tràng [Bồ Tát] hiện thời. Có người lại nói: Chính là Phật Thích Ca. Xét ra hai cách giải thích ấy, không có kinh văn để xác định hay phủ nhận, tùy ý chấp nhận thuyết nào cũng được!

5.20.4. Giải thích kinh văn

5.20.4.1. Địa thần nêu lời thỉnh

(Kinh) Nhĩ thời, thử đại địa thần nữ, danh viết Kiên Lao, ư đại chúng trung, tùng tòa nhi khởi, đảnh lễ Phật túc, hiệp chưởng cung kính.

(經)爾時，此大地神女名曰堅牢，於大眾中從座而起，頂禮佛足合掌恭敬。

(Kinh: Lúc bấy giờ, nữ thần đất trong cõi này tên là Kiên Lao, ở trong đại chúng, từ chỗ ngồi đứng lên, chắp tay cung kính).

Tán rằng: Kinh văn của phẩm này, chia đại lược thành ba phần:

- Một, địa thần nêu bày lời thỉnh.

- Hai, đức Thế Tôn giảng nói.

- Ba, đại chúng hoan hỷ phụng hành.

Phần thứ nhất lại chia làm bốn tiểu đoạn, tiểu đoạn thứ nhất là nghi thức cầu thỉnh.

(Kinh) Bạch Phật ngôn: - Thế Tôn! Ư chư quốc trung, vi nhân vương giả, nhược vô chánh pháp, bất năng trị quốc, an dưỡng chúng sanh, cập dĩ tự thân trường cư thắng vị.

(經)白佛言：世尊！於諸國中為人王者，若無正法，不能治國安養眾生及以自身長居勝位。

(Kinh: Bạch với đức Phật rằng: - Bạch Thế Tôn! Trong các nước, nếu kẻ làm quốc vương mà chẳng có chánh pháp, sẽ chẳng thể cai trị đất nước, nuôi nấng chúng sanh an vui, và bản thân sẽ chẳng thể giữ mãi địa vị thù thắng).

Kế đó, tiểu đoạn thứ hai là nêu ra nguyên do [thưa thỉnh].

(Kinh) Duy nguyện Thế Tôn từ bi ai mẫn, đương vị ngã thuyết Vương Pháp Chánh Luận trị quốc chi yếu.

(經)惟願世尊慈悲哀愍，當為我說王法正論治國之要。

(Kinh: Kính mong đức Thế Tôn từ bi thương xót, sẽ vì con nói lẽ trọng yếu trong cách cai trị đất nước thuộc Vương Pháp Chánh Luận).

Kế đó, tiểu đoạn thứ ba là trần thuật điều thỉnh cầu.

(Kinh) Linh chư nhân vương đắc văn pháp dĩ, như thuyết tu hành, chánh hóa ư thế, năng linh thắng vị vĩnh bảo an ninh, quốc nội cư nhân hàm mông lợi ích.

(經)令諸人王得聞法已，如說修行正化於世，能令勝位永保安寧，國內居人咸蒙利益。

(Kinh: Khiến cho các quốc vương được nghe pháp xong, sẽ tu hành đúng như lời dạy, giáo hóa chánh đáng trong cõi đời, có thể giữ cho địa vị thù thắng vĩnh viễn được an ổn, người dân sống trong nước đều được lợi ích).

Kế đó, điều thứ tư là nêu ra lợi ích.

5.20.4.2. Đức Thế Tôn giảng nói

5.20.4.2.1. Sắc truyền lắng nghe và trần thuật duyên khởi xưa kia

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn ư đại chúng trung, cáo Kiên Lao Địa Thần viết: - Nhữ đương đế thính. Quá khứ hữu vương, danh Lực Tôn Tràng. Kỳ vương hữu tử, danh viết Diệu Tràng, thọ quán đảnh vị, vị cửu chi khoảnh. Nhĩ thời, phụ vương cáo Diệu Tràng ngôn: “Hữu Vương Pháp Chánh Luận, danh Thiên Chúa Giáo Pháp, ngã ư tích thời, thọ quán đảnh vị, nhi vi quốc chúa, ngã chi phụ vương danh Trí Lực Tôn Tràng, vị ngã thuyết thị Vương Pháp Chánh Luận. Ngã y thử luận, ư nhị vạn tuế, thiện trị quốc độ, ngã bất tằng ức khởi nhất niệm tâm hạnh ư phi pháp. Nhữ ư kim nhật, diệc ưng như thị, vật dĩ phi pháp nhi trị ư quốc. Vân hà danh vi Vương Pháp Chánh Luận? Nhữ kim thiện thính, đương vị nhữ thuyết”.

(經)爾時，世尊於大眾中告堅牢地神曰：汝當諦聽。過去有王名力尊幢，其王有子名曰妙幢，受灌頂位未久之頃。爾時父王告妙幢言：有王法正論名天主教法，我於昔時受灌頂位而為國主，我之父王名智力尊幢，為我說是王法正論。我依此論，於二萬歲善治國土，我不曾憶起一念心行於非法。汝於今日亦應如是，勿以非法而治於國。云何名為王法正論？汝今善聽，當為汝說。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn ở trong đại chúng, bảo Kiên Lao Địa Thần rằng: - Bà hãy nên lắng nghe. Trong quá khứ, có vua tên là Lực Tôn Tràng. Nhà vua ấy có con tên là Diệu Tràng, nhận địa vị quán đảnh trong khoảng thời gian chưa lâu. Lúc bấy giờ, vua cha bảo Diệu Tràng rằng: “Có Vương Pháp Chánh Luận tên là Giáo Pháp của Chúa Cõi Trời. Khi xưa, lúc ta thọ địa vị quán đảnh làm quốc chúa, vua cha ta tên là Trí Lực Tôn Tràng, đã vì ta nói Vương Pháp Chánh Luận này. Ta vâng theo luận ấy, trong hai vạn năm, khéo cai trị đất nước. Ta nhớ chưa từng dấy lên một niệm tâm hạnh phi pháp. Con nay cũng nên như thế, đừng dùng phi pháp để cai trị nước. Thế nào là Vương Pháp Chánh Luận? Con nay hãy lắng nghe, cha sẽ vì con nói”).

Kế đó, đức Thế Tôn vì địa thần giảng nói, có ba đoạn:

- Một, đức Thế Tôn đối trước đại chúng, sắc truyền hãy nghe.

- Hai, từ “quá khứ” trở đi, thuật lại duyên khởi xưa kia.

- Ba, từ “nhĩ thời, Lực Tôn” trở đi, trần thuật chánh pháp xưa kia.

Trần thuật duyên khởi xưa kia gồm tám điều:

- Một, nêu ra người có thể dạy bảo (vua Lực Tôn Tràng), và người được dạy bảo (thái tử Diệu Tràng).

- Hai, từ “nhĩ thời” (lúc bấy giờ) trở đi, truyền dạy phương pháp. Thế Chúa (chúa tể thế gian) tức Phạm vương, tu Tứ Vô Lượng mới thành bậc Thế Chúa, dạy rõ: Khởi từ bi sẽ nhất định có thể dẹp khổ, ban vui.

- Ba, từ “ngã ư” (ta trong) trở đi, nêu ra cái duyên đắc pháp.

- Bốn, từ “ngã chi phụ” (cha ta) trở đi, nêu rõ chỗ được nghe pháp.

- Năm, từ “ngã y” (ta nương vào đó) trở đi, nói rõ ta (vua Lực Tôn Tràng) có thể học và hành theo.

- Sáu, từ “nhữ ư kim” (con nay) trở đi, răn con hãy học theo.

- Bảy, từ “vân hà danh vi” (thế nào gọi là) trở đi, [thái tử] nghe lời sắc truyền, thỉnh giáo.

- Tám, từ “nhữ kim” (con nay) trở đi, sắc truyền lắng nghe, hứa sẽ nói.

Có ý nói: Ta được nghe [Vương Pháp Chánh Luận] từ chỗ cha ta, nay lại dạy cho con. Nêu rõ: Cha con ân nghĩa sâu nặng, [lời cha] dạy bảo ắt là lợi ích thật sự. Vì thế, khuyên người nghe hãy kính trọng, hành theo.

5.20.4.2.2. Trần thuật chánh pháp xưa kia

5.20.4.2.2.1. Đức Phật nêu lời dẫn khởi

(Kinh) Nhĩ thời, Lực Tôn Tràng vương tức vị kỳ tử, dĩ diệu già tha, thuyết chánh luận viết:

(經)爾時，力尊幢王即為其子以妙伽他說正論曰：

(Kinh: Lúc bấy giờ, vua Lực Tôn Tràng liền vì con mình, dùng kệ tụng mầu nhiệm để nói chánh luận như sau).

Kế đó, trần thuật chánh pháp xưa kia. Kinh văn chia thành hai phần. Phần này là đức Phật nêu ra lời dẫn khởi.

5.20.4.2.2.2. Trần thuật phần chánh luận

5.20.4.2.2.2.1. Vua Lực Tôn Tràng sắc truyền lắng nghe

(Kinh) Ngã thuyết vương pháp luận, lợi an chư hữu tình, vị đoạn thế gian nghi, diệt trừ chúng quá thất. Nhất thiết chư thiên vương, cập dĩ nhân trung vương, đương sanh hoan hỷ tâm, hiệp chưởng thính ngã thuyết.

(經)我說王法論，利安諸有情，為斷世間疑，滅除眾過失。一切諸天王，及以人中王，當生歡喜心，合掌聽我說。

(Kinh: Ta nói vương pháp luận, lợi ích, an hữu tình. Vì đoạn nghi cho đời, diệt trừ các lầm lỗi. Hết thảy các thiên vương, và các vua nhân loại, hãy sanh tâm hoan hỷ, chắp tay nghe ta nói).

Kế đó là trần thuật pháp ấy, gồm bảy mươi ba bài tụng, chia thành hai phần:

- Một, hai bài tụng đầu, vua Lực Tôn Tràng sắc truyền [thái tử Diệu Tràng, các thiên vương, quốc vương] hãy lắng nghe.

- Hai, bảy mươi mốt bài tụng sau đó là trần thuật chánh luận.

Trong phần “sắc truyền hãy nghe”: Bài thứ nhất trần thuật lợi ích của lời luận. Ba câu kế đó nói về căn cơ được giáo hóa, câu cuối cùng là sắc truyền lắng nghe.

Hỏi: Trong phần Trường Hàng trước đó, [đã nói nhà vua] chỉ vì con mình, cớ sao khi khuyên nghe còn bao gồm cả chúa cõi trời và quốc vương?

Đáp: Phần Trường Hàng kinh văn đại lược, phần Kệ Tụng thì kinh

văn nói rộng. Lại có thể giải thích rằng: Chính vì răn dạy con. Vua có ý nói: Luận này xứng lý, lợi ích rộng rãi. Chúa cõi trời và quốc vương [hễ nghe thấy], đều nên hoan hỷ. Vì thế, nay con phải nên chắp tay nghe cha nói.

5.20.4.2.2.2.2. Trần thuật Vương Pháp Chánh Luận

5.20.4.2.2.2.2.1. Cái nhân phát khởi của luận này

(Kinh) Vãng tích chư thiên chúng, tập tại Kim Cang sơn, tứ vương tùng tòa khởi, thỉnh vấn ư Đại Phạm: - Phạm chúa tối thắng tôn, thiên trung đại tự tại, nguyện ai mẫn ngã đẳng, vị đoạn chư nghi hoặc.

(經)往昔諸天眾，集在金剛山，四王從座起，請問於大梵：梵主最勝尊，天中大自在，願哀愍我等，為斷諸疑惑。

(Kinh: Xưa kia các thiên chúng, nhóm về núi Kim Cang, bốn vua từ tòa dậy, thưa hỏi Đại Phạm rằng: - Đấng Phạm chúa tối thắng, đại tự tại trong trời, nguyện thương xót chúng tôi, đoạn trừ các nghi hoặc).

Bảy mươi mốt bài tụng kế đó nhằm trần thuật [nội dung của] chánh luận. Kinh văn chia đại lược thành ba phần:

- Hai bài tụng đầu tiên nêu ra cái nhân phát khởi.

- Hai bài tụng kế đó nói về sự sanh khởi của lời thưa hỏi.

- Sáu mươi bảy bài tụng kế đó, nêu ra nội dung bài luận.

Trong phần thứ nhất, có năm ý:

- Hai câu đầu nói về chỗ thiên chúng tụ tập.

- Câu kế đó nêu ra người khải thỉnh (tứ thiên vương).

- Câu kế đó nêu ra điều thưa hỏi.

- Hai câu kế đó nhằm tán thán luận ấy.

- Hai câu kế đó thỉnh cầu hãy nói.

5.20.4.2.2.2.2.2. Thưa hỏi sanh khởi

(Kinh) Vân hà xử nhân thế, nhi đắc danh vi Thiên? Phục dĩ hà nhân duyên, hiệu danh viết thiên tử? Vân hà sanh nhân gian, độc đắc vi nhân chủ? Vân hà tại thiên thượng, phục đắc tác thiên vương?

(經)云何處人世，而得名為天？復以何因緣，號名曰天子？云何生人間，獨得為人主？云何在天上，復得作天王？

(Kinh: Làm sao sống cõi người, mà được gọi là Trời? Lại do nhân duyên nào, được gọi là thiên tử? Thế nào sanh làm người, riêng mình làm vua chúa? Thế nào trên cõi trời, lại được làm thiên vương?)

Kế đó, sanh khởi lời thưa hỏi. Nói chung, có bốn câu hỏi, theo kinh văn dễ thấy. Mỗi câu hỏi đều có ba ý:

- Một, hỏi danh hiệu ấy do nương vào đức nào mà lập ra, tức là hỏi kèm theo nguyên do đặt hiệu như thế.

- Nói đến nguyên do, tức là vua đã hành chánh pháp nào mà được gọi là vua v.v…? Nếu chẳng phải như vậy, tứ thiên vương chỉ hỏi danh xưng, cớ sao thiên chúa nói “hỏi ta đạo trị quốc”. Vì thế, kinh Tát Giá Ni Càn Tử, quyển thứ hai chép: “Vương ngôn: - Đại sư! Bỉ chư vương đẳng hà cố danh vương? Đáp ngôn: - Đại vương! Vương giả dân chi phụ mẫu, dĩ năng y pháp nhiếp hộ chúng sanh, linh an lạc cố, danh chi vi vương” (Vua nói: “Thưa đại sư! Các vị vua ấy vì sao gọi là vua?” Đáp rằng: “Thưa đại vương! Vua là cha mẹ của dân. Vì có thể nương theo pháp để nhiếp thọ, thủ hộ, khiến cho chúng sanh an lạc, nên gọi là vua”). Đó chính là nói chung.

Kế đó, giải thích rằng: “Đại vương đương tri, vương chi dưỡng dân đương như xích tử, di can, khử thấp, bất đãi kỳ ngôn. Hà dĩ cố? Đại vương đương tri, vương giả đắc lập, dĩ dân vi quốc; dân tâm bất an, quốc tương diệt hỹ! Thị cố, vương thường đương lự dân, như niệm xích tử, bất ly ư tâm. Đương tri quốc nội nhân dân khổ, lạc, thủy, hạn, phong, vũ, ngạ, bão, lão, thiếu, bệnh hoạn, ngục tụng, hữu tội, vô tội, hữu công, vô công, như thị tri giả, danh bất ly tâm. Như thị tri dĩ, dĩ lực tương hộ. Sở ưng dữ giả, cập thời cấp dữ. Sở ưng thủ giả, niệm đương trù lượng, dịch sử tri thời, bất đoạt nhân lợi, cấm túc tham bạo, nhân đắc an lạc. Thị danh hộ quốc, danh chi vi vương” (Đại vương hãy nên biết, vua hãy nên nuôi dân như con đỏ, dời sang chỗ khô ráo, bỏ chỗ ướt, chẳng đợi họ nói. Vì sao vậy? Đại vương hãy nên biết: Vua được lập nên là do lấy dân để dựng nước. Lòng dân chẳng yên, nước sẽ diệt vong. Vì thế, nhà vua phải thường nên lo nghĩ cho dân, như nghĩ tới con thơ, canh cánh bên lòng. Hãy nên biết nhân dân trong nước khổ, vui, lụt lội, hạn hán, mưa, gió, đói, no, già, trẻ, bệnh hoạn, tù ngục, thưa kiện, có tội, vô tội, có công, không công. Biết như thế thì gọi là “canh cánh bên lòng”. Đã biết như thế rồi, dùng sức che chở. Điều gì đáng nên cho, bèn đúng thời ban cho. Điều gì đáng nên lấy, hãy nghĩ cách trù tính, sai họ làm lụng đều biết thời, chẳng đoạt mất lợi ích của người ta, ngăn cấm kẻ tham bạo, khiến cho dân được an vui. Đó gọi là hộ quốc, được gọi là vương). Nay cuộc vấn đáp ở đây cũng có ý nghĩa giống như thế.

- Ý hỏi thứ ba là hiện thời và trong tương lai, do nghiệp hạnh gì mà sanh trong nhân gian lại được gọi là trời? Do hạnh nghiệp gì mà được sanh lên trời làm thiên vương?

Vì thế, trong phần sau, đáp rằng: Do thiện nghiệp lực trước kia mà sanh lên trời làm vua v.v… Pháp tắc ở Ấn Độ là mỗi sự vật đều có mười danh xưng. Nay đối với vua trong nhân gian, nêu ra ba danh xưng, đối với thiên vương, nêu ra một danh xưng để liên tưởng các danh xưng khác.

5.20.4.2.2.2.2.3. Nói thẳng vào nội dung của luận

5.20.4.2.2.2.2.3.1. Nhắc lại chuyện xưa, hứa nói

(Kinh) Như thị hộ thế gian? Vấn bỉ Phạm vương dĩ. Nhĩ thời, Phạm thiên chúa, tức tiện vị bỉ thuyết: - Hộ thế nhữ đương tri, vị lợi hữu tình cố, vấn ngã trị quốc pháp, ngã thuyết, ưng thiện thính.

(經)如是護世間？問彼梵王已，爾時梵天主，即便為彼說：護世汝當知，為利有情故，問我治國法，我說應善聽。

(Kinh: Hộ thế gian như thế? Đã hỏi Phạm vương xong; lúc đó, Phạm thiên chúa, liền vì họ nói rằng: - Hộ thế, ông nên biết, vì lợi lạc hữu tình, hỏi ta cách trị quốc. Ta nói, hãy khéo nghe).

Kế đó, sáu mươi bảy bài tụng nói thẳng vào nội dung của luận ấy, gồm ba phần:

- Hai bài tụng đầu trần thuật chuyện cũ và hứa nói.

- Sáu mươi bài tụng rưỡi kế đó, thiên chúa trần thuật.

- Bốn bài tụng rưỡi từ “thị cố, nhữ nhân vương” (vì thế, quốc vương các ông), khuyên lơn, khích lệ [thính chúng] hãy học theo.

Trong phần thứ nhất, lại chia thành hai đoạn: Bài tụng thứ nhất là vua Lực Tôn trần thuật; bài tụng kế đó là thiên chúa hứa sẽ nói, răn hãy lắng nghe.

5.20.4.2.2.2.2.3.2. Thiên chúa trần thuật

(Kinh) Do tiên thiện nghiệp lực, sanh thiên đắc tác vương. Nhược tại ư nhân trung, thống lãnh vi nhân chủ.

(經)由先善業力，生天得作王；若在於人中，統領為人

主。

(Kinh: Do sức thiện nghiệp xưa, sanh thiên được làm vua. Nếu ở trong loài người, thống lãnh làm chúa tể).

Kế đó là thiên chúa trần thuật [nội dung của Vương Pháp Chánh Luận], có hai phần:

- Ba bài tụng đầu tiên trả lời hai câu hỏi về danh xưng và nghiệp. Tức là dạy tu thiện để làm cái nhân cho tương lai.

- Năm mươi bảy bài tụng rưỡi từ “Tam Thập Tam thiên chúa” trở đi, trả lời câu hỏi về nguyên do có được danh hiệu, liền trần thuật chánh luận, tức là dạy tu hòng đạt được lợi ích trong hiện tại.

Phần thứ nhất lại có hai ý:

- Bài tụng đầu tiên nhằm giải đáp hai câu hỏi sau đó.

- Hai bài tụng kế đó nhằm giải đáp hai câu hỏi đầu tiên.

Đoạn này thuộc ý thứ nhất.

(Kinh) Chư thiên cộng gia hộ, nhiên hậu nhập mẫu thai. Ký chí mẫu thai trung, chư thiên phục thủ hộ. Tuy sanh tại nhân thế, tôn thắng cố danh Thiên. Do chư thiên hộ trì, diệc đắc danh thiên tử.

(經)諸天共加護，然後入母胎。既至母胎中，諸天復守護。雖生在人世，尊勝故名天。由諸天護持，亦得名天子。

(Kinh: Chư thiên cùng gia hộ, sau đó vào thai mẹ. Đã vào trong thai mẹ, chư thiên lại thủ hộ. Tuy sanh trong nhân gian, tôn thắng nên gọi Trời. Do chư thiên hộ trì, cũng gọi là “thiên tử”).

Kế đó, đáp câu hỏi trong phần trước. Có hai phần:

- Một bài tụng rưỡi đầu tiên trả lời câu hỏi thứ nhất.

- Nửa sau bài tụng trả lời câu hỏi thứ hai.

Do sức thiện nghiệp trước kia, cũng dẫn tới chư thiên cùng gia hộ.

(Kinh) Tam Thập Tam thiên chúa, phân lực trợ nhân vương, cập nhất thiết chư thiên, diệc tư tự tại lực, trừ diệt chư phi pháp, ác nghiệp linh bất sanh, giáo hữu tình tu thiện, sử đắc sanh thiên thượng. Nhân cập Tô La chúng, tịnh Kiện Thát Bà đẳng, La Sát Chiên Đồ La, tất giai tư bán lực, phụ mẫu tư bán lực, linh xả ác tu thiện. Chư thiên cộng hộ trì, thị kỳ chư thiện báo. Nhược tạo chư ác nghiệp, linh ư hiện thế trung, chư thiên bất hộ trì, thị kỳ chư ác báo.

(經)三十三天主，分力助人王，及一切諸天，亦資自在力，除滅諸非法，惡業令不生，教有情修善，使得生天上。人及蘇羅眾，并健闥婆等，羅剎旃荼羅，悉皆資半力，父母資半力，令捨惡修善，諸天共護持，示其諸善報；若造諸惡業，令於現世中，諸天不護持，示其諸惡報。

(Kinh: Chúa trời Tam Thập Tam, chia sức giúp quốc vương. Và hết thảy chư thiên, cũng giúp sức tự tại, trừ diệt các phi pháp, khiến ác nghiệp chẳng sanh, dạy hữu tình tu thiện, khiến được sanh lên trời. Người và A Tô La, và Kiện Thát Bà thảy, La Sát Chiên Đồ La, đều giúp cho nửa sức. Cha mẹ giúp nửa sức, khiến bỏ ác, tu lành. Chư thiên cùng hộ trì, hiện ra các thiện báo. Nếu tạo các ác nghiệp, khiến cho trong hiện đời, chư thiên chẳng hộ trì, hiện ra các ác báo).

Kế đó, đáp chung về nguyên do có được xưng hiệu là “vua”, trần thuật chánh luận. Kinh văn lại chia thành hai phần:

- Năm bài tụng đầu tiên là nêu đại lược.

- Năm mươi hai bài tụng rưỡi kế đó nhằm giải thích cặn kẽ.

Trong phần “nêu đại lược” có ba ý:

- Hai bài tụng đầu tiên nói chư thiên giúp vua hành chánh pháp hòng lợi ích người khác, gồm có ba điều:

a) Bài tụng thứ nhất nói chư thiên phụ trợ [nhà vua].

b) Bài tụng kế tiếp nói về sự giáo hóa của nhà vua. Trong phần giáo hóa thì nửa đầu nói về sự diệt ác, nửa sau nói về sanh thiện.

c) Bài tụng rưỡi kế tiếp nêu ra người và thần cùng thủ hộ sự lợi ích cho chính mình, mà cũng là lợi ích người khác. Do người và thần giúp sức, khiến cho nhà vua giáo hóa kẻ khác bỏ ác, tu thiện, cùng đạt được lợi ích cho chính mình. Nói “La Sát Chiên Đồ La” thì Chiên Đồ La (Caṇḍāla) được phương này dịch là Nghiêm Xí Chấp Thủ Ác Giả, tức là kẻ chấp giữ điều ác trong các La Sát. Có nghĩa là kẻ ác [trong loài La Sát] mà còn hộ trì, huống hồ những người thiện khác!

- Sau đó, một bài tụng rưỡi từ “chư thiên cộng hộ” (chư thiên cùng thủ hộ) trở đi, nêu ra ý nghĩa: Do [nhà vua] hành thiện giáo hóa người khác mà được chư thiên thủ hộ. Nửa đầu bài tụng nhằm nêu bày [ý nghĩa đó], bài tụng kế đó riêng chỉ bày nhân quả thiện ác đạt được.

Hỏi: Tạo thiện thì có thể thủ hộ, tạo ác thì thủ hộ như thế nào?

Đáp: Do xưa kia tu thiện, nay được làm vua. Vì thế, khi tạo ác thì

trời hiện tướng ác để thủ hộ, khiến cho [nhà vua] sửa đổi.

(Kinh) Quốc nhân tạo ác nghiệp, vương xả, bất cấm chế. Tư phi thuận chánh lý, trị tẫn đương như pháp. Nhược kiến ác bất giá, phi pháp tiện tư trưởng, toại linh vương quốc nội, gian trá nhật tăng đa. Vương kiến quốc trung nhân, tạo ác bất giá chỉ, Tam Thập Tam Thiên chúng, hàm sanh phẫn nộ tâm. Nhân thử, tổn quốc chánh, siểm ngụy hành thế gian, bị tha oán địch xâm, phá hoại kỳ quốc độ. Cư gia cập tư cụ, tích tài giai tán thất. Chủng chủng siểm cuống sanh, cánh hỗ tương xâm đoạt. Do chánh pháp đắc vương, nhi bất hành kỳ pháp, quốc nhân giai phá tán, như tượng đạp liên trì. Ác phong khởi vô hằng, bạo vũ phi thời hạ, yêu tinh đa biến quái, nhật nguyệt thực vô quang. Ngũ cốc, chúng hoa quả, miêu thật giai bất thành, quốc độ tao cơ cẩn, do vương xả chánh pháp.

(經)國人造惡業，王捨不禁制，斯非順正理，治擯當如法。若見惡不遮，非法便滋長，遂令王國內，姧詐日增多。王見國中人，造惡不遮止，三十三天眾，咸生忿怒心。因此損國政，諂偽行世間，被他怨敵侵，破壞其國土。居家及資具，積財皆散失，種種諂誑生，更互相侵奪。由正法得王，而不行其法，國人皆破散，如象踏蓮池。惡風起無恒，暴雨非時下，妖星多變怪，日月蝕無光。五穀眾華果，苗實皆不成，國土遭饑饉，由王捨正法。

(Kinh: Dân chúng tạo ác nghiệp, vua bỏ mặc, chẳng cấm. Đó chẳng thuận chánh lý, trị phạt đúng như pháp. Nếu thấy ác chẳng ngăn, phi pháp sẽ tăng trưởng, khiến cho trong nước nhà, gian trá ngày tăng nhiều. Vua thấy dân trong nước, tạo ác, chẳng cấm ngăn, chúng trời Tam Thập Tam, đều sanh lòng phẫn nộ. Do vậy, quốc chánh suy, siểm ngụy lừng thế gian, bị oán địch xâm lấn, phá hoại đất nước ấy. Nhà cửa và đồ đạc, tài sản đều tan tác. Các thứ siểm cuống sanh, cùng xâm đoạt lẫn nhau. Do chánh pháp làm vua, nhưng chẳng hành pháp ấy, dân chúng đều hư tan, như voi giày ao sen. Gió dữ nổi trái thời, mưa to trút bất ngờ, sao quái nhiều lượt hiện, nhật nguyệt mòn, không sáng. Ngũ cốc, các hoa quả, thóc lúa chẳng được mùa, quốc độ gặp nạn đói, do vua bỏ chánh pháp).

Năm mươi hai bài tụng rưỡi kế tiếp nhằm nói rộng, chia thành hai

phần:

- Ba mươi lăm bài tụng đầu nói rõ: Do vua trái nghịch chánh pháp, dẫn đến tai họa.

- Mười bảy bài tụng rưỡi sau đó nói: Do vua vâng theo chánh pháp mà phước đưa đến.

Theo Du Già Sư Địa Luận quyển sáu mươi mốt và Vương Pháp Chánh Lý Luận, đã nói về lầm lỗi của nhà vua, công đức của vua chúa, các loại suy tổn của vua, các phương tiện của vua, pháp đáng yêu mến, và các pháp có thể dẫn tới sự đáng yêu mến của nhà vua. Trong mỗi loại, đều có nhiều môn như các luận ấy đã biện định. Nếu đem so sánh với kinh này, hành tướng sẽ hơi khó [tương ứng]!

Hỏi: Phẩm này có tên là Vương Pháp Chánh Luận có cùng danh mục với luận Du Già và Vương Pháp Chánh Lý Luận, sao không dựa theo các bộ luận ấy để giải thích?

Đáp: Do lý chẳng đồng nhất! Các kinh như Nhân Vương Bát Nhã, Tát Giá Ni Càn Tử v.v… đều nói vua hành pháp trị quốc chẳng giống các bộ luận ấy, nhưng phối ứng [kinh này với các kinh ấy] thì chẳng mâu thuẫn. Hơn nữa, xét theo kinh này, chia thành hai phần:

- Ba mươi hàng đầu nói cặn kẽ [nhà vua trị quốc] trái nghịch chánh luận.

- Sau đó, năm bài tụng từ “như thị vô biên quá” (vô biên lỗi như thế) trở đi, kết lại chuyện trái nghịch chánh pháp.

Phần nói cặn kẽ [nhà vua hành xử trái nghịch chánh luận] chia thành ba đoạn:

- Tám bài tụng đầu tiên nói rõ: Sai lầm do thấy kẻ ác tạo ác mà chẳng ngăn cấm.

- Chín bài tụng từ “nhược vương xả chánh pháp” (nếu vua bỏ chánh pháp) trở đi, nêu rõ lỗi lầm do nhà vua tự hành phi pháp.

- Mười ba bài tụng từ “quốc trung tối đại thần” (quan chức lớn nhất trong nước) trở đi, nói rõ lỗi lầm do thấy bầy tôi tạo ác mà không trừ bỏ.

Trong đoạn thứ nhất, lại có bốn ý:

- Bài tụng đầu tiên chỉ rõ: Thấy kẻ tạo ác, phải nên ngăn cấm.

- Bài tụng kế đó từ “nhược kiến ác” (nếu thấy kẻ ác) trở đi, nói rõ: Không ngăn trở, điều ác sẽ rộng lớn hơn.

- Từ “vương kiến quốc trung” (vua thấy dân trong nước) trở đi, do vậy, chư thiên phẫn nộ.

- Năm bài tụng từ “nhân thử, tổn quốc chánh” (do vậy, nền chánh trị nước nhà suy tổn) trở đi, nói rõ [do vậy, bèn có] tai họa nẩy sanh. Phần nói về tai họa sanh ra có năm điều:

a) Bài tụng thứ nhất nói oán địch phá hoại đất nước.

b) Tài sản tán thất, [dân chúng] xâm đoạt lẫn nhau.

c) [Nêu ra] cái nhân khiến cho tai họa dấy lên.

d) Các tai biến cùng hiện ra.

e) Đất nước đói kém.

Năm hàng [trong kệ tụng] theo thứ tự tương xứng [với năm điều trên đây] dễ nhận thấy. Trong điều thứ ba là “cái nhân gây họa” thì nửa đầu bài tụng là nêu ra cái nhân (tức là vua do chánh pháp mà được làm vua, nhưng chẳng tuân theo pháp ấy), nửa sau là thí dụ (dân chúng tan tác như voi giày xéo ao hoa sen).

(Kinh) Nhược vương xả chánh pháp, dĩ ác pháp hóa nhân, chư thiên xử bổn cung, kiến dĩ, sanh ưu não. Bỉ chư thiên vương chúng, cộng tác như thị ngôn: “Thử vương tác phi pháp, ác đảng tương thân phụ, vương vị bất cửu an”. Chư thiên giai phẫn hận. Do bỉ hoài phẫn cố, kỳ quốc đương bại vong. Dĩ phi pháp giáo nhân, lưu hành ư quốc nội, đấu tránh, đa gian ngụy, tật dịch sanh chúng khổ. Thiên chúa bất hộ niệm, dư thiên hàm xả khí, quốc độ đương diệt vong, vương thân thọ khổ ách. Phụ mẫu cập thê tử, huynh đệ tịnh tỷ muội, câu tao ái biệt ly, nãi chí thân vong một. Biến quái lưu tinh đọa, nhị nhật câu thời xuất, tha phương oán tặc lai, quốc nhân tao tang loạn. Quốc sở trọng đại thần, uổng hoạnh nhi thân tử, sở ái tượng mã đẳng, diệc phục giai tán thất. Xứ xứ hữu binh qua, nhân đa phi pháp tử, ác quỷ lai nhập quốc, tật dịch biến lưu hành.

(經)若王捨正法，以惡法化人，諸天處本宮，見已生憂惱。彼諸天王眾，共作如是言：此王作非法，惡黨相親附，王位不久安，諸天皆忿恨。由彼懷忿故，其國當敗亡。以非法教人，流行於國內，鬪諍多姧偽，疾疫生眾苦。天主不護念，餘天咸捨棄，國土當滅亡，王身受苦厄。父母及妻子，兄弟并姊妹，俱遭愛別離，乃至身亡歿。變怪流星墮，二日俱時出，他方怨賊來，國人遭喪亂。國所重大臣，枉橫而身死，所愛象馬等，亦復皆散失。處處有兵戈，人多非法死，惡鬼來入國，疾疫遍流行。

(Kinh: Nếu vua bỏ chánh pháp, dùng ác pháp dạy người, chư thiên ở cung mình, thấy rồi, sanh ưu não. Các vị thiên vương ấy, cùng nói như thế này: “Vua này hành phi pháp, thân cận bè lũ ác, ngôi vua khó giữ bền”. Chư thiên đều phẫn hận. Do họ ôm lòng giận, nước ấy sẽ bại vong. Dùng phi pháp dạy người, lưu hành trong đất nước, đấu tranh, lắm gian ngụy. Dịch bệnh, sanh các khổ. Vua trời chẳng hộ niệm, chư thiên đều vứt bỏ. Đất nước sẽ diệt vong, vua hứng chịu khổ ách. Cha mẹ và vợ con, anh em cùng chị em, yêu thương phải chia lìa, thậm chí thân chết mất. Sao băng biến quái dị, hai mặt trời cùng mọc, oán tặc phương khác đến, dân loạn lạc, tang tóc. Đại thần vua coi trọng, gặp nạn, chết bất ngờ, voi, ngựa… vua yêu quý, cũng đều thất tán cả! Khắp nơi dấy binh đao, nhiều người chết phi pháp. Ác quỷ vào trong nước, bệnh dịch lan tràn khắp).

Kế đó, nói về lỗi hại do vua tự làm chuyện phi pháp, chia thành bốn đoạn:

- Hai bài tụng đầu nêu rõ vua vứt bỏ chánh pháp.

- Hai câu kế đó nói chư thiên trông thấy [tình trạng ấy], tâm ưu sầu.

- Hai bài tụng kế đó, chư thiên cùng bàn bạc.

- Sáu bài tụng tiếp đó, nói về cái tai họa dấy lên. Trong ấy, lại có chín điều:

a) Bài tụng thứ nhất nói các chuyện như đấu đá v.v… rất nhiều.

b) Nửa bài tụng kế đó nói chư thiên vứt bỏ [nhà vua và đất nước ấy].

c) Một bài tụng rưỡi kế đó, nói chuyện trái nghịch, bức bách nẩy sanh, quốc độ diệt vong, đó là nỗi khổ vì cầu mà chẳng được! Thân vua chịu khổ tức là oán tắng hội khổ (khổ vì chán ghét mà cứ phải gặp gỡ). Phải biệt ly cha mẹ v.v… tức là ái biệt ly khổ (khổ vì yêu thương mà bị chia lìa). Cho đến bỏ mình, chính là Tử Khổ!

d) Nửa bài tụng kế đó, nói các thứ tai quái đều cùng sanh ra.

e) Nửa bài tụng kế đó nói oán tặc đến xâm phạm.

f) Nửa bài tụng kế đó nói đại thần chết bất ngờ.

g) Nửa bài tụng kế đó nói tài sản tích cóp bị mất mát.

h) Nửa bài tụng đó nói người chết phi pháp.

i) Nửa bài tụng kế đó nói bệnh dịch lan tràn khắp nước!

(Kinh) Quốc trung tối đại thần, cập dĩ chư phụ tướng, kỳ tâm hoài siểm nịnh, tịnh tất hành phi pháp. Kiến hành phi pháp giả, nhi sanh ư ái kính; ư hành thiện pháp nhân, khổ sở nhi trị phạt.

(經)國中最大臣，及以諸輔相，其心懷諂佞，竝悉行非法。見行非法者，而生於愛敬；於行善法人，苦楚而治罰。

(Kinh: Quan chức lớn nhất nước, cùng với các phụ tá, vốn ôm lòng siểm nịnh, cùng nhau hành phi pháp. Thấy kẻ hành phi pháp, bèn sanh tâm kính yêu. Thấy người hành thiện pháp, bèn trừng trị khổ sở).

Mười ba bài tụng kế đó nói lên lỗi lầm [của nhà vua] là thấy bầy tôi làm quấy mà không trừ bỏ, chia thành bốn đoạn:

- Một bài tụng nói về chuyện đại thần càn quấy.

- Bài tụng kế đó nói thưởng phạt điên đảo.

- Mười bài tụng kế đó nói về ác quả sanh khởi.

- Một bài tụng từ “nhược vương tác phi pháp” (nếu vua làm chuyện phi pháp) trở đi, kết lại lỗi lầm ấy.

Phần kinh văn này thuộc hai đoạn đầu.

(Kinh) Do ái kính ác nhân, trị phạt thiện nhân cố, tinh tú cập phong vũ, giai bất dĩ thời hành. Hữu tam chủng quá sanh, chánh pháp đương ẩn một. Chúng sanh vô quang sắc, địa phì giai hạ trầm. Do kính ác, khinh thiện, phục hữu tam chủng quá, phi thời giáng sương bạc, cơ dịch khổ lưu hành, cốc giá, chư quả thật, tư vị giai tổn giảm. Ư kỳ quốc độ trung, chúng sanh đa tật bệnh. Quốc trung chư thụ lâm, tiên sanh cam mỹ quả, do tư giai tổn giảm, khổ sáp vô tư vị. Tiên hữu diệu viên lâm, khả ái du hý xứ, hốt nhiên giai khô tụy, kiến giả sanh ưu não. Đạo mạch chư quả thật, mỹ vị tiệm tiêu vong, thực thời tâm bất hỷ. Hà năng trưởng chư đại? Chúng sanh quang sắc giảm, thế lực tận suy vi, thực đạm tuy phục đa, bất năng linh bão túc. Ư kỳ quốc giới trung, sở hữu chúng sanh loại, thiểu lực, vô dũng thế, sở tác bất kham năng. Quốc nhân đa tật hoạn, chúng khổ bức kỳ thân, quỷ mị biến lưu hành, tùy xứ sanh La Sát.

(經)由愛敬惡人、治罰善人故，星宿及風雨，皆不以時

行。有三種過生，正法當隱沒，眾生無光色，地肥皆下沈。由敬惡輕善，復有三種過，非時降霜雹，饑疫苦流行，穀稼諸果實，滋味皆損減。於其國土中，眾生多疾病。國中諸樹林，先生甘美果，由斯皆損減，苦澁無滋味。先有妙園林，可愛遊戲處，忽然皆枯悴，見者生憂惱。稻麥諸果實，美味漸消亡，食時心不喜，何能長諸大？眾生光色減，勢力盡衰微，食啗雖復多，不能令飽足。於其國界中，所有眾生類，少力無勇勢，所作不堪能。國人多疾患，眾苦逼其身，鬼魅遍流行，隨處生羅剎。

(Kinh: Do yêu kính kẻ ác, và trừng phạt người lành, tinh tú và mưa, gió, đều vận hành trái thời. Có ba loại lỗi sanh, chánh pháp sẽ ẩn mất. Chúng sanh chẳng tươi sáng, chất màu đất lắng chìm. Do kính ác, khinh thiện, lại có ba thứ lỗi: Sương, mưa đá trái thời, đói, bệnh dịch lan tràn, mùa màng, các quả hạt, hương vị đều tổn giảm. Ở trong quốc độ ấy, chúng sanh lắm tật bệnh. Các rừng cây trong nước, xưa sanh quả ngon ngọt, do vậy, đều tổn giảm, đắng, rít, không mùi vị. Vườn rừng đẹp trước kia, chỗ vui chơi đáng ưa, bỗng dưng đều khô héo, người thấy sanh ưu não. Thóc lúa, các quả hạt, vị ngon dần tiêu mất. Ăn vào tâm chẳng vui, sao trưởng dưỡng các Đại? Chúng sanh quang sắc giảm, thế lực suy vi sạch. Dẫu ăn uống nhiều hơn, chẳng thể khiến no đủ. Ở trong cõi nước ấy, tất cả loài chúng sanh, sức kém, không oai thế, chẳng kham làm lụng được. Nhân dân lắm bệnh tật, các khổ bức bách thân, quỷ mị lan tràn khắp, La Sát mọi nơi sanh).

Kế đó là có ác quả sanh ra. Trong ấy, chia thành năm đoạn:

1) Bài tụng đầu tiên nói có ba sự chẳng [vận hành] đúng thời, một là tinh tú, hai là gió, ba là mưa.

2) Bài tụng kế tiếp nói có ba thứ sai trái nổi lên: Một là chánh pháp ẩn mất, hai là hữu tình ủ dột, ba là đất giảm độ màu mỡ.

3) Hai bài tụng kế đó nói, lại có ba điều ác sanh khởi: Một là sương tuôn xuống, mưa đá trái thời; hai là mùa màng tổn hại, thất bát, ba là chúng sanh bệnh hoạn.

4) Ba bài tụng kế tiếp nói về sự suy vi nơi quả báo bên ngoài, gồm ba điều:

a. Bài tụng thứ nhất nói các thứ trái cây không có mùi vị.

b. Một bài tụng nói rừng cây đều khô tàn.

c. Một bài tụng nói thực phẩm chẳng có tác dụng bồi bổ to lớn.

5) Ba bài tụng kế tiếp nói quả báo bên trong cũng suy thoái, gồm bốn điều:

a. Một bài tụng nói [dân chúng] hình sắc đói khát, còm cõi, mòn mỏi, yếu ớt.

b. Một bài tụng nói thân thể chẳng dũng mãnh.

c. Nửa bài tụng nói [nhân dân] bị bệnh khổ bức bách.

d. Nửa bài tụng nói quỷ mỵ lưu hành.

(Kinh) Nhược vương tác phi pháp, thân cận ư ác nhân, linh tam chủng thế gian, nhân tư thọ suy tổn.

(經)若王作非法，親近於惡人，令三種世間，因斯受衰損。

(Kinh: Nếu vua làm phi pháp, thân cận với kẻ ác, khiến ba loại thế gian, do vậy bị suy tổn).

Kế đó, phần thứ tư là kết lại các lầm lỗi. “Tam chủng thế gian” tức là tam giới. Do vua vâng theo chánh pháp, sẽ tăng ích trời, người. Do vua hành phi pháp, tam giới bị suy tổn. Hoặc [có thể hiểu] người, súc vật, và các loại thóc lúa là “tam thế gian”. Người bị dịch bệnh, súc vật tổn giảm, các loại ngũ cốc chẳng chín rộ. Nói cặn kẽ thì như trong phần trên đã biện định.

(Kinh) Như thị vô biên quá, xuất tại ư quốc trung, giai do kiến ác nhân, khí xả bất trị tẫn. Do chư thiên gia hộ, đắc tác ư quốc vương, nhi bất dĩ chánh pháp, thủ hộ ư quốc giới. Nhược nhân tu thiện hạnh, đương đắc sanh thiên thượng, nhược tạo ác nghiệp giả, tử tất đọa tam đồ. Nhược vương kiến quốc nhân, túng kỳ tạo quá thất, Tam Thập Tam Thiên chúng, giai sanh nhiệt não tâm. Bất thuận chư thiên giáo, cập dĩ phụ mẫu ngôn, thử thị phi pháp nhân, phi vương, phi hiếu tử.

(經)如是無邊過，出在於國中，皆由見惡人，棄捨不治擯。由諸天加護。得作於國王。而不以正法。守護於國界。若人修善行，當得生天上；若造惡業者，死必墮三塗。若王見國人，縱其造過失，三十三天眾，皆生熱惱心。不順諸天教，及以父母言，此是非法人，非王非孝子。

(Kinh: Vô biên lỗi như thế, xuất hiện ở trong nước, đều do thấy kẻ ác, bỏ mặc, chẳng phạt đuổi! Do chư thiên gia hộ, được làm bậc quốc vương, nhưng chẳng dùng chánh pháp, để thủ hộ nước nhà. Nếu ai tu thiện hạnh, sẽ sanh lên cõi trời. Nếu tạo tác ác nghiệp, chết ắt đọa tam đồ. Nếu vua thấy dân chúng, mặc cho họ phạm sai trái, chúng trời Tam Thập Tam, đều sanh tâm bức bối. Do chẳng thuận thiên giáo, và lời cha mẹ dạy, kẻ phi pháp thế ấy, chẳng phải vua, con hiếu!)

Năm bài tụng kế tiếp là đoạn lớn thứ hai nhằm kết lại chuyện trái nghịch chánh pháp. Có bốn ý:

- Một bài tụng kết lại chuyện vua chẳng trừng phạt kẻ ác.

- Một bài tụng kết lại chuyện chẳng tu thiện.

- Một bài tụng kết lại quả báo thiện ác.

- Hai ba tụng kết lại chuyện kẻ trái nghịch giáo pháp sẽ chẳng xứng là người.

(Kinh) Nhược ư tự quốc trung, kiến hành phi pháp giả, như pháp đương trị phạt, bất ưng sanh xả khí. Thị cố chư thiên chúng, giai hộ trì thử vương, dĩ diệt chư ác pháp, năng tu thiện căn cố. Vương ư thử thế trung, tất chiêu ư hiện báo. Do ư thiện ác nghiệp, hành xả, khuyến chúng sanh, vị thị thiện ác báo, cố đắc tác nhân vương, chư thiên cộng hộ trì, nhất thiết hàm tùy hỷ.

(經)若於自國中，見行非法者，如法當治罰，不應生捨棄。是故諸天眾，皆護持此王，以滅諸惡法，能修善根故。王於此世中，必招於現報。由於善惡業，行捨勸眾生，為示善惡報，故得作人王，諸天共護持，一切咸隨喜。

(Kinh: Nếu ở trong nước mình, thấy kẻ hành phi pháp, theo đúng pháp trừng phạt, chớ nên bỏ mặc đó! Vì thế, các vị trời, đều hộ trì vua ấy. Do diệt các pháp ác, do tu căn lành vậy. Vua ở trong đời này, ắt chuốc vời hiện báo. Do vì nghiệp thiện ác, hành xả, khuyên chúng sanh, chỉ dạy báo thiện ác, nên được làm quốc vương, chư thiên cùng hộ trì, hết thảy đều tùy hỷ).

Mười bảy bài tụng rưỡi kế đó nói rõ: Do [nhà vua] nương theo chánh pháp mà phước đưa tới, chia thành hai phần:

- Bốn bài tụng đầu nói rõ [vua] hành theo chánh pháp.

- Mười ba bài tụng rưỡi sau đó, dựa theo ý đã nêu trên đây mà giải

thích cặn kẽ.

Trong phần “nêu ra” [vua hành theo chánh pháp], có hai đoạn:

- Hai bài tụng đầu tiên nói về chuyện phạt ác. “Phạt ác” gồm hai ý:

a) Bài tụng thứ nhất nói về chuyện trừng phạt kẻ ác.

b) Bài tụng sau đó nói về chuyện được chư thiên thủ hộ.

- Hai bài tụng sau đó nói về khuyến thiện. Khuyến thiện có hai ý:

a) Bài tụng thứ nhất khuyên tu thiện.

b) Bài tụng thứ hai nói sẽ đắc Bồ Đề.

(Kinh) Do tự lợi, lợi tha, trị quốc dĩ chánh pháp, kiến hữu siểm nịnh giả, ưng đương như pháp trị. Giả sử thất vương vị, cập dĩ hại mạng duyên, chung bất hành ác pháp. Kiến ác nhi xả khí, hại trung cực trọng giả, vô quá thất quốc vị, giai nhân siểm nịnh nhân. Vị thử, đương trị phạt. Nhược hữu siểm cuống nhân, đương thất ư quốc vị. Do tư, tổn vương chánh, như tượng nhập hoa viên, thiên chúa giai sân hận. A Tô La diệc nhiên. Dĩ bỉ vi nhân vương, bất dĩ pháp trị quốc. Thị cố ưng như pháp, trị phạt ư ác nhân.

(經)由自利利他，治國以正法，見有諂佞者，應當如法治。假使失王位，及以害命緣，終不行惡法，見惡而捨棄。害中極重者，無過失國位，皆因諂佞人，為此當治罰；若友諂誑人，當失於國位。由斯損王政，如象入華園，天主皆瞋恨，阿蘇羅亦然，以彼為人王，不以法治國。是故應如法，治罰於惡人。

(Kinh: Do tự lợi, lợi tha, trị quốc bằng chánh pháp, thấy có kẻ siểm nịnh, hãy nên đúng pháp phạt. Giả sử mất ngôi vua, cùng duyên gây hại mạng, trọn chẳng hành ác pháp! Thấy ác mà bỏ mặc, tai hại nặng nề nhất! Không lỗi mà mất ngôi, đều do kẻ siểm nịnh. Vì vậy, nên trừng phạt. Bạn cùng kẻ siểm dối, sẽ đánh mất ngôi vua. Do vậy, tổn quyền vua, như voi vào vườn hoa, chúa trời đều sân hận. A Tô La cũng thế. Do kẻ làm vua ấy, chẳng dùng pháp trị quốc. Vì thế, nên như pháp, trừng phạt các kẻ ác).

Kế đó là giải thích rộng, gồm hai phần:

- Năm bài tụng rưỡi đầu nhằm giải thích chuyện phạt ác.

- Tám bài tụng rưỡi nhằm giải thích hành thiện.

Phần giải thích đầu tiên (phạt ác) gồm hai ý:

- Bài tụng đầu tiên, nêu rõ: Thấy ác, ắt phải trừng trị.

- Bài tụng kế đó, [nói rõ ý] chớ nên bỏ qua.

- Bài tụng kế đó nêu rõ nguyên do phải trừng phạt.

- Bài tụng kế đó, nhắc lại nhằm kết luận phần trước, gồm ba câu là pháp thuyết, một câu là thí dụ.

Hỏi: Hành ác có mấy loại? Có mấy loại trị phạt?

Đáp: Chuẩn theo kinh Tát Giá Ni Càn Tử, quyển thứ tư chép: “Hành ác chúng sanh hữu ngũ: Nhất, ư vương vô ích, nhị giả, tạo tác vô lợi, tam giả khởi nghịch, tứ giả, khởi tà hạnh, ngũ giả, tà mạng. Ư vương vô ích, hữu thập nhất chủng: Nhất giả, phản nghịch. Nhị giả, giáo tha phản nghịch. Tam, dữ vương độc dược. Tứ, đoạt vương tư sanh. Ngũ, phá sở ưng tác. Lục, xâm đoạt vương thê. Thất, vi vương mạng. Bát, xuất vương mật ngữ. Cửu, siêm tý quốc độ. Thập giả, mạ vương. Thập nhất, hủy tý. Tạo tác vô lợi, phục hữu thập chủng: Nhất, điệt cộng tương sát. Nhị, điệt tương kiếp đoạt. Tam, điệt tương xâm thê. Tứ, hư cuống chứng tha. Ngũ, hư vọng cuống tha. Lục, hoại tha thân hữu. Thất, ác khẩu mạ tha. Bát, đẩu xứng khi cuống. Cửu, điệt tương hủy tý. Thập, điệt tương phần thiêu” (Chúng sanh làm ác có năm điều: Một, vô ích đối với vua. Hai, tạo tác chuyện không lợi ích. Ba là dấy lên chuyện phản nghịch. Bốn là dấy lên tà hạnh. Năm là tà mạng. Vô ích đối với vua có mười một loại: Một là phản nghịch. Hai là dạy kẻ khác phản nghịch. Ba là cho vua dùng thuốc độc. Bốn là đoạt vật dụng cần dùng cho sinh hoạt của vua. Năm là phá hoại chuyện đáng nên làm. Sáu là xâm đoạt vợ vua. Bảy, chống trái lệnh vua. Tám, tiết lộ lời bí mật của vua. Chín, dòm ngó quốc độ. Mười, chửi vua. Mười một, chê gièm. Tạo tác chuyện chẳng lợi ích lại có mười thứ: Một, giết chóc lẫn nhau. Hai, cướp đoạt lẫn nhau. Ba, xâm phạm vợ của nhau. Bốn, làm chứng hư dối cho kẻ khác. Năm, hư vọng dối gạt người khác. Sáu, phá hoại bạn thân của người khác. Bảy, ác khẩu chửi người khác. Tám, cân đong lừa dối. Chín, gièm chê lẫn nhau. Mười, thiêu đốt nhau).

“Phản nghịch chúng sanh” là những tiểu vương các thành ấp nơi biên địa, chủ xóm làng v.v… chẳng tuân theo mạng lệnh căn bản của đại vương. “Tà hạnh” là những kẻ không có giới, tức là hành các ác luật nghi, đồ tể, thợ săn, nuôi nấng lợn, dê, gà, chó, ngỗng, vịt, buông lung làm điều ác tổn hại người khác. “Tà mạng” là các thứ phi pháp để cầu các lợi dưỡng phi pháp để nuôi mạng, mỗi mỗi đều chẳng thể tự sống yên được!

Trị phạt có ba loại:

- Một, quở trách.

- Hai, cướp đoạt vật dụng sinh hoạt.

- Ba, lao ngục, đánh đập, trói buộc, chửi mắng, xua đuổi.

Đối với năm loại chúng sanh [hành ác trên đây], tùy theo [tội ác đã phạm thuộc loại] thượng, trung, hạ mà sử dụng ba loại trị phạt. Đối với kẻ phản nghịch, vị vua vâng theo pháp để hành thì sẽ trước hết dùng lời lẽ tốt lành để như pháp chỉ bảo. Nếu họ nghe lời vua, bỏ tâm đối nghịch, xin vua tha thứ các tội, vua ban đại ân dung thứ trọng tội, cho họ sống trong chỗ thuộc quyền thống lãnh của vua, chẳng giảm, chẳng đoạt [tài sản của họ], chẳng trục xuất. Vì sao vậy? Vì để cho họ biết có ba thứ sự: Một là hữu tín, hai là hữu ân, ba là đại lực. Khiến cho kẻ chưa hàng phục sẽ hàng phục, kẻ đã hàng phục sẽ chẳng đổi dạ, kẻ muốn phản nghịch sẽ chẳng dám khởi tâm. Kẻ có tội được miễn tội ấy, khôi phục vương vị, nhân dân an ổn. Vị vua ấy sẽ được như đấng pháp vương, đạt được phước vô lượng, tiếng tốt lan rộng. Nếu kẻ đó nghe vua dạy bảo mà chẳng nhận tội, hãy nên trừng trị nặng. Ngoại trừ chẳng đoạn mạng, chẳng hoại các căn, [vua có thể cân nhắc mà] tận lực đoạt sạch tài sản, quốc độ, nhân dân của kẻ đó, xua đuổi sang xứ khác. Vì sao vậy? Để các chúng sanh khác [thấy kẻ đó bị trừng phạt như thế], sẽ chẳng dấy lòng phản nghịch. Đó là vị vua hành theo chánh pháp trị tội các chúng sanh phản nghịch.

Đối với chúng sanh tà hạnh, chỉ nên trách phạt: “Ngươi còn làm nữa, ta sẽ giáng tội nặng”. Đối với chúng sanh tà mạng, hãy nên tùy thuận. [Nếu kẻ phạm tội thuộc tăng đoàn], Tăng chúng [hành xử] như pháp, hãy nên hòa hợp, kêu gọi [kẻ phạm tội] đối trước tăng chúng hiện tiền, để người ấy tự thưa [lầm lỗi], tùy theo tội nặng hay nhẹ mà sẽ trị phạt đúng như pháp. Đối với kẻ kháng cự, chống trái tăng mạng, chẳng nghe lời thầy, bạn, thiện tri thức, não loạn chúng tăng, chẳng thể tu đạo; nếu quốc vương là pháp vương, tăng chúng hãy nên đến tâu với vua để vua hạ lệnh. Nhà vua nên truyền gọi gã tỳ kheo phá giới ấy, dùng lời tốt lành khuyên dụ, khiến cho hắn tuân theo mạng lệnh của tăng chúng. Nếu hắn vẫn chẳng nghe theo, hãy nên nhóm hai chúng hiện tiền biện định tội trạng là có thật hay không. Nếu hắn bị kết tội, hãy giúp cho tăng chúng như pháp trị phạt gã tỳ kheo ấy. Chẳng được đoạn mạng, cho đến chẳng được tước đoạt vật dụng sinh sống của hắn, nhưng được phép quở trách, được phép trục xuất. Nếu đại vương thấy đó là sự tranh chấp, kiện tụng giữa hai phe đảng, hãy nên đúng pháp đoạn dứt chuyện tranh chấp. Nếu vua không biết, hãy nên hỏi bậc đại đức sa môn trong nước [là những vị] biết pháp, biết nghĩa, có trí và bi to lớn, hành theo chánh pháp hòng lợi ích chúng sanh, được tiếng là “bậc nói đúng như pháp đoạn dứt tranh chấp”, yêu cầu họ xét theo chánh pháp để biết kẻ đó có phạm tội hay không? Đã biết như thế rồi, sẽ theo đúng pháp mà trừ diệt!

Hỏi: Theo kinh Tát Giá Ni Càn Tử, quyển thứ năm dạy: “Hành pháp hạnh vương, hành bát chủng tâm, năng hộ chúng sanh. Nhất giả, niệm chư chúng sanh như niệm tử tưởng. Nhị giả, niệm ư ác hạnh chúng sanh như bệnh tử tưởng. Tam giả, niệm thọ khổ chúng sanh, sanh đại từ tâm. Tứ giả, niệm thọ thắng lạc chúng sanh, sanh hoan hỷ tâm. Ngũ giả, niệm ư oán gia chúng sanh, sanh hộ quá tưởng. Lục giả, năng ư thân hữu chúng sanh, sanh phú hộ tưởng. Thất giả, năng ư tư sanh chi trung, sanh như dược tưởng. Bát giả, năng ư tự thân, sanh vô ngã tưởng” (Vị vua hành theo pháp hạnh, sẽ hành tám loại tâm có thể thủ hộ chúng sanh: Một, nghĩ đến chúng sanh, tưởng như nghĩ đến con mình. Hai là nghĩ đến chúng sanh ác hạnh, tưởng như đứa con đang bị bệnh. Ba là nghĩ tới chúng sanh đang chịu khổ, sanh tâm đại từ. Bốn là nghĩ tới chúng sanh đang hưởng vui thù thắng, sanh tâm hoan hỷ. Năm là nghĩ tới chúng sanh oán gia, sanh ý tưởng ngăn ngừa tội lỗi. Sáu là đối với chúng sanh thân hữu, sanh ý tưởng che chở, bảo vệ. Bảy là đối với các vật dụng sinh hoạt, sanh ý tưởng coi như thuốc. Tám là đối với bản thân, sanh ý tưởng vô ngã). Đã có đủ tám điều ấy thì gọi là “pháp hạnh vương”, sao còn có thể làm chuyện giam cầm, đánh đập, trói buộc, xua đuổi v.v… ư?

Đáp: Đối với các hữu tình phi pháp ác hạnh, do nghĩ thương xót, muốn khiến cho họ hối cải, bèn phương tiện trị phạt, cho nên chẳng mâu thuẫn! Do vậy, quyển ba trong kinh ấy có nói: “Thí như phụ mẫu ư ác hạnh tử, vị niệm tử cố, dục linh cải hối, phương tiện khổ trị, trừ bất đoạn mạng, bất hoại chư căn, dư đả mạ đẳng tùng tâm khổ trị, bất danh xả tâm, bất danh ác tâm, dĩ niệm tử trọng, vị linh cải hối, bất cánh phục tác, nhi bỉ phụ mẫu bất danh phi pháp, bất thất từ tâm. Hành pháp hạnh vương diệc phục như thị, vị linh xả ác tùng thiện, linh kỳ dư ác chúng sanh bất tác phi pháp, phi thường ác tâm xả thử chúng sanh, diệc bất cố tâm vi não chúng sanh nhi hành não thiết. Dĩ từ tâm hành ác khẩu đẳng trị phạt chúng sanh, bất danh phi pháp, bất thất từ tâm” (Ví như cha mẹ đối với đứa con làm ác, vì nghĩ tới con, muốn cho nó cải hối, bèn phương tiện trừng phạt nặng nề, ngoại trừ chẳng hại mạng, tổn hoại các căn của nó, những chuyện khác như đánh, chửi v.v… đều do tâm [thương xót mà] trừng phạt nặng nề, chẳng gọi là tâm buông bỏ, chẳng gọi là ác tâm. Do đau đáu nghĩ tới con, muốn cho nó cải hối, chẳng còn làm quấy nữa, nên cha mẹ chẳng gọi là phi pháp, chẳng đánh mất tâm từ. Vị vua hành theo pháp hạnh cũng giống như thế, vì khiến cho [chúng sanh hành ác] bỏ ác theo thiện, khiến cho các chúng sanh ác khác chẳng làm chuyện phi pháp, chẳng phải là do thường có ác tâm, lìa bỏ các chúng sanh ấy, cũng chẳng cố ý vì não hại chúng sanh mà làm chuyện khổ não. Do tâm từ bi mà làm các chuyện như ác khẩu v.v… để trị phạt chúng sanh, chẳng gọi là phi pháp, chẳng đánh mất tâm từ).

Kinh ấy cũng nói: “Tri vi chánh giả, khí nhất ác nhân dĩ thành nhất gia, khí nhất ác gia dĩ thành nhất hương. Bất tri chánh giả, nhân vật thất sở, sử thiên hạ oán tụng” (Người biết cách cai trị thì vứt bỏ một kẻ ác để thành toàn cho một nhà, vứt bỏ một nhà ác để thành toàn cho một làng. Kẻ chẳng biết cai trị, người lẫn vật không thể sống yên vui, khiến cho thiên hạ oán thán).

Hỏi: Vị vua hành theo pháp hạnh đã có lòng từ bi, dùng các tâm gì để đối trị kẻ làm ác?

Đáp: Chuẩn theo kinh Tát Già Ni Càn Từ quyển thứ ba dạy: “Tiên khởi từ tâm, trí huệ quán sát, tư duy ngũ pháp, nhiên hậu đương trị. Nhất, y thật, phi bất thật. Nhị, y thời, phi bất thời. Tam, y nghĩa, phi vô nghĩa. Tứ, y nhu ngữ, phi thô quánh. Ngũ, y từ tâm, phi sân tâm, vị y pháp cật vấn thủ tự ngôn, y thật quá trị. Vương hữu lực thời, ưng trị kỳ tội. Vô lực bất trị. Tùng ác tâm tác, đương như pháp trị, phi thử bất trị. Ưng tri kỳ quá, chánh thuyết bất ẩn, thiện thuyết khổ ngôn, như thị ha trách, phi bất ha trách, thị danh nhu ngữ. Phi đản ha trách, đoạn kỳ tội quá, trừ khước đoạn mạng đoạn mạng, cát tiệt chi thể, y từ bi tâm, hệ bế, đả phược, ha trách, đoạt tài, khu tẫn tha phương, vị linh cải hối, phi ác tâm xả” (Trước hết, hãy dấy tâm từ, dùng trí huệ quan sát, suy nghĩ năm pháp, sau đấy sẽ trị phạt. Một là dựa theo sự thật, chẳng dựa theo chuyện chẳng thật. Hai, dựa theo thời, chẳng xét theo trái thời. Ba, dựa theo nghĩa, chẳng dựa theo vô nghĩa. Bốn, nói năng mềm mỏng, chẳng nói thô tháp, hung tợn. Năm, nương theo từ tâm, chẳng theo sân tâm. Tức là theo đúng pháp gạn hỏi, để kẻ đó tự nói, dựa theo lỗi thật mà trị phạt. Khi vua có sức thì hãy nên trị tội ấy, không có sức thì chẳng trị. Kẻ do ác tâm mà làm, hãy nên theo đúng pháp mà trừng trị. Chẳng phải vậy thì không trừng trị. Hãy nên biết tội lỗi ấy, nói năng chánh đáng, chẳng giấu diếm, khéo nói lời nặng nề. Quở trách như thế, chẳng phải là không quở trách, đó gọi là “nói mềm mỏng”. Chẳng phải chỉ quở trách, mà còn chấm dứt tội lỗi ấy. Ngoại trừ đoạn mạng, cắt chặt chi thể, nương theo tâm từ mà trói buộc, giam cầm, đánh đập, quở trách, tước đoạt tài sản, xua đuổi sang xứ khác, nhằm khiến cho kẻ đó cải hối, chẳng phải là do ác tâm mà vứt bỏ).

Hỏi: Vị vua hành theo pháp hạnh đã là vô nhiễm từ tâm trị phạt kẻ ác, sao không đoạn mạng, cắt chặt các căn?

Đáp: Kinh ấy nói: “Dĩ vô nhiễm tâm, vô ác tâm cố, bất năng đắc khởi như thị tâm niệm đoạn mạng, tiệt căn. Ưng quán chúng sanh chí ư tử thời, tự nghiệp quá sanh, sân hận tâm tử, dĩ đoạn mạng, sanh ác đạo trung, ác tâm tùy trục trường dạ bất đoạn. Thị cố, bất ưng đoạn mạng, tiệt căn. Đoạn mạng tiệt căn nhất tác dĩ hậu, bất khả cứu cố. Hệ bế mạ đẳng phi vĩnh khí cố. Thị cố, Phật thính” (Do tâm vô nhiễm, chẳng có ác tâm, chớ nên khởi lên tâm niệm đoạn mạng, cắt chặt các căn như thế. Hãy nên quán chúng sanh tới khi chết, do nghiệp của chính mình mà phải mất mạng, ôm tâm sân hận mà chết. Đã đoạn mạng, sanh trong đường ác, ác tâm theo đuổi trong đêm dài chẳng ngừng. Vì thế, chớ nên đoạn mạng, chẳng cắt căn thân. Do hễ đã thực hiện, sẽ chẳng thể cứu được. Trói buộc, giam cầm, chửi mắng v.v… chẳng phải là vĩnh viễn vứt bỏ. Do vậy, đức Phật cho phép).

Kinh ấy lại còn nêu câu hỏi rằng: “Sở hữu thần tá, tể quan, cấm ty, bất lự quốc kế, đản cầu lợi kỷ, hoặc phục tư phẫn dĩ hại công chánh, hoặc vân thọ hóa cầu, dĩ uổng trị chi, tăng trưởng bách tánh điệt tương khi loạn, dĩ cường lăng nhược, dĩ quý lăng tiện, dĩ phú khi bần, dĩ khúc uổng trực, phú giả hoạch giáp, bần giả thọ khuất, siểm nịnh chưởng chánh, trung hiền ẩn thoái. Hoặc thời tại triều, cụ tội tự mặc, hoặc hành tài hóa dĩ dụng an kỷ, bách tánh bần khổ, bất kham sung tế, yếm khổ tư loạn, bất văn vương mạng. Tư do thần lại bất hành trung tiết, khi thượng loạn hạ, mạo thọ vương lộc. Như thị chi nhân nhiếp tại hà đẳng chúng sanh số trung? Đáp ngôn: - Đại vương! Nhiếp tại kiếp đoạt chúng sanh số trung, thượng phẩm trị phạt. Hà dĩ cố? Dĩ kỳ thọ vương danh quan trọng lộc, xả công, niệm tư, bất tồn công chánh, họa loạn chi sanh mạc bất do chi! Thử thị quốc chi tối đại ác tặc. Vương thị pháp vương, bất đắc đoạn mạng. Thị cố, nhiếp tại kiếp đoạt số trung, thượng phẩm trị phạt” (Tất cả quan lại phù tá, tể quan, quan chức, chẳng nghĩ tới quốc sách, chỉ cầu lợi lộc cho chính mình, hoặc do lòng giận dữ riêng tư mà gây hại cho lẽ công chánh, hoặc lại do ăn của đút lót mà trị phạt oan uổng, khiến cho dân chúng tăng trưởng lừa lọc, gây loạn lẫn nhau, ỷ mạnh hiếp yếu, ỷ sang hiếp hèn, cậy giàu ép nghèo, dùng thói cong vạy khiến cho người thẳng thắn bị oan uổng, bao che kẻ giàu, khiến người nghèo chịu oan khuất, kẻ siểm nịnh nắm quyền cai trị, bậc trung hiền ẩn mình, lui về. Hoặc có lúc họ vẫn ở trong triều đình, nhưng sợ tội nên lặng câm, hoặc đút lót để được an thân. Dân chúng nghèo khổ, chẳng kham giúp cho họ no đủ. Sợ khổ, suy nghĩ lung tung, chẳng nghe theo lệnh vua. Đó đều là do bọn bầy tôi chẳng giữ lòng trung và khí tiết, dối trên, loạn dưới, hưởng xằng lộc vua. Người như thế thuộc vào hạng chúng sanh nào vậy? Đáp rằng: - Đại vương! Thuộc vào hạng người cướp đoạt chúng sanh, trị phạt nặng nhất. Vì sao vậy? Do đã nhận quan cao lộc hậu từ vua, nhưng bỏ lẽ công, chuyên lo riêng tư, chẳng giữ lòng công chánh, họa loạn sanh khởi, không gì chẳng do lẽ đó! Đó là ác tặc lớn nhất của đất nước. Vua là pháp vương, chẳng thể đoạn mạng. Do vậy, xếp chúng nó vào hạng cướp đoạt, trị phạt nặng nề nhất!) Nói cặn kẽ thì có nhiều môn, như trong kinh Tát Giá Ni Càn Tử đã nói đầy đủ!

(Kinh) Dĩ thiện hóa chúng sanh, bất thuận ư phi pháp, ninh xả ư thân mạng, bất tùy phi pháp hữu. Ư thân cập phi thân, bình đẳng quán nhất thiết.

(經)以善化眾生，不順於非法，寧捨於身命，不隨非法友。於親及非親，平等觀一切。

(Kinh: Dùng thiện độ chúng sanh, chẳng thuận theo phi pháp, thà vứt bỏ thân mạng, chẳng theo bạn phi pháp. Đối người thân, kẻ sơ, xem hết thảy bình đẳng).

Tám bài tụng kế đó giải thích về hành thiện, có hai phần:

- Một bài tụng rưỡi giải thích hành thiện.

- Sáu bài tụng rưỡi nói về lợi ích đạt được [do hành thiện].

Trong phần thứ nhất, lại có ba ý:

- Nửa đầu bài tụng nói về người giáo hóa, chẳng hành theo phi pháp.

- Nửa bài tụng tiếp theo nói [người như thế] chẳng thuận theo bạn bè phi pháp.

- Nửa bài tụng sau đó nói về chuyện thưởng phạt, [luôn đối xử bình đẳng], chẳng phân biệt là thân hay sơ.

(Kinh) Nhược vi chánh pháp vương, quốc nội vô thiên đảng, pháp vương hữu danh xưng, phổ văn tam giới trung. Tam Thập Tam Thiên chúng, hoan hỷ tác thị ngôn: “Thiệm Bộ châu pháp vương, bỉ tức thị ngã tử. Dĩ thiện hóa chúng sanh, chánh pháp trị ư quốc. Khuyến hành ư chánh pháp, đương linh sanh ngã cung. Thiên cập chư thiên tử, cập dĩ Tô La chúng, nhân vương chánh pháp hóa, thường đắc tâm hoan hỷ. Thiên chúng giai hoan hỷ, cộng hộ ư nhân vương. Chúng tinh y vị hành, nhật nguyệt vô quai độ, hòa phong thường ứng tiết, cam vũ thuận thời hành. Miêu thật giai thành thiện, nhân vô cơ cẩn giả. Nhất thiết chư thiên chúng, sung mãn ư tự cung.

(經)若為正法王，國內無偏黨，法王有名稱，普聞三界中。三十三天眾，歡喜作是言：贍部洲法王，彼即是我子。以善化眾生，正法治於國。勸行於正法，當令生我宮。天及諸天子，及以蘇羅眾，因王正法化，常得心歡喜。天眾皆歡喜，共護於人王。眾星依位行，日月無乖度，和風常應節，甘雨順時行，苗實皆成善，人無饑饉者。一切諸天眾，充滿於自宮。

(Kinh: Nếu làm vua chánh pháp, trong nước không phe đảng. Pháp vương có tiếng tăm, vang dội khắp tam giới. Tam Thập Tam thiên chúng, hoan hỷ nói thế này: “Pháp vương châu Thiệm Bộ, chính là con của ta. Dùng thiện dạy chúng sanh, trị quốc bằng chánh pháp. Khuyên thực hành chánh pháp, sẽ sanh vào cung ta”. Thiên và các thiên tử, cùng các A Tô La, do vua chánh pháp hóa, tâm thường được hoan hỷ. Thiên chúng đều hoan hỷ, cùng thủ hộ nhân vương. Các sao xoay đúng phương, nhật nguyệt chẳng sai đường, gió lành thổi đúng thời, mưa ngọt tuôn đúng tiết. Thóc lúa đều chín rộ, dân chẳng bị đói kém. Hết thảy các chúng trời, sung mãn trong cung họ).

Kế đó, giải thích về lợi ích đạt được, gồm năm phần:

1) Bài tụng đầu tiên nói về lợi ích thanh danh vang dội [do vua hành theo chánh pháp].

2) Bài tụng kế tiếp nói về lợi ích được làm con của chư thiên.

3) Bài tụng kế tiếp nói về lợi ích được sanh lên trời.

4) Bài tụng rưỡi kế tiếp nói về lợi ích do được chư thiên hoan hỷ, thủ hộ.

5) Hai bài tụng kế tiếp nói về lợi ích hộ quốc. Trong ấy, lại có bốn ý:

a) Nửa bài tụng nói về lợi ích “tinh tú vận hành đúng theo quỹ đạo”.

b) Nửa bài tụng nói về lợi ích “mưa hòa, gió thuận”.

c) Nửa bài tụng nói về lợi ích “nhân dân giàu vui”.

d) Nửa bài tụng nói về lợi ích “có thể gia hộ chư thiên”, tức là do

có thể làm cho thiên chúng thường sung mãn.

Hỏi: Vua có thể làm việc thiện thì được chư thiên thủ hộ, cớ sao có lợi ích “có thể thủ hộ chư thiên”?

Đáp: Vua hành theo chánh pháp, khiến cho Phật pháp được lưu truyền rộng rãi, quốc thái dân an, thường dạy họ tu thiện. Vì thế, nhiều người sanh thiên. Lại còn hoằng dương Phật pháp, chư thiên nghe pháp đạt được lợi ích. Vì thế, kinh Tát Giá Ni Càn Tử nói: “Hành pháp hạnh vương vô lượng thiên hộ, vân hà hộ thiên? Do pháp hạnh vương năng dữ chư thiên chánh pháp tịnh thực, sở vị vị thuyết Như Lai chánh giáo cam lộ pháp môn, Thiền Định, giải thoát, thập thiện đạo đẳng, linh kỳ đắc ly chư ác đạo khổ, dĩ thị vi hộ” (Vua hành theo pháp hạnh sẽ được vô lượng thiên chúng thủ hộ, thủ hộ chư thiên như thế nào? Do pháp hạnh vương có thể ban cho chư thiên thức ăn thanh tịnh là chánh pháp, tức là vì họ nói pháp môn cam lộ chánh giáo của Như Lai, Thiền Định, giải thoát, thập thiện đạo v.v… khiến cho họ được lìa nỗi khổ trong các đường ác, coi đó là thủ hộ). Vì thế, pháp vương hành theo pháp hạnh thì thân có thể nhóm họp vô lượng công đức để giúp ích cho hiện tại. Trong vị lai, lại có thể nhóm họp các thiện quả. Phần sau kinh này cũng nói: “Thị cố nhữ nhân vương, vong thân hoằng chánh pháp, ưng tôn trọng pháp bảo, do tư chúng an lạc” (Vì thế, các quốc vương, vong thân hoằng chánh pháp, nên tôn trọng pháp bảo. Do vậy, dân an lạc). Phẩm Tứ Thiên Vương Hộ Quốc cũng nói cặn kẽ chuyện này.

5.20.4.2.2.2.2.3.3. Khuyên lơn khích lệ [thính chúng] hãy học theo

(Kinh) Thị cố, nhữ nhân vương, vong thân hoằng chánh pháp, ưng tôn trọng pháp bảo, do tư chúng an lạc. Thường đương thân chánh pháp, công đức tự trang nghiêm, quyến thuộc thường hoan hỷ, năng viễn ly chư ác. Dĩ pháp hóa chúng sanh, hằng linh đắc an ổn, linh bỉ nhất thiết nhân, tu hành ư Thập Thiện, suất độ thường phong lạc, quốc độ đắc an ninh. Vương dĩ pháp hóa nhân, thiện điều ư ác hạnh, đương đắc hảo danh xưng, an lạc chư chúng sanh.

(經)是故，汝人王，忘身弘正法，應尊重法寶，由斯眾安樂。常當親正法，功德自莊嚴，眷屬常歡喜，能遠離諸惡。以法化眾生，恒令得安隱，令彼一切人，修行於十善，率土常豐樂，國土得安寧。王以法化人，善調於惡行，當得好名稱，安樂諸眾生。

(Kinh: Vì thế, quốc vương ơi! Quên thân hoằng chánh pháp, nên tôn trọng pháp bảo, do vậy, chúng an lạc. Thường thân cận chánh pháp, công đức tự trang nghiêm, quyến thuộc thường hoan hỷ, hay xa lìa các ác. Dùng pháp hóa chúng sanh, khiến luôn được an ổn, khiến hết thảy mọi người, đều tu hành Thập Thiện. Khắp cõi thường giàu vui, quốc độ được an ninh. Vua dùng pháp giáo hóa, khéo điều phục ác hạnh, sẽ được danh tiếng tốt, an lạc các chúng sanh).

Tán rằng: Kinh văn nói về chánh pháp có ba phần, trên đây là phần thứ hai nói cặn kẽ về chánh luận.

Phần thứ ba là “khuyên lơn, khích lệ nương theo đó tu học”, chia thành ba ý:

1) Bài tụng thứ nhất khuyên hoằng pháp để lợi lạc người khác.

Nửa bài tụng kế đó, khuyên thân cận pháp để tự lợi ích.

3) Ba bài tụng sau đó nói về lợi ích, gồm bốn điều:

a) Nửa đầu bài tụng nói về quyến thuộc lìa sai trái.

b) Nửa bài tụng kế đó là chúng sanh thân thể vui sướng.

c) Bài tụng kế đó, nói đến lợi ích nước giàu có, dân an vui.

d) Bài tụng kế đó, là quốc vương được danh tiếng tốt.

5.20.4.3. Đại chúng hoan hỷ phụng hành

(Kinh) Nhĩ thời, đại địa nhất thiết nhân vương, cập chư đại chúng, văn Phật thuyết thử cổ tích nhân vương trị quốc yếu pháp, đắc vị tằng hữu, giai đại hoan hỷ, tín thọ phụng hành.

(經)爾時，大地一切人王及諸大眾，聞佛說此古昔人王治國要法，得未曾有，皆大歡喜信受奉行。

(Kinh: Lúc bấy giờ, hết thảy vua loài người và các đại chúng trong đại địa nghe đức Phật nói pháp trọng yếu để trị quốc của bậc quốc vương xa xưa, đều đạt được điều chưa từng có, đều hết sức hoan hỷ, tin nhận, vâng làm theo).

Kế đó, đoạn lớn thứ ba là đại chúng hoan hỷ hành theo.