Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ

5.26. Phẩm Thứ Hai Mươi Sáu: Xả Thân — Xả Thân Phẩm Đệ Nhị Thập Lục

Phẩm Xả Thân gồm ba môn phân biệt.

5.26.1. Ý nghĩa vì sao có phẩm này?

Nói tới ý nghĩa vì sao có phẩm này, trong phần Học Hạnh Lưu Thông có năm tiểu loại. Tiểu loại thứ năm nhằm thành tựu ý nghĩa dạy học tập, hành theo trong các phẩm trước, gồm ba phẩm. Phẩm này chính là phẩm thứ ba nhằm khuyên lơn, khích lệ lần nữa, nên nói chuyện xả thân này. Vì sao vậy? Sợ người nghe do nghe nói “hành hạnh tự lợi sẽ được thành Phật”, vẫn chưa thể tu tập. Vì thế, nêu ra chuyện ngài Tát Đỏa chuyên chú trọng vì lợi ích người khác mà xả thân mạng, [ngõ hầu thính chúng sẽ suy nghĩ]: Sao chẳng vì chính mình mà tu hành kinh này? Vì thế, nói xả thân. Do vậy, kinh văn trong phần sau chép: “Ngã vị nhữ đẳng thuyết vãng tích lợi tha duyên, như thị Bồ Tát hành thành Phật nhân, đương học” (Ta vì các vị nói cái duyên lợi tha xưa, Bồ Tát hành cái nhân thành Phật như thế, hãy nên học theo) v.v… Lại sợ nghe nói “thiểu hành thành Phật” (hành đôi chút mà được thành Phật), tâm tình sẽ sanh khinh mạn; cho nên nêu lên chuyện xả thân, khuyên mọi người hãy học theo. Do đó, kinh văn trong phần sau dạy: “Bồ Tát thắng đức tương ứng huệ, dũng mãnh tinh cần Lục Độ viên, thường tu bất tức vị Bồ Đề, nhập xả kiên cố tâm vô quyện” (Đức thù thắng của Bồ Tát tương ứng huệ, dũng mãnh siêng ròng, hành Lục Độ viên mãn, thường tu chẳng ngơi nghỉ. Vì Bồ Đề mà nhập xả kiên cố, tâm không mệt mỏi). Phẩm trước là chánh ý, phẩm này nói kèm thêm; đó đều là ý nghĩa vì sao có phẩm này!

5.26.2. Giải thích tên gọi của phẩm

Vì cầu đại giác, thường tu bi trí, gặp “khổ lương điền”, thề tổn thân mạng, chẳng giữ địa vị tôn quý. Vì rủ lòng cứu kẻ bị treo ngược mà có thể hành hạnh khó thí. Nêu ra [các chuyện ấy] làm tên gọi của phẩm, bèn nói là phẩm Xả Thân.

5.26.3. Giải thích vấn nạn

* Hỏi: Sự xả thân này là xả trong kiếp nào của ba A tăng kỳ?

Đáp: Chưa thấy chánh văn [nói rõ thuộc kiếp nào]. Tương truyền Ngài xả thân trong A tăng kỳ kiếp thứ ba. Do trong kiếp đầu, hạnh còn kém, chẳng thể thực hiện chuyện xả thân mạng này. Chuẩn theo đó thì phải nên thuộc vào hai A tăng kỳ sau!

* Hỏi: Theo các bộ luận như luận Du Già Sư Địa v.v…, trong A tăng kỳ thứ ba, nhất định thọ thân Biến Dịch, sao có thể xả thân lưu lại hài cốt cho được?

Đáp: Xả hóa thân.

* Hỏi: Nếu vậy, sao không hóa thành các loại thịt khác để thí cho hổ đói, mà lại hóa hiện xả thân?

Đáp: Hóa tự thân để thí sẽ lợi ích chúng sanh rất nhiều.

* Hỏi: Nếu vậy, cớ sao kinh Kim Quang Minh trong bản dịch cũ nói: “Xả thân tự hổ siêu thập nhất kiếp” (Xả thân nuôi hổ siêu việt mười một kiếp)?

Đáp: Cũng là biến hóa.

* Hỏi: Nếu vậy, vì sao các kinh như Phật Tạng v.v… nói: “Di Lặc Phật tại Thích Ca tiền tứ thập kiếp phát Bồ Đề tâm” (Phật Di Lặc phát Bồ Đề tâm trước Phật Thích Ca bốn mươi kiếp), các kinh như Hiền Kiếp v.v… nói: “Thích Ca do tinh tấn cố, siêu quá Di Lặc tứ thập kiếp, tại tiền thành Phật” (Thích Ca do tinh tấn, vượt hơn Di Lặc bốn mươi kiếp, thành Phật trước)?

Đáp: Vì căn tánh của chúng sanh được giáo hóa chín muồi trước hay sau, cho nên hai vị Bồ Tát bèn nói có chuyện “vượt thoát kiếp số”. Nếu chẳng phải như vậy, sao lại nói “từ Bát Địa trở đi, tăng tấn địa vị trong mỗi sát na”? Đều là tăng tấn gấp bội, sao lại siêu việt cho được? Lại giải rằng: Tăng tấn gấp bội là so với trước đó và hạnh tự lợi. Đối với hạnh lợi tha, chưa chắc đã tăng gấp bội. Vì thế nói nhập Cửu Địa thì mới đoạn được chướng ngại “chẳng muốn hành hạnh lợi tha” của [Bát Địa]. Lại giải rằng: Do gộp chung cả hai nghĩa trên đây, nên có thể nói là “siêu việt”.

* Hỏi: Đoạn trừ chướng ngại “chẳng lợi tha” trong Đệ Cửu Địa, cớ sao Phật Thích Ca tu trọn ba A tăng kỳ, trong một trăm kiếp, gặp Phất Sa Phật, do kiễng chân tán thán mà siêu việt chín kiếp?

Đáp: Vì cơ nghi của chúng sanh [mà nói như vậy], cho nên chẳng phạm lỗi gì!

* Hỏi: Vì sao xả thân chẳng thành cái quả thọ lượng của Như Lai, mà nói là “nêu ra khổ hạnh nhằm khuyên lơn, khuyến khích người trì kinh tu hạnh tự lợi” vậy?

Đáp: Xét theo phần trước, Diệu Tràng Bồ Tát chỉ nghi thọ mạng, chẳng nêu ra cái nhân của trường thọ. Ngài chẳng nghi trường thọ do tu hạnh nào mà đạt được; do vậy, chẳng cần phải kết lại điều đó.

5.26.4. Giải thích kinh văn

5.26.4.1. Trần thuật chuyện xả thân xưa kia

5.26.4.1.1. Kết lại phần trước, dẫn khởi phần sau

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dĩ vị đại chúng thuyết thử thập thiên thiên tử vãng tích nhân duyên.

(經)爾時，世尊已為大眾說此十千天子往昔因緣。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn đã vì đại chúng nói nhân duyên xưa kia của mười ngàn vị thiên tử ấy).

Tán rằng: Kinh văn của phẩm này, chia đại lược thành bốn phần:

- Một, trần thuật chuyện xả thân xưa kia.

- Hai, từ “phục cáo A Nan Đà” (lại bảo A Nan Đà) trở đi, dung hội xưa nay.

- Ba, từ “ngã vị nhữ đẳng thuyết” (ta vì các ngươi nói) trở đi, khuyên lơn, khích lệ tu học.

- Bốn, từ “nhĩ thời, Thế Tôn” (lúc bấy giờ, đức Thế Tôn) trở đi, đại chúng nghe xong, đạt được lợi ích.

Phần thứ nhất lại chia thành ba đoạn:

- Một, kết lại phần trước để dẫn khởi đầu mối sẽ nói trong phần sau.

- Hai, từ “nhĩ thời, Thế Tôn” (lúc bấy giờ, đức Thế Tôn) trở đi, hiện ra chế để (tháp miếu) để dẫn khởi, hòng trần thuật chuyện xả thân.

- Ba, từ “phục cáo A Nan Đà” (lại bảo A Nan Đà) trở đi, đàm luận chuyện xả thân xưa kia hòng lợi ích đại chúng trong hội thuở đó.

Đoạn thứ nhất lại gồm ba ý, đoạn này thuộc ý thứ nhất, tức là người kết tập kinh kết lại phần trước.

(Kinh) Phục cáo Bồ Đề thụ thần, cập chư đại chúng: - Ngã ư quá khứ hành Bồ Tát đạo, phi đản thí thủy cập thực, tế bỉ ngư mạng, nãi chí diệc xả sở ái chi thân, như thị nhân duyên, khả cộng quán sát.

(經)復告菩提樹神及諸大眾：我於過去行菩薩道，非但施水及食濟彼魚命，乃至亦捨所愛之身，如是因緣可共觀 察。

(Kinh: Lại bảo thần cây Bồ Đề và các đại chúng: - Ta trong quá khứ hành Bồ Tát đạo, không chỉ thí nước và thức ăn để cứu mạng cho cá, thậm chí cũng xả tấm thân đáng yêu mến, nhân duyên như thế, [các vị] có thể cùng quan sát).

Kế đó, đức Thế Tôn dẫn khởi phần sau, có bốn ý:

- Một, bảo ban thời cơ.

- Hai, từ “phi đản” (không chỉ) trở đi, nhắc lại đại lược điều đã nói trước đó.

- Ba, từ “nãi chí” (thậm chí) trở đi, nêu cái nhân càng rộng lớn, thù thắng hơn.

- Bốn, từ “như thị” (như thế) trở đi, khuyên răn đại chúng trong hội thuở ấy.

(Kinh) Nhĩ thời, Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, thiên thượng, thiên hạ tối thắng, tối tôn, bách thiên quang minh chiếu thập phương giới, cụ Nhất Thiết Trí, công đức viên mãn, tương chư bật sô, cập ư đại chúng, chí Bàn Giá La tụ lạc, nghệ nhất lâm trung. Kỳ địa bình chánh, vô chư kinh cức, danh hoa, nhuyễn thảo biến bố kỳ xứ. Phật cáo Cụ Thọ A Nan Đà: “Nhữ khả ư thử thụ hạ, vị ngã phu tòa”. Thời, A Nan Đà thọ giáo, phu dĩ, bạch ngôn: “Thế Tôn! Kỳ tòa phu ngật, duy thánh tri thời”.

(經)爾時，如來、應、正等覺，天上天下最勝最尊、百千光明照十方界、具一切智功德圓滿，將諸苾芻及於大眾至般遮羅聚落詣一林中，其地平正無諸荊棘，名華軟草遍布其處。佛告具壽阿難陀：汝可於此樹下為我敷座。時，阿難陀受教敷已，白言：世尊！其座敷訖，唯聖知時。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, là bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất trên cõi trời và trong nhân gian, trăm ngàn quang minh chiếu mười phương thế giới, trọn Nhất Thiết Trí, công đức viên mãn, dẫn các bật sô và các đại chúng đến xóm Bàn Giá La, tới một khu rừng. Đất nơi đó bằng phẳng, ngay ngắn, không có các thứ gai góc, hoa quý và cỏ mịn phủ khắp nơi. Đức Phật bảo Cụ Thọ A Nan Đà: “Ông hãy nên vì ta trải tòa ở dưới cội cây”. Khi đó, A Nan Đà vâng lời dạy, trải xong, bạch rằng: - Bạch Thế Tôn! Tòa này đã trải xong, xin đức thánh biết thời).

Kế đó là tạo đầu mối để nói, có hai phần:

- Một, tán thán Phật đức tôn quý, hiện quang minh để nhóm họp đại chúng.

- Hai, từ “tương chư bật sô” (dẫn các bật sô) trở đi, [đức Phật] hướng dẫn đại chúng trong hội thuở đó đến đạo tràng. Bàn Giá La (Pañcāla) được phương này dịch là Tổng Tập (總集), cũng có nghĩa là “dùng lồng để nhốt sư tử” thì gọi là Bàn Giá La, tức là người xứ ấy bắt sư tử v.v… bèn dùng lồng để nhốt, nên đặt tên như vậy. Chỗ người tụ tập sinh sống thì gọi là “tụ lạc” (聚落). “Lạc” cũng là đình viện. Theo Tây Vực Truyện, tại nước Đát Xoa Thỉ La (Taksaśilā) thuộc vùng Bắc Ấn Độ, ở phía Tây Bắc của nước Ca Thấp Di La (Kāśmīra), tại miền Bắc của nước [Đát Xoa] Thỉ La, vượt qua sông Tín Độ (Sindhus) hai trăm dặm về phía Đông Nam, vượt qua một cửa đá lớn, chính là nơi vương tử Tát Đỏa xả thân để nuôi cọp đói. Tại đó, đất đai và các thảo mộc đều hơi có màu đỏ tươi, giống như nhiễm máu vậy. Người đi trên đất ấy, như bị gai đâm, bất luận là ngờ vực hay tin tưởng, không ai chẳng buồn thương!

- Ba, từ “Phật cáo Cụ Thọ” (đức Phật bảo Cụ Thọ) trở đi, đức Phật sắc truyền ngài A Nan trang nghiêm pháp tòa, gồm ba ý: Một, đức Phật sắc truyền. Hai, [ngài A Nan] vâng theo lời truyền dạy. Ba, [ngài A Nan] khải thỉnh!

5.26.4.1.2. Hiện ra chế để để dẫn khởi, hòng trần thuật chuyện xả thân

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn tức ư tòa thượng, già phu nhi tọa, đoan thân, chánh niệm, cáo chư bật sô: “Nhữ đẳng nhạo dục kiến bỉ vãng tích khổ hạnh Bồ Tát bổn xá lợi phủ?” Chư bật sô ngôn: “Ngã đẳng nhạo kiến”. Thế Tôn tức dĩ bách phước trang nghiêm tướng hảo chi thủ nhi án kỳ địa, vu thời đại địa lục chủng chấn động, tức tiện khai liệt, thất bảo chế để hốt nhiên dũng xuất. Chúng bảo la võng trang nghiêm kỳ thượng. Đại chúng kiến dĩ, sanh hy hữu tâm. Nhĩ thời, Thế Tôn tức tùng tòa khởi, tác lễ, hữu nhiễu, hoàn tựu bổn tọa, cáo A Nan Đà: “Nhữ khả khai thử chế để chi hộ”. Thời, A Nan Đà tức khai kỳ hộ, kiến thất bảo hàm, kỳ trân gián sức, bạch ngôn: “Thế Tôn! Hữu thất bảo hàm, chúng bảo trang hiệu”. Phật ngôn: “Nhữ khả khai hàm”. Thời, A Nan Đà phụng giáo, khai dĩ, kiến hữu xá lợi bạch như kha tuyết, câu vật đầu hoa, tức bạch Phật ngôn: “Hàm hữu xá lợi, sắc diệu dị thường”. Phật ngôn: “A Nan Đà! Nhữ khả trì thử đại sĩ cốt lai”. Thời, A Nan Đà tức thủ kỳ cốt, phụng thọ Thế Tôn. Thế Tôn thọ dĩ, cáo chư bật sô: “Nhữ đẳng ưng quán khổ hạnh Bồ Tát di thân xá lợi”, nhi thuyết tụng viết: “Bồ Tát thắng đức tương ứng huệ, dũng mãnh tinh cần Lục Độ viên, thường tu bất tức vị Bồ Đề, đại xả kiên cố tâm vô quyện. Nhữ đẳng bật sô hàm ưng lễ kính Bồ Tát bổn thân. Thử chi xá lợi nãi thị vô lượng giới định huệ hương chi sở huân phức, tối thượng phước điền, cực nan phùng ngộ”. Thời, chư bật sô, cập chư đại chúng, hàm giai chí tâm, hiệp chưởng cung kính, đảnh lễ xá lợi, thán vị tằng hữu. Thời, A Nan Đà tiền lễ Phật túc, bạch ngôn: “Thế Tôn! Như Lai đại sư xuất quá nhất thiết, vi chư hữu tình chi sở cung kính, hà nhân duyên cố, lễ thử thân cốt?” Phật cáo A Nan Đà: - Ngã nhân thử cốt, tốc đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Bồ Đề, vị báo vãng ân, ngã kim trí lễ.

(經)爾時，世尊即於座上跏趺而坐，端身正念，告諸苾芻：汝等樂欲見彼往昔苦行菩薩本舍利不？諸苾芻言：我等樂見。世尊即以百福莊嚴相好之手而按其地，于時大地六種震動即便開裂，七寶制底忽然涌出，眾寶羅網莊嚴其上。大眾見已，生希有心。爾時，世尊即從座起，作禮右遶，還就本座，告阿難陀：汝可開此制底之戶。時，阿難陀即開其戶，見七寶函奇珍間飾，白言：世尊！有七寶函眾寶莊校。佛言：汝可開函。時，阿難陀奉教開已，見有舍利白如珂雪、拘物頭華，即白佛言：函有舍利，色妙異常。佛言：阿難陀！汝可持此大士骨來。時，阿難陀即取其骨奉授世尊。世尊受已，告諸苾芻：汝等應觀苦行菩薩遺身舍利。而說頌曰：菩薩勝德相應慧，勇猛精勤六度圓，常修不息為菩提，大捨堅固心無倦。汝等苾芻咸應禮敬菩薩本身，此之舍利乃是無量戒定慧香之所熏馥最上福田，極難逢遇。時，諸苾芻及諸大眾咸皆至心合掌恭敬頂禮舍利，歎未曾有。時，阿難陀前禮佛足，白言：世尊！如來大師出過一切為諸有情之所恭敬，何因緣故禮此身骨？佛告阿難陀：我因此骨速得無上正等菩提，為報往恩我今致禮。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn liền ngồi xếp bằng trên tòa, đoan thân, chánh niệm, bảo các bật sô: “Các ông có thích muốn thấy xá lợi của vị Bồ Tát khổ hạnh xưa kia hay không?” Các bật sô thưa: “Chúng con thích thấy”. Đức Thế Tôn liền dùng cánh tay trăm phước tướng hảo trang nghiêm ấn xuống đất. Ngay khi đó, đại địa chấn động sáu cách, lập tức nứt ra, tháp miếu bảy báu bỗng dưng vọt lên. Các thứ lưới mành báu trang nghiêm phía trên. Đại chúng thấy rồi, sanh tâm hy hữu. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn liền từ chỗ ngồi đứng dậy, làm lễ, nhiễu theo chiều phải, trở về tòa ngồi, bảo A Nan Đà: “Ông có thể mở cửa tháp này”. Khi đó, ngài A Nan Đà liền mở cửa, thấy hộp bằng bảy báu, các thứ báu hiếm lạ xen kẽ. Bạch rằng: “Bạch Thế Tôn! Có hộp bằng bảy báu, được trang hoàng bằng các thứ báu”. Đức Phật bảo: “Ông có thể mở hộp”. Khi đó, ngài A Nan Đà vâng lời, mở ra, thấy có xá lợi trắng như kha tuyết, hoặc hoa Câu Vật Đầu, liền bạch cùng đức Phật rằng: “Trong hộp có xá lợi, màu sắc kỳ diệu lạ thường”. Đức Phật nói: “A Nan Đà! Ông nên đem xương của vị đại sĩ ấy lại đây”. Lúc đó, ngài A Nan Đà liền lấy xương ấy dâng lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nhận lấy rồi, bảo các bật sô: “Các ông hãy nên quán di thân xá lợi của bậc Bồ Tát khổ hạnh”, bèn nói bài tụng rằng: “Bồ Tát thắng đức tương ứng huệ, dũng mãnh, siêng ròng, Lục Độ vẹn. Thường vì Bồ Đề tu chẳng dứt, tâm đại xả kiên cố chẳng mệt. Hàng bật sô các ông đều nên lễ kính bổn thân của Bồ Tát. Xá lợi này được vô lượng hương Giới Định Huệ xông ướp thơm ngát, là ruộng phước tối thượng, tột bậc khó gặp gỡ”. Khi đó, các bật sô và các đại chúng thảy đều chí tâm, chắp tay cung kính đảnh lễ xá lợi, than là chưa từng có. Khi đó, ngài A Nan Đà đối trước đức Phật, lễ dưới chân Ngài, bạch rằng: “Bạch Thế Tôn! Như Lai đại sư vượt ngoài hết thảy, được các hữu tình cung kính, do nhân duyên nào mà lễ xương này?” Đức Phật bảo ngài A Nan Đà: - Ta do xương này mà mau chóng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Bồ Đề, vì báo ân xưa, nay ta kính lễ).

Kế đó, hiện ra chế để hòng làm đầu mối trần thuật chuyện xả thân. Trong ấy, lại chia thành mười tám đoạn:

- Một, [đức Phật] hỏi ý mong muốn của đại chúng.

- Hai, từ “chư bật sô ngôn” (các bật sô nói) trở đi, đại chúng đáp thích thấy.

- Ba, từ “Thế Tôn tức dĩ” (đức Thế Tôn liền dùng) trở đi, đức Phật hiện thần thông. Hỏi: Sao không trực tiếp khiến cho tháp vọt lên, hiện ra, mà dùng tay ấn đất, tháp mới vọt lên? Đáp: Nếu không dùng tay ấn, trực tiếp để tháp hiện lên, đại chúng sẽ không biết thần lực của Phật. [Đoạn này] có ba ý: Một là dùng tay ấn xuống đất, hai là đất chấn động, ba là đất nứt ra.

- Bốn, từ “thất bảo chế để” (tháp miếu bảy báu) trở đi, tháp báu vọt lên, hiện ra. Chế để (Caitya) là tiếng Phạn, là từ ngữ để gọi chung chùa, tháp của Phật. Nếu gọi riêng biệt, Phật đường được gọi là Chế Đa (Chaitya), phương này dịch là Linh Thố (靈厝, phòng ốc thiêng liêng), phiên âm theo lối cũ thành Chi Đề (支提) là sai! Tháp gọi là Tốt đổ ba (Stūpa), phương này dịch là Cao Hiển (cao tột và rạng rỡ), dịch theo lối cũ là Phật Tháp, Tháp Bà, Luân Bà v.v… đều sai. Trong đoạn này, có ba ý: Một, chế để vọt ra; hai là [tháp được] trang nghiêm bằng các thứ báu; ba là đại chúng trông thấy. Hỏi: Tháp xả thân sao không ẩn trên hư không, mà chìm trong đất? Đáp: Muốn hiển thị xá lợi của Pháp Thân nơi nhân do bị các chướng ngăn che mà chẳng thể hiển hiện. Do phương tiện của Phật mới có thể hiển lộ. Vì thế, ẩn trong đất, phải ấn xuống đất thì tháp mới vọt lên.

- Năm, từ “nhĩ thời, Thế Tôn” (lúc bấy giờ, đức Thế Tôn) trở đi, [đức Thế Tôn do] báo ân mà kính lễ. Như ngạ quỷ dùng roi đánh xác chết, chư thiên lễ xương khô, đều nhằm dụng ý khiến cho đại chúng tu nhân. Vì thế, báo ân xưa.

- Sáu, từ “cáo A Nan Đà” (bảo A Nan Đà) trở đi, sắc truyền mở tháp.

- Bảy, từ “thời, A Nan Đà” (khi đó, A Nan Đà) trở đi, vâng mạng mở tháp. Trong ấy, có hai ý: Một là mở tháp, hai là thấy cái hộp [bảy báu đựng xá lợi].

- Tám, từ “bạch ngôn: - Thế Tôn” (bạch rằng: - Bạch Thế Tôn!) trở đi, thưa trình dựa theo những gì trông thấy. Hiển thị Như Lai Tạng có trọn đủ tánh công đức; vì thế, các báu trang nghiêm hộp [đựng xá lợi].

- Chín, từ “Phật ngôn” (đức Phật nói) trở đi, sắc truyền mở hộp.

- Mười, từ “thời, A Nan” (khi đó, A Nan) trở đi, ngài Khánh Hỷ (A Nan Đà) vâng theo lời dạy. [Đoạn này] có hai ý: Trước là mở hộp, sau là trông thấy, biểu thị lý tánh thanh tịnh, chẳng phải là vật bị ô nhiễm, giống như hoa sen trắng.

- Mười một, từ “tức bạch” (liền bạch) trở đi, A Nan lại thưa trình.

- Mười hai, từ “Phật ngôn” (đức Phật nói) trở đi, đức Phật bảo mang [xá lợi] đến.

- Mười ba, từ “thời, A Nan” (khi đó, ngài A Nan) trở đi, Khánh Hỷ dâng lên.

- Mười bốn, từ “Thế Tôn thọ dĩ” (Thế Tôn nhận lấy xong) trở đi, đức Phật nhận lấy, nói ra nhân duyên, gồm ba ý: Một, đức Phật nhận lấy. Hai là khuyên [đại chúng hãy] nhìn xem. Ba là ca tụng, tán thán.

- Mười lăm, từ “nhữ đẳng” (các ông) trở đi, đức Thế Tôn dạy hãy lễ bái. Trong ấy, có hai ý: Trước là dạy lễ bái, sau là giải thích nguyên do. Năm phần Pháp Thân hương, [chánh kinh chỉ] nêu ra ba phần để liên tưởng hai phần kia. Giới tức là Biệt Giải Thoát, Định là vô biểu định, Huệ là tên gọi khác của Như, Giải Thoát tức là Thắng Giải Số, Giải Thoát Tri Kiến là duyên vô vi Huệ. Nói cặn kẽ thì như các bộ Tạp Tập, Đại Trang Nghiêm v.v… đã biện định.

- Mười sáu, từ “thời, chư” (khi đó, các [bật sô]) trở đi, [các tỳ kheo] vâng theo lời dạy, lễ bái, tán thán.

- Mười bảy, từ “thời, A Nan” (khi đó, A Nan) trở đi, A Nan hỏi đức Phật lý do Ngài lễ bái.

- Mười tám, từ “Phật cáo” (đức Phật bảo) trở đi, giải đáp lý do lễ kính.

5.26.4.1.3. Trần thuật chuyện Bồ Tát xả thân khi xưa

5.26.4.1.3.1. Trường hàng

5.26.4.1.3.1.1. Nêu ra quyến thuộc của Bồ Tát

(Kinh) Phục cáo A Nan Đà: “Ngô kim vị nhữ cập chư đại chúng đoạn trừ nghi hoặc, thuyết thị xá lợi vãng tích nhân duyên. Nhữ đẳng thiện tư, đương nhất tâm thính.” A Nan Đà viết: “Ngã đẳng nhạo văn, nguyện vị khai xiển”. “A Nan Đà! Quá khứ thế thời, hữu nhất quốc vương, danh viết Đại Xa, cự phú, đa tài, khố tạng doanh mãn, quân binh vũ dũng, chúng sở khâm phục, thường dĩ chánh pháp thí hóa kiềm lê, nhân dân xí thịnh, vô hữu oán địch. Quốc thái phu nhân đản sanh tam tử, nhan dung đoan chánh, nhân sở nhạo quán. Thái tử danh viết Ma Ha Ba La, thứ tử danh viết Ma Ha Đề Bà, ấu tử danh viết Ma Ha Tát Đỏa”.

(經)復告阿難陀：吾今為汝及諸大眾斷除疑惑，說是舍利往昔因緣。汝等善思，當一心聽。阿難陀曰：我等樂聞，願為開闡。阿難陀！過去世時有一國王名曰大車，巨富多財庫藏盈滿，軍兵武勇眾所欽伏，常以正法施化黔黎，人民熾盛無有怨敵。國太夫人誕生三子，顏容端正人所樂觀，太子名曰摩訶波羅，次子名曰摩訶提婆，幼子名曰摩訶薩埵。

(Kinh: Lại bảo A Nan Đà: “Ta nay vì ông và các đại chúng đoạn trừ nghi hoặc, nói nhân duyên xưa kia của xá lợi này. Các ông khéo suy nghĩ, hãy nên nhất tâm nghe”. A Nan Đà thưa: “Chúng con thích nghe, xin hãy vì chúng con khai xiển”. “A Nan Đà! Trong thời quá khứ, có một quốc vương, tên là Đại Xa, giàu to, nhiều tiền của, kho tàng đầy ắp, binh lính vũ dũng, mọi người khâm phục. Thường dùng chánh pháp để ban bố, giáo hóa dân đen. Nhân dân đông đảo, chẳng có oán địch. Quốc thái phu nhân sanh hạ ba trai, dung mạo đoan chánh, mọi người thích thấy. Thái tử tên là Ma Ha Ba La, con thứ tên là Ma Ha Đề Bà, con út tên là Ma Ha Tát Đỏa”).

Kế đó, đàm luận chuyện xả thân xưa kia hòng tạo lợi ích cho đại chúng trong hội thuở ấy. Kinh văn chia thành ba phần:

- Một, [đức Phật] sắc truyền [đại chúng] lắng nghe, hứa sẽ nói.

- Hai, đại chúng ưa thích muốn nghe.

- Ba, đức Phật vì họ khai diễn. Trong ấy, lại có hai phần: Một là trường hàng, hai là trùng tụng.

Phần trường hàng gồm mười đoạn:

- Một, trần thuật quyến thuộc xưa kia.

- Hai, từ “thị thời, đại vương” (khi đó, đại vương) trở đi, thuật chuyện [vua và quyến thuộc] đi chơi xưa kia.

- Ba, từ “đệ nhất vương tử” (vương tử thứ nhất) trở đi, [các vương tử] gặp cảnh khổ sanh bi tâm.

- Bốn, từ “nhĩ thời, Tát Đỏa” (lúc bấy giờ, Tát Đỏa) trở đi, [vương tử thứ ba] nghĩ nên xả mạng.

- Năm, từ “nhĩ thời, vương tử” (lúc bấy giờ, vương tử) trở đi, [Tát Đỏa] xả thân cứu giúp.

- Sáu, từ “thị thời, đại địa” (khi đó, đại địa) trở đi, điềm lành cảm động trời đất.

- Bảy, từ “thị thời, ngạ hổ” (lúc ấy, cọp đói) trở đi, hổ có thể ăn.

- Tám, từ “nhĩ thời, đại vương” (lúc bấy giờ, đại vương) trở đi, quyến thuộc thương khóc.

- Chín, từ “nhĩ thời, đại vương” (lúc bấy giờ, đại vương) trở đi, [quyến thuộc] vì [vương tử Tát Đỏa] lập chế để.

- Mười, từ “A Nan” trở đi, kết lại chuyện thị hiện lợi sanh.

“Trần thuật quyến thuộc xưa kia” gồm ba ý:

- Một, nói về thời tiết.

- Hai, trần thuật cha mẹ.

- Ba, nói về anh em.

Phân đoạn kinh văn dễ thấy. Ma Ha Ba La được phương này dịch là Đại Cừ. Ma Ha Đề Bà được phương này dịch là Đại Thiên. Ma Ha Tát Đỏa phương này dịch là Đại Dũng Mãnh, cầu đại Bồ Đề, phát tâm đại dũng mãnh, chẳng sợ nơi chốn và thời gian, liều thân xả mạng hòng cầu pháp, lợi ích chúng sanh, thường chẳng keo tiếc, lui sụt. Vì thế, gọi là Đại Dũng Mãnh. Do vậy, kệ tụng trong phần sau có câu: “Vương tử danh Dũng Mãnh, thường thí tâm vô lận” (Vương tử tên Dũng Mãnh, thường thí, tâm chẳng keo tiếc).

5.26.4.1.3.1.2. Thuật chuyện đi chơi thuở trước

(Kinh) Thị thời, đại vương vị dục du quán, tung thưởng sơn lâm. Kỳ tam vương tử diệc giai tùy tùng, vị cầu hoa quả, xả phụ châu toàn, chí đại trúc lâm, ư trung khế tức.

(經)是時，大王為欲遊觀縱賞山林，其三王子亦皆隨從，為求華果捨父周旋，至大竹林於中憩息。

(Kinh: Khi đó, đại vương vì muốn dạo chơi, thưởng ngoạn cảnh núi rừng, ba vương tử cũng đều đi theo, vì tìm hoa quả, rời khỏi đoàn tùy tùng của cha, đến rừng trúc lớn, nghỉ ngơi trong đó).

Kế đó, trần thuật chuyện đi chơi thuở trước. Kinh văn có ba ý:

- Một, vua rời cung đi chơi.

- Hai, quần thần, thuộc hạ đều theo hầu.

- Ba, các con riêng tìm thứ ưa thích.

Hỏi: Đã nói là vua ra ngoài du ngoạn, vương tử đi theo, cớ sao khi nghe nói con xả thân, kinh văn lại nói là vua ở trong cung?

Đáp: Chuẩn theo bản dịch cũ, chỉ có vương tử ra ngoài, lược đi không bàn tới cha. Ở đây nói là [ba vương tử] lìa khỏi đoàn tùy tùng, lược đi chẳng nói chuyện [vua cha] trở về [cung trước]. Thật ra, con đi theo, vua trở về trước; vì thế, nghe tin con xả thân, vua đang ở trong cung chẳng sai!

5.26.4.1.3.1.3. Gặp cảnh khổ sanh bi tâm

(Kinh) Đệ nhất vương tử tác như thị ngôn: “Ngã ư kim nhật, tâm thậm kinh hoàng, ư thử lâm trung, tương vô mãnh thú, tổn hại ư ngã?” Đệ nhị vương tử phục tác thị ngôn: “Ngã ư kỷ thân, sơ vô lận tích, khủng ư sở ái, hữu biệt ly khổ”. Đệ tam vương tử bạch nhị huynh viết: “Thử thị thần tiên sở cư xứ, ngã vô khủng bố biệt ly ưu, thân tâm sung biến sanh hoan hỷ, đương hoạch thù thắng chư công đức”. Thời, chư vương tử các thuyết bổn tâm sở niệm chi sự.

(經)第一王子作如是言：我於今日心甚驚惶，於此林中將無猛獸損害於我？第二王子復作是言：我於己身初無悋惜，恐於所愛有別離苦？第三王子白二兄曰：此是神仙所居處，我無恐怖別離憂，身心充遍生歡喜，當獲殊勝諸功德。時，諸王子各說本心所念之事。

(Kinh: Vương tử thứ nhất nói như thế này: “Ta trong ngày nay, tâm rất kinh sợ, ở trong rừng này, sẽ có mãnh thú, tổn hại ta ư?” Vương tử thứ hai lại nói lời này: “Em đối với bản thân, thoạt đầu chẳng tiếc nuối, sợ với người yêu mến, khổ vì biệt ly chăng?” Vương tử thứ ba thưa với hai anh: “Đây là chỗ thần tiên ở, chẳng sợ, sầu biệt ly, thân tâm trọn hoan hỷ, đạt công đức thù thắng”. Khi đó, các vương tử ai nấy nói ra điều suy nghĩ trong tâm của chính mình).

Đoạn thứ ba là “gặp cảnh khổ, sanh lòng bi”. Trong ấy, có ba tiểu đoạn. Trước hết là trần thuật điều suy nghĩ trước đó. Trong ấy, lại có hai ý:

- Một, mỗi vương tử trần thuật ý niệm.

- Hai, từ “thời, chư vương tử” (khi đó, các vương tử) trở đi là lời tiểu kết của người kết tập kinh điển.

(Kinh) Thứ phục tiền hành, kiến hữu nhất hổ, sản sanh thất tử, tài kinh thất nhật, chư tử vi nhiễu, cơ khát sở bức, thân hình luy sấu, tương tử bất cửu.

(經)次復前行，見有一虎產生七子纔經七日，諸子圍遶，飢渴所逼身形羸瘦，將死不久。

(Kinh: Kế đó, lại tiến lên trước, thấy có một con cọp sanh được bảy con, vừa mới qua bảy ngày, các con vây quanh, bị đói khát bức bách, thân hình gầy mòn, chẳng bao lâu sẽ chết).

Kế đó, thấy hổ đói khát, gầy mòn.

Hỏi: Thấy hổ sanh con, sao biết là bảy ngày?

Đáp: Chân Đế Tam Tạng có hai cách giải thích:

- Một là ăn bằng cách cắn xé thì chỉ có thể nhịn đói tới bảy ngày, qua khỏi [thời hạn đó] sẽ chết. Do hổ đói như thế, liền biết là bảy ngày.

- Một cách giải thích khác: Lúc đó, sẽ có quỷ thần bảo cho biết, nhưng người kết tập kinh không nêu ra, cũng như phát nguyện xả thân, không có người hay biết, sau đó, thiên thần báo tin, giống như thần cây báo cho [trưởng giả tử Lưu Thủy] biết số lượng cá trong ao.

(Kinh) Đệ nhất vương tử tác như thị ngôn: “Ai tai thử hổ, sản lai thất nhật, thất tử vi nhiễu, vô hạ cầu thực, cơ khát sở bức, tất hoàn đạm tử”. Tát Đỏa vương tử vấn ngôn: “Thử hổ mỗi thường sở thực hà vật?” Đệ nhất vương tử đáp viết: “Hổ, báo, sài, sư tử, duy đạm nhiệt huyết nhục, cánh vô dư ẩm thực, khả tế thử hổ luy”. Đệ nhị vương tử văn thử ngữ dĩ, tác như thị ngôn: “Thử hổ luy sấu, cơ khát sở bức, dư mạng vô kỷ, ngã đẳng hà năng, vị cầu như thị, nan đắc ẩm thực? Thùy phục vị tư, tự xả thân mạng, tế kỳ cơ khổ?” Đệ nhất vương tử ngôn: “Nhất thiết nan xả, vô quá kỷ thân”. Tát Đỏa vương tử ngôn: “Ngã đẳng kim giả, ư tự kỷ thân, các sanh ái luyến, phục vô trí huệ, bất năng ư tha, nhi hưng lợi ích”.

(經)第一王子作如是言：哀哉此虎產來七日，七子圍遶無暇求食，飢渴所逼必還啗子。薩埵王子問言：此虎每常所食何物？第一王子答曰：虎豹犲師子唯啗熱血肉，更無餘飲食可濟此虎羸。第二王子聞此語已作如是言：此虎羸瘦飢渴所逼餘命無幾，我等何能為求如是難得飲食？誰復為斯自捨身命濟其飢苦？第一王子言：一切難捨，無過己身。薩埵王子言：我等今者於自己身各生愛戀，復無智慧不能於他而興利益。

(Kinh: Vương tử thứ nhất nói như thế này: “Buồn thay cọp này, sanh đã bảy ngày, bảy con vây quanh, không rảnh kiếm ăn, đói khát bức bách, ắt ăn thịt con”. Vương tử Tát Đỏa hỏi rằng: “Cọp này thường ăn thứ gì?” Vương tử thứ nhất đáp rằng: “Cọp, báo, sói, sư tử, chỉ ăn máu thịt nóng, chẳng có thứ nào khác, giúp được cọp gầy này”. Vương tử thứ hai nghe lời ấy, nói như thế này: “Cọp này gầy mòn, đói khát bức bách, mạng chẳng còn mấy! Ta sao có thể, vì nó tìm tòi, thức ăn khó có, như thế cho được? Ai lại vì nó, tự xả thân mạng, giúp thoát đói khổ?” Vương tử thứ nhất nói: “Hết thảy thứ khó bỏ, không gì hơn thân mình”. Vương tử Tát Đỏa nói: “Nay chúng ta ai nấy, đối với thân chính mình, đều sanh lòng mến luyến, lại chẳng có trí huệ, tạo lợi ích người khác”).

Kế đó là “bi thương, cùng nhau bàn bạc”. Trong đoạn này có bảy ý:

- Một, thái tử thấy cảnh khổ, thương xót.

- Hai, từ “Tát Đỏa vương tử” trở đi, Tát Đỏa hỏi cọp ăn gì.

- Ba, từ “đệ nhất vương tử” trở đi, thái tử đáp cọp ăn máu thịt.

- Bốn, từ “đệ nhị vương tử” trở đi, Đại Thiên nghe nói, sanh tâm keo tiếc, kinh sợ.

- Năm, từ “đệ nhất vương tử” trở đi, thái tử trần thuật xả thân khó khăn.

- Sáu, từ “Tát Đỏa vương tử” trở đi, Tát Đỏa bàn đi tính lại. Trong ấy có ba điều:

a. Tự trách chính mình không có khả năng.

b. Suy nghĩ người khác có sức.

c. Tâm niệm tự kiểm điểm chính mình.

Trong điều thứ nhất, tự trách chính mình không có khả năng, do có ba nguyên nhân: Một là tham đắm, hai là từ “phục vô trí huệ” (lại chẳng có trí huệ) trở đi, do chẳng có đại trí. Ba là từ “vô năng ư” (chẳng thể) trở đi, chẳng có tâm đại bi. Do có tham đắm, sẽ chẳng thể sanh lòng chán nhàm hữu vi. Do không có đại trí, chẳng thể sanh tâm cầu Bồ Đề. Do không có đại bi, chẳng thể sanh tâm lợi ích hữu tình. Vì thế, chẳng thể xả thân để tạo lợi ích cho chúng sanh.

(Kinh) Nhiên hữu thượng sĩ, hoài đại bi tâm, thường vị lợi tha, vong thân tế vật.

(經)然有上士懷大悲心，常為利他忘身濟物。

(Kinh: Nhưng có bậc thượng sĩ, do ôm lòng đại bi, thường vì lòng lợi tha, quên thân giúp chúng sanh).

Kế đó, suy nghĩ người khác có sức. Trong phần này, cũng có ba ý:

- Một là có bậc đại trí, tức là có bậc thượng sĩ.

- Hai là [vị ấy] có tâm đại bi, ôm lòng đại bi v.v…

- Ba là [vị đại sĩ ấy] quên thân giúp chúng sanh, tức là chẳng tham, có thể chán nhàm hữu vi.

(Kinh) Phục tác thị niệm: Ngã kim thử thân, ư bách thiên sanh, hư khí lạn hoại, nhật vô sở ích, vân hà kim nhật, nhi bất năng xả, dĩ tế cơ khổ, như quyên di thóa?

(經)復作是念：我今此身於百千生虛棄爛壞日無所益，云何今日而不能捨以濟飢苦，如捐洟唾？

(Kinh: Lại nghĩ thế này: Nay thân này của ta, trăm ngàn đời bỏ phí, hư nát, chẳng có ngày nào lợi ích, cớ sao nay chẳng thể xả để giúp nỗi khổ đói khát như vứt bỏ mũi rãi?)

Kế đó, tâm tự phản tỉnh. Trong ấy, có ba điều:

- Một, nghĩ lại xưa kia đã phí uổng thân mạng vô cùng tận.

- Hai, từ “vân hà kim nhật” (cớ sao ngày nay) trở đi, suy nghĩ sao nay chẳng thể xả thân lợi ích chúng sanh?

- Ba, từ “như quyên di thóa” (như vứt bỏ mũi rãi) trở đi, hãy nên sanh lòng chán lìa, giống như [vứt bỏ] mũi rãi, bỏ vô thường sắc để đạt được thường sắc v.v…

(Kinh) Thời, chư vương tử tác thị nghị dĩ, các khởi từ tâm, thê thương mẫn niệm, cộng quán luy hổ, mục bất tạm di, bồi hồi cửu chi, câu xả nhi khứ.

(經)時，諸王子作是議已，各起慈心悽傷愍念，共觀羸虎目不暫移，徘徊久之俱捨而去。

(Kinh: Khi đó, các vương tử bàn luận như thế rồi, ai nấy đều dấy lòng từ, đau đớn thương xót, cùng nhìn cọp gầy, mắt chẳng tạm dời, bồi hồi lúc lâu rồi mới cùng nhau rời đi).

Kế đó, điều thứ bảy [trong phần “thấy cảnh khổ, khởi bi tâm”] là các vương tử thương xót, bồi hồi rời đi.

5.26.4.1.3.1.4. Suy nghĩ hãy nên xả mạng

(Kinh) Nhĩ thời, Tát Đỏa vương tử tiện tác thị niệm: - Ngã xả thân mạng, kim chánh thị thời. Hà dĩ cố? Ngã tùng cửu lai trì thử thân, xú uế nùng lưu bất khả ái, cung cấp phu cụ, tịnh y thực, tượng, mã, xa thặng, cập trân tài, biến hoại chi pháp thể vô thường, hằng cầu nan mãn, nan bảo thủ, tuy thường cúng dường, hoài oán hại, chung quy khí ngã bất tri ân. Phục thứ thử thân bất kiên, ư ngã vô ích! Khả úy như tặc, bất tịnh như phẩn. Ngã ư kim nhật, đương sử thử thân tu quảng đại nghiệp, ư sanh tử hải, tác đại châu hàng, khí xả luân hồi, linh đắc xuất ly.

(經)爾時，薩埵王子便作是念：我捨身命今正是時。何以故？我從久來持此身，臭穢膿流不可愛。供給敷具并衣食，象馬車乘及珍財。變壞之法體無常，恒求難滿難保守，雖常供養懷怨害，終歸棄我不知恩。復次此身不堅，於我無益？可畏如賊、不淨如糞。我於今日當使此身修廣大業，於生死海作大舟航，棄捨輪迴令得出離。

(Kinh: Lúc bấy giờ, vương tử Tát Đỏa liền nghĩ thế này: - Nay đúng là lúc ta nên xả thân mạng. Vì sao vậy? Từ bấy lâu nay, ta đã giữ thân này, hôi thối, máu mủ tuôn chảy, chẳng đáng yêu mến. Cung cấp ngọa cụ và cơm áo, voi, ngựa, xe cộ, và các vật quý, [thân này] là pháp biến hoại, bản thể vô thường, luôn cầu mà khó được thỏa, khó giữ gìn, tuy thường cúng dường mà nó ôm lòng oán hại, rốt cuộc bỏ ta, chẳng biết ân. Lại nữa, thân này chẳng cứng chắc, vô ích đối với ta! Đáng sợ như giặc, bất tịnh như phân. Ngày nay ta hãy nên khiến cho thân này tu nghiệp rộng lớn, làm tàu thuyền lớn trong biển sanh tử, vứt bỏ luân hồi để được thoát lìa).

Đoạn thứ tư [trong phần xả thân cứu cọp] là “suy nghĩ hãy nên xả mạng”, gồm có sáu ý:

- Một, dấy lên ý niệm bỏ mạng.

- Hai, từ “hà dĩ cố” (vì sao vậy) trở đi, suy nghĩ thôi thúc, tức là tiến nhập ý muốn thực hiện thiện pháp, được sanh khởi bởi căn bản tác ý, tức là như lý tác ý, suy nghĩ Tứ Niệm Trụ. Hai câu đầu [trong phần kinh văn theo sau câu “hà dĩ cố” (vì sao vậy?)] là suy nghĩ [thân thể] bất tịnh; ba câu kế đó là suy nghĩ vô thường, hai câu kế đó là suy nghĩ có khổ. “Hằng cầu nan mãn” (Luôn cầu mong mà khó được thỏa mãn) là Cầu Bất Đắc Khổ. “Nan bảo thủ” (Khó gìn giữ) là Ái Biệt Ly Khổ. “Hoài oán hại” (Ôm lòng oán hại) là nỗi khổ vì bệnh, già, chết. Câu kế tiếp là suy nghĩ vô ngã. Tâm tuy thường mong mỏi, ưa thích, nhưng [thân thể] chẳng vì ta, rốt cuộc vứt bỏ ta luân hồi trong năm đường, nó vứt bỏ ta chẳng biết

ơn. Vì thế, vô ngã.

- Ba, từ “phục thứ” (lại nữa) trở đi, [suy nghĩ như thế xong, sanh tâm] chán bỏ và ưa cầu, có hai điều: Trước là nhân, sau là quả. Trong nhân có ba điều:

1) Một là chán lìa hữu vi, tức quán Tứ Niệm Trụ. “Thử thân bất kiên” (Thân này chẳng cứng chắc), tức là vô thường. “Vô ích ư ngã” (Vô ích đối với ta) tức là vô ngã. “Khả úy như tặc” (Đáng sợ như giặc) là vô lạc. “Bất tịnh như phẩn” (Chẳng sạch như phân) là bất tịnh.

2) Kế đó, từ “ngã ư kim nhật” (ta trong ngày nay) trở đi, cầu Bồ Đề.

3) Sau cùng, “ư sanh tử hải” (trong biển sanh tử) trở đi, lợi ích hữu tình, tức là dùng thân này để tạo nghiệp lợi sanh. Vì thế gọi là “tu nhân”.

Nếu xét từ đời sau trở đi thì gọi là Quả.

(Kinh) Phục tác thị niệm: “Nhược xả thử thân, tắc xả vô lượng ung thư ác tật, bách thiên bố úy. Thị thân duy hữu đại tiểu tiện lợi, bất kiên như bào, chư trùng sở tập, huyết mạch cân cốt, cộng tương liên trì, thậm khả yếm hoạn. Thị cố, ngã kim ưng đương khí xả, dĩ cầu vô thượng cứu cánh Niết Bàn, vĩnh ly ưu hoạn, vô thường khổ não, sanh tử hưu tức, đoạn chư trần lụy, dĩ Định Huệ lực viên mãn huân tu bách phước trang nghiêm, thành Nhất Thiết Trí, chư Phật sở tán vi diệu Pháp Thân. Ký chứng đắc dĩ, thí chư chúng sanh vô lượng pháp lạc”. Thị thời, vương tử hưng đại dũng mãnh, phát hoằng thệ nguyện, dĩ đại bi niệm tăng ích kỳ tâm.

(經)復作是念：若捨此身則捨無量癰疽惡疾百千怖畏。是身唯有大小便利，不堅如泡，諸蟲所集，血脈筋骨共相連持，甚可厭患。是故，我今應當棄捨，以求無上究竟涅槃，永離憂患無常苦惱，生死休息斷諸塵累，以定慧力圓滿熏修百福莊嚴成一切智，諸佛所讚微妙法身。既證得已，施諸眾生無量法樂。是時，王子興大勇猛，發弘誓願，以大悲念增益其心。

(Kinh: Lại nghĩ thế này: “Nếu bỏ thân này tức là xả vô lượng bệnh ngặt ung nhọt, trăm ngàn nỗi sợ hãi. Thân này chỉ có đại tiện, tiểu tiện, chẳng chắc chắn như bọt nước, là chỗ các loài trùng tụ tập, mạch máu, gân, xương, cùng liên kết, chống đỡ nhau, rất đáng chán ngán. Vì thế, nay ta hãy nên vứt bỏ, để cầu Niết Bàn vô thượng rốt ráo, vĩnh viễn lìa khỏi lo sầu, vô thường khổ não, ngưng dứt sanh tử, đoạn các mệt mỏi vì trần lao, dùng sức Định Huệ huân tu viên mãn Pháp Thân vi diệu trăm phước trang nghiêm, thành Nhất Thiết Trí, được chư Phật tán thán. Đã chứng đắc rồi, sẽ thí cho các chúng sanh vô lượng pháp lạc”. Khi đó, vương tử khởi tâm dũng mãnh to lớn, phát hoằng thệ nguyện, dùng ý niệm đại bi để tăng thêm cái tâm).

Kế đó, nói về sự yêu thích cái quả, cũng có ba ý:

- Một, chán lìa hữu vi. Theo Giải Thoát Đạo Luận, có mười thứ tưởng bất tịnh [đối với xác chết]: Một là trương phềnh, hai là xanh bầm, ba là ruỗng nát, bốn là bị quăng ném, năm là chim thú gặm xé, sáu là thịt trên thân rời rã, bảy là bị chém chặt ly tán, tám là máu đỏ đầm đìa, chín là trùng thối, mười là tưởng xương. Mười thứ ấy chỉ là bất tịnh, còn kinh văn ở đây nói gộp chung Tứ Niệm. “Ung thư” v.v… là không có lạc. “Duy hữu đại tiểu tiện lợi” (Chỉ có đại tiện và tiểu tiện) v.v… là bất tịnh. “Bất kiên như bào” (Chẳng cứng chắc như bọt nước) là vô thường. “Chư trùng sở tập” (Các trùng tụ tập) v.v… là vô ngã. Nhưng luận ấy nói: “Tự tánh của thân trong sáu mươi chỗ có tám vạn trùng”; vì thế nói là “chư trùng sở tập”.

- Hai, “thị cố, ngã kim” (vì thế, ta nay) trở đi là cầu Bồ Đề. Bồ Đề và Bồ Đề đoạn đều gọi là Bồ Đề. Ma Ha Bát Nhã, giải thoát, và Pháp Thân đều là Đại Niết Bàn, đều bao gồm trí và lý. Ở đây, thoạt đầu nói về Niết Bàn.

- Ba, từ “dĩ Định Huệ lực” (do sức Định Huệ) trở đi nói về Bồ Đề. “Ký chứng đắc dĩ” (đã chứng đắc rồi) trở đi nói về lợi ích hữu tình. Đoạn trí, ân đức, nhân quả hai đoạn văn, theo thứ tự mà đối ứng. Tu cầu Bồ Đề chẳng ra ngoài các thứ ấy.

- Bốn, từ “thị thời, vương tử” (khi đó, vương tử) trở đi, bi nguyện [của vương tử Tát Đỏa] càng tha thiết.

(Kinh) Lự bỉ nhị huynh tình hoài bố cụ, cộng vi lưu nạn, bất quả sở kỳ.

(經)慮彼二兄情懷怖懼，共為留難，不果所祈。

(Kinh: Sợ hai anh ôm lòng sợ hãi, sẽ cùng ngăn cản, chẳng thể thỏa điều mong ước).

Điều thứ năm là sợ có khó khăn nẩy sanh.

(Kinh) Tức tiện bạch ngôn: - Nhị huynh tiền khứ, ngã thả ư hậu.

(經)即便白言：二兄前去，我且於後。

(Kinh: Liền thưa rằng: - Hai anh đi trước, em sẽ theo sau).

Kế đó, điều thứ sáu là khéo tu phương tiện.

5.26.4.1.3.1.5. Hy sinh thân mình cứu giúp cọp đói

(Kinh) Nhĩ thời, vương tử Ma Ha Tát Đỏa hoàn nhập lâm trung, chí kỳ hổ sở, thoát khứ y phục, trí ư trúc thượng, tác thị thệ ngôn: “Ngã vị pháp giới chư chúng sanh, chí cầu Vô Thượng Bồ Đề xứ, khởi đại bi tâm bất khuynh động, đương xả phàm phu sở ái thân, Bồ Đề vô hoạn, vô nhiệt não, chư hữu trí giả chi sở nhạo. Tam giới khổ hải chư chúng sanh, ngã kim bạt tế linh an lạc”. Thị vương tử tác thị ngôn dĩ, ư ngạ hổ tiền, ủy thân nhi ngọa. Do thử Bồ Tát từ bi oai thế, hổ vô năng vi. Bồ Tát kiến dĩ, tức thượng cao sơn, đầu thân vu địa, phục tác thị niệm: “Hổ kim luy tích, bất năng thực ngã”. Tức khởi cầu đao, cánh bất năng đắc, tức dĩ can trúc thích cảnh xuất huyết, tiệm cận hổ biên.

(經)爾時，王子摩訶薩埵還入林中，至其虎所，脫去衣服置於竹上，作是誓言：我為法界諸眾生，志求無上菩提處，起大悲心不傾動，當捨凡夫所愛身。菩提無患無熱惱，諸有智者之所樂，三界苦海諸眾生，我今拔濟令安樂。是王子作是言已，於餓虎前委身而臥。由此菩薩慈悲威勢，虎無能為。菩薩見已，即上高山投身于地，復作是念：虎今羸瘠，不能食我。即起求刀竟不能得，即以乾竹刺頸出血，漸近虎邊。

(Kinh: Lúc bấy giờ, vương tử Ma Ha Tát Đỏa trở vào trong rừng, tới chỗ cọp đó, cởi bỏ y phục, máng trên cành trúc, thốt lời thề rằng: “Ta vì chúng sanh trong các pháp giới, dốc chí cầu Vô Thượng Bồ Đề xứ, dấy lòng đại bi, tâm chẳng khuynh động, sẽ xả cái thân phàm phu yêu mến, [để cầu] Bồ Đề không lo sợ, không nhiệt não, được những người có trí yêu thích. Ta nay sẽ cứu bạt các chúng sanh trong biển khổ tam giới, khiến cho họ an lạc”. Vị vương tử ấy nói như thế xong, ở trước cọp đói, cuộn thân mà nằm. Do oai thế từ bi của vị Bồ Tát ấy, cọp chẳng thể làm gì được. Bồ Tát thấy vậy, liền lên núi cao, gieo thân xuống đất, lại nghĩ thế này: “Nay cọp gầy yếu, chẳng thể ăn ta”. Liền đứng dậy tìm dao, trọn chẳng tìm được, liền dùng cành trúc khô đâm cổ ra máu, tới gần bên hổ).

Đoạn lớn thứ năm là “hy sinh tấm thân để cứu giúp”. Kinh văn gồm bốn phần:

- Một, tìm đường tới chỗ cọp.

- Hai, từ “thoát khứ y phục” (cởi bỏ y phục) trở đi, khởi tiền phương tiện.

- Ba, từ “tác thị thệ” (thề như thế này) trở đi, phát Bồ Đề tâm. Hai câu đầu là Tổng, sáu câu sau là Biệt. Trong phần Biệt, hai câu đầu là tâm chán nhàm hữu vi. Hai câu kế đó là tâm cầu Bồ Đề, hai câu sau là tâm lợi ích hữu tình.

- Bốn, từ “thị thời, vương tử” (khi đó, vương tử) trở đi, xả thân mạng. Trong ấy, lại có sáu ý:

a. Một, gieo thân cho cọp ăn.

b. Từ “thử do Bồ Tát” (đấy là do Bồ Tát) trở đi, cọp chẳng thể ăn.

c. Từ “Bồ Tát kiến dĩ” (Bồ Tát thấy vậy) trở đi, từ núi cao lao xuống.

d. Từ “phục tác thị niệm” (lại nghĩ thế này) trở đi, nghĩ cọp suy yếu.

e. Từ “tức khởi cầu đao” (lền đứng dậy tìm dao) trở đi, lại khởi phương tiện.

f. Từ “tiệm cận hổ biên” (tới gần bên cọp) trở đi, [tự đâm cổ] chảy máu để cọp ăn.

5.26.4.1.3.1.6. Điềm lành cảm động cõi trời chư thiên

(Kinh) Thị thời, đại địa lục chủng chấn động, như phong kích thủy, dũng một bất an. Nhật vô tinh minh, như La Hầu chướng. Chư phương ám tế, vô phục quang huy. Thiên vũ danh hoa, cập diệu hương mạt, tân phân loạn trụy, biến mãn lâm trung. Nhĩ thời, hư không hữu chư thiên chúng kiến thị sự dĩ, sanh tùy hỷ tâm, thán vị tằng hữu, hàm cộng tán ngôn: “Thiện tai đại sĩ!” Tức thuyết tụng viết: - Đại sĩ cứu hộ vận bi tâm, đẳng thị chúng sanh như nhất tử, dũng mãnh hoan hỷ tình vô lận, xả thân tế khổ phước nan tư. Định chí chân thường thắng diệu xứ, vĩnh ly sanh tử chư triền phược, bất cửu đương hoạch Bồ Đề quả, tịch tĩnh an lạc chứng Vô Sanh.

(經)是時，大地六種震動，如風激水涌沒不安。日無精明如羅睺障，諸方暗蔽無復光暉。天雨名華及妙香末，繽紛亂墜遍滿林中。爾時，虛空有諸天眾見是事已，生隨喜心歎未曾有，咸共讚言：善哉大士！即說頌曰：大士救護運悲心，等視眾生如一子，勇猛歡喜情無悋，捨身濟苦福難思。定至真常勝妙處，永離生死諸纏縛，不久當獲菩提果，寂靜安樂證無生。

(Kinh: Lúc đó, đại địa chấn động sáu cách, như gió khuấy nước, trồi hụp chẳng yên. Mặt trời không chói sáng như bị La Hầu ngăn che. Các phương tăm tối, chẳng còn sáng sủa. Trời mưa hoa quý và bột hương quý, vần vũ rơi tán loạn trọn khắp trong rừng. Lúc bấy giờ, trong hư không có các vị trời thấy chuyện ấy rồi, sanh tâm tùy hỷ, than là chưa từng có, đều cùng khen rằng: “Lành thay đại sĩ!” Liền nói bài tụng rằng: - Đại sĩ cứu giúp vận bi tâm, xem chúng sanh đều như con một, dũng mãnh hoan hỷ, không keo tiếc. Xả thân cứu khổ, phước khó nghĩ. Quyết đạt chân thường thắng diệu xứ, mãi lìa các trói buộc sanh tử. Chẳng lâu sẽ đắc quả Bồ Đề, an lạc tịch tĩnh chứng Vô Sanh).

Kế đó, đoạn thứ sáu là “điềm lành cảm động chư thiên”. Trong ấy,

có hai đoạn:

- Một, hiện điềm lành. Trong ấy có ba ý:

1) Cõi đất chấn động sáu cách.

2) Mặt trời, mặt trăng không có ánh sáng.

3) Trời tuôn hoa hương trọn khắp rừng để cúng dường.

- Hai, từ “nhĩ thời, hư không” (lúc bấy giờ, hư không) trở đi, thiên chúng trông thấy, cũng có ba ý:

1) [Thiên chúng] trông thấy.

2) [Chư thiên] tùy hỷ.

3) [Chư thiên] tán thán. Phần tán thán cũng có ba ý:

a. Hai câu đầu tán thán lòng bi bình đẳng.

b. Hai câu kế đó tán thán sự bố thí ấy.

c. Bốn câu sau đó tán thán [vương tử Tát Đỏa] “sẽ đắc quả”. Trong phần đắc quả, hai câu đầu cùng tán thán Bồ Đề và Niết Bàn. Do dựa theo ba thứ đều thường, mà gọi là Thường. Hai câu sau đó tán thán riêng Bồ Đề và Niết Bàn. “Tịch tĩnh” chính là Niết Bàn. Hoặc năng lẫn sở đều vắng lặng thì đều gọi là “tịch tĩnh”. “Vô sanh” là Niết Bàn!

5.26.4.1.3.1.7. Cọp bèn có thể ăn thịt Bồ Tát

(Kinh) Thị thời, ngạ hổ ký kiến Bồ Tát cảnh hạ huyết lưu, tức tiện thỉ huyết, đạm nhục giai tận, duy lưu dư cốt.

(經)是時，餓虎既見菩薩頸下血流，即便舐血啗肉皆盡，唯留餘骨。

(Kinh: Khi đó, cọp đói thấy dưới cổ Bồ Tát chảy máu, liền liếm máu, thịt đều ăn hết sạch, chỉ chừa lại xương thừa).

Kế đó, đoạn thứ bảy là cọp bèn có thể ăn [Bồ Tát].

5.26.4.1.3.1.8. Quyến thuộc thương khóc

5.26.4.1.3.1.8.1. Hai anh than khóc

(Kinh) Nhĩ thời, đệ nhất vương tử kiến địa động dĩ, cáo kỳ đệ viết: “Đại địa, sơn hà, giai chấn động, chư phương ám tế, nhật vô quang, thiên hoa loạn trụy biến không trung, định thị ngã đệ xả thân tướng”. Đệ nhị vương tử văn huynh ngữ dĩ, thuyết già đà viết: “Ngã văn Tát Đỏa từ bi ngữ, kiến bỉ ngạ hổ thân luy sấu, cơ khổ sở triền khủng thực tử, ngã kim nghi đệ xả kỳ thân”. Thời, nhị vương tử sanh đại sầu khổ, đề khấp, bi thán, tức cộng tương tùy, hoàn chí hổ sở, kiến đệ y phục tại trúc chi thượng, hài cốt cập phát tại xứ tung hoành, lưu huyết thành nê, triêm ô kỳ địa. Kiến dĩ muộn tuyệt, bất năng tự trì, đầu thân cốt thượng, cửu nãi đắc tô, tức khởi cử thủ, ai hào đại khốc, câu thời thán viết: “Ngã đệ mạo đoan nghiêm, phụ mẫu thiên ái niệm, vân hà cộng câu xuất, xả thân nhi bất quy? Phụ mẫu nhược vấn thời, ngã đẳng như hà đáp? Ninh khả đồng quyên mạng, khởi đắc tự tồn thân”. Thời, nhị vương tử bi khấp áo não, tiệm xả nhi khứ.

(經)爾時，第一王子見地動已，告其弟曰：大地山河皆震動，諸方暗蔽日無光，天華亂墜遍空中，定是我弟捨身相。第二王子聞兄語已，說伽陀曰：我聞薩埵慈悲語，見彼餓虎身羸瘦，飢苦所纏恐食子，我今疑弟捨其身。時，二王子生大愁苦啼泣悲歎，即共相隨還至虎所，見弟衣服在竹枝上，骸骨及髮在處縱橫，流血成泥霑污其地。見已悶絕不能自持，投身骨上久乃得甦，即起舉手哀號大哭，俱時歎曰：我弟貌端嚴，父母偏愛念，云何俱共出，捨身而不歸？父母若問時，我等如何答？寧可同捐命，豈得自存身。時，二王子悲泣懊惱，漸捨而去。

(Kinh: Lúc bấy giờ, vương tử thứ nhất thấy đất chấn động rồi, bảo em mình rằng: “Đại địa, núi, sông đều chấn động, các phương tối tăm, không ánh nắng. Hoa trời rơi loạn khắp hư không, chắc em ta đã xả thân tướng”. Vương tử thứ hai nghe anh nói xong, nói già đà rằng: “Em nghe lời Tát Đỏa từ bi, trông thấy cọp đói thân gầy còm, sợ bị đói bức, sẽ ăn con, ngờ rằng em út đã xả thân”. Khi đó, hai vương tử sanh lòng sầu khổ to lớn, khóc lóc, buồn than, liền cùng nhau trở lại chỗ cọp, thấy y phục của em ở trên cành trúc, hài cốt và tóc tung tóe khắp nơi, máu chảy thành bùn nhơ thấm đẫm mặt đất. Thấy rồi ngất đi, chẳng thể tự chống chọi được, gục mình trên xương em, hồi lâu mới tỉnh lại, liền giơ tay, gào khóc thê thảm, cùng lúc than thở: - Em diện mạo đoan nghiêm, phụ mẫu riêng yêu thương, vì sao cùng ra đi, xả thân chẳng trở về? Nếu lúc cha mẹ hỏi, chúng ta đáp thế nào? Chẳng thà cùng bỏ mạng, há nên sống sót ư?” Khi đó, hai vương tử buồn khóc áo não, từ từ rời đi).

Đoạn thứ tám là “quyến thuộc khóc thương”, có ba phần:

- Một, huynh đệ buồn khóc.

- Hai, từ “thời, tiểu vương tử sở tương” (khi đó, [các thị vệ] do tiểu vương tử dẫn theo) trở đi, thị vệ truy tìm.

- Ba, từ “nhĩ thời, quốc đại phu nhân” (lúc bấy giờ, quốc đại phu nhân) trở đi, cha mẹ buồn than.

Trong phần thứ nhất có sáu ý:

- Một, trông thấy điềm lành cùng bàn bạc.

- Hai, từ “thời, nhị vương tử” (khi đó, hai vương tử) trở đi, buồn than truy tìm.

- Ba, từ “kiến đệ y phục” (thấy quần áo của em) trở đi, thấy thi thể hỗn độn.

- Bốn, từ “kiến dĩ muộn tuyệt” (thấy rồi chết ngất) trở đi, ngất xỉu, gào khóc đau thương.

- Năm, từ “tức khởi cử thủ” (liền đứng dậy, giơ tay) trở đi, hai anh than thở sầu thương.

- Sáu, từ “thời, nhị vương tử” (khi đó, hai vương tử) trở đi, buồn bã khóc lóc rời đi.

5.26.4.1.3.1.8.2. Thị vệ truy tìm

(Kinh) Thời, tiểu vương tử sở tương thị tùng, hỗ tương vị viết: - Vương tử hà tại? Nghi cộng thôi cầu.

(經)時，小王子所將侍從互相謂曰：王子何在？宜共推求。

(Kinh: Khi đó, kẻ hầu do tiểu vương tử dẫn theo nói với nhau: - Vương tử ở đâu? Hãy nên cùng tìm kiếm).

Kế đó là thị vệ truy tầm.

5.26.4.1.3.1.8.3. Cha mẹ than khóc

(Kinh) Nhĩ thời, quốc đại phu nhân tẩm cao lâu thượng, tiện ư mộng trung, kiến bất tường tướng, bị cát lưỡng nhũ, nha xỉ đọa lạc, đắc tam cáp sồ, nhất vị ưng đoạt, nhị bị kinh bố. Địa động chi thời, phu nhân toại giác, tâm đại sầu não, tác như thị ngôn: “Hà cố kim thời đại địa động? Giang hà, lâm thụ giai dao chấn, nhật vô tinh quang như phú tế, mục nhuần, nhũ động dị thường thời. Như tiễn xạ tâm, ưu khổ bức. Biến thân chiến điệu, bất an ổn. Ngã chi sở mộng bất tường trưng, tất hữu phi thường tai biến sự”. Phu nhân lưỡng nhũ hốt nhiên lưu xuất, niệm thử tất hữu biến quái chi sự. Thời, hữu thị nữ văn ngoại nhân ngôn, cầu mịch vương tử kim do vị đắc, tâm đại kinh bố, tức nhập cung trung, bạch phu nhân viết: “Đại gia tri phủ? Ngoại văn chư nhân tán mịch vương tử, biến cầu bất đắc”. Thời, bỉ phu nhân văn thị thuyết dĩ, sanh đại ưu não, bi lệ doanh mục, chí đại vương sở, bạch ngôn: “Đại vương! Ngã văn ngoại nhân, tác như thị ngữ: Thất ngã tối tiểu sở ái chi tử”. Vương văn ngữ dĩ, kinh hoàng thất sở, bi ngạnh nhi ngôn: “Khổ tai! Kim nhật thất ngã ái tử!” Tức tiện vấn lệ, ủy dụ phu nhân, cáo ngôn: “Hiền Thủ! Nhữ vật ưu thích. Ngô kim cộng xuất cầu mịch ái tử”. Vương dữ đại thần, cập chư nhân chúng, tức cộng xuất thành, các các phân tán, tùy xứ cầu mịch. Vị cửu chi khoảnh, hữu nhất đại thần, tiền bạch vương viết: “Văn vương tử tại, nguyện vật ưu sầu. Kỳ tối tiểu giả, kim do vị kiến”. Vương văn thị ngữ, bi thán nhi ngôn: “Khổ tai! Khổ tai! Thất ngã ái tử. Sơ hữu tử thời hoan hỷ thiểu, hậu thất tử thời ưu khổ đa. Nhược sử ngã nhi trùng thọ mạng, túng ngã thân vong bất vi khổ”. Phu nhân văn dĩ, ưu não triền hoài, như bị tiễn trúng, nhi ta thán viết: “Ngã chi tam tử tịnh thị tùng, câu vãng lâm trung cộng du thưởng, tối tiểu ái tử độc bất hoàn, định hữu quai ly tai ách sự”. Thứ, đệ nhị thần lai chí vương sở, vương vấn thần viết: “Ái tử hà tại?” Đệ nhị đại thần áo não đề khấp, hầu thiệt can táo, khẩu bất năng ngôn, cánh vô sở đáp. Phu nhân vấn viết: “Tốc báo tiểu tử kim hà tại, ngã thân nhiệt não biến thiêu nhiên, muộn loạn hoang mê thất bổn tâm, vật sử ngã hung kim phá liệt”. Thời, đệ nhị thần tức dĩ vương tử xả thân chi sự, cụ bạch vương tri. Vương cập phu nhân văn kỳ sự dĩ, bất thắng bi ế, vọng xả thân xứ, sậu giá tiền hành. Nghệ trúc lâm sở, chí bỉ Bồ Tát xả thân chi địa, kiến kỳ hài cốt tùy xứ giao hoành, câu thời đầu địa, muộn tuyệt tương tử, do như mãnh phong xuy đảo đại thụ, tâm mê thất tự, đô vô sở tri. Thời, đại thần đẳng dĩ thủy biến sái vương cập phu nhân, lương cửu nãi tô. Cử thủ nhi khốc, tư ta thán viết: “Họa tai ái tử đoan nghiêm tướng, nhân hà tử khổ tiên lai bức, nhược ngã đắc tại nhữ tiền vong, khởi kiến như tư đại khổ sự”. Nhĩ thời, phu nhân mê muộn sảo chỉ, đầu phát bồng loạn, lưỡng thủ trùy hung, uyển chuyển ư địa, như ngư xử lục, nhược sanh thất tử, bi khấp nhi ngôn: “Ngã tử thùy đồ cát, dư cốt tán vu địa. Thất ngã sở ái tử, ưu bi bất tự thắng. Khổ tai thùy sát tử, trí tư ưu não sự, ngã tâm phi kim cang, vân hà nhi bất phá? Ngã mộng trung sở kiến, lưỡng nhũ giai bị cát, nha xỉ tất đọa lạc, kim tao đại khổ thống. Hựu mộng tam cáp sồ, nhất bị ưng cầm khứ, kim thất sở ái tử, ác tướng biểu phi hư”.

(經)爾時，國大夫人寢高樓上，便於夢中見不祥相，被割兩乳芽齒墮落。得三鴿鶵，一為鷹奪、二被驚怖。地動之時夫人遂覺，心大愁惱，作如是言：何故今時大地動，江河林樹皆搖震，日無精光如覆蔽，目瞤乳動異常時。如箭射心憂苦逼，遍身戰掉不安隱，我之所夢不祥徵，必有非常災變事。夫人兩乳忽然流出，念此必有變怪之事。時，有侍女聞外人言，求覓王子今猶未得，心大驚怖，即入宮中白夫人曰：大家知不？外聞諸人散覓王子遍求不得。時，彼夫人聞是說已，生大憂惱悲淚盈目，至大王所白言：大王！我聞外人作如是語：失我最小所愛之子。王聞語已驚惶失所，悲哽而言：苦哉！今日失我愛子。即便抆淚慰喻夫人，告言：賢首！汝勿憂慼。吾今共出求覓愛子。王與大臣及諸人眾即共出城，各各分散隨處求覓。未久之頃，有一大臣前白王曰：聞王子在，願勿憂愁。其最小者今猶未見。王聞是語悲歎而言：苦哉苦哉！失我愛子。初有子時歡喜少，後失子時憂苦多。若使我兒重壽命，縱我身亡不為苦。夫人聞已，憂惱纏懷如被箭中，而嗟歎曰：我之三子并侍從，俱往林中共遊賞，最小愛子獨不還，定有乖離災厄事。次，第二臣來至王所，王問臣曰：愛子何在？第二大臣懊惱啼泣，喉舌乾燥口不能言，竟無所答。夫人問曰：速報小子今何在，我身熱惱遍燒然，悶亂荒迷失本心，勿使我胸今破裂。時，第二臣即以王子捨身之事具白王知。王及夫人聞其事已，不勝悲噎，望捨身處驟駕前行。詣竹林所，至彼菩薩捨身之地，見其骸骨隨處交橫，俱時投地悶絕將死，猶如猛風吹倒大樹，心迷失緒都無所知。時，大臣等以水遍灑王及夫人，良久乃甦。舉手而哭，咨嗟歎曰：禍哉愛子端嚴相，因何死苦先來逼，若我得在汝前亡，豈見如斯大苦事。爾時，夫人迷悶稍止，頭髮蓬亂兩手搥胸，宛轉于地如魚處陸、若生失子，悲泣而言：我子誰屠割，餘骨散于地。失我所愛子，憂悲不自勝。苦哉誰殺子，致斯憂惱事，我心非金剛，云何而不破。我夢中所見，兩乳皆被割，牙齒悉墮落，今遭大苦痛。又夢三鴿鶵，一被鷹擒去，今失所愛子，惡相表非虛。

(Kinh: Lúc bấy giờ, quốc đại phu nhân ngủ trên lầu cao, liền ở trong mộng thấy tướng bất tường: Bị cắt hai vú, răng rơi rụng; có được ba con chim bồ câu non, một con bị chim ưng bắt, hai con bị kinh sợ. Lúc động đất, phu nhân liền tỉnh giấc, tâm hết sức sầu não, nói như thế này: “Cớ sao lúc này đại địa động? Sông ngòi, rừng cây đều rúng động. Mặt trời ảm đạm như bị che. Mắt nháy, vú rung thật dị thường. Như tên trúng tim, ưu khổ bức, khắp thân run rẩy chẳng an ổn. Ta nằm mộng thấy điềm chẳng lành, ắt có chuyện tai biến phi thường!” Hai vú phu nhân bỗng dưng tuôn sữa, bà nghĩ điều này ắt có chuyện biến đổi quái dị. Khi đó, có thị nữ nghe người bên ngoài nói “tìm kiếm vương tử cho đến nay vẫn chưa thấy”, tâm hết sức kinh sợ, liền vào trong cung, thưa cùng phu nhân rằng: “Ngài có biết hay chăng? Con ở bên ngoài nghe mọi người chia nhau tìm kiếm vương tử, tìm khắp nơi chẳng thấy”. Khi đó, phu nhân nghe nói như thế xong, sanh lòng ưu não to lớn, lệ buồn đẫm mắt, tới chỗ đại vương, tâu rằng: “Tâu đại vương! Thiếp nghe người bên ngoài nói như thế này: Đứa con đáng yêu nhỏ nhất của thiếp mất tích”. Vua nghe nói xong, kinh hoảng, bối rối, nghẹn ngào nói: “Khổ thay! Hôm nay lạc mất con yêu của ta”. Vua liền gạt lệ, an ủi, khuyên nhủ phu nhân, bảo rằng: “Này Hiền Thủ! Nàng đừng lo buồn, nay ta cùng xuất cung tìm kiếm con yêu”. Vua cùng đại thần và các dân chúng liền cùng ra khỏi thành, ai nấy tách ra, tìm kiếm khắp nơi. Trong khoảng chưa lâu, có một đại thần, đến trước vua tâu rằng: “Nghe nói vương tử còn sống, xin bệ hạ đừng ưu sầu. Vương tử nhỏ nhất nay vẫn chưa thấy”. Vua nghe lời ấy, buồn than mà nói: “Khổ thay! Khổ thay! Mất đứa con yêu của ta. Thoạt đầu lúc có con thì hoan hỷ ít, về sau mất con ưu khổ nhiều! Nếu như con ta được toàn mạng, dẫu ta mất mạng cũng chẳng khổ!” Phu nhân nghe xong, ưu não vấn vít trong tâm, như bị trúng tên, bèn than thở rằng: “Ba đứa con ta và kẻ hầu, đều vào rừng chơi để ngoạn cảnh, con yêu nhỏ nhất riêng chẳng về, chắc có chuyện trái ngang, tai ách!” Kế đó, kẻ bầy tôi thứ hai đến chỗ nhà vua, vua hỏi viên quan ấy: “Con yêu ở đâu?” Vị đại thần thứ hai áo não, nức nở, họng lưỡi khô ran, chẳng thể nói năng, trọn chẳng đáp lời. Phu nhân hỏi rằng: “Mau báo con út nay ở đâu, thân ta nóng nảy thiêu đốt khắp, mờ mịt mê mẩn, tâm ngơ ngẩn, đừng khiến ngực ta bị xé rách!” Khi đó, vị đại thần thứ hai liền tâu cặn kẽ chuyện vương tử xả thân cho vua biết. Vua và phu nhân nghe chuyện ấy xong, khôn ngăn buồn thảm, nghẹn ngào, hướng đến chỗ xả thân, vội vã ruổi xe đến đó. Tới chỗ rừng trúc, đến chỗ Bồ Tát xả thân, thấy hài cốt vung vãi khắp nơi, đều cùng nhau ngã lăn ra đất, ngất đi, sắp chết, giống như gió mạnh thổi trốc cây to, tâm mê man, mờ mịt, chẳng hay biết gì nữa! Khi đó, các đại thần lấy nước rưới vua và phu nhân, hồi lâu mới tỉnh, giơ tay khóc lóc, nức nở than rằng: “Khốn thay! Con yêu tướng đoan nghiêm, do đâu tử khổ bức bách trước? Nếu cha mẹ được chết trước con, há gặp chuyện khổ to như thế?” Lúc bấy giờ, phu nhân hơi bớt mê loạn, đầu tóc rối tung, hai tay đấm ngực, quằn quại trên mặt đất, như cá mắc cạn, như sanh xong mất con, buồn khóc mà nói: “Con ta ai giết chặt, xương thừa vung vãi đất? Ta mất đi con yêu, buồn sầu khôn ngăn nổi. Khổ thay, ai giết con, khiến chuyện ưu não vậy! Tâm mẹ chẳng kim cang, cớ sao không nát vụn? Điều mẹ thấy trong mộng, hai vú đều bị cắt, hàm răng đều rụng sạch, nay gặp đau khổ lớn. Lại mộng ba chim non, một bị ưng quắp đi, nay bị mất con yêu, ác tướng chẳng hư dối!”).

Kế đó, phần thứ ba trong đoạn “quyến thuộc thương khóc” là “cha mẹ sầu thương”. Trong ấy, có mười một điều:

- Một, phu nhân kinh dị, có tám ý:

1) Nằm ngủ mộng thấy điềm bất tường.

2) Từ “địa động chi thời” (khi đất chấn động) trở đi, đất rúng động khiến [phu nhân] giật mình tỉnh giấc.

3) Từ “tác như thị ngôn” (nói như thế này) trở đi, [phu nhân] nói đến ác tướng ấy.

4) Từ “phu nhân lưỡng nhũ” (hai vú phu nhân) trở đi, bị kích động sữa tuôn chảy.

5) Từ “thời, hữu thị nữ” (khi đó, có thị nữ) trở đi, thị nữ nghe nói [bên ngoài đang nháo nhác tìm kiếm vương tử].

6) Từ “tâm đại kinh bố” (tâm hết sức kinh sợ) trở đi, [thị nữ] chạy vào vội vã báo tin.

7) Từ “thời, bỉ phu nhân” (khi đó, vị phu nhân ấy) trở đi, mẹ nghe tin sầu não.

8) Từ “chí đại vương sở” (tới chỗ đại vương) trở đi, [hoàng hậu] buồn khóc tới chỗ nhà vua. Xét theo kệ tụng, phu nhân đã tâu rõ điềm mộng, nhưng ở đây kinh văn lược đi.

- Hai, từ “vương văn ngữ dĩ” (vua nghe nói xong) trở đi, cha bèn

buồn rầu, hốt hoảng.

- Ba, từ “tức tiện vấn lệ” (liền gạt lệ) trở đi, vua an ủi phu nhân. Lệ thường tại Ấn Độ, gặp nhau liền khen ngợi là Hiền Thủ.

- Bốn, từ “vương dữ đại thần” (vua và đại thần) trở đi, xuất cung tìm kiếm. Theo phần kệ tụng, phải là trước hết quần thần tìm kiếm; kế đó, vua và vợ xuất cung. Nay kinh văn lược đi, chỉ nói “xuất mịch” (ra [khỏi cung] tìm kiếm). Trong ấy, lại có bảy điều:

1) Chia nhau tìm cầu khắp nơi.

2) Từ “vị cửu chi khoảnh” (trong khoảng chưa lâu) trở đi, đại thần [thứ nhất] đến tâu.

3) Từ “vương văn thị ngữ” (vua nghe lời ấy) trở đi, cha nghe tâu buồn than.

4) Từ “phu nhân văn dĩ” (phu nhân nghe xong) trở đi, mẹ lại than thở bi thương.

5) Từ “thứ, đệ nhị thần” (kế đó, vị đại thần thứ hai) trở đi, bầy tôi đến, vua hỏi con còn hay mất.

6) Từ “đệ nhị đại thần” (vị đại thần thứ hai) trở đi, đại thần nức nở, nghẹn ngào không đáp.

7) Từ “phu nhân vấn viết” (phu nhân hỏi rằng) trở đi, phu nhân mê loạn, thúc giục trả lời.

- Năm, từ “thời, đệ nhị thần” (khi đó, vị đại thần thứ hai) trở đi, biết được tin tức của con. Theo kệ tụng, có hai vị bầy tôi đến báo tin, phần Trường Hàng lược đi một vị quan.

- Sáu, từ “vương cập phu nhân” (vua và phu nhân) trở đi, [vua và hoàng hậu] đã biết tin bèn bi thương, nghẹn ngào.

- Bảy, từ “vọng xả thân xứ” (hướng đến chỗ xả thân) trở đi, đến chỗ xả thân.

- Tám, từ “kiến kỳ hài cốt” (thấy hài cốt của vương tử) trở đi, trông thấy [hài cốt] tan nát.

- Chín, từ “thời, đại thần đẳng” (khi đó, các đại thần) trở đi, bầy tôi rảy nước.

- Mười, từ “vương cập phu nhân” (vua và phu nhân) trở đi, tỉnh lại, than vãn.

- Mười một, từ “nhĩ thời, phu nhân” (lúc đó, phu nhân) trở đi, mẹ khóc lóc, giãi bày nỗi bi thương.

[Trong phần này], thoạt đầu là người kết tập kinh dẫn giải; kế đó, mẹ bày tỏ nỗi bi thương. Hai bài tụng trong ấy trần thuật nỗi bi thương, hai bài còn lại nói về tướng ác.

5.26.4.1.3.1.9. Vì vương tử lập chế để

(Kinh) Nhĩ thời, đại vương cập ư phu nhân, tịnh nhị vương tử, tận ai hào khốc, anh lạc bất ngự, dữ chư nhân chúng, cộng thâu Bồ Tát di thân xá lợi, vị ư cúng dường, trí tốt đổ ba trung.

(經)爾時，大王及於夫人，并二王子盡哀號哭，瓔珞不御，與諸人眾共收菩薩遺身舍利，為於供養置窣堵波中。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đại vương cùng với phu nhân và hai vương tử, gào khóc tột bậc bi ai, chẳng đeo chuỗi anh lạc, cùng với mọi người cùng thu thập di thân xá lợi của Bồ Tát, vì để cúng dường, bèn đặt trong tháp).

Đoạn thứ chín là [quyến thuộc] vì vương tử lập chế để.

5.26.4.1.3.1.10. Kết lại lời dạy về lợi sanh

(Kinh) “A Nan Đà! Nhữ đẳng ưng tri, thử tức thị bỉ Bồ Tát xá lợi”. Phục cáo A Nan Đà: - Ngã ư tích thời, tuy cụ phiền não, tham, sân, si đẳng, năng ư địa ngục, ngạ quỷ, bàng sanh, ngũ thú chi trung, tùy duyên cứu tế, linh đắc xuất ly. Hà huống kim thời, phiền não đô tận, vô phục dư tập, hiệu Thiên Nhân Sư, cụ Nhất Thiết Trí, nhi bất năng vị nhất nhất chúng sanh kinh ư đa kiếp, tại địa ngục trung, cập ư dư xứ, đại thọ chúng khổ, linh xuất sanh tử, phiền não, luân hồi?

(經)阿難陀！汝等應知，此即是彼菩薩舍利。復告阿難陀：我於昔時雖具煩惱貪瞋癡等，能於地獄餓鬼旁生五趣之中隨緣救濟令得出離。何況今時煩惱都盡無復餘習，號天人師具一切智，而不能為一一眾生經於多劫在地獄中及於餘處代受眾苦，令出生死煩惱輪迴？

(Kinh: “A Nan Đà! Các ông nên biết, đây chính là xá lợi của vị Bồ Tát ấy”. Lại bảo A Nan Đà: - Ta trong thuở xưa, tuy có đủ phiền não, tham, sân, si v.v... mà có thể ở trong địa ngục, ngạ quỷ, bàng sanh, năm đường, tùy duyên cứu tế, khiến cho họ được thoát lìa. Huống hồ hiện thời, phiền não đều hết, chẳng còn tập khí sót lại, hiệu là Thiên Nhân Sư, đầy đủ Nhất Thiết Trí, mà chẳng thể vì mỗi một chúng sanh trải qua nhiều kiếp, ở trong địa ngục, và các chỗ khác, chịu thay các nỗi khổ, khiến họ thoát khỏi sanh tử, phiền não, luân hồi ư?)

Đoạn lớn thứ mười là “kết lại và chỉ dạy lợi sanh”. Có ba ý:

- Một, kết lại phần nói về xá lợi.

- Hai, từ “phục cáo A Nan Đà” (lại bảo A Nan Đà) trở đi, dạy đại lược cái nhân xưa kia. Tuy nói kèm về sự được mất, trọn đủ phiền não là “mất”, nhưng có thể tu hành là “được”, dụng ý là khuyên lơn, khích lệ người trọn đủ phiền não hãy tu hành, tức là rèn luyện kẻ sơ học, và cũng nhằm khuyên bậc thánh: Ta xưa kia thuộc địa vị phàm phu mà còn có thể lợi ích chúng sanh, các vị đã chứng thánh, sao chẳng siêng ròng?

- Ba, từ “hà huống kim thời” (huống hồ ngày nay) trở đi, trần thuật hiện thời có thể lợi ích, tức là tùy theo sự cảm ứng mà đều có thể lợi ích chúng sanh. Ý nói: [Khi xưa, đang còn là phàm phu] mà còn có thể thay chúng sanh chịu khổ, khiến cho họ xuất ly; vì thế, những điều nói trong hiện thời nhất định sẽ là cái nhân để tạo phương tiện lợi lạc, các ông hãy nên lưu truyền, tu học [bộ kinh Kim Quang Minh này].

5.26.4.1.3.2. Kệ tụng trùng tuyên chuyện cứu cọp

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng tuyên thử nghĩa, nhi thuyết tụng ngôn: - Ngã niệm quá khứ thế, vô lượng vô số kiếp, hoặc thời tác quốc vương, hoặc phục vi vương tử, thường hành ư đại thí, cập xả sở ái thân, nguyện xuất ly sanh tử, chí diệu Bồ Đề xứ. Tích thời hữu đại quốc, quốc chúa danh Đại Xa, vương tử danh Dũng Mãnh, thường thí, tâm vô lận. Vương tử hữu nhị huynh, hiệu Đại Cừ, Đại Thiên. Tam nhân đồng xuất du, tiệm chí xuất lâm sở. Kiến hổ cơ sở bức, tiện sanh như thị tâm: “Thử hổ cơ hỏa thiêu, cánh vô dư khả thực”. Đại sĩ đổ như thị, khủng kỳ tương thực tử, xả thân vô sở cố, cứu tử bất linh thương. Đại địa cập chư sơn, nhất thời giai chấn động. Giang hải giai đằng dược, kinh ba thủy nghịch lưu. Thiên địa thất quang minh, hôn minh vô sở kiến. Lâm dã chư cầm thú, phi bôn, táng sở y. Nhị huynh quái bất hoàn, ưu thích sanh bi khổ, tức dữ chư thị tùng, lâm tẩu biến tầm cầu. Huynh đệ cộng trù nghị, phục vãng thâm sơn xứ. Tứ cố, vô sở hữu, kiến hổ xứ không lâm, kỳ mẫu tịnh thất tử, khẩu giai hữu huyết ô. Tàn cốt tịnh dư phát, tung hoành tại địa trung. Phục kiến hữu lưu huyết, tán tại trúc lâm sở. Nhị huynh ký kiến dĩ, tâm sanh đại khủng bố, muộn tuyệt câu tịch địa, hoang mê bất giác tri, trần thổ bộn kỳ thân, lục tình giai thất niệm. Vương tử chư thị tùng, đề khấp, tâm ưu não. Dĩ thủy sái linh tô, cử thủ, hào đào khốc. Bồ Tát xả thân thời, từ mẫu tại cung nội, ngũ bách chư thể nữ, cộng thọ ư diệu lạc. Phu nhân chi lưỡng nhũ, hốt nhiên tự lưu xuất, biến thể như châm thích, khổ thống, bất năng an. Soát sanh thất tử tưởng, ưu tiễn khổ thương tâm, tức bạch đại vương tri, trần tư khổ não sự, bi khấp bất kham nhẫn, ai thanh hướng vương thuyết: “Đại vương kim đương tri, ngã sanh đại khổ não. Lưỡng nhũ hốt lưu xuất, cấm chỉ bất ưng tâm, như châm biến thích thân, phiền oản hung dục phá. Ngã tiên mộng ác trưng, tất đương thất ái tử. Nguyện vương tế ngã mạng, tri nhi dữ tồn vong. Mộng kiến tam cáp sồ, tiểu giả thị ái tử, hốt bị ưng đoạt khứ, sầu bi nan cụ trần! Ngã kim một ưu hải, thú tử tương bất cửu, khủng tử mạng bất toàn, nguyện vị tốc cầu mịch. Hựu văn ngoại nhân ngữ, tiểu tử cầu bất đắc. Ngã kim ý bất an, nguyện vương ai mẫn ngã!” Phu nhân bạch vương dĩ, cử thân nhi tịch địa, bi thống tâm muộn tuyệt, hoang mê bất giác tri. Thể nữ kiến phu nhân, muộn tuyệt tại ư địa, cử thanh giai đại khốc. Ưu hoàng thất sở y. Vương văn như thị ngữ, hoài ưu bất tự thắng, nhân mạng chư quần thần, tầm cầu sở ái tử, giai cộng xuất thành ngoại, tùy xứ nhi truy mịch. Thế khấp, vấn chư nhân: “Vương tử kim hà tại? Kim giả vi tồn vong? Thùy tri sở khứ xứ? Vân hà linh đắc kiến, giải ngã ưu não tâm”. Chư nhân tất cộng truyền, hàm ngôn vương tử tử. Văn giả giai thương điệu, bi thán khổ nan tài. Nhĩ thời, Đại Xa vương, bi hào tùng tòa khởi, tức tựu phu nhân xứ, dĩ thủy sái kỳ thân. Phu nhân mông thủy sái, cửu nãi đắc tỉnh ngộ, bi đề dĩ vấn vương: “Ngã nhi kim tại phủ?” Vương cáo phu nhân viết: “Ngã dĩ sử chư nhân, tứ hướng cầu vương tử. Thượng vị hữu tiêu tức”. Vương hựu cáo phu nhân: “Nhữ mạc sanh phiền não, thả đương tự an ủy, khả cộng xuất truy tầm”. Vương tức dữ phu nhân, nghiêm giá nhi tiền tiến. Hào đỗng thanh thê cảm, ưu tâm nhược hỏa nhiên. Sĩ thứ bách thiên vạn, diệc tùy vương xuất thành, các dục cầu vương tử. Bi hào thanh bất tuyệt. Vương cầu ái tử cố, mục thị ư tứ phương. Kiến hữu nhất nhân lai, bị phát, thân đồ huyết, biến thể mông trần thổ, bi khốc nghịch tiền lai. Vương kiến thị ác tướng, bội phục sanh ưu não. Vương tiện cử lưỡng thủ, ai hào bất tự tài. Sơ hữu nhất đại thần, hốt mang chí vương sở, tấn bạch đại vương viết: “Hạnh nguyện hốt bi ai! Vương chi sở ái tử, kim tuy cầu vị hoạch, bất cửu đương lai chí, dĩ thích đại vương ưu”. Vương phục cánh tiền hành. Kiến thứ đại thần chí, kỳ thần nghệ vương sở, lưu lệ bạch vương ngôn: “Nhị tử kim hiện tồn, bị ưu hỏa sở bức. Kỳ đệ tam vương tử, dĩ bị vô thường thôn. Kiến ngạ hổ sơ sanh, tương dục thực kỳ tử. Bỉ Tát Đỏa vương tử, kiến thử khởi bi tâm, nguyện cầu vô thượng đạo, đương độ nhất thiết chúng. Hệ tưởng diệu Bồ Đề, quảng đại thâm như hải, tức thượng cao sơn đảnh, đầu thân ngạ hổ tiền. Hổ luy bất năng thực, dĩ trúc tự thương cảnh, toại đạm vương tử thân, duy hữu dư hài cốt”. Thời, vương cập phu nhân, văn dĩ câu muộn tuyệt, tâm một ư ưu hải, phiền não hỏa thiêu nhiên. Thần dĩ chiên đàn thủy, sái vương cập phu nhân, câu khởi đại bi hào, cử thủ trùy hung ức. Đệ tam đại thần lai, bạch vương như thị ngữ: “Ngã kiến nhị vương tử, muộn tuyệt tại lâm trung, thần dĩ lãnh thủy sái, nhĩ nãi tạm tô tức, cố thị ư tứ phương, như mãnh hỏa châu biến, tạm khởi nhi hoàn phục, bi hào bất tự thắng, cử thủ dĩ ai ngôn, xưng thán đệ hy hữu”. Vương văn như thị thuyết, bội tăng ưu hỏa tiên. Phu nhân đại hào đào, cao thanh tác thị ngữ: “Ngã chi tiểu tử biến chung ái, dĩ vi vô thường La Sát thôn. Dư hữu nhị tử kim hiện tồn, phục bị ưu hỏa sở thiêu bức. Ngã kim tốc khả chí sơn hạ, an ủy linh kỳ bảo dư mạng”. Tức tiện trì giá vọng tiền lộ, nhất tâm nghệ bỉ xả thân nhai. Lộ phùng nhị tử hành đề khấp, trùy hung áo não thất dung nghi. Phụ mẫu kiến dĩ bão ưu bi, câu vãng sơn lâm xả thân xứ. Ký chí Bồ Tát xả thân địa, cộng tụ bi hào sanh đại khổ, thoát khứ anh lạc tận ai tâm, thâu thủ Bồ Tát thân dư cốt. Dữ chư nhân chúng đồng cúng dường, cộng tạo thất bảo tốt đổ ba, dĩ bỉ xá lợi trí hàm trung, chỉnh giá hoài ưu thú thành ấp.

(經)爾時，世尊欲重宣此義而說頌言：我念過去世，無量無數劫，或時作國王，或復為王子，常行於大施，及捨所愛身，願出離生死，至妙菩提處。昔時有大國，國主名大車，王子名勇猛，常施心無悋。王子有二兄，號大渠大天，三人同出遊，漸至出林所。見虎飢所逼，便生如是心：此虎飢火燒，更無餘可食。大士覩如斯，恐其將食子，捨身無所顧，救子不令傷。大地及諸山，一時皆震動，江海皆騰躍，驚波水逆流。天地失光明，昏冥無所見，林野諸禽獸，飛奔喪所依。二兄怪不還，憂慼生悲苦，即與諸侍從，林藪遍尋求。兄弟共籌議，復往深山處，四顧無所有，見虎處空林。其母并七子，口皆有血污，殘骨并餘髮，縱橫在地中，復見有流血，散在竹林所。二兄既見已，心生大恐怖，悶絕俱躄地，荒迷不覺知，塵土坌其身，六情皆失念。王子諸侍從，啼泣心憂惱，以水灑令甦，舉手號咷哭。菩薩捨身時，慈母在宮內，五百諸婇女，共受於妙樂。夫人之兩乳，忽然自流出，遍體如針刺，苦痛不能安。欻生失子想，憂箭苦傷心，即白大王知，陳斯苦惱事，悲泣不堪忍，哀聲向王說：大王今當知，我生大苦惱。兩乳忽流出，禁止不應心，如針遍刺身，煩惋胸欲破。我先夢惡徵，必當失愛子。願王濟我命，知兒存與亡。夢見三鴿鶵，小者是愛子，忽被鷹奪去，悲愁難具陳。我今沒憂海，趣死將不久，恐子命不全，願為速求覓。又聞外人語，小子求不得，我今意不安，願王哀愍我。夫人白王已，舉身而躄地，悲痛心悶絕，荒迷不覺知。婇女見夫人，悶絕在於地，舉聲皆大哭，憂惶失所依。王聞如是語，懷憂不自勝，因命諸群臣，尋求所愛子。皆共出城外，隨處而追覓，涕泣問諸人：王子今何在？今者為存亡？誰知所去處？云何令得見，解我憂惱心。諸人悉共傳，咸言王子死。聞者皆傷悼，悲歎苦難裁。爾時，大車王，悲號從座起，即就夫人處，以水灑其身。夫人蒙水灑，久乃得醒悟，悲啼以問王：我兒今在不？王告夫人曰。我已使諸人。四向求王子。尚未有消息。王又告夫人：汝莫生煩惱，且當自安慰，可共出追尋。王即與夫人，嚴駕而前進，號慟聲悽感，憂心若火然。士庶百千萬，亦隨王出城，各欲求王子，悲號聲不絕。王求愛子故，目視於四方，見有一人來，被髮身塗血，遍體蒙塵土，悲哭逆前來。王見是惡相，倍復生憂惱，王便舉兩手，哀號不自裁。初有一大臣，怱忙至王所，進白大王曰：幸願忽悲哀！王之所愛子，今雖求未獲，不久當來至，以釋大王憂。王復更前行，見次大臣至，其臣詣王所，流淚白王言：二子今現存，被憂火所逼。其第三王子，已被無常吞。見餓虎初生，將欲食其子，彼薩埵王子，見此起悲心，願求無上道，當度一切眾。繫想妙菩提，廣大深如海，即上高山頂，投身餓虎前。虎羸不能食，以竹自傷頸，遂啗王子身，唯有餘骸骨。時，王及夫人，聞已俱悶絕，心沒於憂海，煩惱火燒然。臣以栴檀水，灑王及夫人，俱起大悲號，舉手搥胸臆。第三大臣來，白王如是語：我見二王子，悶絕在林中，臣以冷水灑，爾乃暫甦息。顧視於四方，如猛火周遍，暫起而還伏，悲號不自勝，舉手以哀言，稱歎弟希有。王聞如是說，倍增憂火煎。夫人大號咷，高聲作是語：我之小子遍鍾愛，已為無常羅剎吞。餘有二子今現存，復被憂火所燒逼。我今速可至山下，安慰令其保餘命。即便馳駕望前路，一心詣彼捨身崖。路逢二子行啼泣，搥胸懊惱失容儀，父母見已抱憂悲，俱往山林捨身處。既至菩薩捨身地，共聚悲號生大苦，脫去瓔珞盡哀心，收取菩薩身餘骨。與諸人眾同供養，共造七寶窣堵波，以彼舍利置函中，整駕懷憂趣城 邑。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói kệ tụng rằng: - Ta nhớ đời quá khứ, vô lượng vô số kiếp, có lúc làm quốc vương, hoặc lại làm vương tử, thường hành bố thí lớn, xả thân đáng yêu mến, nguyện xuất ly sanh tử, tới chỗ diệu Bồ Đề. Xưa kia có nước lớn, quốc chúa tên Đại Xa, vương tử tên Dũng Mãnh, thường thí, tâm chẳng keo. Vương tử có hai anh, tên Đại Cừ, Đại Thiên. Ba người cùng đi chơi, dần đến chỗ rừng rậm. Thấy hổ bị đói khát, liền sanh tâm thế này: “Cọp này lửa đói đốt, trọn chẳng có gì ăn”. Đại sĩ thấy như thế, sợ nó ăn thịt con, xả thân chẳng đoái hoài, cứu cọp con an toàn. Đại địa và các núi, cùng lúc đều chấn động, sông, biển đều trào vọt, sóng dữ cuốn ngược dòng. Đất trời mất ánh sáng, tối tăm chẳng thấy gì. Cầm thú chốn rừng hoang, bay, chạy, mất chỗ nương. Hai anh lấy làm lạ, em đâu sao chẳng về. Sầu lo sanh buồn khổ. Liền cùng các kẻ hầu, tìm kiếm khắp rừng rậm. Anh em cùng bàn bạc, lại đến chỗ núi sâu, bốn phía chẳng thấy gì, thấy chỗ hổ rừng trống, cọp mẹ và bảy con, miệng chúng đều nhuốm máu, xương tàn cùng tóc thừa, vung vãi trên mặt đất. Lại thấy có máu chảy, tung tóe trong rừng trúc. Hai anh đã thấy rồi, tâm sanh sợ hãi lớn, chết ngất lăn ra đất, mê man chẳng biết gì. Bụi đất lem luốc thân, các giác quan ngơ ngẩn. Kẻ hầu của vương tử, khóc lóc, tâm ưu não. Rảy nước để lay tỉnh, giơ tay, gào khóc than. Khi Bồ Tát xả thân, mẹ hiền ở trong cung, và năm trăm thể nữ, cùng vui hưởng diệu lạc. Hai vú của phu nhân, bỗng nhiên sữa tuôn chảy. Khắp thân như kim đâm, khổ đau chẳng thể yên. Bỗng nghĩ bị mất con, tên sầu găm buốt tim, liền tâu đại vương biết, thuật chuyện khổ não ấy, buồn khóc chẳng nhịn nổi, giọng ai oán tâu vua: “Đại vương nay nên biết. Thiếp sanh đại khổ não, hai vú bỗng chảy sữa, khôn ngăn tâm bức bối. Như kim đâm khắp thân, phiền lo muốn vỡ ngực. Thiếp trước mộng điềm xấu, ắt sẽ mất con yêu! Mong vua cứu mạng thiếp, biết con còn hay mất. Mộng thấy ba chim non, chim nhỏ là con yêu, bỗng bị ưng đoạt mất, sầu bi khó thuật trọn! Thiếp chìm trong biển lo, chẳng lâu sẽ chết mất, sợ con mạng chẳng toàn, xin hãy mau tìm kiếm. Lại nghe người ngoài nói, tìm chẳng được con thơ. Nay ý thiếp bất an, xin vua thương xót thiếp”. Phu nhân tâu vua xong, toàn thân lăn ra đất, đau buồn, tâm mê muội, mơ màng chẳng biết hay. Thể nữ thấy phu nhân, mê man lăn ra đất, lớn tiếng khóc ầm lên. Sợ hoảng đều thất thố. Vua nghe nói như thế, ôm lòng sầu khôn xiết, liền sai các quần thần, kiếm tìm con yêu dấu, đều cùng ra ngoài thành, truy tìm khắp mọi nơi. Khóc lóc, hỏi mọi người: “Vương tử ở nơi đâu? Nay còn sống hay chết? Ai biết đi chỗ nào? Làm sao để được thấy? Dịu lòng ta ưu não!” Mọi người cùng đồn đại, đều nói vương tử chết! Người nghe đều bi thương, buồn than, khổ khó đoạn. Lúc ấy vua Đại Xa, rên xiết mà đứng dậy, liền đến chỗ phu nhân, dùng nước rưới thân bà. Phu nhân được rưới nước, hồi lâu mới tỉnh lại, buồn khóc mà hỏi vua: “Con thiếp nay ở đâu?” Vua bảo phu nhân rằng: “Ta đã sai mọi người, tìm vương tử bốn phương, vẫn chưa có tin tức”. Vua lại bảo phu nhân: “Nàng đừng sanh phiền não, hãy tự nên dằn lòng, cùng nhau đi tìm kiếm”. Vua liền cùng phu nhân, xa giá tiến lên trước. Tiếng gào khóc thảm thê, bồn chồn như lửa đốt. Trăm ngàn vạn dân chúng, cũng theo vua xuất thành, đều muốn tìm vương tử. Tiếng buồn than chẳng dứt. Vua do tìm con yêu, dõi mắt nhìn bốn phương. Thấy có một người đến, xõa tóc, thân lấm máu, khắp thân đầy bụi đất, buồn khóc, đến trước vua. Vua thấy tướng ác ấy, sanh ưu não gấp bội! Vua liền giơ hai tay, buồn than chẳng kìm nổi. Thoạt tiên, một đại thần, gấp rút đến chỗ vua, tâu cùng đại vương rằng: “Mong vua đừng bi ai, con yêu dấu của ngài, nay tuy chưa kiếm được, chẳng lâu sẽ đến đây, khiến đại vương khỏi lo”. Vua lại tiến lên trước, thấy một đại thần đến, rơi lệ tâu vua rằng: “Hai vương tử còn sống, bị lửa ưu bức bách. Nhưng vương tử thứ ba, đã bị vô thường nuốt. Thấy cọp đói mới sanh, sắp sửa ăn thịt con. Vương tử Tát Đỏa ấy, thấy vậy khởi bi tâm, nguyện cầu vô thượng đạo, sẽ độ hết thảy chúng. Suy tưởng diệu Bồ Đề, rộng lớn sâu như biển, liền lên đỉnh núi cao, gieo thân trước hổ đói. Hổ yếu, chẳng thể ăn, dùng tre tự đâm cổ, hổ bèn ăn vương tử, chỉ sót lại hài cốt”. Khi đó, vua, phu nhân, nghe xong đều chết ngất, tâm chìm trong biển sầu, lửa phiền não thiêu đốt. Quan dùng nước chiên đàn, rưới vua và phu nhân. Tỉnh dậy, gào bi thiết, giơ tay đấm ngực mình. Đại thần thứ ba tới, tâu vua như thế này: “Thần thấy hai vương tử, ngất xỉu ở trong rừng. Thần dùng nước lạnh rưới, nhờ đó tạm tỉnh lại. Ngóng nhìn khắp bốn phương, như lửa dữ trọn khắp. Tạm đứng, lại gục xuống, buồn gào, khó tự dằn. Giơ tay, thốt lời buồn, ca ngợi em hy hữu”. Vua nghe nói như thế, lửa ưu càng nung nấu. Phu nhân gào khóc thảm, lớn tiếng nói thế này: “Đứa con út ta riêng nâng niu, đã bị vô thường La Sát nuốt. Hai đứa con kia nay vẫn còn, lại bị lửa ưu sầu nung đốt. Ta nay mau đến dưới chân núi, an ủi để giữ tánh mạng chúng”. Liền ruổi xa giá theo đường trước, nhất tâm đến vách con xả thân, gặp hai con khóc đi trên đường, đấm ngực áo não, dáng nhếch nhác. Cha mẹ thấy rồi ôm sầu bi, cùng tới núi rừng chỗ xả thân. Đã tới chỗ Bồ Tát xả thân, tụ tập xót gào, rất khổ sở. Tháo bỏ chuỗi ngọc, tột xót thương, thu thập dư cốt của Bồ Tát. Cùng với dân chúng đồng cúng dường, cùng tạo tốt đổ ba bảy báu, đem xá lợi ngài đặt trong ấy, xa giá ôm sầu về kinh thành).

Kế đó, nói kệ tụng gồm năm mươi sáu bài tụng, chia thành hai phần:

- Một, hai bài tụng đầu nêu chung sự tu hành.

- Hai, năm mươi bốn bài tụng sau đó nói riêng chuyện xả thân.

Trường Hàng trong phần trước gồm mười đoạn, nay trong kệ tụng lược đi không nói đoạn thứ tư “suy nghĩ nên xả mạng”, đoạn thứ bảy “cọp ăn thịt [vương tử]” và đoạn thứ mười “kết lại, dạy về lợi sanh”, tức là chia thành bảy đoạn:

- Một, một bài tụng rưỡi trần thuật đoạn thứ nhất [trong phần Trường Hàng], tức quyến thuộc xưa kia.

- Hai, nửa bài tụng kế đó trùng tụng đoạn thứ hai, trần thuật chuyến đi chơi xưa kia.

- Ba, một bài tụng kế đó trùng tụng đoạn thứ ba, “gặp cảnh khổ, sanh bi tâm”.

- Bốn, một bài tụng trùng tụng đoạn thứ năm “xả thân cứu tế”.

- Năm, hai bài tụng trùng tụng đoạn thứ sáu “điềm lành cảm động trời, người”.

- Sáu, bốn mươi sáu bài tụng rưỡi trùng tụng đoạn thứ tám “quyến thuộc khóc thương”.

- Bảy, một bài tụng rưỡi trùng tụng đoạn thứ chín “vì vương tử lập

chế để”.

Năm đoạn đầu, xét theo kinh văn dễ thấy. Phần trùng tụng “quyến thuộc thương khóc” có ba ý thuộc phần Trường Hàng:

- Một, sáu bài tụng từ “nhị huynh quái bất hoàn” (hai anh kinh ngạc sao em không trở về) trở đi, trùng tụng chuyện anh em buồn khóc, chia nhỏ ra dễ thấy, lược đi không nói ý “thị vệ truy tìm”.

- Hai, bốn mươi bài tụng rưỡi từ “Bồ Tát xả thân thời” (lúc Bồ Tát xả thân) trở đi, cha mẹ buồn khóc. Phần Trường Hàng trước đó gồm mười một ý, không có ý “trước hết, sai bầy tôi đi tìm”, trong kệ tụng có ý này, nhưng không có ý thứ mười, ý thứ mười một là “mẹ khóc lóc, giãi bày lòng bi thương”, ý thứ mười ba “vua an ủi phu nhân”, ý thứ mười bốn “vua và quần thần đi kiếm”, cho nên chỉ gồm mười ý:

1) Mười một bài tụng đầu tiên trùng tụng ý phu nhân kinh dị.

2) Nửa bài tụng kế đó, trùng tụng ý thứ hai, “hai vương tử bi thương, hoảng sợ”.

3) Kế đó, mười bốn bài tụng rưỡi từ “nhân mạng chư quần thần” (do vậy, sai quần thần) trở đi, trùng tụng ý thứ tư “vua và quần thần ra khỏi thành tìm kiếm”.

4) Kế đó, năm bài tụng rưỡi từ “vương phục cánh tiền hành” (vua lại tiến lên trước) trở đi, biết nguyên do con xả mình.

5) Bảy bài tụng từ “thời, vương cập phu nhân” (khi đó, vua và phu nhân) trở đi, trùng tụng ý thứ sáu, “biết rồi bi thương, nghẹn ngào”.

6) Hai bài tụng kế đó từ “ngã kim tốc khả chí sơn hạ” (ta nay mau đến dưới chân núi) trở đi, trùng tụng ý thứ bảy “đến chỗ [vương tử] xả thân”.

7) Nửa bài tụng kế đó, trùng tụng ý thứ tám “trông thấy bèn sụp đổ”.

Đoạn nói về “phu nhân kinh dị” chia thành năm tiểu đoạn:

a. Bài tụng thứ nhất, [phu nhân và các cung nữ] ở trong cung hoan hỷ.

b. Một bài tụng rưỡi kế đó, [phu nhân] cảm nhận sự bồn chồn, vú chảy sữa.

c. Sáu bài tụng rưỡi kế đó là [phu nhân] buồn khóc tâu vua. Trong Trường Hàng thuộc phần trước, [có các ý]: [Phu nhân] trong khi ngủ mộng thấy điềm xấu, thị nữ nghe nói, vội vào tâu lại, mẹ nghe nói sầu não, [các ý ấy] đều được gom vào trong đoạn tâu vua này, chẳng cần phải trùng tụng riêng, do kinh văn soi rọi lẫn nhau, chẳng cần tốn công trùng tụng.

d. Một bài tụng kế đó, nói [phu nhân] tâu xong ngất đi.

e. Bài tụng kế đó nói các thể nữ lo âu, hoảng sợ.

8) Từ “vương văn như thị ngữ” (vua nghe lời như thế) trở đi, trùng tụng ý thứ hai “vua bèn bi thương”.

9) Mười bốn bài tụng từ “nhân mạng chư quần thần” (liền sai các quần thần) trở đi, vua và quan cùng ra khỏi thành tìm kiếm. Phần Trường Hàng có bảy ý, nay kệ tụng chia thành ba:

a. Nửa bài tụng nói vua sai quan truy tìm, phần Trường Hàng không có ý này.

b. Chín bài tụng kế đó, thì đầu tiên là chia nhau truy tìm bốn phương. Trong ấy, ba bài tụng đầu tiên là bầy tôi truy tìm. Kế đó, bốn bài tụng từ “nhĩ thời, Đại Xa” (lúc bấy giờ, vua Đại Xa) trở đi, trùng tụng ý thứ ba trong phần trước, tức “vua an ủi phu nhân”, do nói cho tiện. Hơn nữa, phần “buồn khóc, rơi lệ” trong Trường Hàng chẳng nói phu nhân ngất đi, [kẻ hầu] rưới nước cho tỉnh lại, trong phần Trùng Tụng thì có, đó là do kinh văn nói rõ hay lược đi. Hai bài tụng từ “vương tức dữ phu nhân” (vua liền cùng phu nhân) trở đi, trùng tụng chuyện vua ra ngoài thành tìm kiếm. [Trong đó], bài thứ nhất nói về vua, bài thứ hai nói về các quần thần.

c. Bốn bài tụng rưỡi từ “vương cầu ái tử cố” (do vua tìm con yêu) trở đi, trùng tụng ý thứ hai trong phần vua và các quan ra ngoài thành tìm kiếm, tức là “đại thần đến báo”. Trong đó, chia thành ba ý: Một bài tụng rưỡi trùng tụng chuyện vua thấy sứ giả đến. Bài tụng kế tiếp nói vua giơ tay gọi lại hỏi. Hai bài tụng kế đó trùng tụng đại thần tiến đến bẩm bạch.

Năm bài tụng rưỡi từ “vương phục cánh tiền hành” (vua lại tiến lên trước) trở đi, trùng tụng ý thứ năm trong đoạn trước là “biết nguyên do con chết”. Trong ấy, chia thành bốn ý:

- Một, nửa bài tụng nói vua thấy bầy tôi đến.

- Hai, một bài tụng kế đó, quần thần tâu hai vương tử còn sống.

- Ba, nửa bài tụng kế đó, báo tin Tát Đỏa đã chết.

- Bốn, ba bài tụng rưỡi kế đó, trần thuật nguyên do của cái chết.

Bài tụng kế đó, từ “thời, vương cập phu nhân” (khi đó, vua và phu nhân) trở đi, trùng tụng ý “biết tin rồi bi thương, nghẹn ngào”, được chia thành bốn ý:

- Một, một bài tụng nói cha mẹ ngất xỉu.

- Hai, một bài tụng nói quần thần rảy nước [cho tỉnh lại].

- Ba, ba bài tụng kế đó nói bầy tôi lại bẩm báo [tin tức hai vương tử còn sống, đau thương quá độ].

- Bốn, hai bài tụng kế đó nói cha mẹ gào khóc, than vãn. Hai bài tụng kế đó trùng tụng điều thứ bảy “đến chỗ vương tử xả thân”. Nửa bài tụng kế đó trùng tụng ý thứ tám “cha mẹ trông thấy [hài cốt của con bèn] sụp đổ”.

10) Một bài tụng rưỡi kế đó chính là đoạn thứ chín “vì vương tử lập chế để”.

5.26.4.2. Dung hội xưa nay

(Kinh) Phục cáo A Nan Đà: - Vãng thời Tát Đỏa giả, tức ngã Mâu Ni thị, vật sanh ư dị niệm. Vương thị phụ Tịnh Phạn, hậu thị mẫu Ma Da, thái tử vị Từ Thị, thứ Mạn Thù Thất Lợi. Hổ thị Đại Thế Chúa, ngũ nhi ngũ bật sô, nhất thị Đại Mục Liên, nhất thị Xá Lợi Tử.

(經)復告阿難陀：往時薩埵者即我牟尼是，勿生於異念。王是父淨飯、后是母摩耶，太子謂慈氏、次曼殊室利。虎是大世主，五兒五苾芻，一是大目連、一是舍利子。

(Kinh: Lại bảo A Nan Đà: - Tát Đỏa thuở trước tức là ta, Mâu Ni, đừng sanh ý niệm khác. Vua là cha ta, Tịnh Phạn. Hoàng hậu là mẹ ta, Ma Da. Thái tử là Từ Thị, kế đó là Mạn Thù Thất Lợi. Cọp là Đại Thế Chúa, năm con là năm bật sô, [hai con còn lại thì] một là Đại Mục Liên, con kia là Xá Lợi Tử).

Đoạn lớn thứ hai là dung hội xưa nay.

5.26.4.3. Khuyên lơn, khích lệ tu học

(Kinh) Ngã vị nhữ đẳng thuyết vãng tích lợi tha duyên, như thị Bồ Tát hạnh, thành Phật nhân đương học. Bồ Tát xả thân thời, phát như thị hoằng thệ: “Nguyện ngã thân dư cốt, lai thế ích chúng sanh”. Thử thị xả thân xứ, thất bảo tốt đổ ba, dĩ kinh vô lượng thời, toại trầm ư hậu địa. Do tích bổn nguyện lực, tùy duyên hưng tế độ, vị lợi ư nhân thiên, tùng địa nhi dũng xuất.

(經)我為汝等說，往昔利他緣，如是菩薩行，成佛因當學。菩薩捨身時，發如是弘誓：願我身餘骨，來世益眾生。此是捨身處，七寶窣堵波，以經無量時，遂沈於厚地。由昔本願力，隨緣興濟度，為利於人天，從地而涌出。

(Kinh: Ta vì các ông nói, duyên lợi tha xưa kia, hạnh Bồ Tát như thế, nhân thành Phật nên học. Khi Bồ Tát xả thân, phát hoằng nguyện thế này: “Nguyện xương thừa của ta, đời sau ích chúng sanh”. Đó là chỗ xả thân, tốt đổ ba bảy báu, trải qua vô lượng thời, bèn chìm trong đất dày. Do sức bổn nguyện xưa, tùy duyên khởi tế độ, nhằn lợi ích trời, người, từ đất mà vọt lên).

Kế đó, đoạn lớn thứ ba là “khuyên lơn, khích lệ tu học”. Trong ấy, bài tụng thứ nhất nêu ra sự khuyên tu trong thuở trước; ba bài tụng kế đó, kết lại ý nghĩa “chỉ bày chế để”.

5.26.4.4. Đại chúng nghe xong đạt được lợi ích

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn thuyết thị vãng tích nhân duyên chi thời, vô lượng A tăng xí da nhân thiên đại chúng giai đại bi hỷ, thán vị tằng hữu, tất phát A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề tâm. Phục cáo thụ thần: “Ngã vị báo ân, cố trí lễ kính”. Phật nhiếp thần lực, kỳ tốt đổ ba hoàn một vu địa.

(經)爾時，世尊說是往昔因緣之時，無量阿僧企耶人天大眾皆大悲喜，歎未曾有，悉發阿耨多羅三藐三菩提心。復告樹神：我為報恩故致禮敬。佛攝神力，其窣堵波還沒于 地。

(Kinh: Lúc bấy giờ, khi đức Thế Tôn nói nhân duyên xưa kia ấy, vô lượng A tăng xí da (A tăng kỳ) đại chúng trời người đều buồn vui to lớn, than là chưa từng có, đều phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Lại bảo thần cây: “Ta vì báo ân cho nên lễ kính”. Đức Phật thâu nhiếp thần lực, tháp ấy lại chìm mất trong đất).

Đoạn lớn thứ tư là đại chúng nghe giảng, được lợi ích. Kinh văn chia thành ba phần:

- Một, nhắc lại điều đã nói trước đó.

- Hai, từ “vô lượng A tăng xí da” trở đi, nói rõ được lợi ích bao nhiêu.

- Ba, từ “phục cáo thụ thần” (lại bảo thần cây) trở đi, tổng kết lại lời đáp cho câu hỏi.

Xét theo phần Trường Hàng trước đó, chỉ có ngài A Nan hỏi đức Phật nguyên do lễ tháp, ở đây liền đáp lời hỏi của thụ thần, tức là trong lời hỏi thuộc phần trước, phải nên đồng thời có lời hỏi của thần cây về chuyện lễ tháp, nhưng [kinh văn] lược đi không nói.

Sau đó, từ “Phật nhiếp thần lực” trở đi, tháp trở về như cũ do đã xong việc rồi.