Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ

Phần này là tướng trạng chứng đắc trong mỗi địa vị, tức là [nói về] tướng sẽ đắc khi mới đạt được một địa vị. Nếu xét theo quyển thứ bảy của bộ Vô Tánh Nhiếp Luận, đối với cả mười địa, sẽ đều thấy chung bốn tướng. Luận viết: “Đạt được các địa vị này, sẽ có thể thấy như thế nào? Lời hỏi này là do bốn loại tướng: Một là đạt được thắng giải, tức là đối với các địa vị đều tin hiểu sâu xa. Hai là đạt được chánh hạnh, tức là đạt được các địa vị tương ứng với mười loại chánh pháp hạnh. Ba là được thông đạt, tức là khi ở Sơ Địa đạt được pháp giới, sẽ có thể thông đạt trọn khắp hết thảy các địa. Bốn là được thành tựu viên mãn, tức là tu các địa đạt tới rốt ráo”. Giải rằng: “Tin hiểu sâu xa” là đối với giáo pháp trong mỗi địa, đều quyết định ấn khả chân thật như thế. “Mười thứ chánh hạnh” chính là mười pháp hạnh, tức là cúng dường, biên chép, bố thí cho người khác, nghe, xem đọc, tiếp nhận, gìn giữ, khai diễn, phúng tụng, và suy nghĩ tu tập. “Được thông đạt” nghĩa là Sơ Địa khi đạt được pháp giới (chứng nhập Sơ Địa), sẽ có thể thông đạt trọn khắp hết thảy các địa. Ngay khi vừa thông đạt Sơ Địa, sẽ có thể nhanh chóng thông đạt hết thảy các địa vị sau đó. Đối với chủng loại này, có bài tụng rằng: “Như phá lóng trúc đầu, các lóng khác nhanh phá, đắc Sơ Địa chân trí, các địa sẽ chóng thành”. “Đạt tới rốt ráo” chính là thành tựu viên mãn quả phần trong mỗi địa, hoặc thành tựu viên mãn tối hậu (chứng Đệ Thập Địa). “Quả phần thành tựu viên mãn”: Đối ứng với địa vị trước mà gọi [địa vị sau] là Quả, nơi nhân thì gọi là Phần. “Hoặc thành tựu viên mãn tối hậu” tức là thành Phật quả, đạt được cái quả rốt ráo; hoặc do đã rốt ráo Đệ Thập Địa, bèn gọi là “viên mãn tối hậu”. Nếu xét theo quyển mười ba của Đại Trang Nghiêm Luận nói: “Bồ Tát đã nhập địa (chứng đắc từ Sơ Địa trở lên), mỗi địa đều có mười tướng. Những gì là mười? Một là tin tưởng sáng suốt, hai là chẳng kém cỏi, ba là chẳng khiếp nhược, bốn là chẳng chờ đợi, năm là thông đạt, sáu là bình đẳng, bảy là lìa khỏi thiên vị, tám là lìa chấp trước, chín là biết phương tiện, mười là thánh chúng sanh”. “Tin tưởng sáng suốt” tức là hiểu rõ địa vị của chính mình, do trong các pháp đã trừ khử vô tri, tin tưởng các địa vị khác, mong cầu ưa thích các địa vị sau. “Chẳng kém cỏi”: Do nghe pháp sâu mầu mà chẳng kinh sợ. “Chẳng khiếp nhược”: Đối với hạnh khó hành, tột bậc dũng mãnh. “Chẳng chờ đợi”: Khởi hạnh nơi địa vị của chính mình, chẳng cần phải dạy. “Thông đạt”: Đối với phương tiện thuộc các địa vị khác đều có thể khởi. “Bình đẳng”: Tâm xem trọn khắp chúng sanh như chính mình. “Lìa thiên vị”: Tai nghe chê, khen, [nội tâm] chẳng có cao thấp. “Lìa chấp trước”: Đạt được các địa vị như Luân Vương v.v… mà chẳng yêu đắm. “Biết phương tiện”: Biết các pháp chẳng thể được, do đó là phương tiện của Phật. “Thánh chúng sanh”: Luôn sanh làm đồ chúng của chư Phật. Mười tướng ấy, địa nào cũng đều có đủ, và cũng có tướng đắc độ, nói cặn kẽ thì như trong luận ấy đã giảng.

Văn tự trong hai bộ luận ấy xét theo tướng nội chứng, đó là tướng chung cho các địa; còn kinh này (kinh Kim Quang Minh) xét theo tướng đạt được ở bên ngoài, tức là biệt tướng của mỗi địa, do hành Thập Độ mà đạt được các tướng bên ngoài ấy. Tướng hiện ra trong mười địa vị tức là mười đoạn [kinh văn], phân biệt từng đoạn dễ thấy.

Hỏi: Các tướng như thế ở nơi đâu?

Đáp: Mỗi tướng đều là khi sắp nhập một địa bèn có; do vậy nói là “tiên hiện” (hiện ra trước). Lại có thể hiểu là các tướng ấy sẽ đạt được khi vừa nhập địa. Nhưng nói “tiên hiện” thì cũng có nhiều tướng. Các tướng hiện ra trước ấy chẳng thể có nơi Địa Tiền (trước khi chứng Sơ Địa), tức là các tướng ấy hiện ra trước cho các vị Bồ Tát từ Sơ Địa trở lên, biểu thị:

1) Sơ Địa do có thể hành hết thảy Thí Độ, trọn khắp đại thiên (tam thiên đại thiên thế giới) ở bên ngoài liền hiện các thứ kho báu, có thể thỏa mãn sở cầu. Vì thế, không gì chẳng đầy ắp! “Bồ Tát đều trông thấy”: Các Bồ Tát đã thuộc địa vị ấy và các địa vị cao hơn sẽ đều trông thấy tướng ấy. Các địa vị thấp hơn sẽ chẳng thấy. Các điều khác cứ chuẩn theo đó mà suy.

2) Nơi Đệ Nhị Địa, biểu thị chứng lý bình đẳng, trì trọn tịnh giới, mười nghiệp đạo đã thanh tịnh, cho nên hiện các thứ vật trang nghiêm thanh tịnh, quý báu, màu sắc đẹp đẽ.

3) Nơi Đệ Tam Địa, do biểu thị hành ba món Nhẫn có tướng dũng mãnh mà mặc giáp hàng phục oán địch.

4) Nơi Đệ Tứ Địa, biểu thị hành Tứ Chánh Cần, hoa mầu nhiệm thất tịnh và cửu tịnh rải đất. “Thất tịnh” là giới tịnh, tâm tịnh, kiến tịnh, độ nghi tịnh (chân kiến sâu xa, đoạn nghi thanh tịnh), đạo phi đạo trí kiến tịnh (kiến giải do trí huệ phân biệt rành rẽ đạo và chẳng phải đạo), hành trí kiến tịnh (sự thanh tịnh do phân biệt thiện pháp đáng nên hành), hành đoạn trí kiến tịnh (sự thanh tịnh do sự nhận biết ác pháp cần phải đoạn). “Cửu tịnh” là [thất tịnh] cộng thêm vô duyên tịch diệt tịnh và tịnh quốc độ tịnh (sự thanh tịnh do tịnh hóa cõi nước).

5) Nơi Đệ Ngũ Địa, biểu thị “hành Thiền Định, lìa các ương ngạnh”, cho nên có bảo nữ hiện. Thiền Định có thể sanh ra giải thoát trọn khắp mọi nơi v.v... cho nên chuỗi anh lạc trang hoàng thân thể. Do hành Thất Giác Phần, [được biểu thị bằng bảo nữ] đầu đội hoa quý.

6) Nơi Đệ Lục Địa, kinh văn có tám nghĩa:

- Một, biểu thị hành Trí Độ. Trí có bảy loại là pháp trí, loại trí, thế tục trí, thần thông trí, tướng trí, thập lực tiền hành trí, chánh đạo lý trí trong bốn đạo lý. Vì thế, hiện hoa bằng bảy báu sanh khởi, nương vào ao hoa sen báu.

- Hai, do pháp trí và loại trí, nương vào quán Tứ Đế mà ngộ lý duyên khởi, cho nên bốn phía có lối đi, có thềm bậc. Hoặc là nương vào trí phần gia hạnh, vô gián, giải thoát, thắng tấn là bốn lối đi có thềm bậc.

- Ba, chứng như lý mà khởi, [cho nên] cát bằng vàng trải khắp.

- Bốn là lìa thô tướng chướng, cho nên thanh tịnh, chẳng nhơ uế.

- Năm, đạt được bát giải thoát, hoặc Bát Đạo Chi (Bát Chánh Đạo), hoặc Bát Chủng Trí, hiện thành nước tám công đức: Một là thanh tịnh, hai là nhẹ nhàng, ba là lạnh, bốn là mềm mại, năm là ngọt, sáu là không hôi thối, bảy là uống vào chẳng tổn hại cổ họng, tám là uống vào chẳng thương tổn ruột.

- Sáu, do cái nhân của Tứ Trí, hiện thành hoa bốn màu, tức xanh, vàng, đỏ, trắng.

- Bảy, niềm vui dạo trong vườn pháp.

- Tám, chứng sự mát mẻ vô vi.

7) Nơi Đệ Thất Địa, biểu thị thực hiện thiện xảo cứu vớt chúng sanh: Chúng sanh ở trước mặt Bồ Tát đáng đọa vào đường ác, [Bồ Tát] có thể khiến cho họ chẳng đọa, chẳng nhận lãnh ác báo. Do vậy, họ chẳng bị tổn thương, lìa khỏi nỗi sợ hãi trong hiện thời. Như trong kinh Thủ Lăng Nghiêm, Bồ Tát tánh là Thủ Lăng Nghiêm tam muội, có thể dứt các khổ, nhổ trừ mũi tên Tam Độc v.v…

8) Nơi Đệ Bát Địa, biểu thị hành hai nguyện, hoặc trí vô tướng tùy ý hiện tiền, đạt được hai thứ tướng tự tại và cõi nước tự tại. Ở hai bên thân có sư tử hộ vệ, có thể khiến cho hết thảy phiền não chẳng hiện hành, cho nên “hết thảy loài thú sợ hãi”.

9) Nơi Đệ Cửu Địa, biểu thị hành Lực Độ như Chuyển Luân Vương có thế lực to lớn, dùng Tứ Biện Tài lợi lạc chúng sanh. Vì thế, vô lượng ức chúng vây quanh cúng dường. Dùng Tứ Vô Lượng (từ, bi, hỷ, xả) che chở chúng sanh, như chiếc lọng [che phủ khiến cho người ở dưới lọng] lìa ô nhiễm. Tự hành Thất Thánh Tài, hoặc Chúng Sanh Duyên Từ v.v… [Đó là] các vật trang nghiêm bằng chất báu.

10) Nơi Đệ Thập Địa, biểu thị địa vị Quán Đảnh, sắp thành Chánh Giác. Nơi thân Bồ Tát, có tướng Như Lai hiện: Một là hiện thân, hai là hiện quang minh, ba là hiện các Phạm vương, bốn là hiện chuyển pháp luân. Nơi tự thân, chẳng do tác ý mà bằng với thân Phật.

Nếu xét theo kinh Bồ Tát Cầu Mộng, nơi mỗi địa, đều mộng thấy các tướng. Từ Bát Địa Bồ Tát trở lên đã không ngủ, sao lại có mộng? Đó là nói: Xét theo những điều trông thấy, đều quán chúng như mộng huyễn. Ở đây cũng thế, tuy chẳng tác ý, mà như trong mộng, tự thân hiện các Phật sự v.v… chẳng phải là xét theo cái thấy ở bên ngoài! Từ Sơ Địa trở lên, trong mỗi sát na, luôn thấy chư Phật. Hoặc là ngoài ra, thấy các tướng của Như Lai hiển hiện. Trong mỗi sát na, thấy đức Phật ấy hiển hiện. Đó là xét theo [những gì] chính mình trông thấy.

5.6.4.2.2.3.2. Giải thích danh xưng của các địa

(Kinh) Thiện nam tử! Vân hà Sơ Địa danh vi Hoan Hỷ?

(經)善男子！云何初地名為歡喜？

(Kinh: Thiện nam tử! Vì sao Sơ Địa gọi là Hoan Hỷ?)

Tán rằng: Phần thứ hai là giải thích danh xưng của mỗi địa. Quyển thứ chín của Thành Duy Thức Luận, quyển thứ chín của Nhiếp Luận, quyển thứ mười ba của Đại Trang Nghiêm Luận, kinh Giải Thâm Mật, phẩm Quyết Trạch của Du Già Sư Địa Luận v.v… đều giải thích danh xưng [của mười địa] tỉ mỉ, đại ý đều tương đồng, chỉ sai biệt đôi chút, nói rộng hay lược soi rọi lẫn nhau, do rườm rà nên chẳng trích dẫn cặn kẽ. Do mười Địa khác nhau, [chánh kinh] chia thành mười đoạn. [Phần kinh văn nói về] Sơ Địa được chia thành ba phần là gạn hỏi, giải thích, và kết lại. Các Địa kia chỉ gồm hai phần, chỉ có giải thích và kết lại. Xét theo đó, trước hết phải nên gạn hỏi là “vì sao Sơ Địa, Nhị Địa v.v… lại gọi là Hoan Hỷ, Vô Cấu v.v…?”, chỉ là kinh văn lược đi chữ “đẳng”.

(Kinh) Vị sơ chứng đắc xuất thế chi tâm, tích sở vị đắc, nhi kim thỉ đắc. Ư đại sự dụng như kỳ sở nguyện, tất giai thành tựu, sanh cực hỷ lạc. Thị cố, tối sơ danh vi Hoan Hỷ. Chư vi tế cấu, phạm giới quá thất, giai đắc thanh tịnh. Thị cố, Nhị Địa danh vi Vô Cấu. Vô lượng trí huệ tam muội quang minh, bất khả khuynh động, vô năng tồi phục, Văn Trì Đà la ni dĩ vi căn bản. Thị cố, Tam Địa danh vi Minh Địa. Dĩ trí huệ hỏa thiêu chư phiền não, tăng trưởng quang minh, tu hành giác phẩm. Thị cố, Tứ Địa danh vi Diễm Địa. Tu hành phương tiện thắng trí tự tại cực nan đắc cố, Kiến Tu phiền não nan phục năng phục. Thị cố, Ngũ Địa danh vi Nan Thắng. Hành pháp tương tục liễu liễu hiển hiện, vô tướng tư duy giai tất hiện tiền. Thị cố, Lục Địa danh vi Hiện Tiền. Vô lậu, vô gián, vô tướng tư duy, giải thoát tam muội viễn tu hành cố, thị địa thanh tịnh, vô hữu chướng ngại. Thị cố, Thất Địa danh vi Viễn Hành. Vô tướng tư duy, tu đắc tự tại, chư phiền não hành bất năng linh động. Thị cố, Bát Địa danh vi Bất Động. Thuyết nhất thiết pháp chủng chủng sai biệt, giai đắc tự tại, vô hoạn, vô lụy, tăng trưởng trí huệ tự tại vô ngại. Thị cố, Cửu Địa danh vi Thiện Huệ. Pháp Thân như hư không, trí huệ như đại vân, giai năng biến mãn phú nhất thiết cố. Thị cố, Đệ Thập danh vi Pháp Vân.

(經)謂初證得出世之心。昔所未得而今始得。於大事用如其所願悉皆成就。生極喜樂。是故最初名為歡喜。諸微細垢犯戒過失皆得清淨。是故二地名為無垢。無量智慧三昧光明不可傾動。無能摧伏。聞持陀羅尼以為根本。是故三地名為明地。以智慧火燒諸煩惱。增長光明修行覺品。是故四地名為焰地。修行方便勝智自在極難得故見修煩惱難伏能伏。是故五地名為難勝。行法相續了了顯現無相思惟皆悉現前。是故六地名為現前。無漏無間無相思惟解脫三昧遠修行故是地清淨無有障礙。是故七地名為遠行。無相思惟修得自在諸煩惱行不能令動。是故八地名為不動。說一切法種種差別皆得自在無患無累增長智慧自在無礙。是故九地名為善慧。法身如虛空。智慧如大雲。皆能遍滿覆一切故。是故第十名為法雲。

(Kinh: Tức là thoạt đầu chứng đắc cái tâm xuất thế mà trước kia chưa đạt được, nay mới đạt được. Tác dụng to lớn nơi các sự thảy đều thành tựu đúng như ước nguyện, sanh ra niềm vui sướng tột bậc. Vì thế, địa vị đầu tiên được gọi là Hoan Hỷ. Các cấu nhiễm vi tế và lỗi lầm do phạm giới đều được thanh tịnh. Vì thế, Nhị Địa có tên là Vô Cấu. Quang minh từ vô lượng trí huệ tam muội chẳng thể lay động, chẳng thể dẹp trừ, dùng Văn Trì Đà la ni làm căn bản. Vì thế, Tam Địa có tên là Minh Địa. Dùng lửa trí huệ đốt các phiền não, tăng trưởng quang minh, tu hành giác phẩm. Vì thế, Tứ Địa tên là Diễm Địa. Do tu hành trí huệ phương tiện thù thắng tự tại tột bậc khó được, có thể chế phục Kiến Tu phiền não khó chế phục. Vì thế, Ngũ Địa tên là Nan Thắng. Hành pháp tiếp nối, hiển hiện rành rẽ, vô tướng tư duy thảy đều hiện tiền. Vì thế, Lục Địa tên là Hiện Tiền. Do tu hành vô lậu, chẳng gián đoạn, vô tướng tư duy, giải thoát tam muội lâu xa, địa vị này thanh tịnh, chẳng có chướng ngại. Vì thế, Thất Địa tên là Viễn Hành. Tu vô tướng tư duy đạt được tự tại, các phiền não hành chẳng thể lay động. Vì thế, Bát Địa tên là Bất Động. Nói các thứ sai biệt của hết thảy các pháp đều được tự tại chẳng lo, chẳng sầu, tăng trưởng trí huệ tự tại vô ngại. Vì thế, Cửu Địa tên là Thiện Huệ. Do Pháp Thân như hư không, trí huệ như mây lớn, đều có thể che phủ trọn khắp hết thảy. Vì thế, Đệ Thập Địa tên là Pháp Vân).

Tán rằng: Lời giải thích bao gồm hai nghĩa: Một là tự lợi, hai là lợi tha. Đạt được cái tâm xuất thế tức là tâm tương ứng với trí Nhị Không thì gọi là “tâm xuất thế”. Đó là giải thích theo lối Lân Cận. Nói “tích vị đắc, kim thỉ đắc” (xưa kia chưa được, nay mới đạt được) là để giải thích câu “sơ đắc”; đó là tự lợi. “Ư đại sự dụng như nguyện thành tựu” (Đối với tác dụng to lớn nơi mặt Sự, đều thành tựu như nguyện) chính là nói tới tác dụng lợi tha. Vì thế, Đại Trang Nghiêm Luận nói: “Một là thấy Chân Như, tức là thấy tự lợi. Xưa kia chưa thấy, nay mới thấy, tức là đã gần Bồ Đề. Hai là thấy lợi ích chúng sanh, tức là thấy lợi lạc người khác, do trong mỗi sát na, có thể thành tựu một trăm chúng sanh”. Ở đây, [kinh văn nói] có thể thành tựu một trăm loài hữu tình, xét theo đó, bèn biết Bồ Tát coi lợi ích chúng sanh là đại sự dụng (tác dụng to lớn về mặt Sự). Như Thập Địa Kinh Luận, hoặc quyển bốn mươi bảy của Du Già Sư Địa Luận, Duy Thức Luận v.v… đều nói Sơ Địa đạt được mười môn “một trăm”:

- Một là tịnh tín xuất gia, trong một sát na chứng một trăm Tam ma địa.

- Hai là dùng thiên nhãn thanh tịnh ở trong các cõi Phật thấy một trăm vị Như Lai.

- Ba đối với sự biến hóa và trụ trì của các Ngài, đều có thể liễu giải, dùng sức thần thông lay động một trăm thế giới.

- Bốn là thân cũng có thể tới đó, phóng quang khiến cho thấy.

- Năm là hóa thành một trăm loại.

- Sáu là thành tựu một trăm loại hữu tình được [Bồ Tát] hóa độ.

- Bảy là nếu muốn lưu lại tánh mạng thì có thể trụ thế một trăm kiếp.

- Tám là có thể biết một trăm kiếp trước và một trăm kiếp sau.

- Chín là đối với bách pháp minh môn như Uẩn, Giới v.v… đều có thể suy nghĩ, chọn lựa chân chánh.

- Mười là hóa ra một trăm thân, mỗi thân đều có thể hiện ra một trăm vị Bồ Tát làm quyến thuộc.

Hoặc nói chung mười thứ “một trăm” ấy là “đại sự dụng”. Nói “sanh cực hỷ lạc” nhằm giải thích chữ Hoan Hỷ, bao gồm hai nghĩa trong phần trước. Phần kinh văn kết lại [Sơ Địa] dễ hiểu.

Phần kinh văn nói về chín địa kia dễ biết, chẳng cần phải phân chia thành từng khoa nữa, cứ chuẩn theo phần giải thích Sơ Địa sẽ biết. Trong Nhị Địa, lìa hai thứ cấu:

- Một là các kết cấu (cấu uế do các kết sử) vi tế khiến cho [bậc Bồ Tát] sanh khởi cái tâm [thay đổi, chuyển sang tu tập] thừa khác.

- Hai là phạm giới cấu (cấu uế do phạm giới), do ba nghiệp phạm lỗi.

Vì thế, Đại Trang Nghiêm Luận nói: “Trong Nhị Địa, thoát khỏi hai thứ cấu: Một là phạm giới cấu, tức các lầm lỗi do phá giới. Hai là khởi dị thừa tâm cấu, tức các vi tế cấu. Do lìa hai thứ cấu, nên gọi là Ly Cấu”. Ở đây, [chánh kinh] nói “giai đắc thanh tịnh” (đều đạt được thanh tịnh) tức là ý nghĩa “ly cấu”.

Nói “vô lượng trí huệ” tức là Văn Tư Tu Tam Huệ vô lượng phát khởi từ Định, soi sáng mình, soi sáng người khác. Đại Trang Nghiêm Luận nói: “Do có thể dùng pháp để tự soi sáng mình và soi sáng người khác, cho nên gọi Minh Tha (soi sáng người khác), hoặc gọi là tam muội quang minh. Chẳng bị ngoại đạo tà ma dẹp trừ, khuất phục, gọi là ‘bất khuynh động’. Lại còn do trừ chướng, nên gọi là ‘bất khuynh động’. Tức là Tam Huệ dùng Định Tổng Trì để phát khởi, tức là Định Tổng Trì được gọi là căn bản”. Quyển thứ chín của Duy Thức Luận nói: “Thành tựu Định thù thắng nơi Tổng Trì của bổn pháp sẽ có thể phát khởi vô biên quang minh diệu huệ”. Trong phần trên đã nói “Huệ là quang minh tam muội”; do vậy, kế đó chỉ nói Tổng Trì là gốc. Phần kinh văn kết lại

dễ biết.

Trong Đệ Tứ Địa, tu Bồ Đề phần, ngọn lửa trí huệ có thể đốt cháy các thứ “củi chướng ngại” như vi tế phiền não hiện hành v.v… Trang Nghiêm Luận nói: “Trong Tứ Địa, dùng trí huệ thuộc Bồ Đề phần làm tự tánh của lửa, dùng Hoặc Chướng và Trí Chướng làm tự tánh của củi, khiến cho trí quang minh giác phẩm càng thêm thù thắng, tức là pháp Bồ Đề phần chuyển thành thù thắng hơn”.

Trong Đệ Ngũ Địa, hai trí Chân và Tục vốn trái nghịch nhau, được hợp lại thành tương ứng, đồng thời khởi lên, gọi là “phương tiện tu hành trí thù thắng tự tại”. Lại có thể trừ khử Hại Bạn Tùy Miên vốn tùy thuận các Tùy Miên hiện hành, cho nên gọi là Nan Phục. Tuy [các kiến chấp như] phân biệt kiến v.v… nơi Kiến Đạo đã trừ, Câu Sanh Thân Kiến (kiến chấp về cái thân đã có từ lúc mới sanh ra) đã đoạn nơi Tứ Địa, nhưng đạt đến địa vị này, lại trừ khử Hại Bạn [Tùy Miên]. Đấy chính là chẳng còn xen lẫn với Ngã Kiến, và [các phiền não căn bản] như tham, sân v.v… riêng khởi lên cũng đều được đoạn trừ nơi Kiến Tu, tức đều nói tổng quát là “Kiến Tu phiền não nan phục, năng phục” (Có thể chế phục Kiến Tu phiền não khó thể chế phục), chẳng phải là đạt tới địa vị này rồi mới hàng phục các phân biệt Hoặc! Đây là dùng danh từ “phiền não” để nói về Trí Chướng nơi đạo này. Xét theo chuyện Hại Bạn Tùy Miên cùng với [các loại phiền não hiện hành nương vào] Sở Tri Chướng đều bị hàng phục, chẳng thể khởi lên để nói, chẳng phải là địa vị này đã có thể hàng phục tất cả các Câu Sanh Hoặc (các phiền não bẩm sanh). [Chẳng hạn như] Luy Liệt Tùy Miên phải đạt đến Lục Địa và Thất Địa thì mới hàng phục được. Lại nữa, dựa theo Lục Địa để nói [các phiền não câu sanh có thể đoạn trừ nơi Lục Địa], chẳng phải là [nói tới các] câu sanh phiền não thuộc Thất Địa. Câu sanh phiền não thuộc Đệ Thất Địa thì trước khi đạt tới Bát Địa, chúng vẫn còn hiện hành. Vì thế, kinh Giải Thâm Mật dạy: “Bát Địa dĩ thượng, duy hữu sở y Sở Tri Chướng tại. Đệ Lục nhất hướng hằng tại quán trung, bất khả khởi Hoặc. Hựu đoạn Sở Tri, năng y Hoặc Chướng, diệc tất cánh phục” (Từ Bát Địa trở lên, chỉ còn Sở Tri Chướng làm chỗ nương tựa [cho các phiền não sanh khởi] tồn tại. Đệ Lục Địa một mực luôn ở trong quán, chẳng thể dấy khởi Hoặc. Lại còn đoạn trừ các Hoặc Chướng do nương vào Sở Tri Chướng mà sanh khởi, và cũng rốt ráo chế phục chúng). [Các bộ luận như] Duy Thức Luận v.v… dựa trên hai thứ Thân Kiến mà nói “Tứ Địa đã trừ Kiến Tu Hoặc”. Kinh này dựa trên tham v.v… cho nên nói “Ngũ Địa chế phục Kiến Tu Hoặc”, tức là mỗi đằng căn cứ theo một khía cạnh [để luận định], cho nên chẳng mâu thuẫn!

Hỏi: Xét ra các kinh luận khác nói “từ Sơ Địa trở lên đã có thể chế phục hết thảy phiền não, nhanh chóng hết sạch [các thứ phiền não] do cố ý mà sanh khởi”. Cớ sao [ở đây lại nói] Tứ Địa mới có thể chế phục Ngã Kiến v.v… và Ngũ Địa mới có thể chế phục Hại Bạn Tùy Miên?

Đáp: Nếu xét theo phương diện “có thể chế phục” thì Sơ Địa đã có thể chế phục [các phiền não] do cố ý dấy lên. Nay [kinh này] xét theo sự chế phục vĩnh viễn, dẫu cố ý vẫn không thể khiến cho chúng nó dấy lên. Đấy là do đoạn trừ cái để chúng nương vào, hay biết, cho nên có sai biệt. Ở đây, có hai điều khó:

- Một, khó khăn do kết hợp hai trí.

- Hai, khó khăn do có thể chế phục phiền não.

Trong địa vị này, [cả hai điều khó ấy] đều thực hiện được, cho nên gọi là Nan Thắng. Lại nữa, Đại Trang Nghiêm Luận nói có hai thứ “nan thoái”:

- Một, sự khó khăn trong việc siêng năng giáo hóa chúng sanh mà tâm chẳng bức não.

- Hai, sự khó khăn khi chúng sanh chẳng tuân theo sự giáo hóa, mà tâm vẫn chẳng phiền não.

Ý nghĩa của hai thứ “nan thoái” là: “Thoái” có nghĩa là “bỏ”, [“nan thoái” nghĩa là] “do cực khó bèn lìa bỏ, lui sụt”. Bồ Tát thuộc địa vị này có thể đẩy lùi hai sự khó khăn, thắng được khó khăn, cho nên gọi là Nan Thắng, có nghĩa là có thể đẩy lùi được cái khó thể trừ bỏ, cùng ý nghĩa với “có thể khuất phục cái khó thể khuất phục”. Luận ấy xét theo phương diện “thắng được khó khăn trong lợi tha”, còn kinh này xét theo “thắng được khó khăn trong tự lợi”. Mỗi đằng đều dựa theo một nghĩa, chẳng hề mâu thuẫn nhau! Hoặc có thể hiểu là phương tiện tu hành ở đây càng là cực khó đạt được, tức là hai thứ trí tự tại nan thắng ấy cực khó đạt được, tức là Chân Trí và Tục Trí kết hợp thành một thứ cực khó đạt được. Do gồm cả hai cách hiểu ấy mà [ý nghĩa của Nan Thắng] đều được thâu nhiếp trọn hết.

Trong Đệ Lục Địa, luôn quán đạo lý mười hai nhân duyên liên tục bất đoạn, gọi là “hành pháp liên tục”. Trí thường chánh quán gọi là “liễu liễu”. Đấy là gia hạnh, lại có thể dẫn khởi trí vô phân biệt, gọi là “vô tướng tư duy”. “Tư duy” tức là chánh trí thảy đều hiện tiền. Thành Duy Thức Luận nói: “Trụ trong trí duyên khởi, dẫn xuất Bát Nhã vô phân biệt tối thắng luôn quán trước mặt”. Đại Trang Nghiêm Luận nói: “Trong Lục Địa, nương vào sức Bát Nhã, có thể chẳng trụ trong sanh tử hay Niết Bàn, hai pháp luôn hiện tiền”. Điều này cũng được gộp trong vô tướng tư duy, do chẳng có hai loại tướng sanh tử và Niết Bàn.

Hỏi: Theo các kinh luận khác, trong Ngũ Địa đã không có hai tướng Niết Bàn và sanh tử, chứng đắc vô trụ, cớ sao Đại Trang Nghiêm Luận nói Lục Địa [mới chẳng có hai tướng ấy]?

Đáp: Các kinh luận khác dựa theo khía cạnh “tạm có thể” mà nói là Ngũ Địa [đã chẳng có hai tướng sanh tử và Niết Bàn], kinh này xét theo phương diện “thường liên tục” mà nói là Lục Địa. [Các bộ luận như] Duy Thức Luận v.v… nói: “Trong Lục Địa, vô tướng quán nhiều, hữu tướng quán ít. Trong Đệ Thất Địa, lý vô tướng liên tục lâu dài, có thể dùng chân trí để quán vô tế sanh diệt là hai thứ”. Vô tướng tư duy tức là vô phân biệt trí. Ở đây, đáng lẽ phải nói là: “Đối với lý vô tướng, tư duy vô lậu, chẳng gián đoạn”, nhằm loại trừ [sự quán tưởng] hữu tướng gián đoạn thuộc Đệ Lục Địa. Vì thế, các kinh phần nhiều nói “đạt đến địa vị này” [thì mới có thể tư duy vô lậu, chẳng gián đoạn]. Kinh Giải Thâm Mật dạy: “Năng viễn chứng nhập vô gián, vô khuyết, vô tướng tác ý” (Có thể chứng nhập tác ý chẳng gián đoạn, chẳng thiếu khuyết, vô tướng từ lâu xa).

“Giải thoát” là bát giải thoát. “Tam muội” là ba môn tam muội, tức vô tướng tư duy, vô tướng giải thoát tam muội đều đã tu hành từ lâu xa, đạt tới mức tột cùng của công dụng. Duy Thức Luận nói: “Đạt tới vô tướng trụ trong công dụng tột cùng, vượt ngoài đạo của thế gian và Nhị Thừa”. Ba địa đầu (Sơ Địa, Nhị Địa, Tam Địa) là tu tướng, giống như thế gian tu hành Thí và Giới, còn Tứ Địa, Ngũ Địa, Lục Địa tu nơi đạo phẩm, Tứ Đế, tướng duyên khởi giống như Nhị Thừa. Do thoát lìa các pháp ấy, nên gọi là “viễn tu hành”. Lìa khỏi tế chướng hiện hành, nên gọi là “thanh tịnh vô chướng”.

Trong Đệ Bát Địa, do tùy ý khởi vô tướng quán, nên gọi là “vô tướng tư duy”. Tu đạt được tự tại, thuần là vô lậu quán, chẳng bị phiền não lay động, nên nói “chư phiền não hành bất năng linh động” (các phiền não hành chẳng thể lay động), tức là hai thứ bất động:

- Một, Tướng và Dụng bất động. Tướng tức là tướng Hữu và Vô, Dụng là công dụng.

- Hai, phiền não bất động.

Vì thế, Duy Thức Luận nói: “Trí vô phân biệt tùy ý hiện tiền, do tướng, dụng, và phiền não chẳng thể lay động”. Đại Trang Nghiêm Luận cho rằng chỉ là chẳng bị lay động bởi tướng và công dụng, chứ không hề chẳng bị phiền não lay động. Luận ấy có nói đại lược duyên cớ.

Trong Đệ Cửu Địa, tùy ý có thể đạt được bốn món vô ngại trí để nói hết thảy các pháp. Do nói gộp chung bốn thứ biện tài, nên đều gọi là Thuyết. Dùng các thứ danh ngôn (danh tướng và ngôn từ) sai biệt để nói, dùng các thứ nghĩa sai biệt để nói, dùng các thứ âm thanh sai biệt để nói, dùng các thứ biện tài sai biệt để nói, do tùy ý nên đều đắc đại tự tại. Do lìa hai chướng ngu muội, nên nói là “vô hoạn lụy” (không lo sầu). Lại còn có thể khiến cho chính mình và người khác [đối với các thứ: ] Một là trí huệ, hai là tự tại, ba là bốn món biện tài, đều cùng được tăng trưởng, cho nên gọi là Thiện Huệ. Lại nữa, [do dùng] Tứ Biện Tài bèn có thể nói [khiến cho người nghe] trừ nghi, cho nên gọi là Thiện Huệ.

Trong Đệ Thập Địa, đạt được Pháp Thân như hư không to lớn. Dùng đại trí huệ như mây phủ khắp hư không, tức là trí sung mãn Pháp Thân. Lại còn giống như mây, tức là pháp giống như mây do có thể che phủ hết thảy. Lại “nói diệu pháp” như mây tuôn mưa, tức là mây pháp. “Pháp” [ở đây] bao gồm Pháp Thân và pháp được nói. Đại Trang Nghiêm Luận nói: “Do tam muội môn và Đà la ni môn thâu nhiếp hết thảy các nhân của sự huân tập bởi cái Nghe trọn khắp trong A Lê Da Thức. Ví như vầng mây bềnh bồng trọn khắp hư không. Có thể dùng mây huân tập cái Nghe ấy để trong mỗi sát na, mỗi tướng, mỗi loại hảo, mỗi lỗ chân lông đều tuôn ra vô lượng vô biên mưa pháp sung túc hết thảy chúng sanh đáng được hóa độ. Do có thể như mây tuôn ra mưa pháp, nên gọi là Pháp Vân Địa”. Đấy chính là A Lại Da Thức như hư không, cái Nghe vô lậu huân tập như mây. Ý nói: A Lê Da Thức (A Lại Da Thức) có thể bao trùm, chứa đựng rộng rãi như hư không, chủng tánh có thể sanh, hiện ra như mây tuôn mưa. Dùng tất cả sự huân tập thuộc về Định Tổng Trì để thâu nhiếp các thứ huân tập khác, khi dấy lên hiện hành, lại có thể thuyết pháp. Chỉ vì trong đoạn trước đã nói: “Do tam muội môn và Đà la ni môn để thâu nhiếp hết thảy các cái nhân để huân tập cái Nghe, dùng Định và Tổng Trì để thâu nhiếp sự huân tập nơi cái Nghe”, chuẩn theo phần sau lại nói “dùng mây huân tập nơi cái Nghe ấy”, tức là nói đến hai thứ huân tập đã có ấy. Nếu chẳng phải là như vậy, cớ sao đoạn trước nói “trọn khắp trong A Lê Da Thức”? Như Du Già Sư Địa Luận, kinh Giải Thâm Mật v.v… cũng sánh ví thô trọng như Không, trọn khắp hết thảy. Trí ấy như mây có thể che lấp trọn khắp các thứ thô trọng “như hư không”. Vì thế, Thành Duy Thức Luận nói: “Mây đại pháp trí chứa đựng các đức thủy, che lấp các thô trọng nhiều như hư không, sung mãn Pháp Thân”. “Không” (hư không) có ba nghĩa:

- Một, Pháp Thân như hư không, do thanh tịnh trọn khắp.

- Hai, A Lê (A Lại Da Thức) như hư không, do chứa đựng trọn khắp hết thảy các chủng tử.

- Ba, thô trọng như hư không, do trọn khắp hết thảy.

Mây có ba loại:

- Một, huân tập cái Nghe như mây.

- Hai, trí huệ như mây.

- Ba, từ bi như mây, tức là như kinh Thập Địa nói: “Tự tùng nguyện lực, khởi đại từ bi vân” (Từ nguyện lực của chính mình mà dấy lên mây đại từ bi). Xét theo tự lợi và sự chọn lựa quyết định mà nói là “mây trí huệ”. Xét theo sự lợi tha che chở, liền nói là “từ bi”. Hai điều ấy đều xét theo sự hiện hành để nói. Nếu xét theo chuyện “có thể tuôn mưa hai loại chủng tử của pháp công đức như mây”, sẽ giống như bộ Bát Nhã Luận của ngài Vô Trước nói “vị lai như mây”; vì thế, đều chẳng mâu thuẫn.

Hỏi: Thập Địa ở đây chính là Thập Trụ trong mười ba trụ, hai danh xưng Trụ và Địa có gì khác biệt?

Đáp: Theo lời giải thích trong quyển một của Đại Trang Nghiêm Luận thì không khác biệt. Luận ấy nói: “Thập Nhất Trụ chính là Thập Nhất Địa, Trụ gọi là Địa”. Trụ đã gọi là Địa thì rõ ràng là chẳng sai khác. Một cách hiểu khác: Danh xưng Trụ và Địa khác biệt! Luận ấy tự lập câu hỏi: “Thế nào là Địa? Kệ rằng: - Vì nhóm họp các thiện căn, ưa trụ nên nói Trụ. Nhiều lượt đều vô úy, lại gọi tên là Địa”. Trong cách giải thích ấy, hai câu đầu giải thích danh xưng Trụ, hai câu sau giải thích danh xưng Địa. [Luận ấy] nói: “Các vị Bồ Tát vì thành tựu các thứ thiện căn, trong hết thảy các thời đều thích trụ trong hết thảy các địa. Vì thế, các địa được gọi là Trụ. [Trong tiếng Phạn], Bộ Di Da được gọi là Địa. Bộ có nghĩa là nhiều lượt, Di nghĩa là con số thật sự, Da nghĩa là vô úy. Muốn tiến nhập địa vị cao hơn, phải nhiều lượt đoạn chướng ngại, nhiều lượt đạt được công đức. Đó là ý nghĩa của chữ ‘nhiều lượt’. Địa lấy con số mười làm lượng. Trong mỗi địa, biết phải đoạn chừng ấy chướng ngại, biết đạt được chừng ấy công đức, biết các điều ấy chẳng hư dối. Đó là ý nghĩa của chữ ‘con số thật sự’. Địa vị trên [so với địa vị hiện tại] là chỗ vô úy, các Bồ Tát sợ ở trong địa vị hiện thời sẽ thoái thất công đức tự lợi và lợi tha, bèn tấn cầu địa vị cao hơn. Đó là ý nghĩa của danh xưng Vô Úy. Do ba nghĩa trên đây mà gọi là Địa”.

5.6.4.2.2.3.3. Chướng ngại trong mỗi Địa

(Kinh) Thiện nam tử! Chấp trước hữu tướng ngã pháp vô minh, bố úy sanh tử ác thú vô minh. Thử nhị vô minh chướng ư Sơ Địa.

(經)善男子！執著有相我法無明，怖畏生死惡趣無明，此二無明障於初地。

(Kinh: Thiện nam tử! Vô minh do chấp trước ngã và pháp hữu tướng, vô minh do sợ hãi đường ác sanh tử. Hai thứ vô minh này chướng ngại Sơ Địa).

Tán rằng: Đây là phần thứ ba, nói về chướng ngại trong các Địa. Nhân đó, nói [kèm thêm] chướng ngại nơi Thập Nhất Địa. Trong phần trước, khi hỏi về Bồ Đề, đã bao gồm Phật quả, [do vậy], nay cũng nói về chướng ngại nơi Phật địa. Mười một thứ chướng ngại ấy hợp thành mười một đoạn [kinh văn]. Đoạn này là đoạn đầu tiên, tức là chướng ngại đối với Dị Sanh Tánh. Kinh văn được chia thành ba phần:

- Một là nhắc lại bậc đương cơ cầu thỉnh (tức câu “thiện nam tử”, đó là danh xưng đức Phật gọi Sư Tử Tướng Vô Ngại Quang Diễm Bồ Tát).

- Hai là nêu ra cái Thể [của chướng ngại, tức hai thứ vô minh].

- Ba là biện định đối tượng bị chướng ngại, [tức Bồ Tát thuộc địa vị nào].

Đối với mười đoạn chướng ngại kia, [kinh văn trong] mỗi đoạn đều gồm hai phần, tức là không có phần truyền bảo người đương cơ.

“Hữu tướng ngã pháp” tức là cảnh nhị chấp (ngã chấp và pháp chấp). “Tướng” là tướng trạng, chính là tướng trạng trong tình kiến của cái tâm chấp trước. Tức là giống như Duy Thức Luận nói: “Dấy lên tâm tướng của chính mình”. Hoặc có thể hiểu [Tướng] là “thể tướng”, còn “chấp trước” chính là cái tâm chấp trước. Đấy là chấp trước ngã và pháp đều có bản thể. Nếu chấp pháp là không có, thì vẫn là chấp vào tướng Có và Không.

Vì thế, kinh nói: “Bất ưng trụ pháp, diệc bất trụ phi pháp” (Chớ nên trụ vào pháp, cũng chẳng trụ trong phi pháp). “Phi pháp” là không có pháp. Nếu chấp Ngã là không, vẫn là Pháp Chấp. Hai thứ chấp (Ngã Chấp và Pháp Chấp) đều là vô minh đi kèm theo Huệ, cưỡng gọi là “vô minh”. Đó là cách giải thích theo lối Thân Cận.

“Bố úy sanh tử ác thú vô minh” (Vô minh do sợ hãi đường ác sanh tử): “Ác thú” (Đường ác) ở đây không phải chỉ là nói ba ác đạo, mà còn gồm chung cả tám nạn. Chỉ là phân biệt nghiệp bất thiện khởi lên và cái quả cảm vời [do các nghiệp bất thiện ấy], và nghiệp quả phát khởi bởi Sở Tri Chướng cũng được gồm thâu vào đấy. Do đặt tên với ý nghĩa chê trách, cho nên gọi chung là “ác thú”. Vì vậy, “sanh tử ác thú” được nói trong kinh này không chỉ là tam đồ. Nói “bố úy” tức là do các đường ác ấy đáng sợ hãi, nên gọi là “bố úy”. Do loại vô minh ấy sanh khởi các vô minh phẩm, cho nên gọi là Vô Minh. Duy Thức Luận lại nói: “Hoặc nói các chướng phẩm lợi hay độn ấy đều dấy khởi hai thứ ngu muội. Nói theo ý nghĩa vô minh do hai thứ chấp thì gọi là lợi phẩm. Nói theo ý nghĩa vô minh do đường ác thì gọi là độn phẩm”. Vô minh cùng dấy lên thì gọi là “ác thú” (đường ác), cũng là danh xưng mang tính cách chê trách. Hoặc là do Kiến (kiến chấp) v.v… mà mê lý, cho nên chẳng phát khởi ác nghiệp; còn độn phẩm thì do mê nơi Sự nên phát khởi ác nghiệp. Đặt tên theo cái quả thì gọi là “ác thú tạp nhiễm ngu” (sự ngu muội do tạp nhiễm trong đường ác), do ngu muội là cái gốc. Đấy đều là cách giải thích theo lối Y Chủ.

Hỏi: Duy Thức Luận nói: “Một là sự ngu muội do chấp trước ngã và pháp”, tức là Dị Sanh Tánh Chướng ở đây. Hơn nữa, Dị Sanh Tánh Chướng chẳng tương ứng với Giả, mà nương vào phần vị của chủng tử, tức chẳng phải là cái Thể của chủng tử. [Vậy thì] Nhị Chấp (Ngã Chấp và Pháp Chấp) sao lại chính là Dị Sanh Tánh?

Đáp rằng: Dị Sanh Tánh tuy thật sự đều nương vào [hai thứ chấp], nó cùng với bổn thức trong hiện tại thuộc cùng một địa vị, có thể sanh ra hai thứ chướng phân biệt, được kiến lập trên chủng tử. Dựa theo cái pháp có thể nương vào [chủng tử ấy] mà đặt tên cho môn chướng ấy. Hoặc Dị Sanh Tánh xét theo chủng tử để nương vào mà chấp trước thì gọi là “chấp trước ngã pháp ngu” (sự ngu muội do chấp trước ngã và pháp). Thể [của Dị Sanh Tánh] chẳng phải là ngu, ngu phẩm (các ngu muội do chẳng thấu hiểu cái Thể ấy) mới gọi là Ngu, như trong phần trước đã dẫn.

Hỏi: Sơ Địa có thể đoạn trừ phân biệt đối với Nhị Chấp, sao các bộ luận như Duy Thức v.v… chẳng dùng ngay tự thể của Nhị Chấp để đặt tên cho chướng, hoặc từ “cái nương vào” (tâm phân biệt đối với Ngã và Pháp) và “cái để nương vào” (Ngã Chấp và Pháp Chấp) để đặt tên là chướng?

Đáp: Dị Sanh Tánh diệt thì Nhị Chấp sẽ đoạn. Lại nữa, gọi là Dị Sanh nhằm vạch rõ nó khác với thánh. Hễ đạt được thánh quả, sẽ đoạn trừ nó. Do chỉ rõ điều đó, bèn đặt tên [như thế].

Hỏi: Nhập Sơ Địa đã đoạn hai chướng, vì sao Nhiếp Luận nói “mười thứ vô minh là chẳng ô nhiễm”, nhưng phân biệt Ngã Chấp đã là ô nhiễm rồi?

Đáp: Trong Nhiếp Luận, ngài Thế Thân đã giải rằng: “Tuy đoạn hai chướng, Nhị Thừa cũng có thể đoạn Phiền Não Chướng, đó là đức chung [giữa Nhị Thừa và Bồ Tát]”. Ý nói: Xét theo Sở Tri Chướng bất cộng để nói thì gọi là “chẳng ô nhiễm”. Lại có thể hiểu: Luận ấy nói “chẳng nhiễm” là xét theo sự đoạn trừ do Tu Đạo. Lìa ngoài mười chướng, bèn nói “mười thứ vô minh” để kiến lập rõ ràng Thập Địa. Trong Thành Duy Thức Luận và bộ Nhiếp Luận của ngài Thiên Thân đều [nêu ra] có hai cách hiểu. Thể tánh của hai mươi hai thứ ngu muội giống như quyển bảy mươi tám của Du Già Sư Địa Luận đã nói.

Lại xét theo các kinh văn khác, đều nói Sơ Địa đoạn hai thứ ngu muội và sự thô trọng. Kinh này lược đi, chẳng nhắc đến thô trọng, nhưng trong Thành Duy Thức Luận thì giải thích cả hai. Luận nói: “Nói đến sự thô trọng là nói rõ hai thứ ấy, hoặc hai loại được phát khởi không có tánh kham nhậm”. “Không có tánh kham nhận” là như quyển năm mươi tám của Du Già Sư Địa Luận đã giảng: “Chính là các tánh như chẳng an ổn v.v… trong thức thứ tám”. Duy Thức Luận nói: “Như nhập hai thứ Định, nói đoạn khổ căn. Thiện căn bị đoạn tuy chẳng phải là chủng tử hiện hành, nhưng gọi là thô trọng. Điều này cũng nên như thế”. Đối với ngu muội và mười thứ thô trọng khác, đều dựa theo đó để biết. Giảng giải Dị Sanh Tánh và sự thô trọng của nó thì như trong sách Thành Duy Thức Nghĩa Đăng đã nói cặn kẽ!

(Kinh) Vi tế học xứ hộ phạm vô minh, phát khởi chủng chủng nghiệp hạnh vô minh. Thử nhị vô minh chướng ư Nhị Địa.

(經)微細學處護犯無明，發起種種業行無明，此二無明障於二地。

(Kinh: Vô minh do trái phạm sự thủ hộ Học Xứ vi tế, vô minh do phát khởi các thứ nghiệp hạnh. Hai thứ vô minh ấy chướng ngại Nhị Địa).

“Tà hạnh chướng” chính là Sở Tri Chướng. Một phần Câu Sanh có thể khiến cho ba nghiệp của Bồ Tát lầm lạc, trái phạm. Từ Sơ Địa trở lên, tánh giới đã thành tựu, ắt chẳng cố ý phạm; do tánh ngộ (sai lầm nơi tánh) nên có trái phạm. [Các phiền não] Sơ Địa chưa đoạn, nhập Nhị Địa sẽ đoạn. “Phát khởi chủng chủng hạnh nghiệp vô minh” (Vô minh do phát khởi các thứ hạnh nghiệp) chính là ba nghiệp được phát khởi do lầm lẫm mà trái phạm. Duy Thức Luận nói: “Một phần Câu Sanh trong Sở Tri Chướng và tam nghiệp do phát khởi lầm lạc mà trái phạm, sẽ ngăn chướng Thi La (Giới) cực thanh tịnh của Nhị Địa. Khi đã nhập Nhị Địa, sẽ có thể vĩnh viễn đoạn trừ. Do Nhị Địa mà nói đoạn hai thứ ngu và sự thô trọng của nó. Một là sự ngu muội do sự lầm lẫn mà trái phạm vi tế, đó chính là một phần Câu Sanh trong ấy. Hai là sự ngu muội trong các nghiệp đạo, tức là trái phạm nơi tam nghiệp do lầm lạc phát khởi. Có thể khởi lên ba nghiệp không chỉ là vô minh, ba nghiệp được phát khởi cũng chẳng phải là ngu muội. Các thứ hành vi ngu muội được phát khởi tương ứng với sự ngu muội đều được gọi chung là Ngu”. Thành Duy Thức lại nói: “Hoặc chỉ khởi nghiệp, chẳng hiểu rõ nghiệp ngu”. Ý nói: Chỉ quan tâm đến cái có thể phát khởi, cái có thể tạo nên mê muội, và sự ngu muội do mê tam nghiệp; đấy cũng đều là giải thích theo lối Y Chủ.

Hỏi: Quyển thứ tám của Thành Duy Thức Luận nói: “Sở Tri Chướng chẳng thể phát khởi nghiệp”, sao [ở đây] lại nói [Sở Tri Chướng] có thể phát khởi ba nghiệp?

Đáp: Xét theo khía cạnh [Sở Tri Chướng] chẳng thể phát khởi nghiệp chiêu cảm Dị Thục Quả để thọ sanh trong các đường mà nói là “chẳng thể phát khởi nghiệp”. Đó là nói theo [phương diện Sở Tri Chướng] chẳng thể chiêu cảm tất cả tam nghiệp, chẳng phải là Sở Tri Chướng không thể phát khởi [bất cứ nghiệp nào]. Phật Địa Luận nêu ra hai cái Thể, đều nói đến nghiệp được phát khởi và cái quả đạt được [do cái nghiệp ấy]. “Quả” là hai thứ quả Đẳng Lưu và Tăng Thượng. Vì thế, [Thành Duy Thức Luận và kinh này] chẳng mâu thuẫn.

(Kinh) Vị đắc linh đắc ái trước vô minh, năng chướng thù thắng Tổng Trì vô minh, thử nhị vô minh chướng ư Tam Địa.

(經)未得令得愛著無明，能障殊勝總持無明，此二無明障於三地。

(Kinh: Vô minh do ái nhiễm đối với điều chưa đạt được sẽ khiến cho đạt được, vô minh có thể chướng ngại Tổng Trì thù thắng. Hai thứ vô minh ấy chướng ngại Tam Địa).

Tức là Ám Độn Chướng. “Chưa đạt được mà nay đạt được” chính là Định vô lậu thù thắng, bao gồm cả Tu Huệ thù thắng thuộc Sắc Giới và Vô Sắc Giới. Trong Nhị Địa thì chưa thể, khi nhập Tam Địa sẽ có thể đoạn chướng ngại ấy. Thể của nó chính là Tham trong Dục Giới hòa hợp với Sở Tri Chướng, nên nói là “chưa đạt được mà nay đạt được”. “Năng chướng thù thắng Tổng Trì” (Có thể chướng ngại Tổng Trì thù thắng): Tổng Trì có bốn thứ là Pháp, Nghĩa, Chú, đắc Bồ Tát nhẫn. Khi nhập Tam Địa, sẽ có thể đoạn chướng ngại ấy. Tổng Trì lấy Niệm Huệ làm tánh. Nay nói thoạt đầu từ Nhị Địa nhập Tam Địa, sẽ có thể đoạn chướng ngại đối với Định, đắc Định thù thắng, phát sanh Tu Huệ thù thắng. Đoạn chướng ngại đối với Tổng Trì, sẽ đắc Tổng Trì thù thắng, phát khởi đạt được hai thứ huệ thù thắng là Văn Huệ và Tư Huệ. Vì thế, luận Thành Duy Thức nói: “Do Tam Địa nói đoạn hai thứ ngu và sự thô trọng của chúng: Một là ngu muội do tham dục, tức là thứ gây chướng ngại Định thù thắng và Tu Huệ. Hai là sự ngu muội đối với Văn Trì Đà la ni viên mãn, tức là thứ gây chướng ngại Văn Huệ và Tư Huệ nơi Tổng Trì”. Đấy là vì tánh tham nơi dục tạo thành tán loạn. Sở Tri Chướng hòa hợp với dục tham, đều gọi là “dục tham”. Do vậy, nó chướng ngại Định thù thắng và Tu Huệ. Nếu chướng ngại Tổng Trì, Văn Huệ, và Tư Huệ, thì gọi là Biệt Sở Tri, chẳng phải là Sở Chướng. [Do vậy], ý nghĩa được chia thành hai. Hơn nữa, Văn Tư và Văn Trì khá gần nhau, cho nên riêng nói [về Văn Tư], chẳng phải là không chướng ngại Tu Huệ, mà là đối với mỗi đằng, đều nói theo phương diện tăng thắng.

(Kinh) Vị trước Đẳng Chí hỷ duyệt vô minh, vi diệu tịnh pháp ái nhạo vô minh. Thử nhị vô minh chướng ư Tứ Địa.

(經)味著等至喜悅無明，微妙淨法愛樂無明，此二無明障於四地。

(Kinh: Vô minh do chấp trước vào sự vui sướng trong Đẳng Chí. Vô minh do yêu thích pháp thanh tịnh vi diệu. Hai thứ vô minh ấy chướng ngại Tứ Địa).

Tức là chướng ngại do phiền não vi tế hiện hành. Đẳng Chí chính là môn Định thù thắng. “Vị trước” (Chấp trước, mê đắm) là Ái, “hỷ duyệt” là Thọ, tức là lãnh thọ môn Định kém hèn, chướng ngại sự tu Định thù thắng. Vì thế, đó là “thắng chướng” (chướng ngại mạnh mẽ). Các kinh luận khác phần nhiều nói về Tham, riêng kinh này nói kèm thêm Thọ. Đó chính là bản thể chánh yếu của Chướng. Tham duyên theo cái Thọ ấy để lãnh nhận Định. Vì thế, đều gọi là Chướng. Hoặc sự hỷ duyệt ấy chính là “định ái” (sự yêu mến đối với Định). Pháp thanh tịnh vi diệu là Bồ Đề, pháp ái chính là Lạc. Thể [của Định ái và Pháp ái] chính là tham. Hai thứ vô minh ấy (tham chấp sự vui sướng trong Định, tức là Định Ái, và ham thích pháp vi diệu, tức là Pháp Ái) chính là vô minh tương ứng với hai thứ tham (tham Định và tham pháp). Vì thế, Thành Duy Thức Luận nói: “Một là sự ngu muội do yêu mến Đẳng Chí, tức là trong Định xen lẫn Ái. Hai là ngu muội do pháp ái, tức là trong ấy có Ái xen lẫn vào pháp”. Đấy cũng là giải thích theo cách Y Chủ.

Tứ Địa có thể đoạn hai thứ chướng này, do trong Tứ Địa vận dụng pháp quán thuộc về Bồ Đề phần. Vì vậy, Duy Thức Luận nói: “Vì pháp thuộc Bồ Đề phần đặc biệt trái nghịch nó”. Định được nói ở đây cũng kiêm Huệ. Nói “pháp thuộc về Bồ Đề phần” thì cũng có giáo pháp và các pháp thù thắng khác, cũng như trí huệ thù thắng. Trong Đệ Tam Địa, tuy chứng Định thù thắng và đạt được giáo pháp thù thắng v.v… nhưng vẫn còn sanh ái chấp, chẳng thể thực hiện phép Quán thuộc Bồ Đề phần. Vì thế, nhập Tứ Địa, thực hiện pháp Quán thuộc Bồ Đề phần, [phép Quán ấy] đặc biệt trái nghịch hai thứ vô minh ấy. Do vậy, đã nhập Tứ Địa sẽ có thể đoạn hai thứ [vô minh] ấy. Nói cặn kẽ thì như trong Thành Duy Thức Luận [đã nói].

Hỏi: “Đặc biệt trái nghịch” là như thế nào?

Đáp: Do tu pháp thuộc Bồ Đề phần trong Tứ Địa, trước hết là quán Tứ Niệm Trụ, quán “hết thảy các pháp đều là vô ngã”. Vì thế, đặc biệt trái nghịch Ngã Chấp. Do đó, trừ chướng do phiền não vi tế hiện hành. Chướng ấy chính là Câu Sanh Thân Kiến. Đối với các Hoặc và tùy phiền não tương ứng với Định Ái và Pháp Ái, lại quán Hoại Duyên Pháp Niệm Xứ, đặc biệt trái nghịch các thứ Định Ái, Pháp Ái v.v… Lại nữa, theo phần trước, Tam Địa vừa mới đắc Định thù thắng và giáo pháp thù thắng, cho nên có ái chấp. Trong Tứ Địa, đắc pháp càng thù thắng hơn, cho nên có thể trừ các thứ ái chấp đó. Lại còn có thể chứng đắc “chẳng nhiếp thọ Như”, [do vậy], có thể đặc biệt đối trị chúng.

Hỏi: Trong các kinh luận khác, các thứ như tướng vô minh ban đầu v.v… đều được gọi là Chướng, cớ sao Đẳng Chí Ái (sự yêu mến đối với Định) chẳng gọi là Chướng?

Đáp: Hãy nên biết mười thứ vô minh gây chướng ở đây đều soi rọi lẫn nhau. Như đối với chướng ban đầu (chướng thuộc Sơ Địa) chỉ nói Ngã và Pháp, nhưng thật ra cũng bao gồm các thứ Hoặc khác. Do chướng hiển lộ nơi Tứ Địa v.v… không chỉ là một pháp, liền nói chung là “phiền não vi tế” v.v… Nói riêng theo chướng mạnh mẽ nhất, bèn nói là “Ngã Kiến và hai thứ ái (Định Ái và Pháp Ái)” v.v… Nếu xét chung [các chướng] thì nói tổng quát, còn đối với hai mươi hai loại vô minh [thuộc mười một Địa ở đây] thì phần nhiều là nói riêng biệt [theo loại vô minh nào gây chướng mạnh mẽ nhất trong mỗi địa]. Định Ái v.v… ở đây chẳng phải là tên riêng của mười chướng, đối với các chướng khác cũng nên phải [luận định] như vậy.

(Kinh) Dục bối sanh tử vô minh, hy thú Niết Bàn vô minh. Thử nhị vô minh chướng ư Ngũ Địa.

(經)欲背生死無明，希趣涅槃無明，此二無明障於五地。

(Kinh: Vô minh do muốn trái nghịch sanh tử, vô minh do muốn hướng đến Niết Bàn. Hai thứ vô minh ấy chướng ngại Ngũ Địa).

Tức là sự ngu muội do chống trái sanh tử. Mong tiến nhập Niết Bàn chính là sự ngu muội do ưa thích Niết Bàn. Do chẳng thấu hiểu chân thể của Niết Bàn và sanh tử chẳng khác biệt, cho nên có ưa thích hay chán ghét. Đó chính là chướng ngại bát Niết Bàn của các thừa thấp hơn. Lại còn do vận dụng phép Quán thù thắng thuộc Bồ Đề phần, nhưng chưa thể chứng đắc “Chân Như chẳng sai biệt”. Đó là chướng ngại của Ngũ Địa. Chướng được nói trong phần trước và phần sau đều dựa theo đây để hiểu. Do trong Ngũ Địa, quán Tứ Đế, hai trí Chân và Tục hợp lại song hành. Do có thể chứng đắc “Như vô sai biệt”, nên cái trí “có thể chứng” sẽ được gọi là Vô Sai Biệt Đạo. Vì thế, Thành Duy Thức Luận nói: “Khi nhập Ngũ Địa, sẽ có thể vĩnh viễn đoạn trừ chướng ngại đối với đạo vô sai biệt trong Ngũ Địa. Vì thế, có thể trừ chướng ấy”.

(Kinh) Quán hạnh lưu chuyển vô minh, thô tướng hiện tiền vô minh. Thử nhị vô minh chướng ư Lục Địa.

(經)觀行流轉無明，麁相現前無明，此二無明障於六地。

(Kinh: Vô minh do quán hạnh lưu chuyển. Vô minh do thô tướng hiện tiền. Hai thứ vô minh ấy chướng ngại Lục Địa).

“Quán hạnh lưu chuyển” tức là vô minh do duyên theo Khổ và Tập. “Thô tướng hiện tiền” tức là quán tịnh tướng của Diệt và Đạo. Đó là chướng ngại do thô tướng hiện hành. Do trong Ngũ Địa, tuy quán Tứ Đế cũng là quán vô tướng, nhưng phần nhiều là quán hữu tướng, [do vậy] gây chướng ngại cho vô tướng quán nơi Lục Địa. Vì thế, nhập Lục

Địa, sẽ có thể đoạn chướng này.

(Kinh) Vi tế chư tướng hiện hành vô minh, tác ý hân nhạo vô tướng vô minh. Thử nhị vô minh chướng ư Thất Địa.

(經)微細諸相現行無明，作意欣樂無相無明，此二無明障於七地。

(Kinh: Vô minh do các tướng vi tế hiện hành, vô minh do tác ý yêu thích vô tướng. Hai thứ vô minh ấy chướng ngại Thất Địa).

Tức là chướng ngại do tế tướng (tướng vi tế) hiện hành. “Các tướng vi tế” tức là tướng sanh vi tế. “Tác ý yêu thích vô tướng” chính là quán tướng diệt vi tế. Do Lục Địa tu tập Duyên Khởi Quán, thấy có sanh diệt; [do vậy], chướng ngại đạo vô tướng mầu nhiệm của Thất Địa, chưa thể từ Không mà khởi hạnh Hữu thù thắng. Vì thế, nhập Thất Địa để trừ [chướng ngại ấy].

(Kinh) Ư vô tướng quán công dụng vô minh, chấp tướng tự tại vô minh. Thử nhị vô minh chướng ư Bát Địa.

(經)於無相觀功用無明，執相自在無明，此二無明障於八地。

(Kinh: Vô minh do quán công dụng nơi vô tướng, vô minh do chấp tướng tự tại. Hai thứ vô minh ấy chướng ngại Bát Địa).

Tức là chướng ngại do hành gia hạnh trong vô tướng. Trong Đệ Thất Địa, tuy có thể thực hiện vô tướng quán lâu dài, nhưng phải đổ công dốc sức thì mới quán được lâu dài, tức là có sự ngu muội nơi gia hạnh. Do chưa đoạn ngu muội, cho nên dẫu khởi gia hạnh mà chẳng được tự tại trong vô tướng quán. “Chấp tướng” tức là trong Thất Địa tuy hiện tướng và cõi nước, nhưng do có chủng tử chấp tướng, cho nên đối với tướng và cõi đã hiện cũng chẳng tự tại. “Chẳng tự tại” là nói bao gồm cả vô tướng. Lại còn có bốn thứ tự tại, tức là tướng, cõi nước, trí, và nghiệp. Trong Bát Địa, đã đạt được hai thứ [tự tại] là tướng và cõi nước. Cửu Địa đạt được trí, Thập Địa đạt được nghiệp. Tướng thuận theo lòng muốn mà hiện ra các loại vàng, bạc v.v… bao gồm nhiều loại. Cõi nước tùy lòng muốn mà hiện, hoặc lớn, hay nhỏ, tức là vẫn hạn cuộc trong tướng. Nay nói “tướng” tức là đã bao gồm cả cõi nước. Vì thế, nhập Bát Địa sẽ có thể đoạn chướng ấy.

Hỏi: Đã nhập Bát Địa thì là vô tướng tự tại, cớ sao [Bát Địa Bồ Tát] đắm chìm trong tịch tĩnh, chẳng muốn lợi sanh?

Đáp: Nói “tự tại” là nói theo [phương diện] vô công dụng, tùy ý có thể dấy lên tự lợi, chẳng xét theo lợi tha. Do vậy, chẳng mâu thuẫn!

(Kinh) Ư sở thuyết nghĩa, cập danh, cú, văn, thử nhị vô lượng vị đắc thiện xảo vô minh. Ư Từ Biện Tài bất tùy ý vô minh. Thử nhị vô minh chướng ư Cửu Địa.

(經)於所說義及名句文此二無量未得善巧無明，於詞辯才不隨意無明，此二無明障於九地。

(Kinh: Vô minh do đối với nghĩa và danh, cú, văn đã nói, đối với hai thứ vô lượng ấy, chưa đạt được thiện xảo. Vô minh do chẳng tùy ý nơi Từ Biện Tài. Hai thứ vô minh ấy chướng ngại Cửu Địa).

Tức là chướng ngại do chẳng muốn thực hiện lợi tha! Đối với “nghĩa đã nói” thì chính là Nghĩa Vô Ngại Giải, “danh, cú, văn” là Pháp Vô Ngại Giải. Do chưa được tự tại trong hai thứ ấy (kinh văn gọi Pháp Vô Ngại Giải và Từ Vô Ngại Giải là “hai thứ vô lượng”), bèn nói là “chưa đạt được thiện xảo”. “Từ” là âm thanh thuộc các phương. Vì thế, Thành Duy Thức Luận nói: “Pháp [Vô Ngại Giải] duyên theo danh, cú, v.v…. Từ [Vô Ngại Giải] duyên theo âm thanh”. Do vậy, Từ là âm thanh. “Biện tài” chính là thất biện tài. Do chẳng được tự tại nơi âm thanh trong hiện tại và bảy thứ biện tài, cho nên gọi là “chẳng tùy ý”. Do Đệ Bát Địa chẳng muốn hành hạnh lợi tha, chưa thể trừ sự ngu muội đối với bốn thứ Vô Ngại (Tứ Biện Tài). Vì thế, nhập Cửu Địa sẽ có thể vĩnh viễn đoạn trừ.

(Kinh) Ư đại thần thông, vị đắc tự tại biến hiện vô minh, vi tế bí mật vị năng ngộ giải sự nghiệp vô minh. Thử nhị vô minh chướng ư Thập Địa.

(經)於大神通未得自在變現無明，微細祕密未能悟解事業無明，此二無明障於十地。

(Kinh: Vô minh do chưa được tự tại biến hiện thần thông to lớn. Vô minh do chưa thể ngộ giải sự nghiệp bí mật vi tế. Hai thứ vô minh ấy chướng ngại Thập Địa).

Tức là chướng ngại “chẳng được tự tại trong các pháp”. Năm thứ thần thông [của vị Bồ Tát thuộc địa vị này] vượt xa hàng Nhị Thừa và các địa vị Bồ Tát trước đó. Lại có thể lợi ích rộng khắp do đạt được tự tại, bèn gọi là “đại thần thông”. “Biến” là chuyển đổi, “hiện” là hóa hiện, từ Không mà bỗng Có. “Vi tế bí mật” có mây đại pháp trí và những thứ được chứa đựng trong ấy. “Tế” là diệu, tức là vi diệu, do đã lìa chướng, do tột bậc khó được. Do khó hiểu, bèn gọi là “bí mật”. Chẳng thể ngộ giải, bèn là vô minh. “Sự nghiệp” chính là sự nghiệp lợi sanh. Trong Đệ Cửu Địa, vô minh gây chướng các thứ ấy, cho nên nhập Thập Địa liền có thể vĩnh viễn đoạn trừ.

(Kinh) Ư nhất thiết cảnh vi tế Sở Tri Chướng ngại vô minh. Cực tế phiền não thô trọng vô minh. Thử nhị vô minh chướng ư Phật địa.

(經)於一切境微細所知障礙無明，極細煩惱麁重無明，此二無明障於佛地。

(Kinh: Vô minh do Sở Tri Chướng vi tế gây chướng ngại trong hết thảy cảnh. Vô minh do cực vi tế phiền não thô nặng. Do hai thứ vô minh ấy mà chướng ngại Phật địa).

Đây chính là loại chướng ngại thứ mười một. Không, Hữu, Lý, Sự gọi là “hết thảy cảnh”. Diệu Quán Sát Trí quán như la hộc. Đấy chính là do có Sở Tri Chướng vi tế bao gồm hiện hành và chủng tử, kể cả chủng tử do bảy thức cùng huân tập thành, mà cũng do chưa hiểu phân minh đối với Pháp Chấp hiện hành trong thức thứ bảy. “Cực tế phiền não thô trọng” chính là chủng tử phiền não vi tế cũng thông với thức thứ bảy. Phiền não hiện hành thì khi nhập Bát Địa đã hoàn toàn chẳng dấy lên. Nếu chủng tử của nó chẳng đoạn tại Đệ Thập Địa, sẽ gây chướng ngại cho [việc chứng nhập] Phật địa. Nó sẽ trừ khử bởi Vô Gián Đạo trong Kim Cang Định, chẳng giống như trong các địa khác: Đã nhập Địa rồi mới đoạn trừ. Kinh này xét theo hai mươi hai loại vô minh để biện định sự sai biệt giữa các chướng, cũng tức là gom chúng thành mười một chướng. [Nói theo] Tổng thì gọi là Chướng, [nói theo] Biệt thì gọi là Ngu. Đấy là gộp chung mười một loại chướng và hai mươi hai loại ngu, do các giáo bất đồng, sợ rườm rà nên chẳng trần thuật [cặn kẽ].

5.6.4.2.2.3.4. Pháp để tu trong các địa

(Kinh) Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát ư Sơ Địa trung hành Thí Ba La Mật, ư Đệ Nhị Địa hành Giới Ba La Mật, ư Đệ Tam Địa hành Nhẫn Ba La Mật, ư Đệ Tứ Địa hành Cần Ba La Mật, ư Đệ Ngũ Địa hành Định Ba La Mật, ư Đệ Lục Địa hành Huệ Ba La Mật, ư Đệ Thất Địa hành Phương Tiện Thắng Trí Ba La Mật, ư Đệ Bát Địa hành Nguyện Ba La Mật, ư Đệ Cửu Địa hành Lực Ba La Mật, ư Đệ Thập Địa hành Trí Ba La Mật.

(經)善男子！菩薩摩訶薩於初地中行施波羅蜜，於第二地行戒波羅蜜，於第三地行忍波羅蜜，於第四地行勤波羅蜜，於第五地行定波羅蜜，於第六地行慧波羅蜜，於第七地行方便勝智波羅蜜，於第八地行願波羅蜜，於第九地行力波羅蜜，於第十地行智波羅蜜。

(Kinh: Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát trong Sơ Địa hành Thí Ba La Mật, trong Đệ Nhị Địa hành Giới Ba La Mật, trong Đệ Tam Địa hành Nhẫn Ba La Mật, trong Đệ Tứ Địa hành Cần Ba La Mật, trong Đệ Ngũ Địa hành Định Ba La Mật, trong Đệ Lục Địa hành Huệ Ba La Mật, trong Đệ Thất Địa hành Phương Tiện Thắng Trí Ba La Mật, trong Đệ Bát Địa hành Nguyện Ba La Mật, trong Đệ Cửu Địa hành Lực Ba La Mật, trong Đệ Thập Địa hành Trí Ba La Mật).

Tán rằng: Phần thứ tư là [nói về] các pháp để tu tập trong các địa. Phân đoạn kinh văn dễ thấy.

Hỏi: Bồ Tát thuộc Địa Tiền còn hành trọn Lục Độ, và các kinh luận như Thập Địa Luận nói: “Kiếp thứ hai, trong một hạnh bèn hành hết thảy các hạnh. Trong kiếp thứ ba, trong hết thảy các hạnh hành hết thảy các hạnh”. Tức là đều tu trọn hết. Cớ sao kinh văn ở đây nói mỗi địa đều hành một Độ?

Đáp: Xét theo sự thật thì đúng là như thế (tức là trong mỗi Địa đều hành trọn hết thảy các hạnh). Nói “mỗi địa trong mười địa hành một Độ” chính là nói theo phương diện tăng thắng (tức là nói theo hạnh tu chủ yếu trong Địa ấy). Vô Tánh Nhiếp Luận nói: “Trong mỗi địa, tu trọn vẹn mười loại, chớ nên nói nhất định địa này thì chỉ tu Độ này”. Do [kinh này] nói theo chỗ tăng thắng, nên [nói là “mỗi Địa tu một Độ”] chẳng phạm lỗi gì!

5.6.4.2.2.3.5. Nói về sự tu hành trong các địa

(Kinh) Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát tối sơ phát tâm, nhiếp thọ Năng Sanh Diệu Bảo Tam ma địa. Đệ nhị phát tâm, nhiếp thọ Năng Sanh Khả Ái Nhạo Tam ma địa. Đệ tam phát tâm, nhiếp thọ Năng Sanh Nan Động Tam ma địa. Đệ tứ phát tâm, nhiếp thọ Năng Sanh Bất Thoái Chuyển Tam ma địa. Đệ ngũ phát tâm, nhiếp thọ Năng Sanh Bảo Hoa Tam ma địa. Đệ lục phát tâm, nhiếp thọ Năng Sanh Nhật Viên Quang Diễm Tam ma địa. Đệ thất phát tâm, nhiếp thọ Năng Sanh Nhất Thiết Nguyện Như Ý Thành Tựu Tam ma địa. Đệ bát phát tâm, nhiếp thọ Năng Sanh Hiện Tiền Chứng Trụ Tam ma địa. Đệ cửu phát tâm, nhiếp thọ Năng Sanh Trí Tạng Tam ma địa. Đệ thập phát tâm, nhiếp thọ Năng Sanh Dũng Tấn Tam ma địa.

(經)善男子！菩薩摩訶薩最初發心，攝受能生妙寶三摩地。第二發心，攝受能生可愛樂三摩地。第三發心，攝受能生難動三摩地。第四發心，攝受能生不退轉三摩地。第五發心，攝受能生寶華三摩地。第六發心，攝受能生日圓光燄三摩地。第七發心，攝受能生一切願如意成就三摩地。第八發心，攝受能生現前證住三摩地。第九發心，攝受能生智藏三摩地。第十發心，攝受能生勇進三摩地。

(Kinh: Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát tối sơ phát tâm nhiếp thọ chánh định có thể sanh ra các thứ báu mầu nhiệm. Đệ nhị phát tâm nhiếp thọ chánh định có thể sanh các thứ đáng ưa thích. Đệ tam phát tâm, nhiếp thọ chánh định có thể sanh ra sự khó lay động. Đệ tứ phát tâm, nhiếp thọ chánh định có thể sanh chẳng thoái chuyển. Đệ ngũ phát tâm nhiếp thọ chánh định có thể sanh ra hoa báu. Đệ lục phát tâm, nhiếp thọ chánh định có thể sanh ra mặt trời quang minh rực rỡ viên mãn. Đệ thất phát tâm, nhiếp thọ chánh định có thể sanh hết thảy các nguyện được thành tựu như ý. Đệ bát phát tâm, nhiếp thọ chánh định có thể sanh chứng trụ trong hiện tiền. Đệ cửu phát tâm nhiếp thọ chánh định có thể sanh ra trí tạng. Đệ thập phát tâm, nhiếp thọ chánh định có thể sanh ra dũng mãnh, tinh tấn).

Tán rằng: Đoạn thứ năm là nói về sự tu hành. Có nghĩa là mỗi Địa trong mười Địa đều tu một Độ, tu tập như thế nào? Chính là phải cùng tu hai pháp Định và Huệ. Do vậy, Vô Tánh Nhiếp Luận viết: “Trong mỗi địa, đều tu Xa ma tha và Tỳ bát xá na, do năm tướng mà tu”. Nói chi tiết thì như trong luận ấy đã biện định. Nhưng các kinh luận nói tu nhiều hay ít khác biệt, mỗi mỗi đều bất đồng, chẳng thể dẫn trọn được! Cớ sao chỉ nói hai môn Chỉ và Quán để tu vậy?

Đáp: Ngài Vô Tánh giải thích rằng: “Ý nói có thể đối trị các thứ tán loạn và xao động, có thể đối trị các thứ huệ điên đảo, cho nên trong mỗi địa đều tu hành hai pháp ấy”. Nhưng kinh này chỉ nói về Chỉ phẩm (các môn Chỉ) do Định có thể dẫn khởi vô tướng chánh trí, đó là trí đầy đủ. Xét theo mười địa, mỗi địa riêng tu một môn Định, cùng với các kinh luận khác soi rọi lẫn nhau.

Kinh văn [trong phần này] chia thành ba tiểu đoạn: Thứ nhất là người có thể tu, kế đó là môn Định để tu, sau đó là tổng kết. Từ Định khởi Thí, gọi là “diệu bảo đẳng trì”. “Tam” là Đẳng, Ma địa là Trì, do bình đẳng gìn giữ tâm trụ nơi cảnh, [nên gọi là Đẳng Trì]. [Trong các bản dịch theo] lối cũ, [Tam ma địa] bị phiên âm sai lệch thành Tam muội. Định có thể dấy lên Giới, được gọi là Khả Ái Nhạo Đẳng Trì (chánh định đáng yêu thích), vì do trì giới mà mọi người thích thấy, hoặc là nói theo vô lậu Đạo Cộng Giới. Định có thể dấy lên Nhẫn, [cho nên] là Nan Động Đẳng Trì (chánh định khó lay động). Định phát khởi tinh tấn, gọi là Bất Thoái Đẳng Trì. Do Định có thể làm cái nhân thù thắng cho công đức, gọi là Bảo Hoa Đẳng Trì. Định có thể phát khởi trí, gọi là Viên Quang Diễm Đẳng Trì. Định có thể phát sanh phương tiện thiện xảo, gọi là Nhất Thiết Nguyện Như Ý Thành Tựu (hết thảy các nguyện thành tựu như ý). Định có thể phát khởi trí, có thể tùy ý chứng diệu lý vô tướng, gọi là Hiện Tiền Chứng. Định phát khởi bốn món biện tài, gọi là Trí Tạng. Định phát khởi thần thông sự nghiệp rộng lớn, gọi là Dũng Tấn.

(Kinh) Thiện nam tử! Thị danh Bồ Tát Ma Ha Tát thập chủng phát tâm.

(經)善男子！是名菩薩摩訶薩十種發心。

(Kinh: Thiện nam tử! Đó gọi là mười thứ phát tâm của Bồ Tát Ma Ha Tát).

Tán rằng: Tổng kết.

5.6.4.2.2.4. Được hộ trì

5.6.4.2.2.4.1. Tuyên thuyết thần chú hộ trì mỗi địa

(Kinh) “Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát ư thử Sơ Địa, đắc đà la ni, danh Y Công Đức Lực”. Nhĩ thời, Thế Tôn tức thuyết chú viết: “Đát điệt tha, bô luật nhĩ, mạn nô lạt thế, độc hổ, độc hổ, độc hổ, da bạt tô lợi du. A bà bà tát để da, bạt chiên đạt ra, điều đát để, đa bạt đạt lạc xoa mạn, đạn đồ bát rị ha ram, củ rô, sa ha. Thiện nam tử! Thử Đà la ni thị quá nhất Hằng hà sa số chư Phật sở thuyết, vị hộ Sơ Địa Bồ Tát cố. Nhược hữu tụng trì thử Đà la ni chú giả, đắc thoát nhất thiết bố úy, sở vị hổ, lang, sư tử, ác thú chi loại, nhất thiết ác quỷ, nhân, phi nhân đẳng, oán tặc, tai hoạnh, cập chư khổ não, giải thoát ngũ chướng, bất vong niệm Sơ Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát ư Đệ Nhị Địa, đắc Đà la ni danh Thiện An Lạc Trụ: ‘Đát điệt tha, ốt thuyên lý, chất lý, chất lý, ốt thuyên la, thuyên la nẫm, thiện đổ, thiện đổ, ốt thuyên lý, hổ rô, hổ rô, sa ha’. Thiện nam tử! Thử Đà la ni thị quá nhị Hằng hà sa số chư Phật sở thuyết, vị hộ Nhị Địa Bồ Tát cố. Nhược hữu tụng trì thử Đà la ni chú giả, thoát chư bố úy, ác thú, ác quỷ, nhân, phi nhân đẳng, oán tặc, tai hoạnh, cập chư khổ não, giải thoát ngũ chướng, bất vong niệm Nhị Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát ư Đệ Tam Địa, đắc Đà la ni danh Nan Thắng Lực: ‘Đát điệt tha, đạn trạch chỉ, ban trạch chỉ, yết lạt trí, cao lạt trí, kê do rị đạn trí lý, sa ha’. Thiện nam tử! Thử Đà la ni thị quá tam Hằng hà sa số chư Phật sở thuyết, vị hộ Tam Địa Bồ Tát cố. Nhược hữu tụng trì thử Đà la ni chú giả, thoát chư bố úy, ác thú, ác quỷ, nhân, phi nhân đẳng, oán tặc, tai hoạnh, cập chư khổ não, giải thoát ngũ chướng, bất vong niệm Tam Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát ư Đệ Tứ Địa, đắc Đà la ni danh Đại Lợi Ích: ‘Đát điệt tha, thất rị, thất rị, đà mi nhĩ, đà mi nhĩ, đà rị, đà rị nhĩ, thất lợi, thất rị nhĩ, tỳ xá la, ba thỉ, ba thỉ na, phấn đà mi đế, sa ha’. Thiện nam tử! Thử Đà la ni thị quá tứ Hằng hà sa số chư Phật sở thuyết, vị hộ Tứ Địa Bồ Tát cố. Nhược hữu tụng trì thử Đà la ni chú giả, thoát chư bố úy, ác thú, ác quỷ, nhân, phi nhân đẳng, oán tặc, tai hoạnh, cập chư khổ não, giải thoát ngũ chướng, bất vong niệm Tứ Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát ư Đệ Ngũ Địa, đắc Đà la ni danh Chủng Chủng Công Đức Trang Nghiêm: ‘Đát điệt tha, ha rị, ha rị nhĩ, giá rị, giá rị nhĩ, yết lạt ma, nhĩ tăng yết lạt ma. Nhĩ tam bà sơn nhĩ, chiêm bạt nhĩ, tất đam bà nhĩ, mô hán nhĩ. Toái diêm bộ bệ, sa ha’. Thiện nam tử! Thử Đà la ni thị quá ngũ Hằng sa số chư Phật sở thuyết, vị hộ Ngũ Địa Bồ Tát Ma Ha Tát cố. Nhược hữu tụng trì thử Đà la ni chú giả, thoát chư bố úy, ác thú, ác quỷ, nhân, phi nhân đẳng, oán tặc, tai hoạnh, cập chư khổ não, giải thoát ngũ chướng, bất vong niệm Ngũ Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát ư Đệ Lục Địa, đắc Đà la ni danh Viên Mãn Trí: ‘Đát điệt tha, tỳ tỷ rị, tỳ tỷ rị, ma rị nhĩ, ca lý, ca lý, tỳ độ hán để, rô rô rô rô, chủ rô, chủ rô, đỗ rô bà, đỗ rô bà, xả xả thiết giả bà rị sái, sa tất để, tát bà tát đỏa nẫm, tất điện đổ, mạn đát ra bát đà nhĩ, sa ha’. Thiện nam tử! Thử Đà la ni thị quá lục Hằng hà sa số chư Phật sở thuyết, vị hộ Lục Địa Bồ Tát Ma Ha Tát cố. Nhược hữu tụng trì thử Đà la ni chú giả, thoát chư bố úy, ác thú, ác quỷ, nhân, phi nhân đẳng, oán tặc, tai hoạnh, cập chư khổ não, giải thoát ngũ chướng, bất vong niệm Lục Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát ư Đệ Thất Địa, đắc Đà la ni danh Pháp Thắng Hạnh: ‘Đát điệt tha, chước ha, chước ha rô, chước ha, chước ha, chước ha rô, bệ lục chỉ, bệ lục chỉ, a mật lật đa hô hán nhĩ, bột lý sơn nhĩ, bệ rô sắc chỉ bà rô phạt để, bệ đề hế chỉ, tần đà bệ rị nhĩ, a mật rị để chỉ, bạc hổ chủ dũ, bạc hổ chủ dũ, sa ha’. Thiện nam tử! Thử Đà la ni thị quá thất Hằng hà sa số chư Phật sở thuyết, vị hộ Thất Địa Bồ Tát cố. Nhược hữu tụng trì thử Đà la ni chú giả, thoát chư bố úy, ác thú, ác quỷ, nhân, phi nhân đẳng, oán tặc, tai hoạnh, cập chư khổ não, giải thoát ngũ chướng, bất vong niệm Thất Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát ư Đệ Bát Địa, đắc Đà la ni danh Vô Tận Tạng: ‘Đát điệt tha, thất rị, thất rị, thất rị nhĩ, mật để, mật để, yết rị, yết rị, hê rô, hê rô, chủ rô, chủ rô, bạn đà mi, sa ha’. Thiện nam tử! Thử Đà la ni thị quá bát Hằng hà sa số chư Phật sở thuyết, vị hộ Bát Địa Bồ Tát cố. Nhược hữu tụng trì thử Đà la ni chú giả, thoát chư bố úy, ác thú, ác quỷ, nhân, phi nhân đẳng, oán tặc, tai hoạnh, cập chư khổ não, giải thoát ngũ chướng, bất vong niệm Bát Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát ư Đệ Cửu Địa, đắc Đà la ni danh Vô Lượng Môn: ‘Đát điệt tha, ha rị, chiên trà rị chỉ, câu lam bà lạt thể, đổ lạt tử, bạt trá, bạt trá tử, thất rị, thất rị, ca thất rị ca, tất thất rị sa tất để, tát bà tát đỏa nẫm, sa ha’. Thiện nam tử! Thử Đà la ni thị quá cửu Hằng hà sa số chư Phật sở thuyết, vị hộ Cửu Địa Bồ Tát cố. Nhược hữu tụng trì thử Đà la ni chú giả, thoát chư bố úy, ác thú, ác quỷ, nhân, phi nhân đẳng, oán tặc, tai hoạnh, cập chư khổ não, giải thoát ngũ chướng, bất vong niệm Cửu Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát ư Đệ Thập Địa, đắc Đà la ni danh Phá Kim Cang Sơn: ‘Đát điệt tha, tất đề, tô tất đề, mô chiết nhĩ, mộc sát nhĩ, tỳ mộc để am mạt lệ, tỳ mạt lệ, niết mạt lệ, mang yết lệ, hế lan nhã, yết bệ, hạt lạt đát na yết bệ, tam mạn đa bạt điệt lệ, tát bà át tha sa đạn nhĩ, ma nại tư, mạc ha ma nại tư, át bộ để, át trất bộ để, a lạt thệ, tỳ lạt thệ, át chủ để, am mật lật để, a lạt thệ, tỳ lạt thệ, bạt ram mế, bạt ra điềm, ma sa, lệ bô lạt nhĩ, bô lạt na, mạn nô lạt thế, sa ha’. Thiện nam tử! Thử Đà la ni quán đảnh cát tường cú, thị quá thập Hằng hà sa số chư Phật sở thuyết, vị hộ Thập Địa Bồ Tát cố. Nhược hữu tụng trì thử Đà la ni chú giả, thoát chư bố úy, ác thú, ác quỷ, nhân, phi nhân đẳng, oán tặc, tai hoạnh, nhất thiết độc hại giai tất trừ diệt, giải thoát ngũ chướng, bất vong niệm Thập Địa”.

(經)善男子！菩薩摩訶薩於此初地得陀羅尼名依功德力。爾時世尊即說呪曰：怛姪他。晡𠷈儞曼奴喇剃。獨虎獨虎獨虎。耶跋蘇利瑜阿婆婆薩底耶跋旃達囉。調怛底。多跋達洛叉漫。憚荼鉢唎訶㘕矩嚕莎訶。善男子！此陀羅尼是過一恒河沙數諸佛所說，為護初地菩薩故。若有誦持此陀羅尼呪者，得脫一切怖畏，所謂虎狼師子惡獸之類、一切惡鬼人非人等怨賊災橫及諸苦惱，解脫五障，不忘念初地。善男子！菩薩摩訶薩於第二地得陀羅尼名善安樂住。怛姪他。嗢篅里質里質里。嗢篅羅篅羅喃繕覩繕覩。嗢篅里虎嚕虎嚕。莎訶。善男子！此陀羅尼是過二恒河沙數諸佛所說，為護二地菩薩故。若有誦持此陀羅尼呪者，脫諸怖畏惡獸惡鬼人非人等怨賊災橫及諸苦惱，解脫五障，不忘念二地。善男子！菩薩摩訶薩於第三地得陀羅尼名難勝力。怛姪他。憚宅枳般宅枳。羯喇㨖。高喇㨖。雞由哩。憚㨖里。莎訶。善男子！此陀羅尼是過三恒河沙數諸佛所說，為護三地菩薩故。若有誦持此陀羅尼呪者，脫諸怖畏惡獸惡鬼人非人等怨賊災橫及諸苦惱，解脫五障，不忘念三地。善男子！菩薩摩訶薩於第四地得陀羅尼名大利益。怛姪他。室唎室唎。陀弭儞陀弭儞。陀哩陀哩儞。室利室唎儞。毘舍羅波始波始娜。𠰢陀弭帝。莎訶。善男子！此陀羅尼是過四恒河沙數諸佛所說，為護四地菩薩故。若有誦持此陀羅尼呪者，脫諸怖畏惡獸惡鬼人非人等怨賊災橫及諸苦惱，解脫五障，不忘念四地。善男子！菩薩摩訶薩於第五地得陀羅尼名種種功德莊嚴。怛姪他。訶哩訶哩儞。遮哩遮哩儞羯喇摩。儞僧羯喇摩。儞三婆山儞瞻跋儞悉耽婆儞謨漢儞。碎閻步陛莎訶。善男子！此陀羅尼是過五恒沙數諸佛所說，為護五地菩薩摩訶薩故。若有誦持此陀羅尼呪者，脫諸怖畏惡獸惡鬼人非人等怨賊災橫及諸苦惱，解脫五障，不忘念五地。善男子！菩薩摩訶薩於第六地得陀羅尼名圓滿智。怛姪他。毘徙哩毘徙哩。摩哩儞迦里迦里。毘度漢底。嚕嚕嚕嚕。主嚕主嚕。杜嚕婆杜嚕婆。捨捨設者婆哩灑。莎悉底薩婆薩埵喃。悉甸覩。曼怛囉鉢陀儞莎訶。善男子！此陀羅尼是過六恒河沙數諸佛所說，為護六地菩薩摩訶薩故。若有誦持此陀羅尼呪者，脫諸怖畏惡獸惡鬼人非人等怨賊災橫及諸苦惱，解脫五障，不忘念六地。善男子！菩薩摩訶薩於第七地得陀羅尼名法勝行。怛姪他。勺訶。勺訶嚕。勺訶勺訶勺訶嚕。鞞陸枳鞞陸枳。阿蜜栗多唬漢儞。勃里山儞。鞞嚕。枳婆嚕伐底。鞞提呬枳。頻陀鞞哩儞。阿蜜哩底枳。薄虎主愈。薄虎主愈莎訶。善男子！此陀羅尼是過七恒河沙數諸佛所說，為護七地菩薩故。若有誦持此陀羅尼呪者，脫諸怖畏惡獸惡鬼人非人等怨賊災橫及諸苦惱，解脫五障，不忘念七地。善男子！菩薩摩訶薩於第八地得陀羅尼名無盡藏。怛姪他。室唎室唎室唎儞。蜜底蜜底羯哩羯哩。醯嚕醯嚕。主嚕主嚕。畔陀弭莎訶。善男子！此陀羅尼是過八恒河沙數諸佛所說，為護八地菩薩故。若有誦持此陀羅尼呪者，脫諸怖畏惡獸惡鬼人非人等怨賊災橫及諸苦惱，解脫五障，不忘念八地。善男子！菩薩摩訶薩於第九地得陀羅尼名無量門。怛姪他。訶哩旃茶哩枳。俱藍婆喇體。覩剌死。拔吒拔吒死。室唎室唎。迦室哩迦。必室唎莎悉底。薩婆薩埵喃莎訶。善男子！此陀羅尼是過九恒河沙數諸佛所說，為護九地菩薩故。若有誦持此陀羅尼呪者，脫諸怖畏惡獸惡鬼人非人等怨賊災橫及諸苦惱，解脫五障，不忘念九地。善男子！菩薩摩訶薩於第十地得陀羅尼名破金剛山。怛姪他。悉提蘇悉提。謨折儞木察儞。毘木底菴末麗。毘末麗涅末麗。忙揭麗。呬㘓若。揭鞞。曷喇怛娜揭鞞。三曼多跋姪囇。薩婆頞他娑憚儞。摩捺斯。莫訶摩捺斯。頞步底。頞窒步底。阿喇誓毘喇誓。頞主底菴蜜栗底。阿喇誓。毘喇誓。跋㘕謎。跋囉甜。麼莎囇晡喇儞晡喇娜。曼奴喇剃莎訶。善男子！此陀羅尼灌頂吉祥句，是過十恒河沙數諸佛所說，為護十地菩薩故。若有誦持此陀羅尼呪者，脫諸怖畏惡獸惡鬼人非人等怨賊災橫一切毒害皆悉除滅，解脫五障，不忘念十地。

(Kinh: “Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát trong Sơ Địa này, đạt được Đà la ni, tên là Y Công Đức Lực”. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn liền nói chú rằng: “Đát điệt tha, bô luật nhĩ, mạn nô lạt thế, độc hổ, độc hổ, độc hổ, da bạt tô lợi du, a bà bà tát để da, bạt chiên đạt ra, điều đát để, đa bạt đạt lạc xoa mạn, đạn đồ bát rị ha ram, củ rô, sa ha. Thiện nam tử! Đà la ni này do hơn một Hằng hà sa số chư Phật nói ra để thủ hộ Sơ Địa Bồ Tát. Nếu có người trì tụng chú Đà la ni này, sẽ được thoát khỏi hết thảy sợ hãi, tức là các loài cọp, sói, sư tử, ác thú. Hết thảy ác quỷ, người, phi nhân v.v… oán tặc, tai ương bất ngờ, và các khổ não, giải thoát ngũ chướng, chẳng quên nghĩ tới Sơ Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát nơi Đệ Nhị Địa, đạt được Đà la ni, tên là Thiện An Lạc Trụ: ‘Đát điệt tha, ốt thuyên lý, chất lý, chất lý, ốt thuyên la, thuyên la nẫm, thiện đổ, thiện đổ, ốt thuyên lý, hổ rô, hổ rô, sa ha’. Thiện nam tử! Đà la ni này do hơn hai Hằng hà sa số chư Phật nói ra để thủ hộ Nhị Địa Bồ Tát. Nếu có người trì tụng chú Đà la ni này, thoát khỏi các sợ hãi, ác thú, ác quỷ, người, phi nhân v.v..., oán tặc, tai ương bất ngờ, và các khổ não, giải thoát ngũ chướng, chẳng quên nghĩ tới Nhị Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát nơi Đệ Tam Địa, đạt được Đà la ni, tên là Nan Thắng Lực: ‘Đát điệt tha, đạn trạch chỉ, ban trạch chỉ, yết lạt trí, cao lạt trí, kê do rị đạn trí lý, sa ha’. Thiện nam tử! Đà la ni này do hơn ba Hằng hà sa số chư Phật nói ra để thủ hộ Tam Địa Bồ Tát. Nếu có người trì tụng chú Đà la ni này, thoát khỏi các sợ hãi, ác thú, ác quỷ, người, phi nhân v.v..., oán tặc, tai ương bất ngờ, và các khổ não, giải thoát ngũ chướng, chẳng quên nghĩ tới Tam Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát nơi Đệ Tứ Địa, đạt được Đà la ni, tên là Đại Lợi Ích: ‘Đát điệt tha, thất rị, thất rị, đà mi nhĩ, đà mi nhĩ, đà rị, đà rị nhĩ, thất lợi, thất rị nhĩ, tỳ xá la, ba thỉ, ba thỉ na, phấn đà mi đế, sa ha’. Thiện nam tử! Đà la ni này do hơn bốn Hằng hà sa số chư Phật nói ra để thủ hộ Tứ Địa Bồ Tát. Nếu có người trì tụng chú Đà la ni này, thoát khỏi các sợ hãi, ác thú, ác quỷ, người, phi nhân v.v..., oán tặc, tai ương bất ngờ, và các khổ não, giải thoát ngũ chướng, chẳng quên nghĩ tới Tứ Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát nơi Đệ Ngũ Địa, đạt được Đà la ni, tên là Chủng Chủng Công Đức Trang Nghiêm: “Đát điệt tha, ha rị, ha rị nhĩ, giá rị, giá rị nhĩ, yết lạt ma, nhĩ tăng yết lạt ma. Nhĩ tam bà sơn nhĩ, chiêm bạt nhĩ, tất đam bà nhĩ, mô hán nhĩ. Toái diêm bộ bệ, sa ha’. Thiện nam tử! Đà la ni này do hơn năm Hằng hà sa số chư Phật nói ra để thủ hộ Ngũ Địa Bồ Tát Ma Ha Tát. Nếu có người trì tụng chú Đà la ni này, thoát khỏi các sợ hãi, ác thú, ác quỷ, người, phi nhân v.v..., oán tặc, tai ương bất ngờ, và các khổ não, giải thoát ngũ chướng, chẳng quên nghĩ tới Ngũ Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát nơi Đệ Lục Địa, đạt được Đà la ni, tên là Viên Mãn Trí: ‘Đát điệt tha, tỳ tỷ rị, tỳ tỷ rị, ma rị nhĩ, ca lý, ca lý, tỳ độ hán để, rô rô rô rô, chủ rô, chủ rô, đỗ rô bà, đỗ rô bà, xả xả thiết giả bà rị sái, sa tất để, tát bà tát đóa nẫm, tất điện đổ, mạn đát ra bát đà nhĩ, sa ha’. Thiện nam tử! Đà la ni này do hơn sáu Hằng hà sa số chư Phật nói ra để thủ hộ Lục Địa Bồ Tát Ma Ha Tát. Nếu có người trì tụng chú Đà la ni này, thoát khỏi các sợ hãi, ác thú, ác quỷ người, phi nhân v.v..., oán tặc, tai ương bất ngờ, và các khổ não, giải thoát ngũ chướng, chẳng quên nghĩ tới Lục Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát nơi Đệ Thất Địa, đạt được Đà la ni, tên là Pháp Thắng Hạnh: ‘Đát điệt tha, chước ha, chước ha rô, chước ha, chước ha, chước ha rô, bệ lục chỉ, bệ lục chỉ, a mật lật đa hô hán nhĩ, bột lý sơn nhĩ, bệ rô sắc chỉ bà rô phạt để, bệ đề hế chỉ, tần đà bệ rị nhĩ, a mật rị để chỉ, bạc hổ chủ dũ, bạc hổ chủ dũ, sa ha’. Thiện nam tử! Đà la ni này do hơn bảy Hằng hà sa số chư Phật nói ra để thủ hộ Thất Địa Bồ Tát. Nếu có người trì tụng chú Đà la ni này, thoát chư sợ hãi, ác thú, ác quỷ, người, phi nhân v.v..., oán tặc, tai ương bất ngờ, và các khổ não, giải thoát ngũ chướng, chẳng quên nghĩ tới Thất Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát nơi Đệ Bát Địa, đạt được Đà la ni, tên là Vô Tận Tạng: ‘Đát điệt tha, thất rị, thất rị, thất rị nhĩ, mật để, mật để, yết rị, yết rị, hê rô, hê rô, chủ rô, chủ rô, bạn đà mi, sa ha’. Thiện nam tử! Đà la ni này do hơn tám Hằng hà sa số chư Phật nói ra để thủ hộ Bát Địa Bồ Tát. Nếu có người trì tụng chú Đà la ni này, thoát khỏi các sợ hãi, ác thú, ác quỷ, người, phi nhân v.v..., oán tặc, tai ương bất ngờ, và các khổ não, giải thoát ngũ chướng, chẳng quên nghĩ tới Bát Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát nơi Đệ Cửu Địa, đạt được Đà la ni, tên là Vô Lượng Môn: ‘Đát điệt tha, ha rị, chiên trà rị chỉ, câu lam bà lạt thể, đổ lạt tử, bạt trá, bạt trá tử, thất rị, thất rị, ca thất rị ca, tất thất rị sa tất để, tát bà tát đỏa nẫm, sa ha’. Thiện nam tử! Đà la ni này do hơn chín Hằng hà sa số chư Phật nói ra để thủ hộ Cửu Địa Bồ Tát. Nếu có người trì tụng chú Đà la ni này, thoát khỏi các sợ hãi, ác thú, ác quỷ, người, phi nhân v.v..., oán tặc, tai ương bất ngờ, và các khổ não, giải thoát ngũ chướng, chẳng quên nghĩ tới Cửu Địa. Thiện nam tử! Bồ Tát Ma Ha Tát nơi Đệ Thập Địa, đạt được Đà la ni, tên là Phá Kim Cang Sơn: ‘Đát điệt tha, tất đề, tô tất đề, mô chiết nhĩ, mộc sát nhĩ, tỳ mộc để am mạt lệ, tỳ mạt lệ, niết mạt lệ, mang yết lệ, hế lan nhã, yết bệ, hạt lạt đát na yết bệ, tam mạn đa bạt điệt lệ, tát bà át tha sa đạn nhĩ, ma nại tư, mạc ha ma nại tư, át bộ để, át trất bộ để, a lạt thệ, tỳ lạt thệ, át chủ để am mật lật để, a lạt thệ, tỳ lạt thệ, bạt ram mế, bạt ra điềm, ma sa, lệ bô lạt nhĩ, bô lạt na, mạn nô lạt thế, sa ha’. Thiện nam tử! Câu quán đảnh cát tường Đà la ni này do hơn mười Hằng hà sa số chư Phật nói ra để thủ hộ Thập Địa Bồ Tát. Nếu có người trì tụng chú Đà la ni này, thoát khỏi các sợ hãi, ác thú, ác quỷ, người, phi nhân v.v..., oán tặc, tai hoạnh, hết thảy độc hại thảy đều trừ diệt, giải thoát ngũ chướng, chẳng quên nghĩ tới Thập Địa”).

Tán rằng: Trong phần thứ nhất là giải đáp, có bốn đoạn, đoạn này chính là đoạn thứ tư, tức “được hộ trì”, gồm hai phần: Trước là được hộ trì, sau là lãnh nhận, tán thán. Đoạn này thuộc ý thứ nhất. Do mười địa bất đồng, cho nên [phần chánh kinh] có mười tiểu đoạn. Trong mỗi đoạn, đều chia thành bốn phần:

- Một, nêu danh xưng của địa vị có thể hộ trì.

- Hai, tuyên thuyết thần chú.

- Ba, tán thán pháp thù thắng do nhiều đức Phật nói ra.

- Bốn, nói về lợi ích hộ trì.

Trong bốn thứ Tổng Trì, đây là Chú Tổng Trì. Do hành Thí mà đạt được thì gọi là Công Đức. Các danh xưng [của các bài thần chú khác trong phần này] cứ chuẩn theo hạnh, phỏng theo lệ này mà suy ra. Trong phần tán thán thần chú thù thắng, có hai ý: Trước là tán thán, sau là thủ hộ mỗi địa. Phần lợi ích hộ trì có hai ý: Một là không có các nạn, hai là bất thoái. “Nhược hữu tụng trì thử” (Nếu có người tụng trì [chú Đà la ni] này) trở đi, ý nói không có năm nạn, trước là nêu ra, kế đó là liệt kê [các nạn], sau đó là kết lại. Năm nạn thì một là ác thú, hai là ác quỷ, ba là oán tặc, bốn là tai ương bất ngờ như lửa, nước v.v… Năm là hai mươi mốt nỗi khổ v.v… Đoạn kết lại kinh văn dễ thấy. “Bất vong” (Chẳng quên) chính là lợi ích thứ hai, tức có thể khiến cho [hành nhân] bất thoái, chín điều kia cứ chuẩn theo đó mà biết.

Môn Tổng Trì thứ hai có tên là Thiện An Lạc Trụ, do trì giới mà đạt được, nên gọi là Thiện An Lạc Trụ. Do hành Nhẫn mà đạt được, thì có tên là Nan Thắng Lực. Do hành Tinh Tấn thành tựu mà đạt được, thì gọi là Đại Lợi Ích. Do tu Định lực, dẫn khởi các công đức mà đạt được, thì gọi Chủng Chủng Công Đức Trang Nghiêm (các thứ công đức trang nghiêm). Do hành Trí mà đạt được, thì gọi là Viên Mãn Trí. Do tạo phương tiện thiện xảo mà đạt được, nên gọi là Pháp Thắng Hạnh. Do hành mười vô tận nguyện mà đạt được, nên gọi là Vô Tận Tạng. Do nương theo Tứ Biện Tài để lợi sanh rộng lớn mà đạt được, nên tên là Vô Lượng Môn. Do trí có thể phá chướng ngại [kiên cố] như kim cang mà đạt được Tổng Trì, nên gọi là Phá Kim Cang Sơn. Chín món kia theo thứ tự phối ứng để giải thích vì sao đạt được Tổng Trì có tên như thế. Những phần kinh văn khác cũng giống như thế, cho nên chẳng cần chia thành khoa để giải thích.

5.6.4.2.2.4.2. Sư Tử Vô Ngại Quang Diễm Bồ Tát lãnh ngộ, tán thán

(Kinh) Nhĩ thời, Sư Tử Tướng Vô Ngại Quang Diễm Bồ Tát văn Phật thuyết thử bất khả tư nghị Đà la ni dĩ, tức tùng tòa khởi, thiên đản hữu kiên, hữu tất trước địa, hiệp chưởng, cung kính đảnh lễ Phật túc.

(經)爾時，師子相無礙光燄菩薩聞佛說此不可思議陀羅尼已，即從座起，偏袒右肩右膝著地，合掌恭敬頂禮佛足。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Sư Tử Tướng Vô Ngại Quang Diễm Bồ Tát nghe đức Phật nói các Đà la ni chẳng thể nghĩ bàn ấy xong, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trật vai áo phải, gối phải đặt sát đất, chắp tay, cung kính đảnh lễ dưới chân đức Phật).

Tán rằng: Đây là phần thứ hai, tức “lãnh ngộ và tán thán” trong phần nói về [hành nhân thuộc các địa] được hộ trì. Kinh văn chia thành ba ý:

- Một, lãnh ngộ pháp được nói.

- Hai, đảnh lễ kiền thành, cung kính, tức là nghi thức hoan hỷ tán thán.

- Ba, thưa trình lời tán thán.

Đoạn này là phần kinh văn thuộc hai ý đầu, biểu thị “có thể tu hành”, cho nên từ chỗ ngồi đứng dậy. Nhằm tạo dấu hiệu cát tường, nên trật vai áo phải. Do biểu thị có thể chứng địa vị, nên gối phải đặt sát đất. Trí ngầm hợp với pháp đã nói, cho nên chắp tay. Đã nghe diệu pháp, biết bậc thuyết pháp thù thắng. Vì thế, càng thêm cung kính. Biểu thị sự tôn kính tột bậc, nên đảnh lễ dưới chân đức Phật.

(Kinh) Dĩ tụng tán Phật: - Kính lễ vô thí dụ, thậm thâm vô tướng pháp.

(經)以頌讚佛：敬禮無譬喻，甚深無相法。

(Kinh: Dùng kệ tụng tán thán đức Phật: - Kính lễ không thí dụ, pháp vô tướng rất sâu).

Tán rằng: Sau đó, đích thân thốt lời tán thán. Có tất cả mười bài tụng, chia thành hai phần: Nửa bài tụng đầu tán thán pháp được nghe, chín bài tụng rưỡi còn lại tán thán Phật. Đây là phần thứ nhất. Pháp là thầy của Phật; vì thế, tán thán pháp trước hết. Phật có thể khởi đầu thuyết pháp, là vị chủ của giáo pháp. Do đó, tiếp theo đó là tán Phật. Khởi tâm ân cần thanh tịnh, sách tấn nghiệp thù thắng, kiền thành lễ bái, gọi là “kính lễ”. Trong tiếng Phạn, danh từ thuộc giống đực là Bạn Đàm (Vandanā), danh từ thuộc giống cái là Bạn Để (Vandanī), [cả hai danh từ ấy] bị phiên âm sai thành Hòa Nam [trong các bản dịch cổ]. Pháp thể thù thắng chẳng thí dụ nào sánh ví được, nên nói là “vô thí dụ”. Chỉ có Phật thấu hiểu rốt ráo, nên gọi là “thậm thâm” (rất sâu). Như Pháp Hoa Kinh Luận nói có năm thứ thậm thâm:

- Một, nghĩa thậm thâm, tức là nghĩa dụng của Chân Như.

- Hai, thể thậm thâm, tức tự tánh của Như.

- Ba, nội chứng thậm thâm, chỉ có trí vô phân biệt mới có thể khế chứng.

- Bốn, y chỉ thậm thâm, do là chỗ nương tựa của các đức nhiều như cát sông Hằng.

- Năm, vô thượng thậm thâm, tức vô dư, vô trụ.

“Vô tướng” là chẳng có hai tướng như Không, Hữu v.v… Hoặc chẳng có mười tướng như sanh, diệt v.v…

(Kinh) Chúng sanh thất chánh tri, duy Phật năng tế độ.

(經)眾生失正知，唯佛能濟度。

(Kinh: Chúng sanh mất chánh tri, riêng Phật tế độ được).

Tán rằng: Kế đó, tán thán Phật. Nửa bài tụng đầu tiên là Tổng, chín bài sau là Biệt. Đây là Tổng. Trong ba đức của Phật, Ân Đức lợi sanh thù thắng, cho nên riêng nêu ra, hòng [người nghe sẽ] liên tưởng đến Trí Đức và Đoạn Đức. “Chánh tri” tức là chánh trí. Phàm là kẻ chẳng có chánh trí, sẽ rộng tạo tà nghiệp, chìm đắm, lăn lóc trong sanh tử. Phật trọn đủ hai trí, chỉ riêng Ngài có thể cứu vớt. Tuy các vị Bồ Tát cũng có thể độ sanh, nhưng do nương vào Phật, bèn quy công về đức Phật.

(Kinh) Như Lai minh huệ nhãn, bất kiến nhất pháp tướng, phục dĩ chánh pháp nhãn, phổ chiếu bất tư nghị, bất sanh ư nhất pháp, diệc bất diệt nhất pháp.

(經)如來明慧眼，不見一法相，復以正法眼，普照不思議，不生於一法，亦不滅一法。

(Kinh: Như Lai mắt huệ sáng, chẳng thấy một pháp tướng, lại dùng mắt chánh pháp, chiếu khắp chẳng nghĩ bàn, chẳng sanh khởi một pháp, cũng chẳng diệt một pháp).

Tán rằng: Kế đó, riêng tán thán Phật. Hai bài tụng đầu tán thán Trí Đức của Báo Thân. Hai bài tụng kế đó tán thán Đoạn Đức của Pháp Thân, năm bài tụng kia tán thán Ân Đức của Hóa Thân. Trong bài tụng đầu, trước hết là tán thán nhân đức, sau đó tán thán quả đức. Trong phần [tán thán] cái nhân, nửa bài tụng đầu tán thán huệ nhãn. Bài tụng kế đó tán thán pháp nhãn. Huệ nhãn chiếu Không Đệ Nhất Nghĩa Đế. Chưởng Trân Luận dẫn kinh rằng: “Mạn Thù Thất Lợi! Huệ nhãn vô sở quán, bất quán hữu vi, vô vi. Sở dĩ giả hà? Phi huệ nhãn cảnh cố. Pháp nhãn chiếu Hữu, biến ư Chân Tục, phi bất kiến Chân Như, nhi năng liễu chư pháp vô trước” (Mạn Thù Thất Lợi! Huệ nhãn chẳng có gì để quán, chẳng quán hữu vi hay vô vi. Vì lẽ nào vậy? Do đấy chẳng phải là cảnh của huệ nhãn. Pháp nhãn chiếu Hữu, trọn khắp Chân và Tục, chẳng phải là không thấy Chân Như, nhưng có thể hiểu rõ các pháp, không chấp trước). Bát Nhã Luận cũng giải thích theo ý nghĩa như thế. Vì thế, trước hết là tán thán huệ nhãn.

Do chẳng phân biệt, chẳng thấy một pháp tướng, chẳng phải là không có các pháp! Duyên theo giáo pháp và các căn tánh, nên gọi là “pháp nhãn”. Không gì chẳng hiểu rõ thì gọi là “phổ chiếu” (chiếu trọn khắp). Kẻ khác chẳng lường được, gọi là “bất tư nghị”. Xứng cảnh mà biết, chẳng thấy hư vọng, sanh khởi tăng thêm một pháp nào, cũng chẳng hư vọng thấy giảm bớt một pháp nào. Ở trong ấy mà biết Y Tha sanh diệt, Biến Kế và Chân Như đều chẳng sanh diệt. Nay chẳng thấy hai thứ sau (Biến Kế và Chân Như) sanh diệt, chẳng phải là tánh Y Tha không sanh diệt.

(Kinh) Do tư bình đẳng kiến, đắc chí Vô Thượng Xứ.

(經)由斯平等見，得至無上處。

(Kinh: Do trông thấy bình đẳng, đạt tới chốn vô thượng).

Tán rằng: Nói về cái quả. “Do” có nghĩa là “nhân do” (bởi vì). Do tu viên mãn hai loại mắt, cho nên có thể thấy bình đẳng. “Đắc” là vô gián đạo. “Chí” là giải thoát đạo. Hoặc trở ngược lên trên, thì “đắc” nghĩa là chứng, do tâm đoạn Hoặc, chứng Diệt. Vô Thượng Xứ tức là đại Bồ Đề. Không nói tới nhục nhãn và thiên nhãn vì chúng là pháp vô ký, do chúng chỉ là nghiệp quả và định quả nên chẳng nói. Nơi thân Phật thì gọi là “Phật nhãn”. Nay ở đây tán thán cái nhân, nên lược đi, chẳng nhắc tới Phật nhãn.

(Kinh) Bất hoại ư sanh tử, diệc bất trụ Niết Bàn, bất trước ư nhị biên, thị cố chứng Viên Tịch.

(經)不壞於生死，亦不住涅槃，不著於二邊，是故證圓寂。

(Kinh: Bất hoại trong sanh tử, cũng chẳng trụ Niết Bàn, chẳng chấp vào hai bên. Vì thế, chứng Viên Tịch).

Tán rằng: Hai hàng kế đó tán thán Đoạn Đức. Hàng thứ nhất nói về Vô Trụ Niết Bàn, hàng sau tán thán Vô Dư, cũng là Đại Niết Bàn, chính là Pháp Thân. “Hoại” là đoạn. Chẳng giống như Nhị Thừa thuộc vào bên Diệt “vĩnh viễn đoạn sanh tử”, cũng chẳng thích trụ trong Niết Bàn là bên Hữu, tức là Không và Hữu đều chẳng chấp trước. Do lìa cả hai bên ấy, cho nên có thể chứng Vô Trụ Niết Bàn. [Phiên âm là] Niết Bàn thì không đúng âm tiếng Phạn, đúng ra phải nói là Ba Lợi Nễ Phược Nẫm (Parinirvāṇa), phương này dịch là Viên Tịch, danh xưng như đã giải thích trong phần trước. Ở đây bao gồm cả địa vị tu nhân, chưa gọi là Tối Thanh Tịnh.

(Kinh) Ư tịnh, bất tịnh phẩm, Thế Tôn tri nhất vị, do bất phân biệt cố, hoạch đắc tối thanh tịnh.

(經)於淨不淨品，世尊知一味，由不分別故，獲得最清淨。

(Kinh: Tịnh phẩm, bất tịnh phẩm, Thế Tôn biết một vị, do vì chẳng phân biệt, đạt được thanh tịnh nhất).

Tán rằng: Vô Dư Đại Niết Bàn tức là nói về Pháp Thân. Tịnh tánh và bất tịnh tánh, Thể [của chúng] chính là Chân Như, gọi là “nhất vị”. Do trí vô phân biệt chứng nhất vị ấy, chính là cái nhân của Niết Bàn, cho nên có thể đạt được Pháp Thân cực thanh tịnh vô thượng nhất. Vô Dư Viên Tịch gọi là “tối thanh tịnh”. Vượt ngoài địa vị tu nhân, chỉ có Phật đạt được. Vô Trụ bao gồm cả cái nhân, tuy thanh tịnh, nhưng chướng chưa hết sạch, chưa phải là thanh tịnh nhất.

(Kinh) Thế Tôn vô biên thân, bất thuyết ư nhất tự, linh chư đệ tử chúng, pháp vũ giai sung mãn.

(經)世尊無邊身，不說於一字，令諸弟子眾，法雨皆充滿。

(Kinh: Thân Thế Tôn vô biên, chẳng nói một chữ nào, khiến cho các đệ tử, mưa pháp đều sung mãn).

Tán rằng: Kế đó là [tán thán] Ân Đức, chia thành bốn đoạn:

- Hàng thứ nhất nói về đức “hiện thân thuyết pháp”.

- Hàng kế nói về đức “quán chúng sanh, thường tạo lợi ích”.

- Hai hàng nói về đức “ứng theo căn cơ sai biệt”.

- Một hàng cuối, tổng kết: “Chẳng sai biệt”.

Bài tụng này thuộc phần thứ nhất. Tha Thọ Dụng Thân biến hóa thuận theo cơ cảm mà hiện, hình thể vô lượng, nên nói là “vô biên”. Hoặc hiện thân lớn, do khó thể lường được, nên gọi là Vô Biên Thân. Do lìa Biến Kế, chân lý là vô, chẳng riêng nói một chữ nào! Vì thế, nói “bất thuyết ư nhất tự” (chẳng nói một chữ nào). Nhưng do sức nhân duyên biến hiện của thức, khiến cho đại chúng nghe pháp đều được sung mãn, như Mạt Ni châu (Như Ý Châu) thuận theo sự cầu mong mà tuôn ra chất báu, cũng như cái trống trời ứng theo ý niệm mà phát ra tiếng.

(Kinh) Phật quán chúng sanh tướng, nhất thiết chủng giai vô, nhiên ư khổ não giả, thường hưng ư cứu hộ.

(經)佛觀眾生相，一切種皆無，然於苦惱者，常興於救護。

(Kinh: Phật quán tướng chúng sanh, hết thảy loại đều không, đối với kẻ khổ não, thường khởi tâm cứu giúp).

Tán rằng: Đây là đức “quán chúng sanh thường tạo lợi ích”. Bình

đẳng quán chúng sanh, oán, thân, lợi, độn, xấu, tốt, tự, tha, y pháp giới v.v… Do hết thảy các loại tướng đều là không, đại bi chẳng xả, từ ngay nơi Không mà quán Hữu. Vì thế, đối với Khổ v.v… thường cứu giúp, che chở.

(Kinh) Khổ, lạc, thường, vô thường, hữu ngã, vô ngã đẳng, bất nhất, diệc bất dị, bất sanh diệc bất diệt, như thị chúng đa nghĩa, tùy thuyết hữu sai biệt.

(經)苦樂常無常，有我無我等，不一亦不異，不生亦不滅，如是眾多義，隨說有差別。

(Kinh: Khổ, lạc, thường, vô thường, hữu ngã, vô ngã thảy, chẳng một, cũng chẳng khác, chẳng sanh cũng chẳng diệt, có nhiều nghĩa như thế, tùy thuận nói sai biệt).

Tán rằng: Đức “ứng theo căn cơ sai biệt”. Một bài tụng rưỡi đầu tiên [ý nói Phật] ứng theo căn cơ khác biệt. Câu kế tiếp là dùng thí dụ để nêu rõ. Câu cuối cùng là Phật biết. Đoạn này là ý đầu tiên. “Khổ, lạc”, “thường, vô thường”, “ngã, vô ngã”, “một, khác”, “sanh, diệt”, nêu ra năm cặp ấy. Nhiều [cặp nghĩa] như thế, chân lý vẫn là Không, do tùy thuận căn cơ mà nói khác biệt.

(Kinh) Thí như không cốc hưởng, duy Phật năng liễu tri.

(經)譬如空谷響，唯佛能了知。

(Kinh: Ví như hang trống dội, chỉ Phật hay biết rõ).

Tán rằng: Nêu thí dụ để nói “chỉ đức Phật có thể hiểu rõ”. Ví như hang trống vốn chẳng có âm thanh, do dội lại tiếng vang mà phát ra các thứ âm thanh khác biệt. Những người khác đều chẳng thể thấu hiểu, chỉ có Phật là có thể biết rõ.

(Kinh) Pháp giới vô phân biệt, thị cố vô dị thừa, vị độ chúng sanh cố, phân biệt thuyết hữu tam.

(經)法界無分別，是故無異乘，為度眾生故，分別說有三。

(Kinh: Pháp giới chẳng phân biệt, nên chẳng có thừa khác. Vì để độ chúng sanh, phân biệt nói thành ba).

Tán rằng: Tổng kết “chẳng sai khác”. Tuy thoạt đầu là sai biệt, rốt cục là Nhất Thừa; trong chân pháp giới cũng chẳng có tướng sai biệt của ba thừa. Kinh văn dễ hiểu.

5.6.4.3. Đại Phạm tán dương

5.6.4.3.1. Tán thán, khuyên lơn

(Kinh) Nhĩ thời, Đại Tự Tại Phạm thiên vương diệc tùng tòa khởi, thiên đản hữu kiên, hữu tất trước địa, hiệp chưởng, cung kính, đảnh lễ Phật túc.

(經)爾時，大自在梵天王亦從座起，偏袒右肩右膝著地，合掌恭敬頂禮佛足。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Đại Tự Tại Phạm thiên vương cũng từ chỗ ngồi đứng dậy, trật vai áo phải, gối phải đặt sát đất, chắp tay, cung kính, đảnh lễ dưới chân đức Phật).

Tán rằng: Đoạn lớn thứ ba trong phẩm này là Đại Phạm Tán Dương. Trong ấy, có hai phần:

- Trước là Phạm vương tán thán, khuyên nhủ.

- Sau là Như Lai ấn khả, tán thành.

Đây là phần thứ nhất, tức “tán thán”. Trong phần này, lại gồm có ba ý:

- Trước hết là nghi thức tán thán.

- Kế đó là tán thán.

- Sau cùng là khuyến trì (khuyên thính chúng hành trì).

Đoạn này là ý thứ nhất. Đại Tự Tại Phạm vương tức là Đệ Tứ Tĩnh Lự vương (thiên vương của Tứ Thiền Thiên), tức là bậc Bồ Tát thuộc Đệ Thập Địa. Kinh Thập Địa nói: “Hiện báo lợi ích, thọ Phật vị cố. Hậu báo lợi ích, Ma Hê Thủ La trí xứ sanh cố” (Lợi ích nơi hiện báo là nhận lãnh địa vị Phật. Lợi ích nơi hậu báo là sanh nơi Ma Hê Thủ La trí).

(Kinh) Nhi bạch Phật ngôn: - Thế Tôn! Thử Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh hy hữu, nan lượng, sơ trung hậu thiện, văn nghĩa cứu cánh, giai năng thành tựu nhất thiết Phật pháp.

(經)而白佛言：世尊！此金光明最勝王經希有難量，初中後善，文義究竟，皆能成就一切佛法。

(Kinh: Mà bạch cùng đức Phật rằng: - Bạch Thế Tôn! Kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương này hiếm có, khó lường, chặng đầu, chặng giữa, chặng sau đều tốt lành, văn nghĩa rốt ráo, đều có thể thành tựu hết thảy Phật pháp).

Tán rằng: Đây là phần tán thán. Quyển tám mươi ba của Du Già Sư Địa Luận nói mười câu. Ở đây (trong kinh này), trước hết là năm câu nói riêng; sau đó, từ “giai năng thành tựu” (đều có thể thành tựu) trở đi, chỉ có câu thứ mười [tương ứng với điều được nói trong luận ấy]. Tướng Phạm hạnh được ngầm thâu trong ấy. Quyển tám mươi ba [của luận ấy] nói: “Nói ‘chặng đầu tốt lành’ tức là đối với Văn Trì sanh hoan hỷ. ‘Chặng giữa tốt lành’ là khi tu hành, chẳng có nạn khổ, xa lìa nhị biên, nương theo Trung Đạo để hành. ‘Chặng sau tốt lành’, tức là rốt ráo xa lìa các cấu, và hết thảy rốt ráo ly dục là điều cuối cùng”. Có nghĩa là: Khi tu hành thì là địa vị Hữu Học; chặng sau tốt lành là rốt ráo tột bậc v.v… Tức là địa vị vô gián đạo tối hậu, và “hết thảy rốt ráo” v.v… là giải thoát đạo tối hậu do rốt ráo lìa nhân quả của cấu. Nói “văn nghĩa rốt ráo”: “Văn rốt ráo” tức là lời văn hay khéo, chính là danh thân, cú thân v.v... khéo léo, lưu loát. “Nghĩa rốt ráo” nhằm giải thích sự mầu nhiệm của kinh, tức là có thể dẫn phát lợi ích, an lạc. [Các điều khác nhằm ca ngợi Phật pháp trong Du Già Sư Địa Luận] là: Điều thứ sáu là chẳng xen tạp, điều thứ bảy là viên mãn, điều thứ tám là thanh tịnh, điều thứ chín là trắng sạch, điều thứ mười là tướng phạm hạnh. [Các ý nghĩa ấy] nói chung đều được gồm thâu trong ý nghĩa “nhất thiết giai thành” (hết thảy đều thành tựu).

(Kinh) Nhược thọ trì giả, thị nhân tắc vi báo chư Phật ân.

(經)若受持者，是人則為報諸佛恩。

(Kinh: Nếu thọ trì, tức là người ấy đã báo ân của chư Phật).

Tán rằng: Khuyên thọ trì. Như trong quyển hai của kinh Pháp Hoa đã trần thuật Phật ân sâu đậm chẳng thể báo đáp. Phần Chúc Lụy nói: “Duy thọ trì kinh, tức vi báo ân” (Chỉ có thọ trì kinh thì chính là báo ân). Ở đây cũng là như thế.

5.6.4.3.2. Như Lai ấn khả, chứng thành

5.6.4.3.2.1. Ấn khả

(Kinh) Phật ngôn: - Thiện nam tử! Như thị, như thị, như nhữ sở thuyết.

(經)佛言：善男子！如是如是，如汝所說。

(Kinh: Đức Phật nói: - Thiện nam tử! Đúng như thế, đúng như vậy, đúng như ông đã nói).

Tán rằng: Đây là đoạn thứ hai, Như Lai ấn khả, chứng thành. Có hai tiểu đoạn: Trước là ấn khả, sau là chứng thành. Đoạn trên đây thuộc tiểu đoạn thứ nhất.

5.6.4.3.2.2. Chứng thành

5.6.4.3.2.2.1. Người có thể nghe nhận chẳng thoái thất Bồ Đề

(Kinh) Thiện nam tử! Nhược đắc thính văn thị kinh điển giả, giai bất thoái ư A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經)善男子！若得聽聞是經典者，皆不退於阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Thiện nam tử! Nếu được nghe kinh điển này, sẽ đều chẳng thoái chuyển Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Tán rằng: Chứng thành.

Có hai điều:

- Một, người có thể nghe nhận sẽ chẳng thoái thất Bồ Đề.

- Hai, người nghe nhận sẽ diệt chướng, tiến cao hơn.

Trong điều thứ nhất có năm ý: Một là nêu ra, hai là gạn hỏi, ba là giải thích theo chiều thuận, bốn là gạn hỏi lần nữa, năm là nói ngược lại để giảng rõ. Đây chính là phần nêu ra.

(Kinh) Hà dĩ cố?

(經)何以故？

(Kinh: Vì sao vậy?)

Phần gạn hỏi này dễ hiểu.

(Kinh) Thiện nam tử! Thị năng thành thục bất thoái địa Bồ Tát thù thắng thiện căn, thị đệ nhất pháp ấn, thị chúng kinh vương, cố ưng thính văn, thọ trì, độc tụng.

(經)善男子！是能成熟不退地菩薩殊勝善根，是第一法印，是眾經王，故應聽聞受持讀誦。

(Kinh: Thiện nam tử! Kinh này có thể thành thục thiện căn thù thắng cho Bồ Tát thuộc địa vị Bất Thoái, là pháp ấn bậc nhất, là vua của các kinh. Vì thế, phải nên lắng nghe, thọ trì, đọc tụng).

Tán rằng: Giải thích theo chiều thuận. Có hai ý: Trước là giải thích, sau là khuyên lơn. Có ba nguyên do khiến cho người có thể lắng nghe sẽ chẳng lui sụt Bồ Đề:

- Một là có thể khiến cho chẳng lui sụt thiện căn, tức là kẻ [thiện căn] chưa chín muồi sẽ được chín muồi.

- Hai là pháp ấn bậc nhất, tức là kẻ trước đó [thiện căn] đã chín muồi, sẽ được ấn chứng bất thoái.

- Ba là [kinh này] vua của các kinh.

Từ “cố ưng” (vì thế, hãy nên) trở đi là phần khuyên lơn.

(Kinh) Hà dĩ cố?

(經)何以故？

(Kinh: Vì sao vậy?)

Lại gạn hỏi.

(Kinh) Thiện nam tử! Nhược nhất thiết chúng sanh vị chủng thiện căn, vị thành thục thiện căn, vị thân cận chư Phật giả, bất năng thính văn thị vi diệu pháp.

(經)善男子！若一切眾生未種善根、未成熟善根、未親近諸佛者，不能聽聞是微妙法。

(Kinh: Thiện nam tử! Nếu hết thảy chúng sanh chưa gieo thiện căn, chưa thành thục thiện căn, chưa thân cận chư Phật, sẽ chẳng thể lắng nghe diệu pháp vi diệu này).

Tán rằng: Nói ngược lại để nêu rõ. Ba nghĩa nói ngược lại để nêu rõ [như sau]:

- Một, chưa gieo thiện căn.

- Hai, tuy đã gieo, nhưng chưa chín muồi.

- Ba, chưa thân cận chư Phật.

Người thuộc ba loại ấy sẽ chẳng thể lắng nghe [kinh này]. Do vậy biết: Người có thể nghe nhận [kinh này] là người hội đủ ba duyên trên đây; do đó, nghe kinh sẽ đạt được bất thoái.

5.6.4.3.2.2.2. Người nghe nhận kinh này được diệt chướng, tiến cao hơn

5.6.4.3.2.2.2.1. Diệt ba thứ chướng

(Kinh) Nhược thiện nam tử, thiện nữ nhân năng thính thọ giả, nhất thiết tội chướng giai tất trừ diệt, đắc tối thanh tịnh.

(經)若善男子善女人能聽受者，一切罪障皆悉除滅，得最清淨。

(Kinh: Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân có thể nghe nhận, hết thảy tội chướng thảy đều trừ diệt, đạt được thanh tịnh nhất).

Tán rằng: Diệt chướng, tiến cao lên thù thắng hơn. Có ba ý nghĩa:

- Một, diệt ba thứ chướng.

- Hai, thân cận bạn lành.

- Ba, đạt được pháp thù thắng.

Đây là ý thứ nhất, [lại gồm hai ý]: Một là diệt tội, hai là đạt được thanh tịnh. “Đạt được thanh tịnh” tức là tội diệt, phước sanh; hoặc là trước đó đã phá giới, nay lại được thanh tịnh.

5.6.4.3.2.2.2.2. Thân cận bạn lành

(Kinh) Thường đắc kiến Phật, bất ly chư Phật, cập thiện tri thức thắng hạnh chi nhân.

(經)常得見佛，不離諸佛及善知識勝行之人。

(Kinh: Thường được thấy Phật, chẳng lìa chư Phật, và bậc thiện tri thức có hạnh thù thắng).

Tán rằng: Thân cận thiện hữu. “Thắng hạnh” tức là chư Bồ Tát.

5.6.4.3.2.2.2.3. Đạt được pháp thù thắng

(Kinh) Hằng văn diệu pháp, trụ bất thoái địa.

(經)恒聞妙法，住不退地。

(Kinh: Luôn nghe diệu pháp, trụ trong địa vị bất thoái).

Tán rằng: Đạt được pháp thù thắng. Có bốn ý:

- Một, được nghe pháp thù thắng.

- Hai, đạt tới địa vị thù thắng.

- Ba, đạt được Tổng Trì thù thắng.

- Bốn, đạt được tác dụng thù thắng của pháp.

Đoạn này gồm hai ý đầu tiên.

(Kinh) Hoạch đắc như thị thắng Đà la ni môn.

(經)獲得如是勝陀羅尼門。

(Kinh: Đạt được Đà la ni môn thù thắng như thế).

Tán rằng: Đạt được pháp Tổng Trì thù thắng. Trước là nêu chung, sau là chỉ bày riêng. Phần này là ý trước. Trong bốn môn Đà la ni, sẽ có thể đạt được bất thoái Đà la ni. Do chứng pháp tánh, cho nên vô tận. Do đạt được bất thoái, cho nên chẳng giảm.

(Kinh) Sở vị vô tận, vô giảm: Hải ấn xuất diệu công đức Đà la ni vô tận vô giảm, thông đạt chúng sanh ý hạnh ngôn ngữ Đà la ni vô tận vô giảm.

(經)所謂無盡無減。海印出妙功德陀羅尼無盡無減，通達眾生意行言語陀羅尼無盡無減。

(Kinh: Đó gọi là “vô tận, vô giảm”: Đà la ni hải ấn xuất sanh công đức mầu nhiệm vô tận, vô giảm. Đà la ni thông đạt ý hạnh và ngôn ngữ của chúng sanh vô tận, vô giảm).

Tán rằng: Riêng chỉ bày mười loại Tổng Trì. Hoặc cả mười địa, mỗi địa đều đạt được, hoặc thuận theo thứ tự mà mỗi địa trong mười địa đạt được một thứ. Đối với Tam ma địa trên đây, Sơ Địa do hành Thí sẽ có thể đạt được [Tam ma địa]. Ngay khi đó, như sóng biển cả, trọn chẳng lỡ thời, chứng bình đẳng Như để in vào [biển ấy, nên gọi là “hải ấn”]. Nương theo Đà la ni, sanh ra công đức bố thí thù thắng, mầu nhiệm. Lại có thể phát sanh các đức thù thắng vô tận, vô giảm sau đó. Hoặc chứng lý đạt được, hoặc mười câu vô tận đều gồm thâu, cho nên vô tận, vô giảm. Các phần sau đều giải thích dựa theo cách này. Nơi Đệ Nhị Địa, do trừ sự ngu muội khiến cho [hành nhân] chẳng hiểu rõ nghiệp, đạt được môn Tổng Trì này, cho nên có thể thông đạt ba nghiệp của chính mình và người khác. Ba thứ “ý, hạnh, ngôn từ” theo thứ tự chính là ba nghiệp thân, ngữ, ý. Hoặc “ý hạnh” chính là tám vạn bốn ngàn tâm hạnh. Sự thông hiểu ngôn ngữ ấy chính là nói theo khía cạnh “thông hiểu hết thảy ngôn ngữ của chúng sanh”.

(Kinh) Nhật viên vô cấu tướng quang Đà la ni vô tận, vô giảm, mãn nguyệt tướng quang Đà la ni vô tận vô giảm.

(經)日圓無垢相光陀羅尼無盡無減，滿月相光陀羅尼無盡無減。

(Kinh: Đà la ni tướng quang minh vô cấu như mặt trời tròn trặn vô tận, vô giảm. Đà la ni tướng quang như trăng tròn vô tận, vô giảm).

Do Đệ Tam Địa lìa sự ngu muội ám độn mà đạt được môn Tổng Trì này, có thể phát khởi Tam Minh diệu định thù thắng. Vì thế, như mặt trời tròn trặn. Tự lìa chướng thì gọi là “vô cấu”. Phá sự tối tăm cho kẻ khác thì gọi là “tướng quang”. Tứ Địa có thể lìa chướng vi tế, giống như vầng mặt trăng từ lúc trăng non cho đến khi trăng rằm, có thể trừ ngã kiến chấp chưa sanh và đã sanh, khiến cho hết thảy thiện pháp chưa sanh sẽ sanh, đã sanh sẽ có thể tăng trưởng, như ánh trăng trong mát, có thể khiến cho hoa sen nở xòe.

(Kinh) Năng phục chư Hoặc diễn công đức lưu Đà la ni vô tận vô giảm, phá kim cang sơn Đà la ni vô tận vô giảm.

(經)能伏諸惑演功德流陀羅尼無盡無減，破金剛山陀羅尼無盡無減。

(Kinh: Đà la ni có thể hàng phục các Hoặc, diễn nói các công đức vô tận vô giảm. Đà la ni phá núi kim cang vô tận vô giảm).

Do Ngũ Địa đạt tăng thượng huệ tương ứng với Đế, có thể hàng phục các phiền não gây hại như tham v.v… Gọi chung là “hàng phục các Hoặc”. Do tu Định thù thắng, đạt được Tĩnh Lự thù thắng, diễn nói “công đức lưu”. “Lưu” có nghĩa là “tám giải thoát”. Bởi lẽ, kinh Hoa Nghiêm dạy: “Bát giải thoát pháp, lưu tịnh diệu thủy” (Pháp tám giải thoát tuôn chảy nước tịnh diệu). Hoặc là đắc Định thù thắng, có thể diễn nói hết thảy công đức của môn Định ấy. Từ Đệ Lục Địa tu tập Bát Nhã, có thể phá quả núi to Kim Cang ngu si ngăn chướng mặt trời.

(Kinh) Thuyết bất khả thuyết nghĩa nhân duyên tạng Đà la ni vô tận vô giảm, thông đạt thật ngữ pháp tắc âm thanh Đà la ni vô tận vô giảm.

(經)說不可說義因緣藏陀羅尼無盡無減，通達實語法則音聲陀羅尼無盡無減。

(Kinh: Đà la ni nói nghĩa nhân duyên tạng chẳng thể nói vô tận vô giảm, Đà la ni thông đạt pháp tắc và âm thanh của thật ngữ vô tận vô giảm).

Do Thất Địa phần nhiều trụ trong vô tướng, dùng phương tiện thiện xảo nói nghĩa vô tướng “chẳng thể nói”, cũng chẳng hoại pháp tạng nhân duyên giả danh, [nên đạt được môn Đà la ni ấy]. Do Đệ Bát Địa đắc trí vô tướng công dụng, do đại nguyện lực có thể thông đạt pháp tắc của thật ngữ trong cuộc sống. “Âm thanh” chính là ngữ.

(Kinh) Hư không vô cấu tâm hạnh ấn Đà la ni vô tận vô giảm, vô biên Phật thân giai năng hiển hiện Đà la ni vô tận vô giảm.

(經)虛空無垢心行印陀羅尼無盡無減，無邊佛身皆能顯現陀羅尼無盡無減。

(Kinh: Đà la ni như hư không vô cấu in vào tâm hạnh vô tận vô giảm, Đà la ni vô biên thân Phật đều có thể hiển hiện vô tận vô giảm).

Do Đệ Cửu Địa đạt được bốn món biện tài tự tại như hư không, trừ chướng ngại lợi tha, cho nên vô cấu, pháp nghĩa nói ra có thể làm dấu ấn thù thắng trong tâm hạnh của chúng sanh. Cái ấn thù thắng đã in xuống, [hành nhân] chắc chắn đạt được lợi ích thù thắng. Do Đệ Thập Địa đạt được mây trí huệ sung mãn pháp giới, thân nguyện sanh trong khắp các cõi chẳng cùng tận đều có thể hiển hiện, đều do Tổng Trì mà đạt được, đều từ pháp đã đạt được mà kiến lập danh xưng của Tổng Trì, tức là [Tổng Trì được] đặt tên theo cái quả. Đó là giải thích theo lối Y Chủ.

(Kinh) Thiện nam tử! Như thị đẳng vô tận vô giảm chư Đà la ni môn đắc thành tựu cố.

(經)善男子！如是等無盡無減諸陀羅尼門得成就故。

(Kinh: Thiện nam tử! Do được thành tựu vô tận vô giảm các môn Đà la ni như thế đó).

Tán rằng: Đạt được tác dụng thù thắng. Trong phần trước là đạt được pháp thể, ở đây là nương vào đó, dấy lên tác dụng. Trước là nêu ra, sau là hiển lộ. Đoạn này là nêu ra.

(Kinh) Thị Bồ Tát Ma Ha Tát năng ư thập phương nhất thiết Phật độ, hóa tác Phật thân, diễn thuyết vô thượng chủng chủng chánh pháp, ư pháp Chân Như bất động, bất trụ, bất lai, bất khứ.

(經)是菩薩摩訶薩能於十方一切佛土化作佛身，演說無上種種正法，於法真如不動不住、不來不去。

(Kinh: Vị Bồ Tát Ma Ha Tát này có thể hóa hiện thân Phật trong mười phương hết thảy các cõi Phật, diễn nói các thứ chánh pháp vô thượng, đối với pháp Chân Như chẳng động, chẳng trụ, chẳng đến, chẳng đi).

Tán rằng: Đây là phần hiển lộ tác dụng thù thắng. Có ba ý:

- Một, hiện thân thuyết pháp.

- Hai, có thể lợi ích hữu tình.

- Ba, nhiếp trì pháp quy Chân, hòng tu chánh quán.

Đây là ý thứ nhất. Tuy hiện thân nói các pháp, nhưng do chẳng hoại Chân Đế, bất động đối với pháp Chân Như. Vì thế, kinh Vô Cấu Xưng nói: “Năng thiện phân biệt chư pháp tướng, ư Đệ Nhất Nghĩa Đế nhi bất động” (Có thể khéo phân biệt các pháp tướng, bất động đối với Đệ Nhất Nghĩa Đế), tức là chẳng trụ vào, chẳng chấp trước. Tuy hiện thân, lìa khỏi nỗi khổ ồn náo, tạp loạn, lưu chuyển. Vì thế, bất động đối với pháp Chân Như, cũng chẳng trụ chấp Niết Bàn tịch diệt như phàm phu hay Nhị Thừa. Tuy hiện thành Phật là “đến”, thị hiện nhập Niết Bàn là “đi”, do Dụng thường tịch, chẳng đến, chẳng đi! Hơn nữa, do thiện căn của chúng sanh chín muồi, nên thấy Phật đến. Chúng sanh do chán nhàm, nên thấy Phật đi. [Để đối trị kiến chấp ấy], bèn nói “Phật thường trụ chẳng đến, chẳng đi”. Cũng như bầu trời trong vắt, vầng trăng biếc tỏa sáng khôn ngằn, nước lặng, sóng phản chiếu ánh sáng lấp lánh không cùng cực! Đấy chính là: “Do nước lặng trong, vầng trăng hiện bóng; nước gợn đục, bóng nguyệt chìm lỉm”, há bảo là trăng có đến hay đi ư? Hoặc thân tự tánh chẳng đi, đứng, nằm, ngồi, “bất động” tức là chẳng ngồi nằm. Đến, đi là thực hiện nhiếp hóa, có sự ứng hóa. Vì thế, Bát Nhã Luận nói: “Chư Phật chẳng đến, đi, ứng hóa thì có đến, đi”. Dựa theo sự nhiếp trì cảnh tượng, tức là dựa theo ứng hóa để gạn hỏi, còn lời đáp thì dựa theo Chân Như để trả lời; vì thế đều phù hợp! Hoặc hiện thân thuyết pháp đều chẳng phải là tướng cố định trong tam thế, bất động là tổng, bất trụ là hiện, vì sanh chính là diệt. “Chẳng đi” chính là diệt, do chẳng đạt tới quá khứ. Chẳng đến vì vị lai là không. Chuẩn theo đó, thuyết pháp cũng nói là “bất động” v.v… Giải thích theo kiểu này rất hay!

(Kinh) Thiện năng thành thục nhất thiết chúng sanh thiện căn, diệc bất kiến nhất chúng sanh khả thành thục giả.

(經)善能成熟一切眾生善根，亦不見一眾生可成熟 者。

(Kinh: Khéo có thể thành thục thiện căn của hết thảy chúng sanh, cũng chẳng thấy có một chúng sanh để có thể thành thục).

Tán rằng: Điều thứ hai là có thể lợi ích hữu tình. Xét theo Tục Đế, là thiện xảo thành tựu chúng sanh. Theo Thắng Nghĩa Đế thì cũng chẳng thấy có chúng sanh để có thể thành tựu. Lại thâu nhiếp, coi người khác giống như chính mình, thấy chúng sanh bên ngoài đều là Không, vì thường lợi ích họ. Do vậy, kinh Kim Cang Bát Nhã nói: “Tuy độ như thị vô lượng chúng sanh, nhi vô chúng sanh đắc diệt độ giả” (Tuy độ vô lượng chúng sanh như thế, nhưng không có chúng sanh được diệt độ).

(Kinh) Tuy thuyết chủng chủng chư pháp, ư ngôn từ trung bất động, bất trụ, bất khứ, bất lai, năng ư sanh diệt, chứng vô sanh diệt.

(經)雖說種種諸法，於言詞中不動不住、不去不來，能於生滅證無生滅。

(Kinh: Tuy nói các thứ pháp, nhưng trong ngôn từ chẳng động, chẳng trụ, chẳng đi, chẳng đến, có thể chứng vô sanh diệt từ trong sanh diệt).

Tán rằng: Điều thứ ba là nhiếp pháp quy vào Chân để tu chánh quán. Ở đây, chia thành ba ý: Trước là nêu ra, kế đó là gạn hỏi, sau là giải thích. Ở đây là nêu ra. Thoạt đầu, tuy nói “các thứ” nhưng trước là hiện thân thuyết pháp, sau là có thể từ trong sanh diệt mà chứng vô sanh diệt. Đó là nêu ra nguyên do chứng Chân.

(Kinh) Dĩ hà nhân duyên thuyết chư hành pháp vô hữu khứ lai?

(經)以何因緣說諸行法無有去來？

(Kinh: Do nhân duyên nào mà nói các hành pháp chẳng có đến đi?)

Gạn hỏi nhân duyên dẫn khởi: Do có nguyên nhân nào mà có thể được như thế?

(Kinh) Do nhất thiết pháp Thể vô dị cố!

(經)由一切法體無異故。

(Kinh: Do Thể của hết thảy các pháp chẳng khác).

Tán rằng: Đây là phần giải thích. Do hết thảy các pháp đều quy vào Như, Chân Như làm Thể. Do Thể chẳng khác, chẳng thấy có thể nương vào thân và ngữ để nói tướng thật sự sanh diệt được!

5.6.4.4. Đại chúng khi ấy đạt được lợi ích

5.6.4.4.1. Hội chúng được lợi ích

(Kinh) Thuyết thị pháp thời, tam vạn ức Bồ Tát Ma Ha Tát đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn, vô lượng chư Bồ Tát bất thoái Bồ Đề tâm, vô lượng vô biên bật sô, bật sô ni đắc pháp nhãn tịnh, vô lượng chúng sanh phát Bồ Tát tâm.

(經)說是法時，三萬億菩薩摩訶薩得無生法忍，無量諸菩薩不退菩提心，無量無邊苾芻、苾芻尼得法眼淨，無量眾生發菩薩心。

(Kinh: Khi nói pháp ấy, ba vạn ức Bồ Tát Ma Ha Tát đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn, vô lượng các Bồ Tát chẳng lui sụt Bồ Đề tâm, vô lượng vô biên bật sô, bật sô ni đắc pháp nhãn tịnh, vô lượng chúng sanh Bồ Tát tâm).

Tán rằng: Đoạn lớn thứ tư trong phẩm này là “nghe pháp đạt được lợi ích”. Ở trong đây, có bốn ý:

- Một, hội chúng khi ấy đạt được lợi ích.

- Hai, đức Thế Tôn tán thán, khuyên nhủ.

- Ba, đại chúng phụng hành.

- Bốn, Như Lai sắc truyền thêm.

Đoạn này thuộc ý thứ nhất. Kinh văn gồm có bốn điều:

- Một, đắc Vô Sanh Nhẫn. Thoạt đầu vừa đắc thì thuộc Sơ Địa, lâu ngày thì thuộc trong Bát Địa, đạt được viên mãn nơi Phật địa.

- Hai, đạt được bất thoái. Tức là Đệ Thất Trụ bất thoái đại Bồ Đề tâm trong Thập Trụ.

- Ba, định tánh Nhị Thừa chứng quả Dự Lưu, sanh vô lậu huệ, duyên theo pháp Tứ Đế mà đạt được pháp nhãn tịnh.

- Bốn, có phàm phu mang chủng tánh Đại Thừa, và gồm cả chủng tánh bất định trong ba thừa, sẽ đều phát Bồ Đề tâm.

5.6.4.4.2. Đức Thế Tôn tán thán, răn bảo

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn nhi thuyết tụng viết: - Thắng pháp năng nghịch sanh tử lưu, thậm thâm vi diệu nan đắc kiến.

(經)爾時，世尊而說頌曰：勝法能逆生死流，甚深微妙難得見。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bèn nói kệ tụng rằng: - Thắng pháp hay ngược giòng sanh tử, vi diệu rất sâu, khó được thấy!)

Tán rằng: [Đây là đức Thế Tôn] tán thán, răn bảo. Hai câu đầu tiên là tán thán, hai câu kế tiếp là răn bảo. Trong lời tán thán, câu thứ nhất tán thán pháp thù thắng bậc thượng có thể phá sanh tử, câu kế đó tán thán pháp vi diệu khó thể thấy.

(Kinh) Hữu tình manh minh tham dục phú, do bất kiến cố, thọ chúng khổ.

(經)有情盲冥貪欲覆，由不見故受眾苦。

(Kinh: Hữu tình mù tối, tham dục lấp. Do chẳng trông thấy, chịu các khổ)

Đây là răn bảo. Câu đầu nói về Vô Minh Chướng tức cái cốt lõi tạo ác. Câu kế nói hứng chịu khổ quả, vô minh chướng ngại thánh đạo. Mắt có màng mộng, tâm trí mù lòa. “Minh” (冥) là tối tăm, do chẳng thấy chân lý, nên gọi là “minh”. Lại vì tham dục phủ lấp cái tâm, chẳng biết thoát lìa, chỉ tạo ác nghiệp. Do vậy, tạo ác vì chẳng thấy chân lý. Do ác nghiệp đã tạo, cho nên hứng chịu các khổ.

5.6.4.4.4. Đại chúng phụng hành

(Kinh) Nhĩ thời, đại chúng câu tùng tòa khởi, đảnh lễ Phật túc.

(經)爾時，大眾俱從座起，頂禮佛足。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đại chúng đều từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ dưới chân đức Phật).

Tán rằng: Đại chúng phụng hành. Trước hết là nghi quỹ [thể hiện sự kính tuân].

(Kinh) Nhi bạch Phật ngôn: - Thế Tôn! Nhược sở tại xứ giảng tuyên, độc tụng thử Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh, ngã đẳng đại chúng giai tất vãng bỉ, vị tác thính chúng.

(經)而白佛言：世尊！若所在處講宣讀誦此金光明最勝王經，我等大眾皆悉往彼為作聽眾。

(Kinh: Mà bạch cùng đức Phật rằng: - Bạch Thế Tôn! Nếu chỗ nào giảng nói, đọc tụng kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương này, đại chúng chúng con đều tới chỗ đó để làm thính chúng).

Tán rằng: Ý thứ hai là phụng hành. Trong phần phụng hành, có năm ý:

- Một, làm thính chúng.

- Hai, lợi ích pháp sư.

- Ba, lợi ích thính chúng.

- Bốn, lợi ích quốc độ.

- Năm, tôn trọng chỗ nói [kinh này].

Đoạn này thuộc về ý thứ nhất.

(Kinh) Thị thuyết pháp sư linh đắc lợi ích an lạc, vô chướng, thân ý thái nhiên, ngã đẳng giai đương tận tâm cúng dường.

(經)是說法師令得利益安樂無障身意泰然，我等皆當盡心供養。

(Kinh: Khiến cho vị thầy thuyết pháp ấy đạt được lợi ích, an lạc, chẳng có chướng ngại, thân ý thanh thản, chúng con đều tận tâm cúng dường).

Tán rằng: Lợi ích pháp sư. Một là khiến cho [pháp sư] an lạc, hai là tứ sự cúng dường.

(Kinh) Diệc linh thính chúng an ổn, khoái lạc, sở trụ quốc độ vô chư oán tặc, khủng bố, ách nạn, cơ cẩn chi khổ, nhân dân xí thịnh.

(經)亦令聽眾安穩快樂，所住國土無諸怨賊恐怖厄難饑饉之苦，人民熾盛。

(Kinh: Cũng khiến cho người nghe an ổn, vui sướng, quốc độ họ đang sống không có oán tặc, kinh sợ, tai ách, khổ sở vì đói kém, nhân dân đông đảo, thịnh vượng).

Tán rằng: Lợi ích thính chúng và quốc độ.

(Kinh) Thử thuyết pháp xứ đạo tràng chi địa, nhất thiết chư thiên nhân, phi nhân đẳng, nhất thiết chúng sanh bất ưng lý tiễn, cập dĩ ô uế. Hà dĩ cố? Thuyết pháp chi xứ tức thị chế để, đương dĩ hương, hoa, tăng thái phan, cái nhi vị cúng dường, ngã đẳng thường vi ủng hộ, linh ly suy tổn.

(經)此說法處道場之地，一切諸天人非人等一切眾生不應履踐及以污穢。何以故？說法之處即是制底，當以香華繒綵旛蓋而為供養。我等常為守護，令離衰損。

(Kinh: Chỗ đạo tràng là nơi thuyết pháp ấy, hết thảy chư thiên, người, phi nhân v.v… hết thảy chúng sanh chớ nên giẫm đạp và làm ô uế. Vì cớ sao? Nơi thuyết pháp chính là chế để (Caitya, tháp thờ Phật), hãy nên dùng hương, hoa, phan lọng bằng lụa màu để cúng dường, chúng con thường thủ hộ, chẳng để suy tổn).

Tán rằng: Tôn trọng chỗ nói kinh. Có ba ý: Một là nêu ra, hai là gạn hỏi, ba là giải thích. Trong ý giải thích, có hai ý nghĩa:

- Một, lý do chớ nên giẫm, đạp, làm ô uế.

- Hai, phải nên tu cúng dường.

Trong phần tu cúng dường, trước là khuyên người khác cúng dường, sau là tự mình thủ hộ.

5.6.4.4.5. Đức Phật sắc truyền lần nữa

(Kinh) Phật cáo đại chúng: - Thiện nam tử! Nhữ đẳng ưng đương tinh cần tu tập thử diệu kinh điển, thị tắc chánh pháp cửu trụ ư thế.

(經)佛告大眾：善男子！汝等應當精勤修習此妙經典，是則正法久住於世。

(Kinh: Đức Phật bảo đại chúng: - Thiện nam tử! Các ông hãy nên siêng ròng tu tập kinh điển mầu nhiệm này, như vậy thì chánh pháp sẽ trụ lâu trong đời).

Tán rằng: Như Lai sắc truyền thêm. Trong phần trước là tứ chúng nguyện nghe nhận, hộ trì, nguyện tự thân thọ trì, diễn nói; nay [đức Phật] sắc truyền cũng dạy họ phải đích thân siêng tu tập, khiến cho Phật pháp trụ thế dài lâu!