Hiện Quán Trang Nghiêm Luận Lược Thích

1.2.4 Vô gián đạo Đảnh gia hành

Chánh thức sinh khởi Nhất thiết tướng trí của Bồ-tát cứu cánh Du-già, tức Vô gián đạo Đảnh gia hành tướng. Giới hạn là chỉ ở tối hậu tâm của địa thứ mười.

1.2.4.1 Chánh thuyết

(a) Đa phước dụ hiển An lập ba phần sinh Thanh văn, Lân dụ đức Và Bồ-tát Ly sinh Các thiện làm thí dụ.

Kinh lấy vô lượng phước Hiểu Phật Vô gián đạo Vô gián tam-ma-địa Chứng Nhất thiết tướng trí.

245 [0075a09] Vô gián Đảnh gia hành: Trong kinh lấy tự quả đa phước làm thí dụ mà tuyên thuyết, nghĩa là nếu có người đem hữu tình trong ba ngàn Đại thiên thế giới an lập hết nơi Thanh văn địa, Độc giác địa và Bồ-tát chánh tánh ly sinh địa, hoạch đắc rất nhiều phước đức, lấy đó làm thí dụ, để nói rằng Vô gián đạo Đảnh gia hành trực tiếp sinh ra thắng phước của Phật quả. Lấy khối phước đức của Phật quả để nói về Vô gián đạo Đảnh gia hành, nghĩa là do khối phước đức của Phật quả rất nhiều, mà nói phước đức của nhân Vô gián đạo Đảnh gia hành cũng rất nhiều.

Tối hậu tâm của tam-ma-địa ở Vô gián đạo cũng gọi là Vô gián tam-ma-địa. Tam-ma-địa này lấy sự chứng đắc Nhất thiết tướng trí làm tự tánh của Phật quả, lại không bị cách hở bởi đạo khác. Đây chính là cứu cánh của thân nhân (: nguyên nhân trực tiếp).

(b) Thích hành tướng sở duyên

Vô tánh làm sở duyên Chánh niệm làm tăng thượng Tịch tĩnh làm hành tướng

Người ưa nói thường nạn.

[0075a15] Sở duyên duyên của Vô gián đạo Đảnh gia hành: Các pháp không có thật tánh, tất cả như huyễn ảo, vì ở đây đoạn trừ tất cả chỗ tăng ích.

Tăng thượng duyên của Vô gián đạo Đảnh gia hành: Chánh niệm được nhiếp bởi tối hậu tâm của Gia hành đạo, tức là Đại thừa phát tâm, vì ở đây làm duyên tự tại cho sự sinh khởi đạo ấy.

Hành tướng của Vô gián đạo Đảnh gia hành: Trí tịch tĩnh tất cả hý luận, vì ở đây tịch tĩnh chính là sắc thái của trí ấy.

Người hơi có bất thiện xảo phương tiện thì ưa nói ‘hai đế trái nhau’, đối với sở và hành tướng của Vô gián đạo Đảnh gia hành thường phát sinh vấn nạn, vì ở đây sở duyên và hành tướng rất là khó lường.

1.2.4.2 Đoạn trừ tà chấp

[0076a03] Nếu chấp hai đế không thể đồng nhất tánh nhiếp, hoặc chủng tử, hoặc hiện hành tùy loại sở nhiếp; chỗ này là sắc thái đoạn trừ tà chấp. Giới hạn là từ chưa nhập đạo cho đến địa thứ bảy.

Nơi sở duyên chứng thành Và nói tánh sở duyên Trí Nhất thiết tướng trí Thắng nghĩa, thế tục đế

Gia hành và Tam bảo Xảo tiện Phật hiện quán

Điên đảo và đạo tánh Năng trị, sở trị phẩm Tánh tướng và tu tập Thuyết giả tà phân biệt Theo Nhất thiết tướng trí

Nói là mười sáu thứ.

Tà chấp đây, xét mặt sở duyên chia ra 16 thứ, đó là:

(1) Do hữu vi giới và vô vi giới đều tách rời thật thể, nên sở duyên của Vô gián đạo Đảnh gia hành và Nhất thiết tướng trí là không hợp đạo lý. Đây là khởi tà phân biệt nơi sở duyên chứng thành. (2) Do tất cả pháp hoàn toàn là vô tự tánh, nên nói ‘tự tánh sở duyên lìa hý luận’ là không hợp đạo lý. Đây là khởi tà phân biệt nơi hành tướng. (3) Do hữu tánh và vô tánh đều là thắng nghĩa vô sở đắc, nên trí của Nhất thiết tướng trí là không hợp đạo lý. Đây là khởi tà phân biệt ở trên quả. (4) Thật Không là tánh chân như, nên hai đế thắng nghĩa và tục đế là không hợp đạo lý. Đây là khởi tà phân biệt nơi hai đế.

(5) Các ba-la-mật-đa: bố thí, v.v. là thắng nghĩa vô sở đắc, nên gia hành ‘chỉ quán song vận’ là không hợp đạo lý. Đây là khởi tà phân biệt nơi tự tánh gia hành. (6) Tuệ sở chứng viên mãn và tất cả sở tri đều là thắng nghĩa vô sở đắc, nên Phật bảo là không hợp đạo lý.

(7) Tất cả pháp chỉ là giả danh, nên Pháp bảo là không hợp đạo lý. (8) Sở y sắc uẩn, v.v. đều là thắng nghĩa vô sở đắc, nên Tăng bảo là không hợp đạo lý.

Đây là khởi tà phân biệt nơi sự quy y và quy cảnh Tam bảo làm chánh hành sở y.

(9) Bố thí, v.v. đều là thắng nghĩa vô sở đắc, nên phương tiện thiện xảo là không hợp đạo lý.

(10) Sở chứng về tự tánh hữu tánh và tự tánh vô tánh đều là thắng nghĩa vô sở đắc, nên Như Lai hiện quán là không hợp đạo lý. Đây là khởi tà phân biệt về

Phật hiện quán. (11) Hý luận kiến lập về vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh đều là thắng nghĩa vô sở đắc, nên duyên các uẩn qua bốn điên đảo (: thường, lạc, ngã, tịnh) là không đúng đạo lý. Đây là khởi tà phân biệt về sở trị điên đảo.

(12) Quả của Tu đạo là không có Bồ-đề khả chứng ở mặt thắng nghĩa, nên đạo tự tánh của Tu đạo là không hợp đạo lý. Đây là khởi tà phân biệt về đạo tự tánh. (13) (14) Ở mặt thắng nghĩa, không có đối tượng để xả bỏ, đối tượng để thủ đắc, nên sự sai biệt của năng trị phẩm và sở trị phẩm là không hợp đạo lý. Đây là khởi tà phân biệt về sai biệt của năng trị và sở trị.

(15) Thắng nghĩa của các pháp thì không có các tướng làm đối tượng, nên tướng của các pháp là không hợp đạo lý. Đây là khởi tà phân biệt về tánh tướng. (16) Sự tu tập tự tướng và cộng tướng³⁴³ của đều là thắng nghĩa vô sở đắc, nên sự tu tập tự tướng và cộng tướng là không hợp đạo lý. Đây là khởi tà phân biệt về tu tập.

Ở đây, Nhị đế và Tam bảo mở ra 5 chủng. Người nói Nhị đế tương vi nhau là dựa vào sở duyên và hành tướng của Nhất thiết tướng trí và Vô gián đạo Đảnh gia hành mà khởi lên 16 thứ tà phân biệt. Các sư Trung Quán lấy sự thừa nhận thắng nghĩa làm nhân để phá nạn vấn về thế tục, nên dựa sự thừa nhận thế tục mà đáp, gọi là lỗi phạm bất định. Các sư Trung Quán lấy sự thừa nhận thế tục làm nhân để phá nạn vấn về thắng nghĩa, nên dựa sự thừa nhận thắng nghĩa mà đáp, gọi là lỗi phạm bất định. Tóm lại, bất cứ sự công kích hay nạn vấn về Nhị đế tương vi, đều phải lấy Nhị đế không tương vi mà đáp vậy.

Phẩm Bảy: Tiệm Thứ Hiện Quán

(Kinh Đại Bát-nhã, Hội thứ 2, quyển 465, phẩm Tiệm Thứ thứ 73)

2. Kiên cố nhân quả 2.1 Vì đắc kiên cố mà tu Tiệm thứ gia hành

Bố thí đến Bát-nhã Tùy niệm nơi Phật, v.v.

Pháp vô tánh tự tánh Đó là tiệm thứ hành.

[0077a02] Vì đắc kiên cố đối với hành tướng của ba trí, mà tiệm thứ tu tập hành tướng ba trí, được nhiếp trì bởi tuệ giác của Bồ-tát Du-già, đó là sắc thái của Tiện thứ gia hành. Giới hạn là từ Đại thừa Tư lương đạo cho đến một sát-na trước của tối hậu tâm ở địa thứ mười. (1) – (6) Từ bố thí cho đến bát-nhã là sáu Tiệm thứ gia hành: bố thí tiệm thứ gia hành, tịnh giới tiệm thứ gia hành, an nhẫn tiệm thứ gia hành, tinh tiến tiệm thứ gia hành, tịnh lự tiệm thứ gia hành và bát-nhã tiệm thứ gia hành. (7) – (12) Sáu thứ Tiệm thứ gia hành của sáu niệm: niệm Phật tiệm thứ gia hành, niệm Pháp tiệm thứ gia hành, niệm Tăng tiệm thứ gia hành, niệm giới tiệm thứ gia hành, niệm xả tiệm thứ gia hành và niệm thiên tiệm thứ gia hành.

(13) Thông đạt tất cả pháp ở thắng nghĩa là vô tánh tự tánh tiệm thứ gia hành.

Thừa nhận 13 thứ tiệm thứ gia hành này, là vì 13 pháp: bố thí, v.v. được nhiếp trì bởi tất cả hành tướng của ba trí, thứ đệ quyết định để tu tập Bồ-tát Du-già. Mười ba pháp này gồm cả các giai vị kia và gia hành của hành tướng ba trí, lấy vô tánh tự tánh làm tướng sở duyên, sáu niệm làm ý lạc viên mãn, sáu độ làm gia hành viên mãn. Dễ hiểu là vô tánh và sáu độ thì bao gồm tất cả giai vị. Về sáu niệm, khi ở Gia hành đạo gọi là niệm trú, v.v., ở Kiến đạo vị gọi là Bồ-đề phần, ở Tu đạo vị gọi là Chánh đạo chi.

Do 13 pháp này nhiếp trì 173 thứ hành tướng³⁴⁴ của sự tiệm tu ba trí, nên gọi là Tiệm thứ gia hành.

Phẩm Tám: Sát-na Chứng Đại Bồ-đề

(Kinh Đại Bát-nhã, Hội thứ 2, quyển 466 - phẩm Vô Tướng thứ 74, đến quyển 468 – phẩm Vô Tạp thứ 75)

2.2 Đã đắc kiên cố Sát-na gia hành

[0077a15] Nếu một sát-na hiện chứng phi dị thục của một pháp vô lậu, và các pháp đồng loại với đây đều có thể hiện chứng, thì cứu cánh Du-già của Bồ-tát, được nhiếp trì bởi tuệ này, có thể đối trị được sở tri chướng, đó là hành tướng của Phi dị thục sát-na gia hành.

Nếu một sát-na hiện chứng dị thục của một pháp vô lậu, và các pháp đồng loại với đây đều có thể hiện chứng, thì cứu cánh Du-già của Bồ-tát, được nhiếp trì bởi tuệ này, có thể đối trị được sở tri chướng, đó là hành tướng của Dị thục sát-na gia hành.

Hiện chứng Không tánh, thì cứu cánh Du-già của Bồ-tát, được nhiếp trì bởi tuệ này, có thể đối trị được sở tri chướng, đó là hành tướng của Vô tướng sát-na gia hành.

Hiện chứng ‘nhị thủ hý luận tất cánh bất động bất khởi Không định’, thì cứu cánh Du-già của Bồ-tát, được nhiếp trì bởi tuệ này, có thể đối trị được sở tri chướng, đó là hành tướng của Vô nhị sát-na gia hành.

Bốn gia hành này đồng là một sự. Giới hạn là chỉ ở tối hậu tâm của địa thứ mười.

Trong mỗi pháp: thí, v.v. Nhiếp các pháp vô lậu Nên biết chính Năng Nhân Một sát-na trí đức Giống như các sĩ phu Thủy luân động một chỗ Tất cả liền chuyển động Sát-na trí cũng vậy Bấy giờ khởi dị thục Tất cả tánh bạch pháp Bát-nhã ba-la-mật Tức một sát-na trí Do các hạnh bố thí, v.v.

Các pháp như giấc mộng Một sát-na năng chứng

Các pháp tánh vô tướng Như mộng và năng kiến Không thấy có hai tướng Một sát-na năng kiến

Các pháp không hai tánh.

(1) Phi dị thục sát-na gia hành: Một sát-na trí trong thân Năng Nhân của Bồ-tát ở Tối hậu Vô gián đạo³⁴⁵, vì là hiện chứng nhất thời ‘phi dị thục vô lậu pháp’, tức hiện chứng cứu cánh trí về tất cả pháp vô lậu ở Hữu học vị. Như vậy, hiện chứng một trí vô lậu thì cũng hiện chứng các trí khác, bởi vì mỗi pháp như bố thí, v.v. đều nhiếp tất cả pháp ở Vô lậu đạo³⁴⁶. Thí như một sĩ phu quay bánh xe nước, chỉ chuyển động một chỗ mà tất cả chỗ khác đều chuyển động. (2) Dị thục sát-na gia hành: Bấy giờ sinh khởi tự tánh Bát-nhã ba-la-mật-đa của tất cả bạch pháp, giống như ánh trăng trong sáng rời chướng, thời điểm mà trí Tối hậu tâm của Bồ-tát hiện chứng pháp dị thục vô lậu³⁴⁷. Đây là một sát-na năng chứng Bồ-đề ở Tối hậu Vô gián đạo, vì là cứu cánh trí của Bồ-tát Hữu học đạo. (3) Vô tướng sát-na gia hành: Là trí Tối hậu tâm, tức một sát-na chứng Bồ-đề của Vô tướng sát-na gia hành, vì là khéo tu hành sáu độ: bố thí, v.v., biết tất cả pháp cũng như sự việc trong mộng, là tăng thượng lực, là một khoảnh sát-na nhận biết tất cả các pháp nhiễm tịnh đều là thắng nghĩa vô tướng, ngang qua Hữu học cứu cánh Du-già.

(4) Vô nhị sát-na gia hành: Là trí Tối hậu tâm chính là Vô nhị sát-na gia hành, vì là trong một khoảnh sát-na năng hiện kiến tất cả các pháp năng thủ và sở thủ đều là thật thể vô nhị, ngang qua Hữu học cứu cánh Du-già. Thí như trong giấc mộng, sở kiến là nhà cửa, v.v. và năng kiến là tâm thì không có hai thể.

Phẩm Chín: Pháp Thân

(Kinh Đại Bát-nhã, Hội thứ 2, quyển 468 - phẩm Chúng Đức thứ 76, đến quyển 478 – phẩm Không Tánh thứ 85)

VI. Giải rộng Pháp thân

5. Thân kiến lập

Nhờ cái lực của sự tu 4 gia hành mà được quả cứu cánh, tức là sắc thái của quả pháp thân. Giới hạn là chỉ ở Phật địa.

5.1 Tự tánh thân

Pháp giới cứu cánh có đủ hai thanh tịnh, đó là sắc thái của Tự tánh thân. Giới hạn chỉ ở Phật địa.

Năng Nhân tự tánh thân

Được các pháp vô lậu Tất cả chủng thanh tịnh

Tự tánh ấy làm tướng.

[0078a14] Tự tánh thân của Phật có đủ 3 pháp sai biệt:

(1) Đã được 21 tụ pháp vô lậu: niệm trú, v.v., gọi là cụ túc sai biệt.

(2) Hai chướng và tập khí hoàn toàn thanh tịnh, gọi là ly hệ sai biệt.

(3) Tự tánh của trí vô lậu lấy chân Không làm tướng, gọi là tự tánh sai biệt.

Hai sai biệt sau chính là tự tánh thân ly cấu thanh tịnh và tự tánh thân tự tánh thanh tịnh. 255

5.2 Trí pháp thân

5.2.1 Chánh nghĩa

[0079a04] Cứu cánh trí hiện chứng 10 pháp hành: phát tâm, v.v.³⁴⁸, đó là sắc thái của trí pháp thân. Lại nữa, cứu cánh trí hiện kiến tánh như sở hữu và tánh tận sở hữu, cũng là sắc thái của trí pháp thân. Giới hạn chỉ ở Phật địa.

Thuận Bồ-đề phần pháp Vô lượng và giải thoát Chín thứ đệ đẳng chí Mười biến xứ tự thể Thù thắng xứ bậc nhất

Sai biệt có tám thứ Vô tránh và nguyện trí Thần thông, vô ngại giải Bốn nhất thiết thanh tịnh

Mười tự tại, mười lực Bốn thứ vô sở úy Và ba thứ bất hộ Cùng ba thứ niệm trú Không quên mất pháp tánh Vĩnh hại các tùy miên Đại bi các chúng sinh Duy Phật bất cộng pháp Nói có mười tám thứ

Và Nhất thiết tướng trí

Gọi đó là Pháp thân.

Trí pháp thân chia ra 21 tụ:

(1) Ba mươi bảy pháp Bồ-đề phần. (2) Bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả.

(3) Tám giải thoát: hữu sắc quán sắc giải thoát, v.v.

(4) Chín thứ đệ đẳng chí (đã nói ở trên).

(5) Mười biến xứ: Tăng thượng duyên là y chỉ tịnh lự³⁴⁹. Sở duyên duyên là bốn đại chủng: đất, nước, lửa, gió, bốn đại chủng sở tạo: xanh, vàng, đỏ, trắng, và hai cảnh: hư không, thức; theo ý mình muốn, chúng biến khắp tất cả xứ ở thế gian, định tuệ tương ưng, thành tựu 10 thứ đẳng chí. Các xứ khác không thiết lập làm biến xứ³⁵⁰, là vì các căn không thể mở rộng bên ngoài, [âm] thanh xứ không thể tương tục, hương xứ và vị xứ không có ở Sắc giới. Biến, là tương tục, phổ biến và khai triển.

(6) Tám thắng xứ: trong có sắc tưởng, ngoài quán sắc nhiều thắng xứ hay ít thắng xứ; trong không có sắc tưởng, ngoài quán sắc nhiều thắng xứ hay ít thắng xứ. Đây là bốn hình sắc thắng xứ. Sắc xanh, sắc vàng, sắc đỏ và sắc trắng, bốn thắng xứ này là hiển sắc thắng xứ. Do hình sắc thắng xứ và hiển sắc thắng xứ mà phát sinh thắng tri bởi xa-ma-tha và thắng kiến bởi tỳ-bát-xá-na³⁵¹ với định tuệ tương ưng. Bốn thắng xứ trước từ hai giải thoát đầu tiên³⁵² làm nhân mà phát sinh; bốn thắng xứ sau từ tịnh giải thoát³⁵³ làm nhân mà phát sinh.

(7) Vô tránh: Do cái lực tam-ma-địa vô tránh của Phật mà khiến cho chúng sinh có công năng bạt trừ phiền não.

(8) Nguyện trí: Cho đến khi sinh tử chưa trống không, tùy nguyện thành biện nghĩa lợi của chúng sinh.

(9) Sáu thần thông.

(10) Bốn vô ngại giải (đã nói ở trên).

(11) Bốn nhất thiết chủng thanh tịnh: sở y thân thanh tịnh, sở duyên thọ dụng thanh tịnh, tâm tam-ma-địa thanh tịnh và trí thanh tịnh, đó là bốn thanh tịnh rốt ráo.³⁵⁴ (12) Mười tự tại: Có thể kéo dài tuổi thọ là thọ tự tại. Nơi vô số tam-ma-địa mà có được sự tự tại là tâm tự tại. Đã được định Hư không tạng là tư cụ tự tại. Chỉ dạy tất cả công xảo nghệ thuật, v.v. các sự nghiệp là sự nghiệp tự tại. Theo ý nguyện mà thọ sinh là sinh tự tại. Thị hiện thân Phật sung mãn tất cả thế giới là thắng giải tự tại. Thành tựu vô số đại nguyện điều phục chúng sinh là nguyện tự tại. Nhất thời đốn hiện vô lượng thần biến để điều phục chúng sinh là thần thông tự tại. Hoạch đắc bốn vô ngại giải thù thắng là trí tự tại. Như ý giảng giải mười hai phần giáo là pháp tự tại.

(13) Mười lực.

(14) Bố vô úy (đã nói ở trên).

(15) Ba bất hộ: Thân hành, ngữ hành và ý hành của Như Lai thì hoàn toàn thanh tịnh, không sợ người khác biết ba nghiệp tà hành mà giữ gìn lầm lỗi. (16) Ba niệm trú: Khi Phật thuyết pháp, với người khéo lắng nghe, Phật chẳng khởi tâm tham; với người không khéo lắng nghe, Phật chẳng khởi tâm sân; với người xen tạp, Phật chẳng khởi hai tâm tham sân, chỉ niệm trú nơi xả.

(17) Không quên mất pháp: Lợi ích chúng sinh không bỏ lỡ thời gian. (18) Vĩnh hại tùy miên: Vĩnh viễn đoạn trừ chủng tử tập khí của hai chướng là phiền não và sở tri.

(19) Đại bi tâm: Ngày đêm sáu thời đem tâm nhiêu ích thường quan sát tất cả chúng sinh: ai đã thành thục, ai chưa thành thục, ai thành tăng thượng sinh khí, ai thành quyết định thắng khí.

(20) Mười tám pháp bất cộng của Phật (đã nói ở trên).

(21) Nhất thiết tướng trí. Chữ ‘Và’ [trong kệ tụng] cũng gồm cả Đạo tướng trí và Nhất thiết trí.

Như vậy 21 tụ Vô lậu trí được gọi là Trí pháp thân.

5.2.2 Sai biệt

Thanh văn vô tránh định Lìa người thấy phiền não Phật vô tránh vĩnh đoạn Vào xóm làng, v.v. phiền não Phật sở hữu nguyện trí Nhậm vận, vô ngại trước Vô chướng ngại, thường trú Đáp hết mọi câu hỏi.

[0080a07] Tam-ma-địa vô tránh của Như Lai thù thắng hơn tam-ma-địa vô tránh của Thanh văn, vì tam-ma-địa vô tránh của Thanh văn chỉ đoạn sở duyên duyên của tự thân nhưng vẫn làm cho chúng sinh tác sinh phiền não. Tam-ma-địa vô tránh của Phật là khi đi vào xóm làng, v.v., Phật có năng lực đoạn trừ hết những phiền não trong tự thân chúng sinh khi họ gặp mặt.

Lại nữa, nguyện trí của Như Lai thù thắng hơn nguyện trí của Thanh văn. Đức Phật có nhiều phương cách công dụng để chuyển vận [tâm nguyện] một cách tự nhiên, không chấp trước nên không tham trước nơi sắc, v.v., vĩnh đoạn hai chướng nên trí không có chướng ngại đối với tất cả sở tri [của chúng sinh]. Cho dù sinh tử chưa trống không, tác dụng an trú của tam-ma-địa vẫn thường hằng [có mặt] để an trú [chúng sinh]. Phật có bốn vô ngại giải nên có thể giải đáp mọi câu hỏi. Nguyện trí của Thanh văn thì không được như Phật.

5.2.3 Đoạn tránh 5.2.3.1 Đoạn tránh đối với pháp thân thường trú

Thiện nhân đã thành thục Vì chúng sinh giáo hóa Bấy giờ làm lợi ích Liền hiện ở này kia Như trời đổ cơn mưa Hạt thối không nảy mầm Chư Phật tuy xuất thế Vô căn không hoạch thiện.

[0080a14] Phật hiện thân làm lợi ích hữu tình, điều quan trọng là hữu tình kia đã tích tập thiện căn. Do đời trước đã gieo trồng thiện căn, được gặp những bậc thiện tri thức mà làm nhân tố, thế lực thành thục cho sự gặp Phật. Đức Phật vì giáo hóa chúng sinh, ở thời gian này, nơi xứ sở kia, hiện thân thuyết pháp để lợi ích hữu tình, cho đến hiện thân Thanh văn thuyết pháp để giáo hóa chúng sinh.

Đối với hữu tình chưa tích tập tư lương thì Phật không như vậy hiện thân. Do chúng sinh kia bị nghiệp chướng che lấp, không có đủ nhân tố để Phật hiện thân.

Chư Phật Thế Tôn tuy xuất thế gian, cũng có một loại chúng sinh không có thiện căn để nghe pháp, v.v., bởi vì họ không có thiện căn để tự thân thấy Phật, thí như trời đổ cơn mưa, nhưng hạt hư thối không nảy mầm xanh.

5.2.3.2 Đoạn tránh đối với biến thường

Sự quảng đại như thế Nên nói Phật là biến Sự ấy là vô tận

Cũng nói Phật là thường.

[0081a02] Chư Phật Thế Tôn được nói là ‘phổ biến’, như trên đã giải thích. Nếu có chúng sinh đến lúc được điều phục, thì ở mọi thời gian và xứ sở, Phật hiện thân thuyết pháp, làm sự lợi tha rộng lớn.

Sự nghiệp [lợi tha rộng lớn của Phật] tương tục, cũng được nói là ‘thường hằng’, cho đến sự sinh tử chưa chấm dứt, thời gian an trú lợi tha là vô tận.

5.3 Thọ dụng thân

5.3.1 Lược nêu hành tướng

[0081a06] Đầy đủ năm thứ quyết định cho sắc thân cứu cánh, là sắc thái của Thọ dụng thân. Giới hạn là chỉ ở Phật địa. Năm thứ quyết định là:

(1) Xứ quyết định: Chỉ trú ở thiên cung cõi trời Sắc cứu cánh.

(2) Thân quyết định: Chỉ là thân trang nghiêm tướng hảo viên minh.

(3) Chúng quyết định: Chỉ có các bậc Thánh, Bồ-tát bao quanh.

(4) Pháp quyết định: Chỉ thuyết pháp Đại thừa.

(5) Thời quyết định: An trú cho đến sự sinh tử chưa trống không.

Có ba mươi hai tướng Tám mươi tùy hảo tánh Và thọ dụng Đại thừa

Gọi Phật thọ dụng thân.

Ba mươi hai tướng tốt và 80 vẻ đẹp làm tánh chất cho sắc thân của Đức Năng Nhân, đó là viên mãn thọ dụng thân, là cái thân viên mãn thọ dụng pháp Đại thừa, có 5 thứ quyết định sai biệt.

5.3.2 Rộng giải công đức

5.3.2.1 Tướng tốt

Đủ luân tướng tay chân Lòng chân như bụng rùa Màng giữa ngón tay chân Mềm mại rất mỏng mịn Thân bảy chỗ đầy đặn Ngón tay chân thon dài Gót tròn, thân to thẳng Xương đầu gối không nhô Các lông đều xoay lên

Bước như y-nê-da Hai cánh tay dài đẹp Âm tàng kín bậc nhất Da vàng óng mềm mại Lỗ chân lông xoay phải Lông giữa mày trang nghiêm Thân trên như sư tử Cổ vai tròn đầy đẹp Chẳng ngon hiện vị ngon Thân lượng cao rộng bằng Như cây nặc-cù-đà Đỉnh nhục kế tròn nổi Lưỡi rộng dài Phạm thích Hai má như sư vương Răng trăng sạch đều đặn Các răng rất dày khít Số lượng có bốn mươi Mắc biếc, mi trâu chúa Tướng tốt ba mươi hai Trong đây mỗi một tướng Đều có nhân sinh ra Các nhân tố viên mãn Mà cảm những tướng này Đón rước sư trưởng, v.v.

Chánh thọ, trú kiên cố Tập quen bốn nhiếp sự

Bố thí của cải tốt Cứu thả những sinh loài Tăng trưởng nhận điều lành

Là nhân sinh các tướng

Như kinh đã tuyên thuyết.

[0081a17] (1) Do xưa khi ở Hữu học đạo, khéo léo đón rước sư trưởng, v.v. mà cảm được luân tướng cụ túc ở lòng bàn tay, chân của Đức Năng Nhân. (2) Do xưa chánh thọ luật nghi, kiên cố an trú, mà cảm được bàn chân bằng phẳng đầy đặn như bụng rùa.

(3) Do xưa tu tập bốn nhiếp sự mà cảm được có màng lưới mỏng giữa kẽ ngón tay, chân như [chân] ngỗng chúa.

(4) Do xưa bố thí những đồ ăn tốt đẹp mà cảm được chân tay mềm mại [như áo trời]. (5) Do xưa bố thí những đồ uống tốt đẹp mà cảm được bảy chỗ đầy đặn: hai bàn tay, hai bàn chân, hai vai và cổ, như thân Phật. (6) Do xưa cứu thoát hữu tình bị giết, bị trói và bị đánh đập, mà cảm được các ngón tay, chân đều thon dài, khả ái.

(7) Do xưa làm lợi cho cuộc sống người khác mà cảm được gót chân đầy đặn.

(8) Do xưa rời xa việc sát sinh mà cảm được thân Phật to thẳng.

(9) Do xưa chánh thọ những thiện pháp: bố thí, v.v. mà cảm được mắt cá chân và xương đầu gối không nhô cao.

(10) Do xưa tự làm việc thiện nên chuyển hóa và tăng trưởng người khác mà cảm được lông ở thân thể đều mọc hướng lên. (11) Do xưa đem y phương minh, công xảo minh, v.v. truyền trao cho người mà cảm được cặp đùi thon dài, tròn như đùi [nai chúa] y-nê-da.

(12) Do xưa không bỏ rơi những ai đến xin tiền của mà cảm được đôi cánh tay thon dài.

(13) Do xưa an lập tất cả hữu tình nơi luật nghi, Phạm hạnh, và khéo phòng hộ bí mật ngữ mà cảm được tướng âm tàng ẩn kín rất là bậc nhất.

(14) Do xưa thí cho người đồ nằm tốt đẹp mà cảm được da màu hoàng kim, trong sạch, tươi sáng. (15) Do xưa thí cho người cung điện thù thắng mà cảm được da thịt mịn màng, trơn mướt.

(16) Do xưa rời xa sự huyên náo, tán loạn, v.v. mà cảm được mỗi lỗ chân lông chỉ mọc một sợi, xoáy ốc về phía bên phải.

(17) Do xưa cung kính và phụng sự tất cả chúng sinh và sư trưởng, v.v., cũng làm cho người biết cung kính và phụng sự, mà cảm được tướng lông trắng giữa hai chân mày, to bằng cái lỗ quả ô liu, hình dạng như một cái ống bạc, trắng trong và mềm mại, kéo ra dài một tầm, thả thì xoáy ốc về phía bên phải, hướng lên trên. (18) Do xưa chưa từng khinh rẻ, chê bai người khác mà cảm được thân phần trên nở nang giống như thân sư tử.

(19) Do xưa tùy thuận sự thiện thuyết của người mà cảm được cánh tay tròn đầy.

(20) Do xưa thí cho người thuốc men, v.v. mà cảm được hai vai tiếp qua cổ rất khéo đầy đặn, bằng phẳng.

(21) Do xưa phụng sự chúng sinh qua những việc chăm sóc người bệnh, v.v. mà cảm được yết hầu thanh sạch, ăn thức gì chẳng phải thượng vị cũng thành thượng vị.

(22) Do xưa kiến tạo khu vườn, v.v. mà cảm được thân hình cân xứng, không còng, đẹp đẽ giống như cây nặc-cù-đà.

(23) Do xưa hiến cúng người tự viện, v.v. mà cảm được nhục kế (: ô-sắt-ni-sa) trên đỉnh đầu tròn đầy, nổi cao.

(24) Do xưa trong ba vô số kiếp nói lời hòa ái, v.v. mà cảm được tướng lưỡi rộng dài, mỏng sạch, màu như sen hồng. (25) Do xưa tuyên thuyết chánh pháp bằng một âm thanh cho tất cả hữu tình ở thế gian mà cảm được thành tựu 5 tánh chất của Phạm âm³⁵⁵ .

(26) Do xưa rời xa lời nói thêu dệt mà cảm được hai má như sư tử vương. (27) Do xưa phụng sự và xưng tán tất cả chúng sinh mà cảm được tướng răng trắng sạch. răng ngang bằng, đều đặn.

(28) Do xưa rời xa tà mạng, chánh mạng thanh tịnh, mà cảm được tướng

(29) Do xưa tu tập lời nói chắc thật mà cảm được tướng răng khít nhau không hở. (30) Do xưa rời xa lời nói ly gián mà cảm được trọn vẹn bốn mươi cái răng. (31) Do xưa đối đãi tất cả chúng sinh như đứa con của mình mà cảm được tướng con mắt như ngọc báu xanh biếc.

(32) Do xưa đối đãi tất cả chúng sinh bằng tâm không tham, sân, mà cảm được đôi mắt như mắt trâu chúa, trên dưới có hai mí, không tạp loạn nhau. Đây là những nhân tố sinh ra 32 tướng.

Báo thân viên mãn của Năng Nhân chắc chắn cảm được 32 tướng này, do có các nhân tố như vầy mà cảm được các tướng viên mãn như vầy. Những nhân tố như đón rước sư trưởng, v.v., theo đó có các tướng, như đã nói rộng. Những điều này được gọi là tướng, là vì ai có đầy đủ những tướng này thì biểu hiện người đó là bậc đại trượng phu.

5.3.2.2 Vẻ đẹp Móng Phật màu đỏ thắm Tươi nhuận, cao, các ngón

Tròn, đầy mà thon dài Mạch không hiện, không xoắn Mắt cá ẩn, chân bình ổn Bước đi như sư tử, voi Ngỗng, trâu chúa, xoay phải Đẹp, thẳng tiến, chắc kín Sáng sạch, thân tương xứng Sạch sẽ, mềm, thanh tịnh Các tướng đều tròn đầy Thân quảng đại vi diệu Đi khoan thai, đôi mắt Trong sáng, thân mịn mượt Không khiếp nhược, đầy đặn Thân ấy khéo khích lệ Tứ chi khéo cân đối Thấy trong sáng, không đục Thân viên mãn, cân đối Không nghiêng, thân gọn gàng Rốn sâu, xoay tròn phải Mọi người đều ưa nhìn Hạnh tịnh, thân không mụn Cũng không nốt ruồi đen

Tay mềm hoa mộc miên Chỉ tay sáng, sâu, dài Khuôn mặt không quá dài Môi hồng quả tần-bà Lưỡi mềm mại, mỏng mảnh Đỏ thắm, phát lôi âm Tiếng tuyệt diệu, răng tròn Sắc bén, trắng, đều đặn Thon dài, mũi cao thẳng Trong sạch rất bậc nhất Mắt rộng, lông mi rậm Giống như cánh hoa sen Chân mày dài, mềm mại Thấm mướt, lông gọn gàng Tay dài đầy, tai bằng Vành tai không thiếu sót Vầng trán khéo cân đối Rộng mở, đỉnh tròn đầy Tóc xanh biếc ong chúa Dày rậm, mềm, không rối Không rít, tỏa diệu hương Hay thỏa ý chúng sinh Vằn đức tướng cát tường Đó là vẻ đẹp Phật.

[0083a07] Thọ dụng thân của Phật có 80 vẻ đẹp:

(1) Do viễn ly hoàn toàn tham ái đối với tất cả hành mà cảm được móng tay có màu đồng đỏ, đỏ tươi, sáng bóng của Đức Năng Nhân.

(2) Do tăng thêm ý lạc lợi ích đưa đến cứu cánh đối với tất cả hữu tình mà cảm được màu móng tươi nhuận. (3) Do sinh vào tộc tánh thượng đẳng mà cảm được móng tay nhô cao

[không có chỗ lõm].

(4) Do hành cảnh³⁵⁶ không có tội lỗi mà cảm được các ngón đều dáng tròn. (5) Do tích tập thiện căn trọn vẹn mà cảm được các ngón đều đầy đặn. (6) Do tu tiệm thứ ba thứ trí đức³⁵⁷ mà cảm được các ngón đều thon dài. (7) Do xưa khéo phòng hộ để không phạm mười ác nghiệp và không mưu sinh bằng tà mạng mà cảm được các gân mạch đều ẩn sâu, không hiện.

(8) Do cởi bỏ các phiền não kết [sử/phược] mà cảm được các gân mạch không xoắn.

(9) Do liễu tri được mật nghĩa sâu xa mà cảm được mắt cá chân đều ẩn đi.

(10) Do có thể đi đến những nạn xứ trong sinh tử để độ chúng sinh mà cảm được (11) Do khéo léo vượt hơn loài người mà cảm được bước đi như sư tử. (12) Do khéo léo vượt hơn loài rồng mà cảm được bước đi như voi chúa. (13) Do khéo léo vọt lên hư không mà cảm được bước đi như ngỗng chúa. (14) Do khéo dẫn dắt hữu tình đến chỗ an lạc mà cảm được bước đi như trâu chúa.

(15) Do đi chiều thuận đường vòng mà cảm được cả thân xoay phải [khi ngó lui].

(16) Do bước đi khéo léo đoan trang mà cảm được bước đi tốt đẹp.

(17) Do tâm luôn không cong vạy, quanh co mà cảm được bước đi thẳng tiến.

(18) Do xưng tán công đức của người khác mà cảm được thân thể cứng chắc dày kín.

(19) Do không nhiễm trước các ác pháp mà cảm được thân thể sáng sạch.

(20) Do thuyết pháp thích ứng căn cơ mà cảm được thân thứ đệ tương xứng.

(21) Do thực hành sự thanh tịnh mà cảm được thân rất sạch sẽ.

(22) Do tâm có đủ đại bi mà cảm được thân mềm dịu. (23) Do ý nghĩ dơ bẩn được thanh tịnh mà cảm được thân khéo thanh tịnh.

(24) Do pháp tỳ-nại-da viên mãn mà cảm được các tướng đều tròn đầy.

(25) Vì người khác nói trọn vẹn về công đức quảng diệu³⁵⁸ mà cảm được thân quảng đại vi diệu.

(26) Tâm bình đẳng đối với tất cả hữu tình mà cảm được bước đi khoan thai, bằng nhau.

(27) Do thuyết pháp trong sáng mà cảm được đôi mắt trong sáng, không đục.

(28) Do thuyết pháp dễ hiểu mà cảm được thân rất mịn mượt. (29) Do tâm không thoái lui trước những xứ sở khó đi mà cảm được thân dáng không hèn nhát, sợ sệt.

(30) Do tu tập thiện căn vượt thoát tất cả thế gian mà cảm được thân thể rất đầy đặn.

khéo cân đối.

không vẩn đục.

(31) Do đã chấm dứt hậu hữu mà cảm được thân khéo khích lệ. (32) Do khéo phân biệt lý duyên khởi thuận nghịch mà cảm được tứ chi

(33) Do nói về pháp nghĩa thanh tịnh mà cảm được thị lực trong sáng,

(34) Do giới luật của hang đệ tử viên mãn mà cảm được thân tướng viên mãn. (35) Do chưa nhiễm trước những lẩm lỗi trong sinh tử mà cảm được thân tướng cân đối.

(36) Do chế phục được ngã mạn mà cảm được thân không nghiêng lệch.

(37) Thuyết pháp không có cùng tận mà cảm được thân tướng gọn gàng, không các cao thấp.

(38) Do thấu suốt giáo pháp sâu xa mà cảm được rốn sâu và đẹp. (39) Do đệ tử thọ trì và tùy thuận lời giáo huấn của mình mà cảm được vân rốn xoáy bên phải.

(40) Do các đồ chúng thực hành sự đoan nghiêm mà cảm được uy nghi đoan trang mà mọi người ưa nhìn. (41) Do tâm ý tĩnh lặng mà cảm được giới hạnh ba nghiệp thanh tịnh.

(42) Do không thuyết pháp tỳ-nại-da phi thới mà cảm được thân không mụn cóc và nốt ruồi đen. 271 (43) Do thuyết pháp về sự an lạc của thân, v.v. mà cảm được hai cánh tay mềm mại như đổ-la-miên³⁵⁹ .

(44) Do từng là bậc đại sa-môn có ánh sáng mà cảm được chỉ tay có ánh sáng.

(45) Do an trú pháp sâu xa mà cảm được chỉ tay rất sâu đậm.

(46) Do thường xuyên thuyết pháp chân tịnh mà cảm được chỉ tay dài thẳng. (47) Do tuyên thuyết chúng đa học xứ³⁶⁰ cho chúng sinh mà cảm được khuôn mặt không quá dài.

(48) Do thấu suốt tất cả thế gian giống như ảnh tượng mà cảm được môi hồng như quả tần-bà ³⁶¹ .

(49) Do dùng lời như hòa để điều phục chúng sinh mà cảm được lưỡi rất mềm mại.

(50) Do nói chánh lý của rất nhiều công đức mà cảm được lưỡi rất mỏng mảnh.

(51) Do pháp tỳ-nại-da được thuyết thì khó suy lường bởi hàng phàm phu chấp trước ngã và ngã sở, mà cảm được lưỡi màu đỏ thắm. (52) Do không có mọi sợ hãi mà cảm được lời nói như tiếng sấm rền.

(53) Do nói lời hòa ái mà cảm được âm vận tuyệt diệu.

(54) Do phòng hộ những kết sử trong ba cõi mà cảm được bốn răng [cửa] tròn trĩnh.

(55) Do điều phục được cái khó điều phục mà cảm được bốn răng sắc bén. (56) Do hàng phục phiền não bằng pháp tỳ-nại-da rất trong sạch mà cảm được bốn răng trắng sạch.

(57) Do an trú sự thông đạt tánh chất bình đẳng của sinh tử và niết-bàn mà cảm được bốn răng đều đặn.

(58) Do tuần tự thuyết giảng hiện quán của ba thừa mà cảm được bốn răng thon dài.

(59) Do an trú phương tiện được nắm giữ bởi thắng tuệ mà cảm được tướng mũi cao thẳng.

(60) Do đầy đủ tịnh hạnh khiến chúng sinh tin tưởng và ngưỡng mộ mà cảm được mũi trong sạch.

(61) Do thuyết pháp quảng đại mà cảm được con mắt rộng dài. (62) Do độ chúng sinh thoát sinh tử mà cảm được lông mi dày rậm.

(63) Do làm cho chúng sinh hoan hỷ, xưng tán mà cảm được con mắt trắng xanh, sáng tỏ, hoàn hảo, như cánh hoa sen [trắng và xanh].

(64) Do lúc nào cũng đoái hoài các hữu tình mà cảm được chân mày dài thẳng.

(65) Do khéo léo hòa hoãn và điều phục, chẳng lấy năm nóng đốt thân³⁶² , v.v. mà cảm được lông mày mềm mại.

(66) Do ý nghĩ hành thiện mà cảm được chân mày thấm mướt.

(67) Do thấy hết những tai họa của tham, v.v. mà cảm được lông mày gọn gàng.

(68) Do ngăn trừ hữu tình làm những tổn hại³⁶³ mà cảm được cánh tay dài đầy đặn. (69) Do chiến thắng tham, v.v. mà cảm được hai tai bằng nhau. (70) Do khiến [thiện căn của] các hữu tình tương tục bất hoại mà cảm được nhĩ căn bất hoại.

(71) Do không có những biên chấp kiến, v.v. làm nhiễu động tâm mà cảm được vầng trán và chân tóc khéo cân đối.

(72) Do phá hủy tất cả tà thuyết mà cảm được vầng trán nở nang, cao rộng. (73) Do viên mãn thắng nguyện mà cảm được đỉnh đầu tròn đầy như cái lọng báu.

(74) Do đối với sắc, v.v. đoạn trừ tham ái mà cảm được tóc màu xanh biếc như ong chúa.

(75) Do đoạn tận các tùy miên của Kiến sở đoạn và Tu sở đoạn mà cảm được tóc nhiều và dày.

(76) Do thuyết Thánh giáo bằng diệu tuệ biến tri mà cảm được tóc mềm mịn.

(77) Do tâm ý không bị tham, v.v. làm xao động mà cảm được tóc không rối.

(78) Do lúc nào cũng không nói lời thô ác mà cảm được tóc không thô rít.

(79) Do đối trước Tam bảo tung rải hoa mầu mà cảm được tóc tỏa diệu hương làm thỏa ý chúng sinh.

(80) Ngón cái của bàn tay và bàn chân có hoa văn phúc đức như kim cương, bốn phía của lòng bàn tay và bàn chân có hoa văn cát tường. Ngón át út, v.v. có bảy dấu vằn xoáy phải để khéo trang nghiêm.

Tám mươi tướng này gọi là vẻ đẹp của Phật. Các tướng công đức thể hiện ngoài thân để biểu thị công đức của nội tâm.

5.4 Thắng ứng thân

[0084a16] Không đầy đủ năm thứ quyết định được hiển lộ bởi sắc thân cứu cánh, là sắc thái của Hóa thân. Giới hạn chỉ ở Phật địa.

Hoặc đối với ba hữu Với chúng sinh bình đẳng Làm các thứ lợi ích Hóa thân Phật không dứt.

Ở đây phân làm ba: sinh hóa thân, xảo hóa thân và thắng ứng thân. Ví dụ, Đức Thế Tôn Thích Ca, thân thứ nhất như khi Ngài làm Thiên tử, thân thứ hai như khi Ngài hiện làm Càn-thác-bà vương, và thân thứ ba là Đức Thích Ca Năng Nhân. Lại nữa, sinh hóa thân cũng hiệm làm cầm thú, cầu bắc qua sông, rừng cây, v.v. Nếu ngay cả ba hữu chư trống không, đối với chúng sinh thanh tịnh và chúng sinh không thanh tịnh³⁶⁴, đồng thời mà hiện đủ loại thân nơi tăng thượng sinh đạo hay quyết định thắng đạo để làm lợi ích. Đây là hóa thân của Đức Phật Năng NHân Thế Tôn, bởi vì không đầy đủ năm thứ quyết định được hiển lộ bởi sắc thân cứu cánh.

Phật tác sự nghiệp cũng thường không gián đoạn, cho đến sinh tử chưa trống không. Ở tất cả thế giới, sự nghiệp của Phật thì tương tục, không dứt.

6. Sự nghiệp

Như vậy tận sinh tử Sự nghiệp ấy không dứt Chư thú, tịch diệt nghiệp An lập tứ nhiếp sự Khiến biết các tạp nhiễm Và biết các thanh tịnh Hữu tình như chứng nghĩa

Sáu ba-la-mật-đa Phật đạo, tự tánh Không

Diệt hết hai hý luận Giả danh, vô sở đắc Thành thục các hữu tình Và lập Bồ-tát đạo Trừ diệt các chấp trước Đắc Bồ-đề, nghiêm tịnh Phật độ và quyết định Lợi vô lượng hữu tình Thân cận Phật các đức Bồ-đề phần, các nghiệp Không hoại mất, kiến đế Rời xa các điên đảo Không lý căn bản kia Thanh tịnh và tư lương Hữu vi và vô vi Ắt biết không có khác An lập đại niết-bàn Đó sự nghiệp pháp thân Có hai mươi bảy loại

[0085a08] Như trên đã nói, biết pháp thân không có gián đoạn. Cho dẫu sinh tử có cùng tận thì sự nghiệp của pháp thân cũng không cùng tận. Tư lương ‘không gián đoạn’ như vậy là nhân tố để đạt cứu cánh. Những sự nghiệp của pháp thân là: (1) An lập chúng sinh nơi ý lạc viên mãn, vì để phát khởi ý lạc cầu các thú an lạc và giải thoát tịch tĩnh.

(2) Lại an lập người nơi thành thục gia hành, vì để liễu tri bốn nhiếp sự: bố thí, ái ngữ, lợi hành và đồng sự. (3) Lại an lập người khiến biết chánh kiến về Tứ đế, vì để liễu tri nhân quả tạp nhiễm là hai đế Khổ Tập cần phải xả bỏ, nhân quả thanh tịnh là hai đế Diệt Đạo cần phải thủ đắc.

Ba sư nghiệp này là an lập nơi Tư lương đạo. (4) An lập người nơi ý lạc tự lợi viên mãn, vì để hữu tình liễu tri chân thật nghĩa như sở chứng của mình. (5) Lại an lập người nơi tự thành thục gia hành, vì để viên mãn sự thực hành sáu độ.

(6) Lại an lập người nơi hạnh tự lợi lợi tha, vì để sanh về các thú và Phật địa bằng mười thiện đạo.

(7) Lại an lập người nơi thanh tịnh kiến³⁶⁵, vì lấy tu sở thành tuệ thuộc thế gian³⁶⁶ để thông đạt Thắng nghĩa, tự tánh Không.

Bốn sự nghiệp này là an lập nơi Gia hành đạo.

(8) Lại an lập người nơi Kiến đạo, vì để các chúng sinh thân chứng tánh Không, tận diệt hý luận về hai thủ.

(9) Lại an lập Bồ-tát nơi địa thứ hai và địa thứ ba ở Tu đạo, vì Bồ-tát ở hai địa ấy có tuệ liễu tri các pháp đều là giả danh, an lập nơi thi-la và an nhẫn. (10) An lập Bồ-tát nơi địa thứ tư, địa thứ năm và địa thứ sáu, vì ở địa thứ tư Bồ-tát có tuệ liễu tri Bồ-đề phần; ở địa thứ năm Bồ-tát có tuệ liễu tri Tứ thánh đế; ở địa thứ sáu Bồ-tát có tuệ liễu tri Duyên khởi, đều biết tất cả các pháp là thắng nghĩa, vô sở đắc.

(11) An lập Bồ-tát nơi địa thứ bảy, vì ở địa ấy, Bồ-tát nhiếp các phương tiện thiện xảo ba-la-mật-đa, thành thục các hữu tình.

(12) An lập Bồ-tát nơi địa thứ tám: Một là, an lập nơi sự liễu tri ba đạo của Đạo tướng trí, vì an lập nơi địa này thì nhiếp hết Bồ-tát đạo, biểu thị qua ba đạo của Đạo tướng trí: Kiến đạo, Tu đạo và Vô học đạo.

(13) Hai là, an lập thật chấp tịch tĩnh, vì an lập để diệt trừ hiện hành thật chấp.

(14) Ba là, an lập nơi giả danh Phật bảo, vì an lập để được tên Bồ-đề của

Phật bảo.

tịnh Phật độ.

(15) Bốn là, an lập nghiêm tịnh Phật độ gia hành, vì an lập nơi sự nghiêm (16) An lập Bồ-tát nơi địa thứ chín: Một là, an lập nơi tự định thành Phật, vì an lập sự quyết định thành Phật, không rơi vào Tiểu thừa.

(17) Hai là, an lập nơi sự thành thục chúng sinh, vì an lập để tác thành cho địa ở trên nhiếp hết mọi lợi ích cho vô lượng hữu tình. (18) An lập Bồ-tát nơi địa thứ mười: Một là, an lập nơi sự thân cận thiện tri thức, vì an lập để nhiếp hết công đức như thân cận vô số chư Phật làm thiện tri thức, v.v. khi tu ở địa ấy.

(19) Hai là, an lập nơi trí đức tăng trưởng, vì an lập để đắc Bồ-đề phần, tức an lập để viên mãn Bồ-đề phần thiện xảo³⁶⁷ .

(20) An lập nơi nghiệp không hoại mất, vì an lập để biết các nghiệp không hoại mất, không dối gạt.

(21) An lập để biết Tứ đế, vì để hiện kiến Tứ đế.

(22) An lập để rời xa điên đảo, vì vĩnh viễn lìa bốn điên đảo: thường, lạc, ngã, tịnh. (23) An lập để biết căn bản không sở y, vì an lập nơi căn bản không có thật chấp mà sinh ra các điên đảo.

(24) An lập nơi viên mãn thanh tịnh, vì an lập nơi viên mãn thanh tịnh khi chứng đắc tánh bình đẳng.

(25) An lập nơi tư lương viên mãn, vì để viên mãn hai tư lương [phước đức và trí tuệ] của Vô thượng bồ-đề.

(26) An lập để biết sinh tử và niết-bàn bình đẳng, vì để hiện tri sinh tử hữu vi và niết-bàn vô vi hoàn toàn không khác biệt ở mặt thắng nghĩa.

(27) Lại an lập nơi đạo quả, vì an lập nơi cứu cánh sở đắc vô trú đại niết- bàn. Như trên vừa nói, đó là 27 thứ sự nghiệp của Pháp thân.