Hiện Quán Trang Nghiêm Luận Lược Thích

Phẩm Mười: Nhiếp

7. Thích lược nghĩa khác 7.1 Nhiếp làm sáu nghĩa

Tướng và gia hành kia Chúng tối cực, tiệm thứ Cứu cánh và dị thục Là sáu thứ lược nghĩa.

[0086a11] Như vậy vì người ưa giải thích rộng thì đã quảng thuyết, đã triển khai 8 môn.

Với người ưa giải thích vừa, ngoài 8 môn trên, nên nói 6 thứ lược nghĩa, đó là: (1) Sắc thái của tự tánh ba trí.

(2) Tu hành tướng của ba trí ấy bằng Viên mãn tướng gia hành.

(3) Tu hành tướng của ba trí đến tối cực bằng Đảnh gia hành.

(4) Tu hành tướng của ba trí một cách nhất quán khi thứ đệ tu tập bằng Tiệm thứ gia hành (5) Tu gia hành của ba trí khi ở cứu cánh bằng Sát-na gia hành.

(6) Dị thục quả của ba trí là Pháp thân.

7.2 Nhiếp làm ba nghĩa Nói cảnh có ba thứ Nhân bốn gia hành tánh

Pháp thân sự nghiệp quả

Là ba thứ lược nghĩa.

[0086a16] Như vậy vì người ưa giải thích vừa thì đã tuyên thuyết, đã triển khai 6 môn.

Với người ưa giải thích lược thì nên gom làm 3 môn mà tuyên thuyết, đó là: (1) Ba trí là cảnh của sự tu gia hành.

(2) Bốn gia hành là nhân đưa đến cứu cánh ba trí.

(3) Pháp thân và sự nghiệp là quả của gia hành.

Ba môn cảnh, hành, quả, chính là lìa hai môn trước, riêng nói môn còn lại.

8. Luận hậu nghĩa

[0086a18] Bậc tạo luận này, tức Luận Bát-nhã Ba-la-mật-đa Giáo Thọ Hiện Quán Trang Nghiêm, là Bồ-tát Di Lặc, bậc thành tựu cứu cánh đại bi, đại trí, bậc Nhất sinh bổ xứ, hiện trú thiên cung Đổ-sử-đa. Người dịch luận này từ Phạn văn sang Tạng ngữ là Thiên Trúc Luận sư Minh Bản Quang (明本光) và Dịch sư Cát Tường Tích (吉祥積) phiên dịch, giảo đối. Về sau, một lần nữa, Thiên Trúc Đại đức Luận sư Vô Tử (無死) và Dịch sư Cụ Tuệ (具慧) trùng dịch, giảo duyệt; việc này tốt cho sự quyết trạch vậy.

Kính nương Tiên giác luân Trích dịch ít phần nghĩa Quy mạng Từ Thị Tôn

Gia trì thành Phật sự.

Dân Quốc thứ 26 (1937), ngày 20 tháng 11, bản dịch hoàn thành tại Hán Tạng Giáo Lý Viện, tinh xá Song Bách.

(Hết Quyển 4) 282 Phụ lục 1:

HIỆN QUÁN TRANG NGHIÊM LUẬN TỤNG

《現觀莊嚴論》根本頌 慈尊 造

此在梵語為：阿毘三昧耶阿朗迦拉那摩般若波羅蜜多鄔拔提沙夏薩哆 囉，華語譯為：般若波羅蜜多教授現觀莊嚴論。

敬禮一切諸佛菩薩。 求寂聲聞由遍智，引導令趣最寂滅；

諸樂饒益眾生者，道智令成世間利；

諸佛由具種相智，宣此種種眾相法；

具為聲聞菩薩佛，四聖眾母我敬禮。 大師於此說，一切相智道，非餘所能領，於十法行性，經義住正念， 具慧者能見，為令易解故，是造論所為。般若波羅蜜，以八事正說。 遍相智道智，次一切智性，一切相現觀，至頂及漸次，剎那證菩提， 及法身為八。發心與教授，四種抉擇分，正行之所依，謂法界自性， 諸所緣所為，鎧甲趣入事，資糧及出生，是佛遍相智。令其隱闇等， 弟子麟喻道，此及他功德，大勝利見道，作用及勝解，讚事并稱揚，

迴向與隨喜，無上作意等，引發最清淨，是名為修道；諸聰智菩薩， 如是說道智。智不住諸有，悲不滯涅槃，非方便則遙，方便即非遙， 所治能治品，加行平等性，聲聞等見道，一切智如是。行相諸加行， 德失及性相，順解脫抉擇，有學不退眾，有寂靜平等，無上清淨剎， 滿具一切相，此具善方便。此相及增長，堅穩心遍住，見道修道中， 各有四分別，四種能對治，無間三摩地，並諸邪執著，是為頂現觀。 漸次現觀中，有十三種法。剎那證菩提，由相分四種。自性圓滿報，

如是餘化身，法身并事業，四相正宣說。 一、一切種智品 發心為利他，求正等菩提，彼彼如經中，略廣門宣說。如地金月火， 藏寶源大海，金剛山藥友，如意寶日歌，王庫及大路，車乘與泉水， 雅聲河流雲，分二十二種。修行及諸諦，佛陀等三寶，不耽著不疲， 周遍攝持道，五眼六通德，見道並修道，應知此即是，十教授體性。 諸鈍根利根，信見至家家，一間中生般，行無行究竟，三超往有頂， 壞色貪現法，寂滅及身證，麟喻共二十。所緣及行相，因緣并攝持， 菩薩救世者，如煖等體性；依具四分別，分下中上品，勝出諸聲聞， 及與諸麟喻。所緣無常等，是四諦等相，行相破著等，是得三乘因。 色等離聚散，住假立無說。色等不安住，其體無自性。彼等自性一， 不住無常等。彼等彼性空，彼等自性一。不執著諸法，不見彼相故。 智慧所觀察，一切無所得。色等無自性，彼無即為性。無生無出離， 清淨及無相。由不依彼相，非勝解無想。正定定作用，授記盡執著。 三互為一性，正定不分別。是順抉擇分，下中上三品，由所依對治， 二所取分別，由愚蘊等別，彼各有九種；由實有假有，能取亦分二， 自在我等體，蘊等依亦爾。心不驚怖等，宣說無性等，棄捨所治品， 應知為攝持。通達有六法，對治與斷除，彼等皆永盡，具智慧悲愍，

不共諸弟子，利他漸次行，智無功用轉，所依名種性。法界無差別， 種性不應異。由能依法異，故說彼差別。所緣一切法，此復為善等， 若世間所知，及諸出世間，有漏無漏法，諸有為無為，若共弟子法， 及佛不共法。勝諸有情心，及斷智為三，當知此三大，自覺所為事。 由彼等別別，皆攝施等六，故披甲修行，六六如經說。靜慮無色定， 施等道慈等，成就無所得，三輪善清淨，所為及六通，於一切相智， 能趣入正行，當知昇大乘。悲及施等六，並修止觀道，及以雙運道， 諸善權方便，智福與諸道，陀羅尼十地，能對治當知，資糧行次第。 由十種修治，當能得初地，意樂饒益事，有情平等心，能捨近善友， 求正法所緣，常發心出家，愛樂見佛身，開闡正法教，諦語為第十， 彼性不可得，當知名修治。戒報恩安忍，極喜及大悲，承事敬師聞， 第八勤施等。多聞無厭足，無染行法施，嚴淨成佛剎，不厭倦眷屬， 及有慚有愧，五種無著性。住林少欲足，杜多正律儀，不捨諸學處， 訶厭諸欲樂，寂滅捨眾物，不沒無顧戀。親識及慳家，樂猥雜而住， 自讚及毀他，十不善業道，憍慢與顛倒，惡慧忍煩惱，遠離此十事， 證得第五地。施戒忍精進，靜慮慧圓滿，於弟子麟喻，捨喜捨怖心， 見求無愁慼，盡捨無憂悔，雖貧不厭求，證得第六地。執我及有情， 命與數取趣，斷常及相因，蘊界并諸處，住三界貪著，其心遍怯退， 於三寶尸羅，起彼見執著，諍論於空性，違空性過失，由離此二十， 便得第七地。知三解脫門，三輪皆清淨，大悲無執著，法平等一理， 知無生知忍，說諸法一相，滅除諸分別，離想見煩惱，奢摩他定思， 善毘缽舍那，內心善調伏，一切無礙智，非貪地隨欲，等遊諸佛土， 一切普現身，共為二十種。知諸有情意，遊戲諸神通，修微妙佛剎， 觀故親近佛，知根淨佛土，安住如幻事，故思受三有，說此八種業。 無邊諸誓願，了知天等語，辯說如懸河，入胎最第一，種姓族圓滿， 眷屬及生身，出家菩提樹，圓滿諸功德。超過九地已，若智住佛地， 應知此即是，菩薩第十地。見修諸道中，所能取分別，由滅除彼故， 說八種對治。所為及平等，利有情無用，超二邊出生，證得相出生， 一切相智性，道有境出生，當知此八種，是出生正行。

二、道種智品 調伏諸天故，放光令隱闇，境決定普遍，本性及事業。道相智理中， 由諸四聖諦，行相不可得，當知聲聞道。聖聲聞道中，由色等空故， 空無別為煖，由彼無所得，許為至頂位，忍位於色等，破住常等理， 依於十地等，由廣說無住，即名第一法，由佛以現智，不見諸法故。 自覺自證故，亦不依他教，是故當宣說，麟喻智甚深。若誰於何義，

欲聞如何說，於彼彼彼義，無聲如是現。遠所取分別，未離能取故， 當知由所依，攝為麟喻道。開闡假法性，無違相為煖，頂由達色等， 無滅等所顯，忍由內空等，不執色等故，色等無生等，相為第一法。 由諦與諦上，忍智四剎那，說此道相智，見道具功德。真如與諸智， 無互能所依，故不許差別，廣大無能量，無量無二邊，住彼於色等， 執為佛自性，無取無捨等，慈等及空性，證得佛陀性，遍攝諸淨法， 除遣諸苦病，滅除涅槃執，諸佛守護等，不殺害生等，一切相智理， 自住立有情，所修布施等，迴向大菩提，是道智剎那。遍息敬一切， 能勝諸煩惱，怨敵不能害，菩提供養依。勝解謂自利，俱利及利他， 當知此三種，各有下中上，別別為三品，又以下下等，復各分為三， 共二十七種。般若波羅蜜，於諸勝解位，由三種九聚，讚事及稱揚。 殊勝遍迴向，其作用最勝，無所得行相，不顛倒體性，遠離佛福品， 自性念行境，有方便無相，諸佛所隨喜，不繫於三界，下中及上品， 是餘三迴向，生大福為性。由方便無得，隨喜諸善根，是此中所說， 修隨喜作意。此自性殊勝，一切無作行，立法不可得，是大義利性。 依佛及施等，善巧諸方便，此是勝解因，諸法衰損因，謂魔所魅著， 不信解深法，執著五蘊等，惡友所攝持。果法清淨性，即色等清淨， 以彼二無異，不可分故淨。惑所知三道，斷故為弟子，麟喻佛子淨， 佛一切最淨。對治九地中，上上等諸垢，謂由下下等，諸道能清淨。 由斷諍門中，道能量所量，由是平等性，遍對治三界。

三、一切智品

非此岸彼岸，不住其中間，知三世平等，故名般若度。彼由緣相門， 非方便故遠，由善巧方便，即說為鄰近。色蘊等空性，三世所繫法， 施等菩提分，行想所治品。施等無我執，於此令他行，此滅貪著邊。 執佛等微細。法道最甚深，自性遠離故。知諸法性一，故能斷貪著。 由遣除見等，故說難通達，色等不可知，故為不思議。如是一切智， 所治能治品，無餘諸差別，當知如經說。色等無常等，未圓滿圓滿， 及於無貪性，破實行加行，不變無造者，三難行加行，如根性得果， 故許為有果，不依仗於他，證知七現事。不執著色等，四種平等性。 苦等諸聖諦，法智及類智，忍智剎那性，一切智見道。色非常無常， 出二邊清淨，無生無滅等，如虛空離貪，脫離諸攝持，自性不可說， 由宣說此義，不能惠施他，皆悉不可得，畢竟淨無病，斷除諸惡趣， 證果無分別，不繫屬諸相，於義名二種，其識無有生，一切智剎那。

如是此及此，又此三段文，當知即顯示，此三品圓滿。

四、圓滿一切相現觀品 一切智差別，行相為能相，由三種智故，許行相為三。始從無邊相， 乃至無動相，三諦各有四，道中說十五。於因道及苦，滅中如次第， 說彼有八七，五及十六相。始從四念住，究竟諸佛相，道諦隨順中， 由三智分別，弟子及菩薩，諸佛如次第，許為三十七，卅四三十九。 昔承事諸佛，佛所種善根，善知識攝受，是聞此法器，親近佛問答， 及行施戒等，諸勝者許此，是受持等器。不住色等故，遮彼加行故， 彼真如深故，此等難測故，此等無量故，劬勞久證故，授記不退轉， 出離及無間，近菩提速疾，利他無增減，不見法非法，色等不思議， 色等諸行相，自性無分別，能與珍寶果，清淨及結界。催伏魔力等， 十四種功德。當知諸過失，有四十六種。由何相當知，即性相分三， 謂智勝作用，自性亦所相。知如來出現，世界無壞性，有情諸心行， 心略及外散，知無盡行相，有貪等及無，廣大無量心，識無見無對， 及心不可見，了知心出等，除此等無餘，知真如行相，能仁證真如， 復為他開示，是攝一切智，品中諸智相。空性及無相，并捨棄諸願，

無生無滅等，法性無破壞，無作無分別，差別無性相，道相智品中， 許為諸智相。依真如法住，恭敬善知識，尊重及承事，供養無作用， 及了知遍行，能示現無見，世間真空相，說知及現見，不思議寂靜， 世間滅想滅，一切相智中，是說諸智相。由難思等別，勝進諦行境， 十六剎那心，說名殊勝相。不思議無等，超越諸量數，攝聖智者了， 證知諸不共，通疾無增減，修行及正行，所緣與所依，一切并攝受， 及無味當知，十六殊勝性，由此勝餘道，故名殊勝道。作利樂濟拔， 諸人歸依處，宅舍示究竟，洲渚及導師，并任運所作，不證三乘果， 最後作所依，此即作用相。離煩惱狀貌，障品及對治，難性與決定， 所為無所得，破一切執著，及名有所緣，不順無障礙，無跡無去生， 真如不可得，此十六自性，由如所相事，許為第四相。無相善施等， 正行而善巧，一切相品中，謂順解脫分。緣佛等淨信，精進行施等， 意樂圓滿念，無分別等持，知一切諸法，智慧共為五，利易證菩提， 許鈍根難證。此煖等所緣，讚一切有情，緣彼心平等，說有十種相。 自滅除諸惡，安住布施等，亦令他住彼，讚同法為頂。如是當知忍， 自他住聖諦，如是第一法，成熟有情等。從順抉擇分，見修諸道中， 所住諸菩薩，是此不退眾。由說於色等，轉等二十相，即住抉擇分，

所有不退相。由於色等轉，盡疑惑無暇，自安住善法，亦令他安住， 於他行施等，深義無猶豫，身等修慈行，不共五蓋住，摧伏諸隨眠， 具正念正知，衣等恒潔淨，身不生諸蟲，心無曲杜多，及無慳吝等， 成就法性行，利他求地獄，非他能牽引，魔開顯似道，了知彼是魔， 諸佛歡喜行，由此二十相，諸住煖頂忍，世第一法眾，不退大菩提。 見道中忍智，十六剎那心，當知此即是，菩薩不退相。遣除色等想， 心堅退小乘，永盡靜慮等，所有諸支分，身心輕利性，巧便行諸欲， 常修淨梵行，善清淨正命，蘊等諸留難，資糧及根等，戰事慳吝等， 加行及隨行，破彼所依處，不得塵許法，安住三地中，於自地決定， 為法捨身命，此十六剎那，是住見道位，智者不退相。修道謂甚深， 甚深空性等，甚深離增益，及損減邊際，於順抉擇分，見道修道中， 有數思稱量，及觀察修道。此常相續故，諸下中上品，由下下等別， 許為九種相。經說無數等，非勝義可爾，佛許是世俗，大悲等流果。 不可說性中，不可有增減，則所說修道，何斷復何得。如所說菩提， 此辦所欲事，菩提真如相，此亦彼為相，初心證菩提，非理亦非後， 由燈喻道理，顯八深法性。生滅與真如，所知及能知，正行并無二， 巧便皆甚深。諸法同夢故，不分別有靜，無業等問難，如經已盡答。 如有情世間，器世未清淨，修治令清淨，即嚴淨佛土。境及此加行， 超過諸魔怨，無住如願力，及不共行相，無著無所得，無相盡諸願， 相狀與無量，十方便善巧。

五、頂現觀品

夢亦於諸法，觀知如夢等，是至頂加行，所有十二相。盡贍部有情， 供佛善根等，眾多善為喻，說十六增長。由三智諸法，圓滿最無上， 不捨利有情，說名為堅穩。四洲及小千，中大千為喻，以無量福德， 宣說三摩地。轉趣及退還，其所取分別，當知各有九，非如其境性。 由異生聖別，分有情實假，是能取分別，彼各有九性，若所取真如， 彼執為誰性，如是彼執著，自性空為相。自性及種姓，正修行諸道， 智所緣無亂，所治品能治，自內證作用，彼業所造果，是為轉趣品， 所有九分別。墮三有寂滅，故智德下劣，無有攝受者，道相不圓滿， 由他緣而行，所為義顛倒，少分及種種，於住行愚蒙，反於隨行相， 九分別體性，是所退還品，聲聞等心起。所取及所捨，作意與繫屬， 所作意三界，安住與執著，法義唯假立，貪欲及對治，失壞如欲行， 當知初能取。不如所為生，執道為非道，謂生俱有滅，具不具道性， 安住壞種性，無希求無因，及緣諸敵者，是餘取分別。為他示菩提，

其因謂付囑，證彼無間因，具多福德相。垢盡無生智，說為大菩提， 無盡無生故，彼如次應知。無滅自性中，謂當以見道，盡何分別種， 得何無生相，若有餘實法，而於所知上，說能盡諸障，吾以彼為奇。 此中無所遣，亦無少可立，於正性正觀，正見而解脫。施等一一中， 彼等互攝入，一剎那忍攝，是此中見道。次由入獅子，奮迅三摩地， 觀察諸緣起，隨順及迴逆。滅盡等九定，修往還二相，後以欲界攝， 非定心為界，超越入諸定，超一二三四，及五六七八，至滅定不同。 略標及廣釋，佛所不攝受，無三世功德，及於三妙道，所取初分別， 加行相行境。次許心心所，轉趣時有境，不發菩提心，不作意菩提， 作意小乘法，不思大菩提，有修與無修，及與彼相反，非如義分別， 當知屬修道。施設有情境，施設法不空，貪著簡擇性，為寂事三乘， 受供不清淨，破壞諸正行，經說是第一，能取應當知。設有情及因， 由此所摧害，故是修道繫，其餘九違品。如自所緣性，三智障有三， 靜道真如等，相應不相應，不等及苦等，諸煩惱自性，及無二愚蒙， 為最後分別。如諸病痊癒，常時獲安穩，恒修眾生樂，一切勝功德， 任運而依附，勝果所莊嚴，上品位菩薩，如眾流歸海。安立三千生， 聲聞麟喻德，及離生菩薩，眾善為譬喻，經以無量福，明佛無間道， 無間三摩地，證一切相智。無性為所緣，正念為增上，寂靜為行相， 愛說者常難。於所緣證成，及明所緣性，一切相智智，勝義世俗諦， 加行與三寶，巧便佛現觀，顛倒及道性，能治所治品，性相並修習， 說者邪分別，依一切相智，說為十六種。

六、漸次現觀品

布施至般若，隨念於佛等，法無性自性，許為漸次行。

七、剎那現證大菩提品

施等一一中，攝諸無漏法，當知即能仁，一剎那智德。猶如諸士夫， 動一處水輪，一切頓轉動，剎那智亦爾。若時起異熟，一切白法性， 般若波羅蜜，即一剎那智。由布施等行，諸法如夢住，一剎那能證， 諸法無相性。如夢與能見，不見有二相，一剎那能見，諸法無二性。

八、法身品 能仁自性身，得諸無漏法，一切種清淨，彼自性為相。順菩提分法， 無量及解脫，九次第等至，十遍處自體，最為殊勝處，差別有八種， 無諍與願智，神通無礙解，四一切清淨，十自在十力，四種無所畏， 及三種不護，並三種念住，無忘失法性，永害諸隨眠，大悲諸眾生， 唯佛不共法，說有十八種，及一切相智，說名為法身。聲聞無諍定，

離見者煩惱，佛無諍永斷，聚落等煩惱。佛所有願智，任運無礙著， 無障礙常住，普答一切問。若善因成熟，於彼彼所化，爾時能饒益， 即於彼彼現，如天雖降雨，種壞不發芽，諸佛雖出世，無根不獲善。 如是事廣大，故說佛為遍，即此無盡故，亦可說為常。許三十二相， 八十隨好性，受用大乘故，名佛受用身。手足輪相具，足底如龜腹， 手足指網連，柔軟極細嫩，身七處充滿，手足指纖長，跟廣身洪直， 足膝骨不突，諸毛皆上靡，膊如瑿泥耶，雙臂形長妙，陰藏密第一， 皮金色細薄，孔一毛右旋，眉間毫相嚴，上身如獅子，髆圓實項豐， 非勝現勝味，身量縱橫等，譬諾瞿陀樹，頂肉髻圓顯，舌廣長梵音， 兩頰如獅王，齒潔白平齊，諸齒極細密，數量滿四十，紺目牛王睫， 妙相三十二。此中此此相，所有能生因，由彼彼圓滿，能感此諸相。 迎送師長等，正受堅固住，習近四攝事，布施妙資財，救放所殺生， 增長受善者，是能生因相，如經所宣說。佛爪赤銅色，潤澤高諸指， 圓滿而纖長，脈不現無結，踝隱足平穩，行步如獅象，鵝牛王右旋， 妙直進堅密，光潔身相稱，潔淨軟清淨，眾相皆圓滿，身廣大微妙， 步庠序雙目，清淨身細嫩，身無怯充實，其身善策勵，支節善開展， 顧視淨無翳，身圓而相稱，無歪身平整，臍深臍右旋，為眾所樂見， 行淨身無疣，無諸黑斑點，手軟如木棉，手文明深長，面門不太長， 唇紅如頻婆，舌柔軟微薄，赤紅發雷音，語美妙牙圓，鋒利白平齊， 漸細鼻高修，清淨最第一，眼廣眼睫密，猶如蓮華葉，眉修長細軟， 潤澤毛齊整，手長滿耳齊，耳輪無過失，額部善分展，開廣頂周圓， 髮紺青如蜂，稠密軟不亂，不澀出妙音，能奪眾生意，德紋相吉祥， 是為佛隨好。若乃至三有，於眾生平等，作種種利益，佛化身無斷。 如是盡生死，此事業無斷，諸趣寂滅業，安立四攝事，令知諸雜染， 及知諸清淨，有情如證義，六波羅蜜多，佛道自性空，盡滅二戲論， 假名無所得，成熟諸有情，及立菩薩道，遣除諸執著，得菩提嚴淨， 佛土及決定，無量有情利，親近佛等德，菩提分諸業，不失壞見諦， 遠離諸顛倒，無彼根本理，清淨及資糧，有為與無為，悉不知有異，

安立大涅槃，許法身事業，有二十七種。 相及彼加行，彼極彼漸次，彼竟彼異熟，餘六種略義。初境有三種，

因四加行性，法身事業果，餘三種略義。 此般若波羅蜜多教授現觀莊嚴論，為至尊彌勒怙主所造；由梵譯藏者

，謂天竺大德無死論師與具慧譯師共譯校閱善為抉擇。 （釋法音恭錄自法尊法師譯文） 290 Phụ lục 2:

Hiện Quán Trang Nghiêm

Bát-nhã Ba-la-mật-đa Giáo Thọ Luận

Phẩm Một: Tựa

Kính lễ tất cả chư Phật, Bồ-tát. Kính lễ Đại Hùng sư Từ Thị tôn, Vô Trước Trao truyền Giáo thọ này Gia trì lợi hữu tình.

Thanh văn cầu tịch nhờ biến trí Dẫn đường thú nhập tối tịch diệt. Các bậc ưa lợi ích chúng sinh Đạo trí thành tựu lợi thế gian. Chư Phật có đủ Chủng tướng trí Nói mọi đặc tướng của các pháp. Hết thảy Thanh văn, Bồ-tát, Phật Mẹ của tứ Thánh, con kính lễ. 291 Đại sư ở đây nói Đạo Nhất thiết tướng trí Kẻ khác không lãnh hội Nơi tánh mười pháp hành Nghĩa Kinh trú chánh niệm (1) Bậc cụ tuệ thấy được Làm cho dễ hiểu Kinh Là mục đích tạo luận. (2)

Bát-nhã ba-la-mật Chánh thuyết bằng tám sự:

Biến tướng trí, Đạo trí Cùng Nhất thiết trí tánh (3)

Nhất thiết tướng hiện quán

Chí đảnh và tiệm thứ Sát-na chứng Bồ-đề Và pháp thân là tám. (4) Phát tâm và giáo thọ Bốn thứ quyết trạch phần Sở y của chánh hành Gọi pháp giới tự tánh (5)

Các sở duyên, sở vi Áo giáp, thú nhập sự Tư lương và xuất sinh Là Phật Biến tướng trí. (6) Trí che mọi ánh sáng Đệ tử, lân dụ đạo Đây và kia công đức Đại thắng lợi kiến đạo (7)

Tác dụng và thắng giải Khen, thừa sự, xưng dương Hồi hướng và tùy hỷ Các tác ý Vô thượng (8)

Dẫn phát, tối thanh tịnh

Gọi đó là tu đạo Các Bồ-tát thông trí Như vậy nói Đạo trí. (9)

Trí không trú chư hữu Bi chẳng trệ Niết-bàn Phi phương tiện thì xa Phương tiện thì chẳng xa. (10)

Sở trị, năng trị phẩm Gia hành, bình đẳng tánh Thanh văn đẳng kiến đạo Nhất thiết trí như vậy. (11) Hành tướng, các gia hành Công tội và tánh tướng Thuận giải thoát quyết trạch Hữu học chúng bất thối. (12)

Hữu tịch tĩnh bình đẳng Vô thượng thanh tịnh sát Mãn chứng Nhất thiết tướng Đây đủ thiện phương tiện. (13) Này tướng và tăng trưởng Kiên ổn, tâm biến trú Trong kiến đạo, tu đạo Mỗi có bốn phân biệt. (14) Bốn thứ năng đối trị Vô gián tam-ma-địa Cùng các tà chấp trước Đó là Đảnh hiện quán. (15)

Trong tiệm thứ hiện quán Có mười ba thứ pháp.

Sát-na chứng Bồ-đề Phân bốn thứ bởi tướng. (16)

Tự tánh, viên mãn báo Như vậy còn hóa thân Pháp thân và sự nghiệp Bốn tướng được tuyên thuyết. (17)

Phẩm Hai: Nhất Thiết Tướng Trí

Phát tâm vì lợi người Cầu Chánh đẳng Bồ-đề Kia kia như trong kinh Tuyên thuyết môn lược quảng (18)

Như đất, vàng, trăng, nước

Tạng, nguồn báu, biển cả Kim cương, núi, thuốc, bạn Như ý, mặt trời, [tiếng] ca (19) Vua, kho và đường lớn Xe cộ và suối nước Nhã thanh, dòng sông, mây Chia hai mươi hai thứ. (20)

Tu hành và chư đế Tam bảo: Phật, Pháp, Tăng Không dính mắc, không mệt Khắp cả nhiếp trì đạo. (21)

Ngũ nhãn, lục thông đức

Kiến đạo và tu đạo Nên biết đây chính là Thể tánh mười giáo thọ. (22)

Các độn căn, lợi căn Gia gia, tín, kiến chí Nhất gián, trung, sinh ban Hành, vô hành, cứu cánh (23)

Ba siêu, trú Hữu đảnh Hoại Sắc tham, hiện pháp Tịch diệt và thân chứng Lân dụ cộng hai mươi. (24)

Sở duyên và hành tướng Nhân duyên và nhiếp trì Bậc Bồ-tát cứu thế Thể tánh Noãn, vân vân. (25) Theo đủ bốn phân biệt Phân hạ, trung, thượng phẩm Thắng xuất các Thanh văn Cùng với các Lân dụ. (26)

Sở duyên: vô thường, v.v.

Là các tướng Tứ đế Hành tướng phá chấp trước Là được nhân Tam thừa (27)

Năm uẩn lìa tụ tán Trú, giả lập, vô thuyết.

Năm uẩn chẳng an trú Thể chúng vô tự tánh. (28)

Uẩn - tự tánh là một Vô thường, v.v. chẳng trú.

Các tướng – tánh ấy Không Uẩn - tự tánh là một. (29)

Chẳng chấp trước các pháp Vì không thấy tướng kia.

Quán sát bằng trí tuệ Tất cả vô sở đắc. (30)

Năm uẩn vô tự tánh Vô ấy chính tánh chúng Không sinh, không xuất ly Thanh tịnh và vô tướng. (31) Do không dựa tướng kia Chẳng thắng giải, vô tưởng Chánh định định tác dụng Thọ ký hết chấp trước. (32) Ba cùng là một tánh Chánh định vô phân biệt.

Là thuận quyết trạch phần Ba phẩm: hạ, trung, thượng. (33)

Do sở y, đối trị Hai sở thủ phân biệt Do ngu, uẩn có khác Mỗi loại có chín thứ. (34)

Do thật hữu, giả hữu Năng thủ cũng chia hai Thể tư tại, ngã, v.v.

Chỗ dựa uẩn, v.v. cũng vậy. (35)

Tâm không khiếp sợ, v.v.

Tuyên thuyết vô tánh, v.v. Xả bỏ phẩm sở trị Nên biết là nhiếp trì. (36)

Thông đạt có sáu pháp Đối trị và đoạn trừ Những nghịch phẩm dứt sạch Đủ trí tuệ, bi mẫn. (37)

Bất cộng các đệ tử Lợi tha tiệm thứ hành Trí vô công dụng chuyển Sở y gọi chủng tánh. (38) Pháp giới vô sai biệt Chủng tánh không nên khác

Do pháp năng y khác Nên nói tánh sai biệt. (39) Sở duyên: nhất thiết pháp

Đó là pháp thiện, v.v.

Sở tri của thế gian Và pháp xuất thế gian. (40) Pháp hữu lậu, vô lậu Các hữu vi, vô vi Pháp chung của đệ tử Pháp bất cộng của Phật. (41)

Vượt thắng tâm hữu tình Đoạn và trí là ba Nên biết ba đại này Sự sở vi: tự giác. (42) Do mỗi độ: thí, v.v. Được nhiếp bằng sáu thứ Nên bị giáp tu hành Sáu sáu như kinh thuyết. (43) Tịnh lự, Vô sắc định Thí, v.v., các đạo, từ, v.v. Thành tựu vô sở đắc Ba luân khéo thanh tịnh. (44) Sở vi và sáu thông Nơi Nhất thiết tướng trí Năng thú nhập chánh hành Nên thăng tiến Đại thừa. (45) Bi và sáu độ: thí, v.v.

Cùng tu chỉ quán đạo Và dùng song vận đạo Các thiện hộ phương tiện. (46)

Trí phước và các đạo Đà-la-ni mười địa Năng đối trị nên biết Tư lương hành thứ đệ. (47)

Do mười thứ tu trị Mà chứng đắc sơ địa:

Ý lạc sự nhiêu ích Hữu tình tâm bình đẳng. (48)

Năng xả, gần thiện hữu Cầu chánh pháp sở duyên Thường phát tâm xuất gia Ưa thích thấy thân Phật. (49)

Chỉ dạy chánh pháp giáo Thật ngữ là thứ mười Tánh ấy bất khả đắc Biết đó là tu trị. (50)

Giới, báo ân, an nhẫn Cực hỷ và đại bi Thừa sự, kính sư nghe Thứ tám: cần tu thí, v.v. (51)

Nghe nhiều không chán đủ

Vô nhiễm hành pháp thí Nghiêm tịnh thành Phật độ Không chán ghét quyến thuộc. (52)

Và có tàm, có quý Năm tánh không chấp trước.

Trú rừng, ít muốn, đủ Đầu-đà chánh luật nghi (53) Không bỏ các học xứ Nhàm chán các dục lạc Vắng lặng, xả mọi vật Không chìm, không lưu luyến. (54) Thân Ni, keo tại gia Ưa hỗn tạp mà sống Khen mình và chê người Mười bất thiện nghiệp đạo. (55) Kiêu mạn và điên đảo Ác tuệ, nhận phiền não Rời xa mười sự này Chứng đắc địa thứ năm. (56)

Thí, giới, nhẫn, tinh tiến Tĩnh lự, tuệ viên mãn Với đệ tử, lân dụ Xả hỷ, xả sợ hãi. (57) Tìm cầu không buồn rầu Xả hết không lo tiếc Tuy nghèo không chán cầu Chứng đắc địa thứ sáu. (58)

Chấp ngã và hữu tình Mạng và số thủ thú Đoạn, thường và tướng, nhân

Uẩn, giới và các xứ. (59)

Trú tam giới tham trước Tâm lý đầy khiếp thoái Đối Tam bảo, thi-la Khởi cái thấy chấp trước. (60) Tranh luận nơi tánh Không Trái tánh Không lầm lỗi Do rời hai mươi thứ Liền đắc địa thứ bảy. (61)

Biết ba giải thoát môn Ba luân đều thanh tịnh Đại bi, không chấp trước Pháp bình đẳng, nhất lý. (62) Biết vô sinh, biết nhẫn Nói các pháp nhất tướng Diệt trừ các phân biệt Lìa tưởng, kiến, phiền não. (63) Xa-ma-tha định tư Thiện tỳ-bát-xá-na Nội tâm khéo điều phục Trí vô ngại tất cả. (64)

Chẳng tham địa, tùy dục Đẳng du các cõi Phật Hết thảy khắp hiện thân Cộng thành hai mươi thứ. (65)

Biết ý các hữu tình Du hý các thần thông Tạo Phật độ vi diệu Quán nên thân cận Phật. (66)

Biết căn, tịnh Phật độ An trú như huyễn sự Suy nghĩ thọ ba hữu Nói tám thứ tu nghiệp. (67)

Vô biên các thệ nguyện Biết ngôn ngữ trời, rồng, v.v.

Biện thuyết như thác ghềnh Sự nhập thai bậc nhất. (68)

Chủng tánh tộc hoàn hảo Quyến thuộc và sinh thân Xuất gia cây Bồ-đề Viên mãn các công đức. (70)

Vượt qua chín địa rồi Bằng trí trú Phật địa Nên biết đây chính là Bồ-tát địa thứ mười. (71)

Kiến, tu trong các đạo Sở, năng thủ phân biệt Do diệt trừ phân biệt Nói tám thứ đối trị. (72)

Sở vi và bình đẳng Lợi hữu tình, vô dụng Siêu nhị biên xuất sinh Chứng đắc tướng xuất sinh. (73)

Nhất thiết tướng trí tánh

Đạo hữu cảnh xuất sinh Nên biết tám thứ này

Là xuất sinh chánh hành. (74)

Phẩm Ba: Đạo Tướng Trí Vì điều phục chư thiên Phóng quang khiến ẩn mất Cảnh quyết định, phổ biến Bản tánh và sự nghiệp. (75) Lý của Đạo tướng trí Do các Tứ Thánh đế Hành tướng bất khả đắc Nên biết Thanh văn đạo. (76) Đạo của Thánh Thanh văn Bởi vì sắc, v.v. là Không Không chẳng khác, là Noãn Các pháp vô sở đắc. (77)

Đó là đến Đảnh vị Nhẫn vị đối với sắc, v.v.

Phá lý chấp thường, v.v.

Dựa vào mười địa. v.v. (78)

Nên nói rộng vô trú Liền gọi Đệ nhất pháp Do Phật dùng hiện trí Nên không thấy các pháp. (79)

Do tự giác, tự chứng Nên không y người dạy Cũng sẽ không tuyên thuyết Trí Lân dụ sâu xa. (80) Nếu ai nơi nghĩa gì Muốn nghe thuyết như nào Đủ loại nghĩa với họ Vô thanh như vậy hiện. (81) Rời sở thủ phân biệt Nhưng chưa rời năng thủ Nên biết do sở y Nhiếp làm Lân dụ đạo. (82)

Khai giả hữu, pháp tánh Không trái ngược là Noãn Đảnh là thông đạt sắc, v.v.

Không giảm, v.v. được hiển lộ. (83)

Nhẫn là thấy nội Không, v.v. Vì không chấp các sắc, v.v.

Các sắc, v.v. vốn không sinh, v.v.

Đó là Thế đệ nhất. (84)

Dựa trên đế và đế Bốn sát-na nhẫn trí Nói đây Đạo tướng trí Kiến đạo đủ công đức. (85)

Chân như và các trí Năng, sở y đồng nhất Nên không có sai biệt, Rộng lớn, không thể lường, (86)

Không lượng; không nhị biên Trú đó nơi các sắc, v.v.

Chấp làm tự tánh Phật Không có thủ, không xả, v.v. (87) Từ, bi, v.v.; và tánh Không Chứng đắc tánh Phật đà Khắp giữ các tịnh pháp Trừ khử các khổ bệnh; (88)

Diệt trừ chấp Niết-bàn Được chư Phật thủ hộ, v.v. Không sát hại chúng sinh Lý Nhất thiết tướng trí (89)

Tự trú lập hữu tình Tu tập sự bố thí, v.v. Hồi hướng đại bồ-đề; Là Đạo trí sát-na. (90)

Biến tức, kính tất cả Năng thắng các phiền não Oán địch không thể hại Bồ-đề, cúng dường nương. (91)

Thắng giải là tự lợi

Câu lợi và lợi tha Nên biết ba thứ đây Mỗi có hạ trung thượng (92)

Riêng biệt làm ba phẩm Lại lấy hạ hạ, v.v. Mỗi phân thêm làm ba Cộng hai mươi bảy thứ. (93)

Bát-nhã ba-la-mật Ở các thắng giải vị Do ba thứ chín tụ Tán sự và xưng dương. (94)

Thù thắng khắp hồi hướng Là tác dụng tối thắng Hành tướng vô sở đắc Thể tánh không điên đảo (95) Viễn ly, phước phẩm Phật Hành cảnh niệm tự tánh Hữu phương tiện, vô tướng Được chư Phật tùy hỷ (96) Không trói buộc tam giới Hạ, trung và thượng phẩm Là ba hồi hướng nữa Sinh đại phước làm tánh. (97)

Do phương tiện vô đắc Tùy hỷ các thiện căn

Là được nói ở đây Tu tác ý tùy hỷ. (98)

Đây tự tánh thù thắng Tất cả không tác hành Lập pháp bất khả đắc Là tánh đại nghĩa lợi. (99)

Y theo Phật và bố thí, v.v.

Thiện xảo các phương tiện Đây là nhân thắng giải.

Nhân các pháp suy tổn: (100)

Mê muội bởi ma quỷ Không tin hiểu pháp sâu Chấp trước năm uẩn, xứ, v.v.

Bị bạn ác nắm giữ. (101)

Quả pháp tánh thanh tịnh Và các sắc, v.v. thanh tịnh Vì hai loại không khác Không thể phân nên tịnh. (102) Hoặc, sở tri, ba đạo Đoạn được là đệ tử Lân dụ, Phật tử tịnh Phật nhất thiết tối tịnh. (103) Trong chín địa đối trị Thượng thượng, v.v. các cấu

Là do hạ hạ, v.v Các đạo năng thanh tịnh. (104) Bởi cửa ngõ đoạn tránh Nói năng lượng, sở lượng

Vì là tánh bình đẳng Khắp đối trị tam giới. (105)

Phẩm Bốn: Nhất Thiết Trí Chẳng bờ này, bờ kia Cũng không trú khoảng giữa Biết ba đời bình đẳng Nên gọi Bát-nhã độ. (106) Trí do duyên tướng môn Chẳng phương tiện nên xa Do thiện xảo phương tiện Liền nói là gần kề. (107)

Sắc uẩn, v.v. tánh Không Ba đời pháp hệ thuộc Thí, v.v., Bồ-đề phần Hành tưởng sở trị phẩm. (108) Thí, v.v. vô ngã chấp Ở đây khiến người hành Đây diệt tham trước biên.

Chấp vi tế về Phật, v.v. (109) Đạo pháp rất sâu xa Vì tự tánh viễn ly.

Biết các pháp tánh nhất Nên năng đoạn tham trước. (110) Do diệt trừ thấy sắc, v.v.

Nên nói khó thấu suốt Sắc, v.v. không thể biết Nên chẳng thể nghĩ bàn. (111)

Như vậy Nhất thiết trí Sở trị, năng trị phẩm Không còn các sai biệt Nên biết như Kinh thuyết. (112)

Sắc, v.v và vô thường, v.v.

Viên mãn, chưa viên mãn Với tánh tham không thật Gia hành phá thật [chấp] hành (113)

Bất biến, không người tạo.

Gia hành ba nan hành Theo căn tánh đắc quả Nên nhận là hữu quả (114)

Không nương tựa người khác Chứng tri bảy hiện sự.

Không chấp trước sắc, v.v.

Bốn thứ bình đẳng tánh. (115) Các Thánh đế: khổ, v.v.

Pháp trí và loại trí Nhẫn trí sát-na tánh Nhất thiết trí kiến đạo. (116)

Sắc chẳng thường, vô thường Xuất nhị biên, thanh tịnh Không sinh, không diệt, v.v.

Như hư không, ly tham (117)

Thoát ly các nhiếp trì Tự tánh bất khả thuyết Do tuyên thuyết nghĩa này Không thể thí cho người (118)

Hết thảy bất khả đắc Cứu cánh tịnh, không bệnh Đoạn trừ các nẻo ác Chứng quả vô phân biệt (119)

Không hệ thuộc các tướng Nơi hai thứ: nghĩa - danh Biết chúng không có sinh Nhất thiết trí sát-na. (120)

Như vậy đây và đây Lại ba đoạn văn này Nên biết tức hiển thị Ba phẩm đây viên mãn. (121)

Phẩm Năm: Viên Mãn Nhất Thiết Tướng Hiện Quán

Nhất thiết trí sai biệt Hành tướng làm năng tướng Do vì ba thứ trí Nhận có ba hành tướng. (122)

Khởi từ tướng vô biên Cho đến tướng vô động Ba đế mỗi có bốn Đạo đế nói mười lăm. (123)

Nơi nhân Đạo và Khổ Trong Diệt như thứ đệ

Nói kia có tám, bảy Năm và mười sáu tướng. (124)

Khởi từ bốn niệm trú Tướng chư Phật cứu cánh Đạo đế trong tùy thuận Do ba trí phân biệt (125)

Đệ tử và Bồ-tát Chư Phật như thứ đệ Nhận có ba mươi bảy Ba mươi bốn, ba chín. (126) Xưa thừa sự chư Phật Phật gieo trồng thiện căn Thiện tri thức nhiếp thọ Là pháp khí lắng nghe (127) Thân cận Phật hỏi đáp Và hành thí, giới, v.v.

Các thắng giả nhận họ Là pháp khí: thọ trì, v.v. (128)

Vì không trú nơi sắc, v.v.

Vì phá kia gia hành Vì chân như kia sâu Vì các đạo khó lường (129)

Vì các hành vô lượng Vì lao nhọc lâu chứng Thọ ký, không thối chuyển

Xuất ly và vô gián (130)

Gần Bồ-đề mau chóng Lợi tha, không tăng giảm Không thấy pháp phi pháp Sắc, v.v. bất tư nghị (131)

Sắc, v.v. các hành tướng Vô phân biệt tự tánh Cho được quả quý báu Thanh tịnh và kết giới. (132)

Vì không trú nơi sắc, v.v. Vì phá kia gia hành Vì chân như kia sâu Vì các đạo khó lường (133) Vì các hành vô lượng Vì lao nhọc lâu chứng Thọ ký, không thối chuyển Xuất ly và vô gián (134)

Gần Bồ-đề mau chóng Lợi tha, không tăng giảm Không thấy pháp phi pháp Sắc, v.v. bất tư nghị (135)

Sắc, v.v. các hành tướng

Vô phân biệt tự tánh Cho được quả quý báu Thanh tịnh và kết giới. (136)

Hàng phục ma lực, v.v.

Mười bốn thứ công đức.

Nên biết các lỗi lầm Có bốn mươi sáu thứ. (137)

Do tướng gì nên biết Tức tánh tướng chia ba Là trí, thắng, tác dụng Tự tánh cùng sở tướng. (138) Biết Như Lai xuất hiện Thế giới vô hoại tánh Hữu tình các tâm hành Tâm nhiếp lược, ngoại tán (139)

Biết hành tướng vô tận Có tham, v.v., và không tham, v.v.

Tâm rộng lớn, vô lượng Thức vô kiến vô đối (140)

Và tâm không thể thấy Biết rõ tâm xuất, một, v.v. Ngoài tâm đây vẫn còn Biết hành tướng chân như (141) Năng Nhân chứng chân như

Lại vì người khai thị Là nhiếp các trí tướng Trong phẩm Nhất thiết trí. (142)

Tánh Không và vô tướng Cùng xả bỏ các nguyện Vô sinh, vô diệt, v.v.

Pháp tánh không phá hoại (143)

Vô tác, vô phân biệt Sai biệt không tánh tướng Trong phẩm Đạo tướng trí Nhận làm các trí tướng. (144)

Y chân như pháp trụ Cung kính thiện tri thức Tôn trọng và phụng sự Cúng dường, vô tác dụng (145) Và liễu tri biến hành Năng thị hiện vô kiến Tướng chân Không thế gian Thuyết, tri và hiện kiến (146)

Bất tư nghị, tịch tĩnh Thế gian diệt, tưởng diệt Trong Nhất thiết tướng trí Là nói các tướng trí. (147) Do khó nghĩ có khác Thắng tiến đế hành cảnh Mười sáu sát-na tâm Gọi tên thù thắng tướng. (148)

Bất tư nghị, vô đẳng Siêu việt chư lượng, số Nhiếp Thánh, trí giả biết Chứng tri các bất cộng. (149)

Thông mau, không tăng giảm Tu hành và chánh hành Sở duyên và sở y Nhất thiết và nhiếp thọ (150)

Không chấp trước, nên biết Mười sáu thù thắng tánh Do đây hơn đạo khác Nên gọi thù thắng đạo. (151) Làm lợi, lạc, cứu vớt Nơi nương tựa mọi người Nhà cửa, dạy cứu cánh Cù lao và đạo sư (152) Nhậm vận làm lợi tha Không chứng quả ba thừa Cuối cùng làm sở y Đây là tác dụng tướng. (153) Ly phiền não, trạng, mạo Chướng phẩm và đối trị Nan tánh và quyết định Sở vi vô sở đắc (154)

Phá tất cả chấp trước Và gọi hữu sở duyên Chẳng thuận, không chướng ngại Không vết, không đi, sinh (155)

Chân như bất khả đắc Mười sáu tự tánh này Như vậy sở tướng sự Nhận làm tướng thứ tư. (156)

Vô tướng khéo bố thí, v.v. Chánh hành mà thiện xảo Trong nhất thiết tướng phẩm Gọi thuận giải thoát phần. (157)

Duyên Phật, v.v. tịnh tín Tinh tiến hành bố thí, v.v.

Ý lạc viên mãn niệm Vô phân biệt đẳng trì (158)

Biết tất cả các pháp Trí tuệ chung làm năm Lợi dễ chứng Bồ-đề Còn độn căn khó chứng. (159)

Sở duyên đây là Noãn, v.v.

Khen tất cả tình này Duyên tâm kia bình đẳng Nói có mười thứ tướng (160)

Tự diệt trừ các ác An trú bố thí, v.v. Cũng khiến người trú đó Khen đồng pháp là Đảnh (161)

Như vậy nên biết Nhẫn Mình người trú Thánh đế

Như vậy Đệ nhất pháp Thành thục các hữu tình, v.v. (162)

Từ Thuận quyết trạch phần Trong các đạo Kiến, Tu Sở trú các Bồ tát Là chúng Bất thối đây. (163)

Do nói ở trên sắc, v.v.

Chuyển hai mươi thứ tướng Tức trú Quyết trạch phần Có được tướng bất thối. (164)

Do nơi sắc, v.v. chuyển khởi Hết nghi hoặc không rảnh Tự an trú thiện pháp Cũng khiến người an trú (165)

Với người mà hành thí, v.v. Thâm nghĩa không do dự Thân, v.v. tu hạnh từ Không trú cùng ngũ cái (166)

Điều phục các thùy miên Đủ chánh niệm, chánh tri Nương định thường trong sạch Thân không sinh các trùng (167)

Tâm không cong, đầu-đà Và không có xan lận, v.v.

Thành tựu pháp tánh hành Lợi tha cầu địa ngục (168)

Không ai lôi kéo được

Ma bày đặt tợ đạo Biết rõ đó là ma Chư Phật hoan hỷ hành (169)

Do hai mươi tướng đây Các trú Noãn, Đảnh, Nhẫn Thế đệ nhất pháp chúng Bất thối Đại Bồ-đề. (170)

Kiến đạo có nhẫn trí Mười sáu sát-na tâm Nên biết đây tức là Bồ-tát bất thối tướng. (171)

Diệt trừ sắc tưởng, v.v.

Tâm kiên, thối Tiểu thừa Vĩnh tận tĩnh lự, v.v.

Bao nhiêu các chi phần (172) Thân tâm khinh lợi tánh Xảo tiện hành các dục Thường tu tịnh phạm hạnh Khéo thanh tịnh chánh mạng (173)

Uẩn, v.v., các lưu nạn Tư lương và căn, v.v.

Chiến sự, xan lận, v.v. Gia hành và tùy hành (174)

Phá sở y xứ kia Mảy trần pháp chẳng đắc An trú trong ba địa Ở tự địa quyết định (175)

Vì pháp xả thân mạng Mười sáu sát-na đây Là trú Kiến đạo vị Tướng bất thối bậc trí. (176)

Tu đạo gọi sâu xa Sâu xa vì Không tánh, v.v.

Sâu xa lìa tăng ích Và biên tế tổn giảm. (177)

Ở Thuận quyết trạch phần Kiến đạo và Tu đạo Nhiều tư duy, khảo lượng Và quán sát Tu đạo. (178)

Vì đây thường tương tục Các phẩm hạ, trung, thượng Do hạ hạ, v.v sai khác Nên có chín thứ tướng. (179) Kinh thuyết vô số sự Thắng nghĩa chẳng phải vậy Phật gọi là thế tục Đại bi đẳng lưu quả. (180) Trong bất khả thuyết tánh Không thể có tăng giảm Thì được gọi Tu đạo Đoạn gì và đắc gì? (181) Như nói về Bồ-đề Đây biện sự mong muốn Tướng Bồ-đề chân như Đây và kia làm tướng (182)

Sơ tâm chứng Bồ-đề Phi lý, cũng phi hậu Do đạo lý đăng dụ Nói nhập pháp tánh sâu. (183)

Sinh diệt và chân như Sở tri và năng tri Chánh hành và không hai Thiện xảo đều sâu xa. (184)

Chư pháp đồng chiêm bao Không phân biệt hữu tịch Vô nghiệp, v.v. vấn nạn Như Kinh đã đáp hết. (185)

Như hữu tình thế gian Khí thế chưa thanh tịnh Tu trị khiến thanh tịnh Tức nghiêm tịnh Phật độ. (186)

Cảnh và gia hành này Vượt qua các ma oán Vô trú, như nguyện lực Và bất cộng hành tướng (187)

Vô trước, vô sở đắc Vô tướng, tận chư nguyện Tướng trạng và vô lượng Mười phương tiện thiện xảo. (188)

Phẩm Sáu: Đảnh Hiện Quán

Mộng cũng ở các pháp Quán biết như cảnh mộng, v.v.

Là gia hành Chí đảnh Hết thảy mười hai tướng. (189)

Hết hữu tình Thiệm bộ Thiện căn cúng dường Phật Nhiều điều thiện làm dụ Nói mười sáu tăng trưởng. (190) Do ba trí các pháp Viên mãn tối vô thượng Không bỏ lợi hữu tình Gọi đó là kiên ổn. (191)

Bốn châu và tiểu thiên Trung, đại thiên làm dụ Đem vô lượng phước đức Tuyên thuyết tam-ma-địa. (192) Chuyển thú và thối hoàn Sở thủ phân biệt ấy Nên biết mỗi có chín Chẳng cảnh tánh như nó. (193) Dị sinh và Thánh khác Phân hữu tình: thật giả Là năng thủ phân biệt Mỗi bên có chín tánh. (194)

Nếu sở thủ chân như

Sở chấp là tánh gì? Như vậy chấp trước ấy Tự tánh Không làm tướng. (195)

Tự tánh và chủng tánh Chánh tu hành, các đạo Trí sở duyên không loạn Sở trị phẩm năng trị. (196) Tự nội chứng, tác dụng Nghiệp ấy, tạo tác quả Đó là chuyển thú phẩm Sở hữu chín phân biệt. (197)

Đọa tam hữu, tịch diệt Nên trí đức thấp kém Không có người nhiếp thọ Đạo tướng chẳng viên mãn (198) Do tha duyên mà hành Nghĩa sở vi điên đảo Ít phần và chủng chủng Với trú hành ngu tối (199)

Cùng với tùy hành tướng Chín thể tánh phân biệt Là thối và hoàn phẩm Lắng nghe, v.v. tâm khởi. (200) Sở thủ và sở xả Tác ý và hệ thuộc Chỗ tác ý ba cõi An trú và chấp trước (201) Pháp nghĩa chỉ giả lập

Tham dục và đối trị Hư mất như muốn đi Biết năng thủ đầu tiên. (202)

Không như sở vi sinh Chấp đạo là phi đạo Là sinh câu hữu diệt Đủ, không đủ đạo tánh (203)

An trú, hoại chủng tánh Không mong cầu, không nhân Và duyên các kẻ địch Là thủ phân biệt khác. (204)

Vì người dạy Bồ-đề Nhân ấy gọi phó chúc Chứng nhân vô gián kia Đủ tướng nhiều phước đức. (205) Cấu tận, vô sinh trí Nói là Đại Bồ-đề Vì vô tận, vô sinh Đó như sau nên biết. (206) Trong tự tánh vô diệt Là nên lấy Kiến đạo Sao tận phân biệt chủng?

Sao đắc tướng vô sinh? (207)

Nếu có thật pháp khác

Mà ở trên sở tri Nói diệt tận các chướng Ta cho đó lạ lùng. (208)

Trong đây không trừ bỏ Cũng không chút thiết lập Với chánh tánh, chánh quán Chánh kiến mà giải thoát. (209)

Lại do nhập Sư tử Phấn tấn tam-ma-địa Quán sát các duyên khởi Tùy thuận và hồi nghịch. (210)

Chín định: Diệt tận, v.v.

Tu qua lại hai tướng Sau lấy Dục giới nhiếp Bất định tâm làm giới. (211) Siêu việt nhập các định Vượt một, hai, ba, bốn Và năm, sáu, bảy, tám Đến Diệt định khác nhau. (212) Lược nêu và rộng thích Không được Phật nhiếp thọ Không công đức ba đời Và nơi ba diệu đạo (213)

Sở thủ sơ phân biệt Gia hành tướng hành cảnh.

Kế nhận tâm, tâm sở Chuyển thú thời có cảnh (214)

Không phát tâm Bồ-đề

Không tác ý Bồ-đề Tác ý pháp Tiểu thừa Không nghĩ Đại Bồ-đề (215)

Có tu và không tu Và tương phản với chúng Phi như nghĩa phân biệt Nên biết thuộc Tu đạo. (216)

Thi thiết hữu tình cảnh Thi thiết pháp chẳng không Tham trước, giản trạch tánh Là tịch sự ba thừa (217)

Thọ cúng không thanh tịnh Phá hoại các chánh hành Kinh nói là bậc nhất Năn thủ phải nên biết. (218)

Thiết hữu tình và nhân Do đây bị tổn hại Nên là Tu đạo hệ Còn có chín vi phẩm. (219)

Như tự sở duyên tánh Ba trí, chướng có ba Tịnh đạo, chân như, v.v.

Tương ưng, bất tương ưng (220)

Bất đẳng và khổ đẳng Các phiền não tự tánh Và không ba ngu tối Là phân biệt sau cùng. (221)

Như người bệnh hết bệnh Thường thời được yên ổn Hằng tu chúng sinh lạc Tất cả thắng công đức (222)

Nhâm vận mà nương tựa Thắng quả để trang nghiêm Bồ-tát thượng phẩm vị Như mọi sông về biển. (223)

An lập ba phần sinh Thanh văn, Lân dụ đức Và Bồ-tát Ly sinh Các thiện làm thí dụ. (224)

Kinh lấy vô lượng phước Hiểu Phật Vô gián đạo Vô gián tam-ma-địa Chứng Nhất thiết tướng trí. (225) Vô tánh làm sở duyên Chánh niệm làm tăng thượng Tịch tĩnh làm hành tướng Người ưa nói thường nạn. (226) Nơi sở duyên chứng thành Và nói tánh sở duyên Trí Nhất thiết tướng trí Thắng nghĩa, thế tục đế (227) Gia hành và Tam bảo Xảo tiện Phật hiện quán Điên đảo và đạo tánh Năng trị, sở trị phẩm (228)

Tánh tướng và tu tập Thuyết giả tà phân biệt Theo Nhất thiết tướng trí

Nói là mười sáu thứ. (229)

Phẩm Bảy: Tiệm Thứ Hiện Quán Bố thí đến Bát-nhã Tùy niệm nơi Phật, v.v.

Pháp vô tánh tự tánh

Đó là tiệm thứ hành. (230)

Phẩm Tám: Sát-na Chứng Đại Bồ-đề Trong mỗi pháp: thí, v.v.

Nhiếp các pháp vô lậu Nên biết chính Năng Nhân Một sát-na trí đức (231)

Giống như các sĩ phu Thủy luân động một chỗ Tất cả liền chuyển động Sát-na trí cũng vậy (232) Bấy giờ khởi dị thục Tất cả tánh bạch pháp Bát-nhã ba-la-mật Tức một sát-na trí (233)

Do các hạnh bố thí, v.v.

Các pháp như giấc mộng

Một sát-na năng chứng Các pháp tánh vô tướng (234)

Như mộng và năng kiến Không thấy có hai tướng Một sát-na năng kiến

Các pháp không hai tánh. (235)

Phẩm Chín: Pháp Thân Năng Nhân tự tánh thân Được các pháp vô lậu Tất cả chủng thanh tịnh Tự tánh ấy làm tướng. (236)

Thuận Bồ-đề phần pháp Vô lượng và giải thoát Chín thứ đệ đẳng chí Mười biến xứ tự thể (237)

Thù thắng xứ bậc nhất Sai biệt có tám thứ Vô tránh và nguyện trí Thần thông, vô ngại giải (238)

Bốn nhất thiết thanh tịnh Mười tự tại, mười lực Bốn thứ vô sở úy Và ba thứ bất hộ (239)

Cùng ba thứ niệm trú Không quên mất pháp tánh

Vĩnh hại các tùy miên Đại bi các chúng sinh (240)

Duy Phật bất cộng pháp Nói có mười tám thứ Và Nhất thiết tướng trí Gọi đó là Pháp thân. (241)

Thanh văn vô tránh định Lìa người thấy phiền não Phật vô tránh vĩnh đoạn Vào xóm làng, v.v. phiền não (242)

Phật sở hữu nguyện trí Nhậm vận, vô ngại trước Vô chướng ngại, thường trú Đáp hết mọi câu hỏi. (243) Thiện nhân đã thành thục Vì chúng sinh giáo hóa Bấy giờ làm lợi ích Liền hiện ở này kia (244) Như trời đổ cơn mưa Hạt thối không nảy mầm Chư Phật tuy xuất thế Vô căn không hoạch thiện. (245) Sự quảng đại như thế Nên nói Phật là biến

Sự ấy là vô tận Cũng nói Phật là thường. (246)

Có ba mươi hai tướng Tám mươi tùy hảo tánh Và thọ dụng Đại thừa Gọi Phật thọ dụng thân. (247)

Đủ luân tướng tay chân Lòng chân như bụng rùa Màng giữa ngón tay chân Mềm mại rất mỏng mịn (248)

Thân bảy chỗ đầy đặn Ngón tay chân thon dài Gót tròn, thân to thẳng Xương đầu gối không nhô (249)

Các lông đều xoay lên Bước như y-nê-da Hai cánh tay dài đẹp Âm tàng kín bậc nhất (250)

Da vàng óng mềm mại Lỗ chân lông xoay phải Lông giữa mày trang nghiêm Thân trên như sư tử (251)

Cổ vai tròn đầy đẹp Chẳng ngon hiện vị ngon Thân lượng cao rộng bằng Như cây nặc-cù-đà (252) Đỉnh nhục kế tròn nổi Lưỡi rộng dài Phạm thích

Hai má như sư vương Răng trăng sạch đều đặn (253)

Các răng rất dày khít Số lượng có bốn mươi Mắc biếc, mi trâu chúa Tướng tốt ba mươi hai (254)

Trong đây mỗi một tướng Đều có nhân sinh ra Các nhân tố viên mãn Mà cảm những tướng này (255)

Đón rước sư trưởng, v.v.

Chánh thọ, trú kiên cố Tập quen bốn nhiếp sự Bố thí của cải tốt (256)

Cứu thả những sinh loài Tăng trưởng nhận điều lành Là nhân sinh các tướng Như kinh đã tuyên thuyết. (257)

Móng Phật màu đỏ thắm Tươi nhuận, cao, các ngón Tròn, đầy mà thon dài Mạch không hiện, không xoắn (258) Mắt cá ẩn, chân bình ổn Bước đi như sư tử, voi Ngỗng, trâu chúa, xoay phải Đẹp, thẳng tiến, chắc kín (259)

Sáng sạch, thân tương xứng Sạch sẽ, mềm, thanh tịnh Các tướng đều tròn đầy Thân quảng đại vi diệu (260)

Đi khoan thai, đôi mắt Trong sáng, thân mịn mượt Không khiếp nhược, đầy đặn Thân ấy khéo khích lệ (261)

Tứ chi khéo cân đối Thấy trong sáng, không đục Thân viên mãn, cân đối Không nghiêng, thân gọn gàng (262)

Rốn sâu, xoay tròn phải Mọi người đều ưa nhìn Hạnh tịnh, thân không mụn Cũng không nốt ruồi đen (263)

Tay mềm hoa mộc miên Chỉ tay sáng, sâu, dài Khuôn mặt không quá dài Môi hồng quả tần-bà (264)

Lưỡi mềm mại, mỏng mảnh Đỏ thắm, phát lôi âm Tiếng tuyệt diệu, răng tròn Sắc bén, trắng, đều đặn (265)

Thon dài, mũi cao thẳng Trong sạch rất bậc nhất Mắt rộng, lông mi rậm Giống như cánh hoa sen (266) Chân mày dài, mềm mại Thấm mướt, lông gọn gàng

Tay dài đầy, tai bằng Vành tai không thiếu sót (267)

Vầng trán khéo cân đối Rộng mở, đỉnh tròn đầy Tóc xanh biếc ong chúa Dày rậm, mềm, không rối (268)

Không rít, tỏa diệu hương Hay thỏa ý chúng sinh Vằn đức tướng cát tường Đó là vẻ đẹp Phật. (269)

Hoặc đối với ba hữu Với chúng sinh bình đẳng Làm các thứ lợi ích Hóa thân Phật không dứt. (270) Như vậy tận sinh tử Sự nghiệp ấy không dứt Chư thú, tịch diệt nghiệp An lập tứ nhiếp sự (271) Khiến biết các tạp nhiễm Và biết các thanh tịnh Hữu tình như chứng nghĩa Sáu ba-la-mật-đa (272)

Phật đạo, tự tánh Không Diệt hết hai hý luận

Giả danh, vô sở đắc Thành thục các hữu tình (273)

Và lập Bồ-tát đạo Trừ diệt các chấp trước Đắc Bồ-đề, nghiêm tịnh Phật độ và quyết định (274)

Lợi vô lượng hữu tình Thân cận Phật các đức Bồ-đề phần, các nghiệp Không hoại mất, kiến đế (275)

Rời xa các điên đảo Không lý căn bản kia Thanh tịnh và tư lương Hữu vi và vô vi (276)

Ắt biết không có khác An lập đại niết-bàn Đó sự nghiệp pháp thân Có hai mươi bảy loại. (277) Phẩm Mười: Nhiếp

Tướng và gia hành kia Chúng tối cực, tiệm thứ Cứu cánh và dị thục Là sáu thứ lược nghĩa. (278)

Nói cảnh có ba thứ Nhân bốn gia hành tánh Pháp thân sự nghiệp quả Là ba thứ lược nghĩa. (279) 335 Phụ lục 3: