Hiện Quán Trang Nghiêm Luận Lược Thích

Sắc thái Đạo tướng trí tùy thuận Bồ-tát sở hữu

[0049a12] (1) Đạo loại về Đối trị: đối trị ngã kiến bằng Không giải thoát môn, đối trị phi lý tác ý vể sự tương tục của các pháp bằng Vô tướng giải thoát môn, đối trị sự nguyện cầu ‘tam giới là thắng nghĩa’ nên đắc bằng Vô nguyện giải thoát môn.

(2) Đạo loại về Biến hóa: Hành giả tu Du-già, do nội thân trú hữu sắc tưởng, quán ngoại sắc mà giải thoát, tức hữu sắc quán sắc giải thoát. Lại nữa, hành giả Du-già do nội thân trú vô sắc tưởng, quán ngoại sắc mà giải thoát, tức vô sắc quán sắc giải thoát. Thắng giải tất cả sắc tướng đồng nhất tịnh vị giải thoát, tức tịnh giải thoát.

(3) Đạo loại về Hiện pháp lạc trú: Bốn định Vô sắc²³², mỗi định từ tự định chướng²³³ mà giải thoát, tức Tứ vô sắc định giải thoát. Lại nữa, diệt thọ và tưởng thô trọng mà giải thoát, tức Diệt giải thoát. Ba giải thoát trước (: Ba giải thoát môn) gọi là bậc Biến hóa đạo, bởi vì thành tựu tác dụng các thứ biến hóa. Năm giải thoát sau (: hữu sắc quán sắc giải thoát, vô sắc quán sắc giải thoát, tịnh giải thoát, tứ vô sắc định giải thoát, diệt giải thoát)²³⁴ gọi là bậc Hiện pháp lạc trú đạo²³⁵, bởi vì đối với hiện pháp²³⁶, thành tựu tam-ma-địa và thành tựu tác dụng trú an lạc.

(4) Đạo loại về Xuất thế gian: Đạo tánh của xuất thế gian, sai biệt có 9: 4 Tĩnh lự, 4 Vô sắc đẳng chí và Diệt tận đẳng chí. Chín định này, do những định ở trước mà lần lượt có những định ở sau, cho nên gọi là Cửu thứ đệ định²³⁷ .

(5) Đạo loại về Năng đoạn: Là Khổ pháp nhẫn, Tập pháp nhẫn, Diệt pháp nhẫn, Đạo pháp nhẫn. Bốn nhẫn này được nhiếp vào Kiến đạo và Vô gián đạo.²³⁸ (6) Đạo loại về Thành Phật: Là 10 độ, từ bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là 6 độ; còn thêm phương tiện ba-la-mật-đa, nguyện ba-la-mật-đa, lực ba-la-mật-đa, trí ba-la-mật-đa là 10 độ.

Đây là 34 sắc thái của Đạo tướng trí tùy thuận Bồ-tát sở hữu.²³⁹

Sắc thái Nhất thiết tướng trí duy Phật sở hữu, có 39:

[0050a01] (1) Mười lực: [Xứ phi xứ trí lực:] Trí lực biết từ bố thí mà cảm của cải lớn, đó là xứ, nhưng cảm nghèo thiếu là phi xứ. [Nghiệp dị thục trí lực:] Trí lực biết nghiệp dị thục vi tế. [Chủng chủng thắng giải trí lực:] Trí lực biết các loại thắng giải, như thắng giải thích nẻo thiện, ưa ba thừa. [Chủng chủng giới trí lực:] trí lực biết nơi thế gian giới, chủng tánh tự tánh trú và chủng tánh tu sở thành chẳng phải một. [Căn thượng hạ trí lực:] trí lực biết căn tánh ba bậc thượng, trung, hạ, như tín, v.v. là thắng hay phi thắng. [Biến thú hạnh trí lực:] biết sự thọ sinh là tăng thượng sinh đạo hay quyết định thắng đạo²⁴⁰, và biết chúng [có thể hiện hành] trái ngược, nhưng không chấp ngại. [Tĩnh lự giải thoát đẳng trì đẳng chí trí lực:] trí lực biết nhiễm tịnh. [Túc trú tùy niệm trí lực:] trí lực biết tất cả sự sinh tùy niệm đời trước của mình và người. [Tử sinh trí lực:] trí lực biết sự sinh tử của tất cả chúng sinh. [Lậu tận trí lực:] trí lực biết Thanh văn, Độc giác tận phiền não chướng, chư Phật tận tất cả cấu, lậu tận [không còn sinh khởi].

(2) Bốn vô úy: Chánh đẳng giác vô úy: Phật tuyên bố, “Ta là bậc Chánh giác”, không ai có thể như pháp công kích, chất vấn. Tự đoạn đức viên mãn vô úy: Phật tuyên bố, “Ta đã hết tất cả lậu”, không ai có thể như pháp công kích, chất vấn. Xuất ly đạo vô úy: Tuyên thuyết con đường của Nhất thiết trí, v.v. chắc chắn xuất sinh ba loại Bồ-đề, không ai có thể như pháp công kích, chất vấn. Chướng ngại pháp vô úy: Vì lợi ích chúng sinh mà tuyên thuyết về phiền não chướng, sở tri chướng, về sự giải thoát chướng ngại và Nhất thiết trí, không ai có thể như pháp công kích, chất vấn.²⁴¹ (3) Bốn vô ngại giải: Pháp vô ngại giải: Không có chướng ngại để liễu tri dị danh của các pháp²⁴² . Nghĩa vô ngại giải: Không có chướng ngại để liễu tri tự tướng và cộng tướng của các pháp. Từ vô ngại giải: Không có chướng ngại để liễu tri ngôn ngữ của các hữu tình. Biện vô ngại giải: Không có chướng ngại để liễu tri tự tánh và hành tướng sai biệt của các pháp. (4) Mười tám pháp bất cộng của Phật:

Sáu bất cộng hành: (a) [Thân vô thất:] Như Lai thân hành không có lỗi, không bị làm hại bởi voi say, v.v.; (b) [Khẩu vô thất:] Ngữ hành không có lỗi, không phát lời vô nghĩa, điên rồ; (c) [Niệm vô thất:] Ý nghĩ không có lỗi, không quên việc đã làm và lúc chậm trễ, v.v.; (d) [Vô bất định tâm:] Không lúc nào không trú trong Không định; (e) [Vô dị tưởng:] Ở mặt thắng nghĩa, không có ý tưởng sai khác, không có thủ xả Niết-bàn và sinh tử; (f) [Ý hành vô thất:] Với đối tượng giáo hóa và khi thời điểm giáo hóa đến hay chưa đến, không bao giờ buông bỏ mà không quán sát.

Sáu bất cộng chứng: (a) [Dục vô giảm:] Luôn muốn làm lợi hữu tình; (b) [Tinh tiến vô giảm:] Tinh tiến đi đến xứ sở cần giáo hóa, lợi lạc; (c) [Niệm vô giảm:] Luôn nghĩ nhớ hữu tình, không quên phương tiện điều phục; (d) [Định vô giảm:] Tâm luôn chuyên nhất trong định; (e) [Tuệ vô giảm:] Trí tuệ giản trạch các pháp; (f) [Giải thoát vô giảm:] Giải thoát vì vĩnh đoạn các chướng. Tất cả đều không thoái mất.

Ba bất cộng sự nghiệp: (a) [Thân nghiệp tùy trí hành:] Thân nghiệp nơi bốn uy nghi để điều phục hữu tình; (b) [Ngữ nghiệp tùy trí hành:] Ngữ nghiệp tuyên thuyết đủ pháp, đủ nghĩa; (c) [Ý nghiệp tùy trí hành:] Ý lạc đại từ, đại bi, v.v. Tất cả đều lấy trí dẫn đạo, cùng trí câu hành, do trí tùy hành chuyển.

Ba bất cộng trí: (a) [Trí tuệ tri quá khứ vô ngại:] Trí không chướng ngại chuyển đối với quá khứ; (b) [Trí tuệ tri vị lai vô ngại:] Trí không chướng ngại chuyển đối với vị lai; (b) [Trí tuệ tri hiện tại vô ngại:] Trí không chướng ngại chuyển đối với hiện tại.

(5) Như Lai tướng: Thân Phật là trí như sở hữu, đối với chân như ly nhất thiết cấu thường không rời khỏi định.

(6) Tự nhiên tướng: Thân phật là trí tận sở hữu, đối với tất cả pháp tận sở hữu tâm tự tại chuyển.

(7) Chánh đẳng giác tướng: Đầy đủ hai phần trên, đối với tất cả pháp như sở hữu và tận sở hữu, hiện tướng bậc Chánh đẳng giác.

Như vậy trong 3 trí: (a) 37 tướng của Nhất thiết trí là hàng Thanh văn lấy sự đoạn phiền não chướng làm chính yếu, gọi là vô phiền não lậu. (b) 34 tướng của Đạo tướng trí là hàng Bồ-tát không lấy sự đoạn phiền não chướng làm chính yếu, [mà lấy sự đoạn trừ sở tri chướng làm chính yếu], gọi là giả danh hữu lậu. (c) 39 tướng của Nhất thiết tướng trí là chư Phật đoạn tận hai chướng phiền não và sở tri, nên chỉ gọi là vô lậu.

(Hết Quyển 2)

a.2 Thắng gia hành

a.2.1 Tích chứa thiện căn

Đến đây là chánh thuyết về chỉ quán song vận duyên tánh Không được nhiếp trì bởi trí tuệ của Bồ-tát Du-già, tức là đã nói về sắc thái Gia hành của Nhất thiết tướng.

Giới hạn là từ Đại thừa gia hành đạo: noãn vị, v.v. cho đến tối hậu tâm của địa thứ mười.

Xưa thừa sự chư Phật Phật gieo trồng thiện căn Thiện tri thức nhiếp thọ

Là pháp khí lắng nghe Thân cận Phật hỏi đáp Và hành thí, giới, v.v.

Các thắng giả nhận họ

Là pháp khí: thọ trì, v.v.

[0051a06] (1) Nếu thuở xưa thừa sự chư Phật, đối trước Phật hiến cúng ẩm thực, v.v. trồng các thiện căn, thì đầy đủ thiện tri thức Đại thừa của Bồ-tát tư lương đạo, chính là lắng nghe giáo pháp, làm pháp khí bát-nhã cho đạo và quả [Bồ-đề].

(2) Lại nữa, ở Tư lương đạo, Bồ-tát thân cận vô số chư Phật, thưa hỏi văn nghĩa còn hoài nghi. Nơi văn nghĩa đã thưa hỏi, như lý tu bố thí, trì giới, v.v. Chư Phật - những bậc Thắng giả - thừa nhận họ là pháp khí thọ trì văn nghĩa, v.v.

a.2.2 Tự thể Gia hành

Vì không trú nơi sắc, v.v.

Vì phá kia gia hành Vì chân như kia sâu Vì các đạo khó lường Vì các hành vô lượng Vì lao nhọc lâu chứng Thọ ký, không thối chuyển

Xuất ly và vô gián Gần Bồ-đề mau chóng Lợi tha, không tăng giảm Không thấy pháp phi pháp Sắc, v.v. bất tư nghị Sắc, v.v. các hành tướng Vô phân biệt tự tánh Cho được quả quý báu Thanh tịnh và kết giới.

167 [0051a15] (1) Căn bản trí của Đại thừa gia hành đạo, phá trừ thật chấp đối với cảnh sở duyên, gọi là ‘không trú sắc, v.v. ở mặt thắng nghĩa’. (2) Phá trừ thật chấp đối với tâm năng duyên, gọi là ‘không gia hành với thắng nghĩa của sắc, v.v., nhưng gia hành với chân thật nghĩa’.

(3) Chân Không của sắc, v.v. là chân như sâu xa.

(4) Các đạo là pháp tánh khó đo lường.

(5) Các hành là pháp tánh vô lượng.

Thông đạt 5 gia hành này là xét mặt tự thể gia hành mà phân chia.

(6) Lại nữa, Tư lương đạo, trí Bồ-tát độn căn, đối với tánh Chân Không khởi nhiều kinh sợ, do là gia hành của Bồ-tát trong giai đoạn sơ nghiệp²⁴³, phải nhiều lao nhọc và trải qua thời gian lâu xa mới có thể thành Phật, gọi là ‘gia hành lao nhọc dài lâu’.

(7) Đại thừa gia hành đạo ở Noãn vị, do thành tựu vô úy đối với tánh Không mà gọi là ‘gia hành được thọ ký’.

(8) Đại thừa gia hành đạo ở Đảnh vị, do thắng xuất nơi Noãn, lắng nghe và thọ trì Bát-nhã mà gọi là ‘gia hành bất thối chuyển’. (9) Đại thừa gia hành đạo ở Nhẫn vị, do viễn ly tác ý Nhị thừa, v.v. những pháp chướng ngại mà gọi là ‘gia hành xuất ly’.

(10) Đại thừa gia hành đạo ở Thế đệ nhất pháp, vì là chánh nhân kiến đạo, tức những pháp thường xuyên tu tập, mà gọi là ‘gia hành vô gián’.

(11) Đại thừa kiến đạo là sở y của pháp vô lậu của Đại thừa đạo mà gọi là

‘gia hành gần Đại bồ-đề’.

(12) Trí từ địa thứ hai đến địa thứ bảy có khả năng thành tựu mau chóng quả pháp thân, gọi là ‘gia hành mau chóng chứng Đại bồ-đề’.

(13) Trí của địa thứ tám là trí tịnh địa trùm khắp ba loại chủng tánh, chuyển pháp luân vi diệu, gọi là ‘gia hành lợi tha’.

Tám gia hành này là xét mặt bổ-đặc-già-la mà phân chia.

(14) Trí của địa thứ tám là trí tịnh địa không thấy có tăng, có giảm đối với thắng nghĩa, gọi là ‘gia hành không tăng giảm’.

(15) Trí của địa thứ tám là ‘gia hành không thấy pháp phi pháp’ đối với thắng nghĩa.

(16) Trí của địa thứ tám là ‘gia hành bất tư nghị tướng phá sắc, v.v.’.

(17) Trí của địa thứ tám là ‘gia hành vô phân biệt tự tánh của sở tướng’, tức là vô phân biệt đối với sự sở tướng là sắc, v.v. có các hành tướng biến ngại, v.v.²⁴⁴ Bốn hành tướng này là xét mặt viên mãn phương tiện gia hành mà phân chia. (18) Trí của địa thứ chín là trí tịnh địa có khả năng an lập người khác đối với các quả Dự lưu, v.v., gọi là ‘gia hành cho được quả quý báu’. (19) Trí của địa thứ mười là trí tịnh địa có khả năng tu tập sự thanh tịnh từ sắc pháp cho đến Nhất thiết tướng trí, gọi là ‘gia hành thanh tịnh’.

(20) Mau tu Bát-nhã của Bồ-tát Du-già, là phân chia năm tháng, ngày giờ, cần tu Bát-nhã, tinh tiến không xả Bồ-tát Du-già, gọi là ‘gia hành kết giới’.

Ba gia hành này là xét mặt quả và thời gian mà phân chia.

Tổng cộng có 20 thứ gia hành của Đại thừa.

b. Công đức và lỗi lầm của sự tu gia hành

b.1 Công đức gia hành

[0052a11] Do cái lực tu Đại thừa gia hành mà có được thắng lợi, là sắc thái của công đức gia hành.

Giới hạn là từ Đại thừa tư lương đạo cho đến Phật địa.

Hàng phục ma lực, v.v. Mười bốn thứ công đức.

Tu tập Nhất thiết tướng gia hành có 14 thứ công đức, đó là: (1) Tu gia hành không điên đảo²⁴⁵ thì hoạch đắc sự hỷ duyệt của Bồ-tát, ở đời vị lai có được công đức hàng phục ma lực.

(2) Công đức chư Phật hộ niệm.

(3) Do y chỉ chư Phật mà được công đức gia hành thắng tiến.

(4) Công đức tiếp cận Bồ-đề.

(5) Công đức chuyển hướng lợi tha được quả đại dị thục. (6) Công đức sinh quốc độ có Bát-nhã sâu xa, thưa hỏi, trì tụng, v.v.

(7) Công đức viên mãn tất cả công đức vô lậu.

(8) Công đức làm bậc trượng phu có khả năng tuyên thuyết Bát-nhã sâu xa ở trong mọi đời sống.

(9) Công đức ma oán, v.v. không thể phá hoại Bồ-đề.

(10) Công đức dẫn sinh bất cộng thiện căn Nhị thừa.

(11) Công đức thệ hành lợi tha, như thật mà hành.

(12) Công đức nhiếp thọ quả thiện rộng lớn.

(13) Công đức dẫn phát nghĩa lợi cho hữu tình.

(14) Công đức khi chuyển sinh cũng nhất định có được Bát-nhã sâu xa.

b.2 Lỗi lầm gia hành

[0052a18] Khi gia hành mà ma sự phát sinh và an trú đầy đủ theo một lưu nạn, thì đó là sắc thái lỗi lầm của gia hành. Giới hạn là từ chưa nhập đạo cho đến địa thứ bảy.

Nên biết các lỗi lầm

Có bốn mươi sáu thứ.

Lỗi lầm của sự tu gia hành có 46 thứ ma sự:²⁴⁶ - Dựa vào nghịch duyên của mình, có 20 thứ ma sự: (1) Khi tu gia hành, trường thời siêng nhọc mới có thể đắc tri, do đây chán ngán.

(2) Lại khi tu gia hành, mau được biện tài, do đây kiêu ngạo, phóng dật. Hai ma sự này là dựa vào biện tài mà sinh.²⁴⁷ (3) Lại khi tu gia hành, vươn vai ngáp dài²⁴⁸, ngả ngớn cười giỡn, v.v., do thân thô trọng khiến tâm tán loạn.

(4) Lại khi tu gia hành, do tâm thô trọng khiến tâm tán loạn. (5) Lại khi tu gia hành, phi lý phát khởi trì tụng, v.v. các sự. Ba ma sự này là do thô trọng mà sinh. (6) Lại khi tu gia hành, chấp thủ là nhân tố đẩy xa Bát-nhã. (7) Lại khi tu gia hành, sao chép, thọ trì, đọc tụng, tư duy, tu tập Bát-nhã sâu xa làm nhân tố có được Nhất thiết tướng trí mà lui mất tín tâm.

(8) Lại khi tu gia hành, từ bỏ Bát-nhã sâu xa, hướng đến đạo Tiểu thừa, lui mất diệu vị.

(9) Lại khi tu gia hành, nơi pháp Tiểu thừa mà tìm cầu Nhất thiết tướng trí, thì lui mất sự nhiếp trì Đại thừa.

(10) Lại khi tu gia hành, tứ bỏ sở đắc Bát-nhã, nơi pháp Tiểu thừa mà tìm cầu Nhất thiết tướng trí, thì lui mất sở vi.

(11) Lại khi tu gia hành, chỉ tu pháp Tiểu thừa mà còn muốn được Nhất thiết tướng trí, thì lui mất sự tùy thuận nhân quả.

(12) Lại khi tu gia hành, chấp trước pháp Đại thừa tương đồng pháp Tiểu thừa, thì lui mất nhân tố của ba thân vô thượng.

Bảy ma sự này là nhân tố lui mất Đại thừa. (13) Lại khi tu gia hành, đối với sắc, thanh, v.v. mà có nhiều ham muốn trần tục, khởi biện tài cho tầm tư thấp kém. (14) Lại khi tu gia hành, từ bỏ nghĩa lý, chỉ chấp trước sao chép là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

(15) Lại khi tu gia hành, chấp trước [sao chép] vô tánh là chân thật nghĩa.

(16) Lại khi tu gia hành, chấp trước văn tự là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

tát lìa pháp dục, ác, bất thiện, có tầm, có tứ, ly sanh hỉ lạc nhập vào sơ tịnh lự, tuần tự cho đến vượt qua tất cả Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nhập vào định Diệt tưởng thọ. Lại ra khỏi định Diệt tưởng thọ vào lại định Phi tưởng phi phi tưởng xứ, tuần tự cho đến nhập vào sơ tịnh lự. Đó là Sư tử tần thân Tam-ma-địa của Đại Bồ-tát. Đại Bồ-tát ấy đối với Sư tử tần thân Tam-ma-địa đã thành thục hoàn hảo rồi, lại nhập vào Tập tán Tam-ma-địa của Đại Bồ-tát.” (H.T Thích Trí Nghiêm dịch) (17) Lại khi tu gia hành, chấp trước vô văn tự là Bát-nhã ba-la-mật-đa. (18) Lại khi tu gia hành, tham trước cảnh giới, có tác ý quốc độ, v.v.²⁴⁹ (19) Lại khi tu gia hành, tham đắm lợi dưỡng, cung kính, xưng tán. (20) Lại khi tu gia hành, từ bỏ tuệ giác Phật, ở trong pháp ma mà tìm cầu phương tiện thiện xảo.

Tám ma sự này là nhân tố đánh mất Đại thừa.

- Dựa vào sự thiếu sót thuận duyên của mình và người, có 23 thứ ma sự: (21) Khi tu gia hành, người nghe pháp có sự ham vui thêm lên, người thuyết pháp có sự lười biếng thêm lên, nên không thể hòa hợp, lui mất pháp hành. (22) Lại nữa, người nghe pháp muốn lắng nghe ở phương này, người thuyết pháp muốn trú ở phương khác thuyết giảng.

(23) Lại nữa, người nghe pháp muốn nói ít, người thuyết pháp muốn nói nhiều.

(24) Lại nữa, người nghe pháp đầy đủ [12] công đức đổ-đa²⁵⁰, người thuyết pháp không đủ công đức đổ-đa.

siêng tạo bất thiện nghiệp.

kiệt bậc nhất.

(25) Lại nữa, người nghe pháp siêng tu thiện nghiệp, người thuyết pháp

(26) Lại nữa, người nghe pháp ưa bố thí rộng lớn, người thuyết pháp keo (27) Lại nữa, người nghe pháp muốn hiến cúng, người thuyết pháp không nhận.

(28) Lại nữa, người nghe pháp lãnh hội ngay khi nói lược, người thuyết pháp không biết cứ giảng rộng.

thuyết pháp không biết.

(29) Lại nữa, người nghe pháp muốn biết 12 phần giáo của Tam tạng, người

(30) Lại nữa, người nghe pháp thành tựu 6 độ, người thuyết pháp không đủ 6 độ. (31) Lại nữa, người nghe pháp đối với pháp Đại thừa có phương tiện thiện xảo, người thuyết pháp không có phương tiện thiện xảo.

(32) Lại nữa, người nghe pháp đã được đà-la-ni, người thuyết pháp chưa được đà-la-ni.

(33) Lại nữa, người nghe pháp muốn được sao chép, người thuyết pháp không muốn sao chép.

(34) Lại nữa, người nghe pháp viễn ly 5 ấm, người thuyết pháp chưa viễn ly 5 ấm, nên không thể hòa hợp, lui mất pháp hành. Mười bốn ma sự này dựa vào lỗi lầm của người thuyết pháp.

(35) Lại nữa, nghe lời chê về địa ngục, v.v. các khổ, sinh tâm kinh hãi, từ bỏ sự lợi tha, không sinh về nẻo ác.

(36) Lại nữa, nghe lời khen về cõi trời, v.v. an vui, tham ái nẻo thiện, lu mất

Đại thừa.

Hai ma sự này dựa vào lỗi lầm của mình. (37) Lại khi tu gia hành, người thuyết pháp muốn độc xứ viễn ly, người nghe pháp ưa thu nạp đồ chúng, không thể hòa hợp, lui mất pháp hành.

(38) Lại nữa, người nghe pháp muốn đi theo tu hành, người thuyết pháp không hứa nhận. (39) Lại nữa, người thuyết pháp vì danh lợi mà thuyết pháp, người nghe pháp không hiến cúng.

(40) Lại nữa, người thuyết pháp muốn đến nạn xứ có sinh sống, người nghe pháp không muốn đi theo.

(41) Lại nữa, người thuyết pháp muốn đến nạn xứ đói kém, người nghe pháp không muốn đi theo. (42) Lại nữa, người thuyết pháp muốn đến chỗ có nhiều trộm cướp, chiến loạn, v.v., người nghe pháp không muốn đi theo.

(43) Lại nữa, người thuyết pháp chằm hăm đến nhà thí chủ, rồi hoan hỷ hay tán loạn, người nghe pháp không thích, cả hai không hòa hợp, lui mất pháp hành. Bảy ma sự này dựa vào lỗi lầm của mình và người.

- Dựa vào nghịch duyên khác, có 3 thứ ma sự:

(44) Khi tu gia hành, có các ác ma giả hiện làm thầy tỳ-kheo, dùng đủ phương tiện phá hoại, ly gián giữa người và pháp.

(45) Lại nữa, ác ma nói pháp Bát-nhã ba-la-mật-đa giả dối.

(46) Lại nữa, các ác ma giả hiện hình tượng Đức Phật để nhiễu loạn tâm Bồ-tát, khiến cho phát sinh ái lạc đối với những gì không thật.

Tổng cộng có 46 thứ ma sự.

Lại nữa, trong 23 thứ ma sự thiếu sót thuận duyên, có 21 thứ thuộc về sự tương quan đối đãi của vị Thầy mà thành lỗi lầm; hoặc ngược lại những gì nói ở trên, như đệ tử có sự lười biếng thêm lên, còn vị Thầy có sự ham vui thêm lên, v.v. cũng thành lỗi lầm.

c. Tánh tướng của gia hành

c.1 Lược nêu

[0054a06] Chỉ quán song vận của Bồ-tát Du-già là phương tiện để đắc quả Bát-nhã ba-la-mật-đa; đó là sắc thái của đạo Bát-nhã ba-la-mật-đa. Giới hạn là từ Đại thừa tư lương đạo cho đến tối hậu tâm của địa thứ mười.

Do tướng gì nên biết Tức tánh tướng chia ba Là trí, thắng, tác dụng Tự tánh cùng sở tướng.

Do năng tướng gì làm tướng cho tự tánh của gia hành, nên biết đó là tánh tướng của gia hành.

Ở đây nói tánh tướng có 3 thứ, đó là: (1) Trí tướng: Là năng tướng gia hành của ba trí.

(2) Thắng tướng: Là năng tướng gia hành thắng xuất Thanh văn, Độc giác. (3) Tác dụng tướng: Là năng tướng gia hành đầy đủ tác dụng thù thắng cho sự lợi tha.

Tánh tướng bao gồm 16 thứ tự tánh gia hành²⁵¹ , cũng là năng tướng gia hành, cũng gọi tự tánh tướng²⁵² .

Lại nữa, tánh tướng, tiếng Phạn là ‘lư-trát’廬札, thông với năng tác và tác nghiệp.

Ba thứ tánh tướng ở trên là xét mặt năng tác mà lập, bởi vì gia hành có thể biểu thị sắc thái ba trí của Bồ-tát.

Một tánh tướng sau cùng (: tác dụng tướng) là xét mặt tác nghiệp mà lập, bởi vì 16 tự tánh gia hành là sự sở tướng.

c.2 Rộng giải c.2.1 Trí tướng c.2.1.1 Gia hành tướng của Nhất thiết trí

Biết Như Lai xuất hiện Thế giới vô hoại tánh Hữu tình các tâm hành Tâm nhiếp lược, ngoại tán Biết hành tướng vô tận Có tham, v.v., và không tham, v.v. Tâm rộng lớn, vô lượng

Thức vô kiến vô đối Và tâm không thể thấy Biết rõ tâm xuất, một, v.v.

Ngoài tâm đây vẫn còn Biết hành tướng chân như Năng Nhân chứng chân như Lại vì người khai thị Là nhiếp các trí tướng

Trong phẩm Nhất thiết trí.

[0054a17] Nhất thiết trí gia hành có 16 tướng, đó là:

(1) Do tu Nhất thiết trí gia hành là sở y, biết Như Lai xuất hiện trên thế gian. (2) Bằng tuệ được nhiếp bởi [Nhất thiết] trí, thấu suốt thắng nghĩa của thế gian là tánh vô hoại.

(3) Biết rõ chúng sinh có vô lượng tâm hành. (4) Đối với bổ-đặc-già-la vô ngã, biết tâm tập trung thu hẹp (: nhiếp lược). (5) Đối với bổ-đặc-già-la vô ngã, biết tâm phân tán ra ngoài (: ngoại tán). (6) Giống như hư không, biết tâm có hành tướng vô tận.

(7) Lại biết tâm có tham, các chấp thủ có sân, có si.²⁵³ (8) Lại biết tâm không tham, không sân, không si, v.v..

(9) Lại biết tâm hành thì rộng lớn.

(10) Lại biết tâm rộng lớn đối với danh ngôn [của các pháp].

(11) Lại biết tâm vô lượng đối với thắng nghĩa [của các pháp].

(12) Biết tâm thức: nhãn thức, v.v.thì vô kiến vô đối²⁵⁴ .

(13) Biết năm căn không thể thấy tâm.

(14) Lại biết tâm [và tâm sở pháp] nổi, chìm, cong, thẳng [của các loại hữu tình] đều nương năm uẩn mà sinh khởi, đều là bổ-đặc-già-la vô ngã.²⁵⁵ (15) Lại biết ngoài ‘nhân vô ngã tướng’ đây, còn biết về tâm [và tâm sở pháp] hiện, ẩn, co, duỗi [của các loại hữu tình] cũng là chân Không, là tướng của chân như.

(16) Lại biết Đức Phật Năng Nhân tự chứng chân như ấy, lại vì các loại hữu tình mà khai thị và kiến lập [chân như ấy, cho nên gọi là Bậc thuyết chân thật]. ²⁵⁶ Như vậy là 16 thứ Bồ-tát trí, nên biết được nhiếp vào ‘trí tướng’ trong phẩm

Nhất thiết tướng trí.

Lại nữa, 4 tâm: nổi, chìm, cong, thẳng, tức là 14 thứ kiến giải không ký thuyết²⁵⁷, là 14 thứ kiến:

(a) Dựa vào tiền tế có 4: chấp trước ngã và thế gian là thường, là vô thường, là vừa thường vừa vô thường, là chẳng phải thường chẳng phải vô thường. (b) Dựa vào hậu tế có 4: chấp trước ngã và thế gian là hữu biên, là vô biên, là vừa hữu biên vừa vô biên, là chẳng phải hữu biên chẳng phải vô biên. (c) Dựa vào Niết-bàn có 4: chấp trước Như Lai sau khi chết là hữu, là phi hữu, là vừa hữu vừa phi hữu, là chẳng phải hữu chẳng phải phi hữu. (d) Dựa vào thân mạng có 2: chấp trước thọ mạng tức là thân thể, thọ mạng khác với thân thể.

Trong đó:

(1) ‘Chấp trước ngã và thế gian là thường, là vô biên’, ‘Như Lai sau khi chết là hữu’, gọi là tâm ‘nổi lên’ (: xuất tâm 出心). Lấy những chấp trước này làm sắc thái ‘chuyển hướng’ đối với cảnh, như kiến chấp của ngoại đạo Số luận.

(2) ‘Chấp trước ngã và thế gian là vô thường, là hữu biên’, ‘Như Lai sau khi chết là phi hữu’, gọi là tâm ‘chìm xuống’ (: một tâm 沒心). Lấy những chấp trước này làm sắc thái ‘chặn đứng’ đối với cảnh, như kiến chấp của ngoại đạo Đoạn kiến.

(3) ‘Chấp trước ngã và thế gian là vừa thường vừa vô thường, là vừa hữu biên vừa vô biên’, ‘Như Lai sau khi chết là vừa hữu vừa phi hữu’, gọi là tâm ‘cong vòng’ (: khuất tâm 屈心). Lấy những chấp trước này làm sắc thái ‘bình đẳng chuyển’ đối với cảnh ‘tới lui’, như kiến chấp của ngoại đạo Vô tàm.

(4) ‘Chấp trước ngã và thế gian là chẳng phải thường chẳng phải vô thường, là chẳng phải hữu biên chẳng phải vô biên’, ‘Như Lai sau khi chết là chẳng phải hữu chẳng phải phi hữu’, gọi là tâm ‘duỗi thẳng’ (: thân tâm 申心). Lấy những chấp trước này làm sắc thái ‘chặn đứng cả hai’ đối với cảnh ‘tới lui’, như kiến chấp của Độc tử bộ.

(5) ‘Chấp trước thọ mạng tức là thân thể’, như các sư Thắng luận; ‘chấp trước thọ mạng khác với thân thể’, như các sư Số luận. Lấy những chấp trước này làm sắc thái ‘tiến tới’ đối với cảnh.

Lại nữa, 14 kiến ấy có thể được xếp gọn thành 2 tâm:

(1) Tâm thức ‘chuyển hướng’ đối với cảnh, là tâm ‘nổi lên’.

(2) Tâm thức ‘lùi lại’ đối với cảnh, là tâm ‘chìm xuống’.

c.2.1.2 Gia hành tướng của Đạo tướng trí

Tánh Không và vô tướng Cùng xả bỏ các nguyện Vô sinh, vô diệt, v.v. Pháp tánh không phá hoại

Vô tác, vô phân biệt Sai biệt không tánh tướng Trong phẩm Đạo tướng trí

Nhận làm các trí tướng. [0055a14] Ở đây gia hành tướng có 16 thứ, đó là:

(1) Dựa vào Đạo tướng trí gia hành nơi Bát-nhã ba-la-mật-đa, liễu tri [các pháp là] tánh Không.

(2) Liễu tri [các pháp là] vô tướng.

(3) Liễu tri [các pháp là] vô nguyện.

(4) Liễu tri thắng nghĩa là vô sinh.

(5) Liễu tri thắng nghĩa là vô diệt.

(6) Liễu tri thắng nghĩa là vô nhiễm.

(7) Liễu tri thắng nghĩa là vô tịnh.

(8) Liễu tri thắng nghĩa là tánh vô sở thủ. (9) Liễu tri thắng nghĩa là tánh vô tự thể.

(10) Liễu tri thắng nghĩa là vô sở y.

(11) Liễu tri thắng nghĩa như tánh hư không.

(12) Lại dựa vào những gia hành trên, liễu tri pháp tánh là thắng nghĩa không có tướng phá hoại. (13) Liễu tri ở mặt thắng nghĩa, lấy tuệ giác làm đầu, [các pháp] không có tánh tạo tác.

(14) Liễu tri thắng nghĩa là vô phân biệt.

(15) Liễu tri năng tướng, sở tướng, v.v. sai biệt là thắng nghĩa phi hữu. (16) Lại dựa Đạo tướng trí gia hành nơi Bát-nhã ba-la-mật-đa, liễu tri ở mặt thắng nghĩa, [các pháp] là vô tánh tướng.

Thừa nhận 16 hành tướng ở đây chính là các tướng trí trong phẩm Đạo tướng trí.

c.2.1.3 Gia hành tướng của Nhất thiết tướng trí

Y chân như pháp trụ Cung kính thiện tri thức Tôn trọng và phụng sự Cúng dường, vô tác dụng Và liễu tri biến hành Năng thị hiện vô kiến Tướng chân Không thế gian Thuyết, tri và hiện kiến Bất tư nghị, tịch tĩnh Thế gian diệt, tưởng diệt Trong Nhất thiết tướng trí Là nói các tướng trí.

[0056a03] Gia hành tướng ở đây cũng có 16 thứ, đó là:

(1) Do y chỉ sự gia hành Nhất thiết tướng trí mà liễu tri rằng Như Lai y theo pháp chân như²⁵⁸, hiện pháp lạc trú.

(2) Liễu tri sự cung kính thiện tri thức. (3) Liễu tri sự tôn trọng thiện tri thức thì không trái lời dạy của các bậc

Thầy.

(4) Liễu tri sự phụng sự thiện tri thức làm cho các bậc Thầy hoan hỷ. (5) Liễu tri sự cúng dường thiện tri thức bằng hương, hoa, v.v. (6) Liễu tri rằng thắng nghĩa thì vô tác dụng.

(7) Liễu tri sự biến hành của tất cả sở tri.

(8) Liễu tri ở mặt thắng nghĩa, thị hiện ‘chân thật nghĩa toàn là vô sở kiến’. (9) Liễu tri tướng Không của thế gian.²⁵⁹ (10) Liễu tri sự tuyên thuyết ‘tướng Không của thế gian’.

(11) Liễu tri sự chứng tri ‘tướng Không của thế gian’.

(12) Liễu tri sự hiện kiến ‘tướng Không của thế gian’.

(13) Liễu tri sự hiển thị pháp tánh vô phân biệt của các pháp, sự bất khả tư nghị của Tâm. (14) Liễu tri sự hiển thị ‘tuyệt các hý luận, tịch tĩnh an lạc’ ở mặt thắng nghĩa.

(15) Liễu tri sự diệt của thế gian thì chân thật hữu.²⁶⁰ (16) Lại y theo các gia hành này mà liễu tri sự diệt trừ những dị tưởng thủ xà về thế gian này hay thế gian khác.²⁶¹ Nên biết các gia hành ở đây là các trí tướng trong phẩm Nhất thiết tướng trí.

c.2.2 Thắng tướng c.2.2.1 Lược nêu Do khó nghĩ có khác Thắng tiến đế hành cảnh Mười sáu sát-na tâm

Gọi tên thù thắng tướng.

chỉ rõ sắc xứ là tướng không của thế gian, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là tướng không của thế gian cho chư Phật. [0056a10] Từ pháp tánh bất khả tư nghị mà có những sai biệt về tứ đế, thắng xuất những gia hành của Thanh văn, Độc giác. Đem sự thắng tiến tứ đế mà làm hành và cảnh của sự kiến đạo. Mười sáu sát-na của trí nhẫn thì tối siêu thắng, nên gọi là thù thắng tướng. Đây chỉ là nói trường hợp của bậc kiến đạo, nếu luận bàn về 16 thứ thắng pháp của sự thông đạt bất tư nghị, v.v. thì từ tư lương đạo xuyên suốt tối hậu tâm.

c.2.2.2 Rộng giải

Bất tư nghị, vô đẳng Siêu việt chư lượng, số Nhiếp Thánh, trí giả biết Chứng tri các bất cộng.

Thông mau, không tăng giảm

Tu hành và chánh hành Sở duyên và sở y Nhất thiết và nhiếp thọ Không chấp trước, nên biết Mười sáu thù thắng tánh Do đây hơn đạo khác

Nên gọi thù thắng đạo.

[0056a16] (1) Ngoài tăng thượng duyên là được chư Phật, Bồ-tát nhiếp thọ, do năng lực của trí tuệ mà liễu tri pháp tánh bất khả tư nghị nơi khổ, tập, diệt, đạo.

(2) Không sự gì có thể thí dụ, gọi là vô đẳng (: không sánh bằng). (3) Vượt qua danh ngôn lượng của chủ thể và đối tượng, gọi là lượng.

(4) Biết pháp tánh ấy siêu xuất số lượng.

(5) Nó tổng nhiếp công đức của tất cả Thánh giả.

(6) Liễu tri sự giác biết của bậc trí, gọi là như sở hữu tánh và tận sở hữu tánh.

(7) Liễu tri các pháp bất cộng sâu xa và quảng đại, chẳng phải cảnh giới sở hành của hàng Thanh văn, Độc giác.

(8) Thần thông của Đại thừa thì cực kỳ mau lẹ.

(9) Thông đạt nhị đế: thế tục và thắng nghĩa; ở mặt thắng nghĩa, tánh chất của tất cả các pháp thì không có tăng giảm.

(10) Ở mặt thắng nghĩa, ba luân thanh tịnh: người cho, người nhận và của cho, theo đó tu hành sáu ba-la-mật-đa: bố thí, v.v.

(11) Do thiết tha chí thành, gia hành không cách hở, trải qua vô lượng kiếp tu tập phước đức và trí tuệ. (12) Sử dụng phương tiện [thiện xảo] được nhiếp trì bởi trí vô phân biệt mà duyên với tất cả pháp.

(13) Pháp giới thể tánh²⁶² làm chỗ y chỉ của Bồ-tát đạo.

(14) Thành tựu đại nguyện, diệu nguyện, thắng nguyện²⁶³ và 10 ba-la-mật- đa, viên mãn tất cả tư lương.

(15) Để tuyên thuyết viên mãn đạo pháp được nhiếp thọ bởi các thiện tri thức Đại thừa.²⁶⁴ (16) Đối với sinh tử, Niết-bàn và tất cả pháp đều không chấp trước. Nên biết, đây là 16 thù thắng tướng. Gia hành của Bồ-tát đạo hơn hẳn gia hành của Thanh văn, Độc giác và các đạo khác, nên gọi là thắng đạo.

c.2.3 Tác dụng tướng

Làm lợi, lạc, cứu vớt Nơi nương tựa mọi người Nhà cửa, dạy cứu cánh

Cù lao và đạo sư Nhậm vận làm lợi tha Không chứng quả ba thừa

Cuối cùng làm sở y

Đây là tác dụng tướng.

[0057a07] Tác dụng tướng có 11 thứ:

(1) An lập sự an vui giải thoát cho đối tượng mình giáo hóa là làm lợi ích cho vị lai.²⁶⁵ (2) Làm cho các đối tượng mình giáo hóa diệt trừ ưu, khổ, v.v. là an lập sự an vui hiện pháp (: đời này).

(3) Đối với cái khổ sinh tử, cứu giúp hữu tình, thành tựu pháp tánh vô khổ.

Ba tướng này biểu thị trong thân Bồ-tát thành tựu được tác dụng thù thắng²⁶⁶ của Nhất thiết trí gia hành.

(4) Mọi người, là các đối tượng được giáo hóa. An lập sự an lạc rốt ráo của Niết-bàn, gọi là làm nơi nương tựa.

(5) An lập đối tượng giáo hóa, khiến họ diệt trừ khổ nhân, gọi là làm nhà cửa. (6) An lập đối tượng giáo hóa, khiến họ biết sinh tử Niết-bàn bình đẳng, gọi là chỉ dạy cứu cánh.

(7) Làm cho các đối tượng giáo hóa lìa xa dòng nước tham ái²⁶⁷, an lập giải thoát, thiết lập chỗ y chỉ cho mình người được lợi ích, gọi là làm cù lao.

(8) Thành tựu đối tượng giáo hóa ở hiện tại mà cứu cánh là hai thứ nghĩa lợi²⁶⁸, gọi là làm đạo sư.

(9) Khiến các đối tượng giáo hóa đối với việc lợi tha mà vận chuyển một cách tự nhiên.

(10) Dẫu vì các đối tượng giáo hóa mà thuyết về quả vị ba thừa, cũng không muốn phi thời hiện chứng thật tế.²⁷⁰ Bảy tướng này biểu thị trong thân Bồ-tát thành tựu được tác dụng thù thắng của Đạo tướng trí gia hành.

(11) Do tu Nhất thiết tướng trí gia hành mà làm chỗ nương tựa cho thế gian. Một tướng này biểu thị trong thân Bồ-tát thành tựu được tác dụng thù thắng của Nhất thiết tướng trí gia hành. Như vậy, 11 tác dụng tướng nhiếp hết ba trí gia hành của Bồ-tát. Đầy đủ tác dụng lợi tha, nên gọi là tác dụng tướng.

c.2.4 Tự tánh tướng Ly phiền não, trạng, mạo

Chướng phẩm và đối trị Nan tánh và quyết định Hữu, tr. 600a18: “Này Thiện Hiện! Các đại Bồ-tát tuy biết tất cả pháp như huyễn, như mộng, như tiếng vang, như ảnh tượng, như bóng sáng, như bóng nắng, như sự biến hóa, như ảo thành, tự tánh đều không, nhưng vì nghĩa lợi cho thế gian mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì khiến cho thế gian được lợi ích mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì khiến thế gian được an lạc mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì muốn cứu vớt thế gian mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì làm nơi nương tựa cho thế gian mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì làm nhà cửa cho thế gian mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì làm con đường rốt ráo cho thế gian mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì làm cù lao cho thế gian mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì làm ánh sáng cho thế gian mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì làm ngọn đuốc cho thế gian mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì làm đạo sư cho thế gian mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì làm tướng soái cho thế gian mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột; vì làm chỗ hướng đến cho thế gian mà phát tâm hướng đến quả vị giác ngộ cao tột.” (H.T Thích Trí Sở vi vô sở đắc Phá tất cả chấp trước Và gọi hữu sở duyên Chẳng thuận, không chướng ngại Không vết, không đi, sinh Chân như bất khả đắc Mười sáu tự tánh này Như vậy sở tướng sự Nhận làm tướng thứ tư.

[0057a18] Ở đây, tự tánh tướng có 16 thứ, đó là: (1) Tự tánh gia hành viễn ly phiền não: tham, v.v.

(2) Tự tánh gia hành viễn ly phiền não trạng thái: thân thô trọng, ngữ thô trọng và ý thô trọng.

(3) Tự tánh gia hành viễn ly phiền não phẩm mạo: phi lý tác ý, v.v. (4) Liễu tri sở trị phẩm: tham, v.v. và năng trị phẩm: vô tham, v.v., thủ xả chân thật đều Không.

Đây là 4 thứ gia hành của Bồ-tát, được nhiếp trì bởi tuệ, tức tự tánh gia hành

Nhất thiết trí của Bồ-tát.

(5) Ở mặt thắng nghĩa thì không có hữu tình, như ở mặt danh ngôn (: thế tục) phải mặc áo giáp tinh tiến để đạt Niết-bàn, đó là tự tánh gia hành nan hành. (6) Không rơi vào thừa khác, là tự tánh gia hành quyết định thú hướng nhất

Phật thừa. (7) Tự tánh gia hành trường thời tu tập ba thứ sở vi: tâm đại, đoạn đại, chứng đại.

(8) Tự tánh gia hành thông đạt pháp năng tu và pháp sở tu đều là thắng nghĩa vô sở đắc. (9) Tự tánh gia hành phá trừ tất cả chấp trước các pháp đều thật hữu. Đây là 5 thứ tự tánh gia hành Đạo tướng trí của Bồ-tát.

(10) Trong sở duyên cảnh của Nhất thiết trí và Đạo tướng trí có ‘sự sở nhiếp’²⁷¹ và ‘đạo pháp’, tự tánh gia hành duyên cả hai.

(11) Phá trừ chấp trước ‘hữu tánh thế gian thật hữu’ và ‘vô tánh xuất thế gian thật hữu’, v.v., thấu suốt sinh tử và Niết-bàn là bình đẳng tánh, nên gọi là tự tánh gia hành không tùy thuận phàm phu.

(12) Tự tánh gia hành liễu tri sắc, v.v. không có chướng ngại. (13) Ở mặt thắng nghĩa, năng tri và sở tri đều không thể thủ đắc, đó là tự tánh gia hành không vết.

(14) Ở mặt thắng nghĩa, thấu suốt Không tánh, chân như toàn không đến đi, đó là tự tánh gia hành không có chỗ đi.

(15) Thấu suốt sắc, v.v. không có sinh, bởi vì là thắng nghĩa vô tánh²⁷², đó là tự tánh gia hành không sinh.

(16) Ở mặt thắng nghĩa, thấu suốt hữu tánh và vô tánh, cả hai đều là bản tánh chân như, đó là tự tánh gia hành vô sở đắc. Đây là 7 thứ tự tánh gia hành Nhất thiết tướng trí của Bồ-tát.

Như vậy là 16 tự tánh gia hành của ba trí, do khả năng hiển lộ ‘sở tướng sự’, cho nên nhận làm tướng thứ tư.

[0058a09] Tổng nghĩa của các tướng gia hành nói trên là:

(a) Bốn thứ tự tánh tướng: viễn ly phiền não, trạng thái, phẩm mạo, v.v., biểu thị Nhất thiết trí gia hành của Đại thừa, lấy 16 trí làm thể, liễu tri sự xuất hiện của Như Lai, v.v., thấu suốt tánh chất vô ngã của bổ-đặc-già-la, là gia hành đầy đủ ba tác dụng: làm lợi ích, an lạc và cứu vớt.

(b) Năm thứ tự tánh tướng: nan hành và quyết định, v.v., biểu thị Đạo tướng trí gia hành của Đại thừa, lấy 16 trí làm thể, liễu tri đạo chân thật là Không tánh và vô tướng, v.v., là gia hành đầy đủ bảy tác dụng: làm nương tựa, nhà cửa, cứu cánh, cù lao, v.v. (c) Bảy thứ tự tánh tướng: không tùy thuận, không chướng ngại, v.v., biểu thị Nhất thiết tướng trí gia hành, lấy 16 trí chân thật làm thể, liễu tri Như Lai y theo chân như mà hiện pháp lạc trú, đạt được quả vị trí tướng, là gia hành đầy đủ một tác dụng: làm y chỉ xứ cho thế gian.

(d) Gia hành của Đạo tướng trí và Nhất thiết tướng trí, biểu thị gia hành thắng xuất Nhị thừa, là gia hành pháp vô ngã được hiển lộ bằng sự thấu suốt bất khả tư nghị, v.v.

1.1.2 Từ Thuận giải thoát phần giải thích sinh khởi thứ đệ a. Căn cơ sở vi a.1 Tổng tướng [0058a17] Khéo léo tu Nhất thiết tướng trí qua pháp hiện quán trong thân Bồ-tát, tức ở đây nói về tướng của Đại thừa thuận giải thoát phần. Giới hạn là chỉ ở

Đại thừa tư lương đạo.

Vô tướng khéo bố thí, v.v.