Hiện Quán Trang Nghiêm Luận Lược Thích

Chánh hành mà thiện xảo Trong nhất thiết tướng phẩm

Gọi thuận giải thoát phần.

[0058a17] Bồ-tát ở tư lương đạo thì thông đạt tánh Không, thiện xảo chánh hành, thấu suốt thắng nghĩa, tu tập bố thí, v.v. được nhiếp trì bởi vô tướng tuệ, cho đến Nhất thiết tướng trí. Bồ-tát ấy hoàn toàn hiện chứng thuận giải thoát phần trong Nhất thiết tướng gia hành phẩm.

a.2 Căn cơ giáo hóa

Duyên Phật, v.v. tịnh tín Tinh tiến hành bố thí, v.v.

Ý lạc viên mãn niệm Vô phân biệt đẳng trì

Biết tất cả các pháp Trí tuệ chung làm năm Lợi dễ chứng Bồ-đề

Còn độn căn khó chứng.

[0059a05] Ở đây lược nhiếp ‘đạo’ [của thuận giải thoát phần] thành 5 pháp để nói sự thông duệ của căn cơ giáo hóa, đó là:

(1) Duyên với Phật, Pháp, Tăng, Thánh đạo quả và các pháp mà phát khởi tịnh tín.

(2) Đối với hành cảnh của bố thí, v.v. mà tinh tiến dũng mãnh.

(3) Chánh niệm được nhiếp trì bởi sự phát tâm Đại thừa và ý lạc viên mãn.

(4) Tam-ma-địa vô phân biệt như hư không tạng, v.v.

(5) Thắng tuệ Nhất thiết chủng liễu tri tất cả các pháp nhiếp trong Nhị đế.

Căn cơ ‘sở vi’ trong Luận Hiện Quán Trang Nghiêm là Bồ-tát Tư lương vị, tức Bồ-tát thiện xảo 5 cảnh ở trên. Nhưng chẳng phải tất cả căn cơ có khả năng dễ chứng Vô thượng Bồ-đề, bởi vì bậc lợi căn với 5 căn bén nhạy: tín, tiến, niệm, định, tuệ thì dễ chứng đắc Vô thượng Bồ-đề, còn bậc độn căn thì khó chứng đắc Vô thượng Bồ-đề.

b. Thứ đệ của sự sinh khởi đạo thành thục

Chính vì lấy phương tiện làm chủ mà nói ‘hiện quán nghĩa’²⁷³ của Đại thừa, tức ở đây nói về Nhất thiết tướng gia hành phẩm mà nói sắc thái của Đại thừa thuận quyết trạch phần. Giới hạn là chỉ ở Đại thừa gia hành đạo.

Sở duyên đây là Noãn, v.v.

Khen tất cả tình này Duyên tâm kia bình đẳng

Nói có mười thứ tướng Tự diệt trừ các ác An trú bố thí, v.v. Cũng khiến người trú đó Khen đồng pháp là Đảnh Như vậy nên biết Nhẫn Mình người trú Thánh đế Như vậy Đệ nhất pháp

Thành thục các hữu tình, v.v.

[0059a11] Sở duyên của Đại thừa gia hành đạo là Noãn, Đảnh, Nhẫn và Thế đệ nhất pháp. Chỗ này, trong Kinh khen rằng, “Vì tất cả hữu tình ấy”. Về gia hành đạo này, Kinh nói khi duyên với hữu tình kia, tâm quán 10 thứ tướng: bình đẳng, v.v.²⁷⁴

Mười thứ tướng là:

(1) Đối với hữu tình, vì phá chấp tham sân mà tu tập xả, đó là tâm bình đẳng.

(2) Tu ý vui thích của tâm đại từ.

(3) Tu lợi ích cứu cánh của tâm đại bi.

(4) Tâm không sân hận.

(5) Tâm không não hại.

(6) Đối với người già thì khởi tâm xem như cha mẹ. (7) Với người ngang lứa thì khởi tâm xem như anh chị em.

(8) Với trẻ nhỏ thì khởi tâm xem như con cái.

(9) (10) Với người có phẩm đức thì khởi tâm bằng hữu và tâm thân tộc.

Đây là 10 tướng của Gia hành đạo Noãn vị. (1) Tự diệt trừ các điều ác, an trú các điều thiện: bố thí, v.v., cũng an lập người khác đình chỉ điều ác, tu tập điều thiện.

(2) Nếu hữu tình khác chưa muốn siêng năng gắng sức, tức là tự mình thực hành, thì phải nên khen ngợi [khuyến khích].

(3) Khi thấy người đồng pháp thực hành như vậy, thì nên ca ngợi “Lành thay!”

Đây là 3 tướng của Gia hành đạo Đảnh vị. Như vậy, tự mình an trú và liễu tri Tứ đế, cũng an lập người khác [an trú và liễu tri Tứ đế.] Đây là tướng của Gia hành đạo Nhẫn vị.

Như vậy, làm cho các hữu tình thành thục sự giải thoát, v.v. Nên biết, đây là tướng của Gia hành đạo Thế đệ nhất pháp.

c. Thứ đệ của sự sinh khởi hiện quán thù thắng c.1 Tướng bất thối Vô thượng Bồ-đề c.1.1 Lược nêu

[0060a02] Bồ-tát ở trên sắc, v.v. mà có hiện hành thối chuyển thật chấp, gồm 44 tướng, có thối chuyển một tướng thật chấp nào, là Bồ-tát Tăng có được tướng bất thối chuyển.²⁷⁵ Giới hạn là từ Đại thừa gia hành đạo Noãn vị cho đến tối hậu tâm của địa thứ mười.

Từ Thuận quyết trạch phần

Trong các đạo Kiến, Tu

Sở trú các Bồ tát Là chúng Bất thối đây.

Từ Bồ-tát lợi căn an trú Thuận giải thoát phần, cho đến bao nhiêu Bồ-tát lợi căn trong các đạo Kiến và Tu, tức ở đây nói về Bồ-tát Tăng bất thối chuyển đối với Vô thượng Bồ-đề, bởi vì Bồ-tát ấy ở trên sắc, v.v. viễn ly hiện hành thật chấp phân biệt²⁷⁶, viễn ly bất cứ một tướng thật chấp nào.

c.1.2 Rộng thích c.1.2.1 Gia hành đạo bất thối chuyển tướng

(a) Lược nêu Do nói ở trên sắc, v.v. Chuyển hai mươi thứ tướng Tức trú Quyết trạch phần

Có được tướng bất thối.

[0060a09]Trong Kinh [Đại Bát-nhã] có nói về sự ngăn chặn 20 tướng hiện hành thật chấp phân biệt chuyển khởi ở trên sắc, v.v., nên biết, đó là sắc thái Bồ-tát lợi căn an trú Thuận quyết trạch phần, không còn thối chuyển Đại Bồ-đề.

(b) Rộng thích Do nơi sắc, v.v. chuyển khởi Hết nghi hoặc không rảnh

Tự an trú thiện pháp [0060a15] (1) Ngăn chặn hiện hành thật chấp phân biệt nơi sắc, v.v. chuyển197 khởi.

Cũng khiến người an trú Với người mà hành thí, v.v. Thâm nghĩa không do dự Thân, v.v. tu hạnh từ Không trú cùng ngũ cái Điều phục các thùy miên Đủ chánh niệm, chánh tri Nương định thường trong sạch Thân không sinh các trùng Tâm không cong, đầu-đà Và không có xan lận, v.v.

Thành tựu pháp tánh hành Lợi tha cầu địa ngục Không ai lôi kéo được Ma bày đặt tợ đạo Biết rõ đó là ma Chư Phật hoan hỷ hành Do hai mươi tướng đây Các trú Noãn, Đảnh, Nhẫn Thế đệ nhất pháp chúng Bất thối Đại Bồ-đề. (2) Đối với chỗ nương tựa chân thật, diệt sạch nghi hoặc “là đúng hay là sai”.²⁷⁷ (3) Đoạn tận 8 vô hạ xứ.²⁷⁸ (4) Tự an trú thiện hành, cũng an lập người khác [an trú thiện hành].²⁷⁹ (5) Do tu tập ‘tự tha tương hoán’ để phát Bồ-đề tâm²⁸⁰, mà đối với người thực hành bố thí, v.v.

(6) Đối với nghĩa lý sâu xa, không còn do dự hoài nghi.

(7) Các hành của ba nghiệp, tu hạnh từ mẫn.

(8) Không cộng trú với 5 triền cái: tham dục, sân khuể, hôn trầm thụy miên, điệu cử ác tác và nghi.

(9) Hàng phục tất cả tùy miên: vô minh, ác kiến, v.v.

(10) Thường xuyên đầy đủ chánh niệm, chánh tri.

(11) Thọ dụng đồ ăn, đồ mặc, đồ nằm, dược phẩm một cách trong sạch, không bị bậc Thánh quở trách.

Mười một tướng này là tướng bất thối chuyển của Noãn vị. (12) Thân không sinh các loại trùng. ²⁸¹ (13) Tâm không có tác ý tự lợi, dối trá quanh co.²⁸² (14) Tu hành 12 công đức đỗ-đa.

(15) Không có xan lận, tội lỗi hủy phạm giới cấm.

(16) Thành tựu Du-già Bát-nhã Ba-la-mật-đa²⁸³, không trái ngược chân Không, pháp tánh hành²⁸⁴ .

(17) Vì lợi tha mà Bồ-tát muốn đi vào địa ngục.²⁸⁵

Sáu tướng này là tướng bất thối chuyển của Đảnh vị.

(18) Khi tu được thuyết đạo, Bồ-tát chẳng bị người khác dẫn dắt.²⁸⁶

(19) Khi ma giảng nói đạo tương tợ, biết rõ đó là ma thuyết.²⁸⁷

sanh, nên phải tu học hết thảy các pháp môn. Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển 549, phẩm Bất Thối Tướng, tr. 826b21: “Này Thiện Hiện! Tất cả Đại Bồ-tát Bất thối chuyển chẳng trọng lợi dưỡng, chẳng màng tiếng khen, tâm xa lìa ganh ghét, tham lam, thân không lầm lỗi. Đối với các thức ăn, nước uống, y phục, đồ nằm, thuốc thang, tài sản, của cải v.v… không tham đắm. Nghe pháp thâm sâu tâm chẳng mê lầm, trí tuệ sâu bền, cung kính tín thọ. Tùy sự nghe nhận, đều hội nhập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Những sự nghiệp tạo tác ở thế gian cũng nương vào phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa hội nhập pháp tánh, không thấy một sự kiện nào ra khỏi pháp tánh. Giả sử có pháp nào không tương ưng với pháp tánh thì cũng dùng phương tiện hội nhập nghĩa lý thâm sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa. Do đó không thấy pháp nào ngoài pháp tánh. Đại Bồ-tát nào thành tựu các tướng trạng như vậy, chắc chắn đối với quả vị Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề chẳng còn thối chuyển. Này Thiện Hiện! Tất cả Đại Bồ-tát Bất thối chuyển chẳng trọng lợi dưỡng, chẳng màng tiếng khen, tâm xa lìa ganh ghét, tham lam, thân không lầm lỗi. Đối với các thức ăn, nước uống, y phục, đồ nằm, thuốc thang, tài sản, của cải v.v… không tham đắm. Nghe pháp thâm sâu tâm chẳng mê lầm, trí tuệ sâu bền, cung kính tín thọ. Tùy sự nghe nhận, đều hội nhập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Những sự nghiệp tạo tác ở thế gian cũng nương vào phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa hội nhập pháp tánh, không thấy một sự kiện nào ra khỏi pháp tánh. Giả sử có pháp nào không tương ưng với pháp tánh thì cũng dùng phương tiện hội nhập nghĩa lý thâm sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa. Do đó không thấy pháp nào ngoài pháp tánh. Đại Bồ-tát nào thành tựu các tướng trạng như vậy, chắc chắn đối với quả vị Vô thượng Chánh đẳng Bồ- Hai tướng này là tướng bất thối chuyển của Nhẫn vị.

(20) Tất cả hành của ba nghiệp đều là các hành mà chư Phật hoan hỷ. Đây là một tướng bất thối chuyển của Thế đệ nhất pháp.

Hai mươi thứ tướng như vậy là tướng bất thối chuyển Đại Bồ-đề của Bồ-tát lợi căn trải qua các giai vị Noãn, Đảnh, Nhẫn, Thế đệ nhất pháp.

c.1.2.2 Kiến đạo bất thối chuyển tướng (a) Lược nêu

Kiến đạo có nhẫn trí Mười sáu sát-na tâm Nên biết đây tức là Bồ-tát bất thối tướng.

[0061a06] Trong Kiến đạo vị, do nhẫn trí 16 sát-na tâm dẫn ra danh ngôn của thân ngữ thù thắng ở đời sau, nên biết đó là tướng bất thối chuyển Đại Bồ-đề của Bồ-tát an trú Kiến đạo.

(b) Rộng thích Diệt trừ sắc tưởng, v.v.

Tâm kiên, thối Tiểu thừa Vĩnh tận tĩnh lự, v.v. Bao nhiêu các chi phần Thân tâm khinh lợi tánh Xảo tiện hành các dục Thường tu tịnh phạm hạnh Khéo thanh tịnh chánh mạng Uẩn, v.v., các lưu nạn Tư lương và căn, v.v.

Chiến sự, xan lận, v.v.

Gia hành và tùy hành

Phá sở y xứ kia Mảy trần pháp chẳng đắc

An trú trong ba địa Ở tự địa quyết định Vì pháp xả thân mạng Mười sáu sát-na đây Là trú Kiến đạo vị

Tướng bất thối bậc trí.

[0061a13] Dựa vào Khổ đế có 4 tướng: (1) Trú Kiến đạo vị, Bồ-tát trung căn trừ bỏ thật chấp phân biệt đối với các pháp thuộc sắc, v.v. [bằng Khổ pháp nhẫn].

(2) Tâm Bồ-đề kiên cố tối cực ở hai mặt thế tục và thắng nghĩa [bằng Khổ pháp trí]. (3) Làm cho tâm từ bỏ con đường Tiểu thừa [bằng Khổ loại nhẫn].

(4) Tuy đắc [bốn] tĩnh lự và [bốn] đẳng chí Vô sắc nhưng đoạn tận chúng; do cái lực ấy mà Bồ-tát có công năng [tùy ý] thọ sinh [mười phương Tịnh độ] [bằng Khổ loại trí]. Dựa vào Tập đế có 4 tướng:

(5) Thân tâm nhẹ nhàng, đầy đủ hỷ lạc của sự khinh an [bằng Tập pháp nhẫn].

(6) Thiện xảo phương tiện, thọ dụng các dục mà không nhiễm trước [bằng Tập pháp trí].

(7) Thường tu Phạm hạnh [bằng Tập loại nhẫn].

(8) Đoạn trừ tà mạng, khéo thanh tịnh chánh mạng [bằng Tập loại trí]. Dựa vào Diệt đế có 4 tướng: (9) Gia hành và tùy gia hành xứ để phá trừ thật chấp về uẩn, xứ và giới [bằng Diệt pháp nhẫn].

(10) Gia hành và tùy gia hành xứ để phá trừ thật chấp về các lưu nạn sự²⁸⁸ [bằng Diệt pháp trí].

(11) Gia hành và tùy gia hành xứ để phá trừ thật chấp về tư lương Bồ-đề: bố thí, v.v. [bằng Diệt loại nhẫn].

(12) Gia hành và tùy gia hành xứ để phá trừ thật chấp về xóm làng, thành ấp, quốc độ, con người và chiến sự. Xóm làng chỉ cho các căn. Thành ấp chỉ cho y xứ của các căn. Quốc độ chỉ cho các cảnh. Con người chỉ cho các thức. Thật chấp là chấp căn, cảnh và thức đều thật hữu. Và [Diệt loại trí] thông đạt thật chấp ấy là Vô ngã trí. Chiến sự là năng trị (: trí) và sở trị (: cảnh).

Dựa vào Đạo đế có 4 tướng: (13) Gia hành và tùy gia hành xứ để phá trừ thật chấp về xan lận, hủy giới, v.v. [bằng Đạo pháp nhẫn].

(14) Ở mặt thắng nghĩa, đạo mà Bồ-tát chứng đắc và pháp của quả Bồ-đề đều không có mảy vi trần nào có thể thủ đắc [bằng Đạo pháp trí].

(15) Bồ-tát ba địa²⁸⁹ tự an trú Nhất thiết trí, v.v. dù bị ma phá hoại, nhưng ở địa mình đang an trú thì Bồ-tát quyết định không nghi ngờ [bằng Đạo loại nhẫn]. (16) Vì cầu chánh pháp cho Nhất thiết tướng trí, v.v. mà Bồ-tát có thể xả bỏ thân mạng [bằng Đạo loại trí].

Như vậy, 16 sát-na tâm của nhẫn và trí nhiếp hết các tướng, tức là an trú bất thối tướng ở Kiến đạo.

c.1.2.3 Tu đạo bất thối chuyển tướng (a) Rộng thích Đại thừa tu đạo

Tu đạo gọi sâu xa Sâu xa vì Không tánh, v.v.

Sâu xa lìa tăng ích Và biên tế tổn giảm.

Ở Thuận quyết trạch phần

Kiến đạo và Tu đạo Nhiều tư duy, khảo lượng Và quán sát Tu đạo.

Vì đây thường tương tục Các phẩm hạ, trung, thượng Do hạ hạ, v.v sai khác Nên có chín thứ tướng.

Kinh thuyết vô số sự Thắng nghĩa chẳng phải vậy

Phật gọi là thế tục Đại bi đẳng lưu quả.

Trong bất khả thuyết tánh Không thể có tăng giảm Thì được gọi Tu đạo Đoạn gì và đắc gì? Như nói về Bồ-đề Đây biện sự mong muốn Tướng Bồ-đề chân như Đây và kia làm tướng Sơ tâm chứng Bồ-đề Phi lý, cũng phi hậu

Do đạo lý đăng dụ

Nói nhập pháp tánh sâu.

[0062a08] (1) Đại thừa Tu đạo thì sâu xa, là vì tuệ giác chứng đắc Không tánh, v.v. Không tánh thì sâu xa, là vì pháp giới thì rời xa hai biên tăng ích và tổn giảm.

(2) Trong Đại thừa Thuận quyết trạch phần, Kiến đạo và Tu đạo, hành tướng của ba trí ở nghĩa ‘sở kiến’ là sự tư duy thường xuyên, lấy lượng²⁹⁰ đo lường, quán sát tỉ mỉ.

(3) Cho nên Đại thừa Tu đạo đây thường tương tục chuyển. Đại thừa Tu đạo như vậy có 9 phẩm. Ở mặt thắng nghĩa, do là thể tánh của Không tánh cho nên không thể phân biệt. Nhưng ở mặt danh ngôn, có năng thủ sở thủ phân biệt. Sở đoạn là sở tri chướng, có ba phẩm thượng trung hạ, mà mỗi phẩm phân làm ba thành 9 phẩm. Cũng vậy, năng đối trị của Tu đạo cũng có 9 phẩm sai biệt: hạ hạ, hạ trung, v.v. Hành tướng của 9 phẩm tương tục mà phát sinh.

(4) Người khác vặn hỏi: “Vì sao xác quyết Đại thừa Tu đạo có 9 phẩm? Tôi cho là không đúng đạo lý. Đức Phật thuyết trong Kinh Bát-nhã, cả 3 bộ quảng trung lược, rằng là 9 phẩm Tu đạo, mỗi phẩm đều có khả năng dẫn sinh vô số, vô lượng, vô biên quả phước đức.”

Đáp: “Kinh nói ‘dẫn sinh vô số, vô lượng, vô biên quả phước đức’, là chẳng dựa vào mặt thắng nghĩa mà nói. Ở mặt danh ngôn, điều ấy không có lỗi ‘không hợp lý’, bởi vì ở mặt thế tục, 9 phẩm Đại thừa Tu đạo chắc chắn dẫn sinh vô số, vô lượng, vô biên quả phước đức, mà không tương vi. Đức Như Lai thừa nhận đó là đẳng lưu quả của vô duyên đại bi thông đạt pháp giới.”

(5) Người khác lại vặn hỏi: “Tu đạo đã nói có gì để đoạn và có gì để đắc?

Tôi cho là ‘vô sở đắc’, vì thắng nghĩa thì chẳng phải hữu tánh. Thắng nghĩa thì không thể nói về tánh chất tu đạo: sở trị đoạn trừ, năng trị tăng trưởng, vì không hợp lý.”

Đáp: “Đại thừa Tu đạo, tuy thắng nghĩa không có tăng giảm, nhưng sở trị đoạn trừ, năng trị tăng trưởng, chẳng phải không hợp lý. Thí dụ, trí tuệ Bồ-đề và pháp thân ở mặt thắng nghĩa chẳng phải hữu tánh, nhưng ở mặt danh ngôn có thể thi thiết lợi lạc các sự hữu tình. Như vậy, Đại thừa Tu đạo tuy không có ở mặt thắng nghĩa, nhưng có sở trị đoạn trừ, năng trị tăng trưởng, có thành tựu nghĩa lợi ở mặt danh ngôn. Cả hai sự đoạn và sự đắc không có lỗi ‘pháp dụ bất hợp’, vì ở trong danh ngôn hai sự ấy và sự lợi ích hữu tình cũng tương đồng. Trí tuệ Bồ-đề và pháp thân lấy chân như làm tánh, Tu đạo cũng lấy chân như làm tánh.”

206 (6) Người khác lại vặn hỏi: “Đại thừa Tu đạo nhiếp lấy hai thứ phát tâm²⁹¹ , phải không thể phát sinh quả Đại Bồ-đề, bởi vì các sát-na trước trước (quá khứ tương tục) đều không thể sinh, các sát-na trước sau (hiện tại tương tục) đồng thời cũng không thể sinh, các sát-na sau sau (vị lai tương tục) cũng không thể sinh.” Đáp: “Y theo tiệm thứ của Đại thừa phát tâm mà khởi sát-na trước sau, không có lỗi ‘không thể sinh Đại Bồ-đề’. Thí dụ như đèn, nến y theo tiệm thứ khởi sát-na trước sau để cho tim bấc lụi tàn hết. Cũng vậy, Đại thừa phát tâm trước sau tiệm khởi vô lượng sát-na để có thể dẫn sinh quả Đại Bồ-đề, và có thể hiểu rõ 8 thứ pháp tánh sâu xa.”

(b) Bất thối chuyển tướng

Sinh diệt và chân như

Sở tri và năng tri Chánh hành và không hai

Thiện xảo đều sâu xa.

[0063a06] Bồ-tát ở địa thứ tám thông đạt 8 thứ sâu xa, đó là:

(1) Đối tượng phát tâm chẳng phải chỉ lấy sát-na trước sau mà sinh Bồ-đề, cũng chẳng phải tự thể của hai sát-na theo một sát-na mà có thể sinh. Nhưng biết ở mặt danh ngôn, do tu tập và sở chứng thù thắng, hỗ tương quán đãi mà sinh, gọi là thông đạt sinh sâu xa.

(2) Lại nữa, các pháp đã sinh đều là thắng nghĩa vô tự tánh, vô diệt, nhưng ở mặt danh ngôn có diệt cũng không tương vi, gọi là thông đạt diệt sâu xa. (3) Lại nữa, ở Hữu học vị, dẫu hằng tu chân như, nhưng phi thời không nên tác chứng, gọi là thông đạt chân như sâu xa.

(4) Lại nữa, ở mặt tự tánh chân như, tuy thắng nghĩa vô tự tánh, nhưng nơi tất cả pháp có thể tùy tu bố thí, v.v., gọi là thông đạt sở tri sâu xa. (5) Lại nữa, chân như nơi tất cả pháp làm tánh, tuy ở thắng nghĩa hoàn toàn không thấy thì làm sao thấy chân thật, gọi là thông đạt năng tri sâu xa. (6) Lại nữa, chân Không pháp tánh ở tất cả pháp hoàn toàn không thể hành, mà là hành chân thật nghĩa, gọi là hành sâu xa.

(7) Lại nữa, ở mặt thắng nghĩa không có hai tánh mà tu tất cả đạo, gọi là không hai sâu xa. (8) Lại nữa, ở mặt thắng nghĩa, viên mãn tất cả tư lương mà không đắc quả Phật, gọi là thông đạt phương tiện thiện xảo sâu xa.

c.2 Dẫn phát thù thắng đạo của ba thân c.2.1 Nhân tố của Pháp thân : Sinh tử Niết-bàn bình đẳng gia hành [0063a15] Do hiện chứng sinh tử Niết-bàn được nhiếp trì bởi tuệ giác chân Không, cho nên ở giai đoạn hậu đắc, đoạn tận hết hiện hành thật chấp của tịnh địa Du-già, tức là tướng sinh tử Niết-bàn bình đẳng gia hành. Giới hạn chỉ ở ba thanh tịnh địa²⁹².

Chư pháp đồng chiêm bao Không phân biệt hữu tịch Vô nghiệp, v.v. vấn nạn Như Kinh đã đáp hết.

(1) Căn bản trí của địa thứ tám, (i) là sinh tử (: hữu) Niết-bàn (: tịch) bình đẳng gia hành, do ở mặt thắng nghĩa, không phân biệt sinh tử và Niết-bàn là dị tánh; (ii) là tịnh địa trí hiện chứng sinh tử và Niết-bàn là chân Không, bởi vì thông đạt sở trị sinh tử và năng trị tịnh pháp đều là thắng nghĩa vô tự tánh; danh ngôn và huyễn ảnh thảy đồng chiêm bao. (2) Người khác chất vấn: “Nếu vậy nên thiết lập ‘không nghiệp quả’, vì tất cả pháp đều là thắng nghĩa vô tự tánh.” Đáp: “Câu hỏi không xác định. Những đáp nạn này trong Kinh đã nói hết, để chấm dứt tranh cãi.”²⁹³

c.2.2 Nhân tố của Thọ dụng thân : Nghiêm tịnh Phật độ gia hành

Khiến tương lai thành Phật, thành tựu quốc độ thù thắng bằng các thiện căn: đại nguyện, v.v., mạnh mẽ hữu lực của tịnh địa Du-già, tức gia hành nghiêm tịnh Phật độ. Giới hạn chỉ ở ba thanh tịnh địa.

Như hữu tình thế gian

Khí thế chưa thanh tịnh

Tu trị khiến thanh tịnh

Tức nghiêm tịnh Phật độ.

Bồ-tát địa thứ tám thành tựu gia hành nghiêm tịnh Phật độ bằng cách nương cái lực thiện căn thành thục. Do hữu tình thế gia và khí thế gian sai khác được nghiêm tịnh, Phật độ cũng phân hai thứ:

Như hữu tình thế gian có họa đói khát, v.v., sự nghiêm tịnh có khả năng tu trị: cõi trời thọ dụng [đủ thứ thượng diệu lạc cụ], v.v.

Như khí thế gian có họa đất đá, gai góc, v.v., sự nghiêm tịnh có khả năng tu trị: vàng ròng làm đất, v.v.

Chứng đắc như vậy gia hành nghiêm tịnh Phật độ.

c.2.2 Nhân tố của Hóa thân : Thiện xảo phương tiện gia hành

Tịch tĩnh là nói về công dụng và sự nghiệp nhậm vận chuyển của tịnh địa Du-già, tức là tướng của phương tiện thiện xảo. Giới hạn là chỉ ở ba thanh tịnh địa.

Cảnh và gia hành này Vượt qua các ma oán Vô trú, như nguyện lực Và bất cộng hành tướng Vô trước, vô sở đắc Vô tướng, tận chư nguyện Tướng trạng và vô lượng

Mười phương tiện thiện xảo.

Tâm cảnh hòa hợp, có 10 thứ phương tiện thiện xảo gia hành, đó là:

(1) Phương tiện thiện xảo gia hành vượt qua bốn ma.

(2) Phương tiện thiện xảo gia hành vô trú, là tuy tu Không tánh mà không chứng thật tế.

(3) Phương tiện thiện xảo gia hành nguyện lực xa xưa dẫn phát lợi tha. (4) Phương tiện thiện xảo gia hành bất cộng Nhị thừa.

(5) Phương tiện thiện xảo gia hành không có chấp trước tất cả pháp là thật hữu.

(6) Phương tiện thiện xảo gia hành trải qua vô lượng kiếp tu Không giải thoát môn.

thoát môn.

thoát môn.

(7) Phương tiện thiện xảo gia hành trải qua vô lượng kiếp tu Vô tướng giải

(8) Phương tiện thiện xảo gia hành trải qua vô lượng kiếp tu Vô nguyện giải

(9) Phương tiện thiện xảo gia hành khéo thị hiện tướng trạng bất thối chuyển. (10) Vô lượng gia hành thiện xảo năm minh xứ, trải qua vô lượng kiếp tu chân thật nghĩa.

Ở đây, thể tánh của bốn ma là:

(a) Ngũ ấm ma: ngũ thủ uẩn. (b) Phiền não ma: tất cả phiền não trong Tam giới.

(c) Tử ma: không tự tại mà mạng sống chấm dứt.

(d) Thiên ma: chướng ngại tu thiện bởi thiên chúng Tha hóa tự tại.

Hàng Tiểu thừa chứng đắc Kiến đạo vị:

(a) Đã hoạch đắc và chứng tín đối với Tam bảo, tức hàng phục thô phần thiên ma.

(b) Khi chứng đắc hữu dư y Niết-bàn, vĩnh đoạn tất cả phiền não, tức hàng phục phiền não ma. (c) Nếu bậc A-la-hán chứng Câu giải thoát²⁹⁴, đắc tâm tự tại, thì có khả năng kéo dài thọ hành (: năng lực sinh tồn), tức hàng phục tử ma.

(d) Khi chứng đắc Vô dư y Niết-bàn, tận diệt hoặc nghiệp mà chiêu cảm thủ uẩn hữu lậu, tức hàng phục thô phần ngũ ấm ma. Hàng Đại thừa chứng đắc bất thối chuyển tướng: (a) Đã hoạch đắc và chứng tín đối với Tam bảo, tức hàng phục thô phần thiên ma. (b)(c)(d) Đã đắc địa thứ tám, được tự tại đối với Vô phân biệt trí, tức hàng phục thô phần ba loại ma còn lại.

Bốn ma vi tế là:

(a) Ý sinh thân sinh khởi nhờ vô minh tập khí địa và vô lậu nghiệp, tức ấm ma vi tế.

(b) Vô minh tập khí địa, tức phiền não ma vi tế. (c) Sinh tử biến hóa bất khả tư nghị, tức tử ma vi tế.

(d) Khi muốn vượt thoát ba loại ma trên thì có pháp làm chướng ngại, tức thiên ma vi tế.

Hàng phục bốn ma vi tế chính là công đức của pháp thân. Hàng phục bốn ma vi tế đồng thời với sự thành Phật.

Phẩm Sáu: Đảnh Hiện Quán

(Kinh Đại Bát-nhã, Hội thứ 2, từ quyển 452 - phẩm Tăng Thượng Mạn thứ 61, đến quyển 465 - phẩm Biến Học thứ 72)

[0065a07] Tổng tu ba trí, là viên mãn cái tuệ được nhiếp bởi Đại thừa Tư lương đạo của Bồ-tát Du-già, tức Đảnh gia hành tướng. Giới hạn từ Đại thừa Gia hành đạo Noãn vị, cho đến tối hậu tâm của địa thứ mười.

1.2 Tự tại quả: Đảnh gia hành 1.2.1 Gia hành đạo Đảnh gia hành 1.2.1.1 Noãn Đảnh gia hành

Mười hai thứ Đảnh gia hành tướng, tùy đắc một tướng của Đại thừa Thuận quyết trạch phần thứ nhất, tức Noãn Đảnh gia hành tướng. Giới hạn chỉ ở Đại thừa

Gia hành đạo Noãn vị.

Mộng cũng ở các pháp Quán biết như cảnh mộng, v.v.

Là gia hành Chí đảnh

Hết thảy mười hai tướng.

[0065a09] Kinh Đại Bát-nhã nói, bậc đắc Noãn vị Đảnh gia hành tuy ở trong giấc mộng cũng có thể quán tất cả các pháp đều như cảnh trong mộng, v.v., có 12 thứ tướng, đó là:

(1) Bồ-tát lợi căn trú Gia hành đạo Noãn vị, khi thức dậy, do duyên với tánh chân Không mà huân tu tỳ-bát-xá-na, nên ở trong giấc mộng cũng có khả năng quán tất cả pháp đều như cảnh mộng.²⁹⁵ (2) Lại nữa, khi thức dậy, do tu nhiều cái lực của Bồ-đề tâm²⁹⁶, nên ở trong giấc mộng cũng có khả năng không sinh tâm ưa thích Tiểu thừa đạo. (3) Lại nữa, khi thức dậy, không rời cái thấy về cái lực thành thục thiện căn của Phật, nên ở trong giấc mộng cũng có khả năng thấy Đức Như Lai thuyết pháp cho trăm ngàn thiên chúng vây quanh.²⁹⁷ (4) Lại nữa, ở trong giấc mộng cũng thấy Đức Phật ngự trên hư không, thị hiện thần thông thuyết pháp.²⁹⁸ (5) Lại nữa, ở trong giấc mộng cũng có thể vì vô biên chúng sinh mà phát tâm thuyết pháp rằng, “Khi tỉnh dậy tôi sẽ thuyết, ‘tất cả pháp đều như cảnh mộng’.”²⁹⁹ (6) Lại nữa, dù tỉnh hay mộng, nếu thấy các hữu tình ở cảnh giới địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, đều có thể phát nguyện rằng, “Nguyện khi tôi thành Phật, quốc độ của tôi hoàn toàn không có cái tên ba nẻo đường dữ [huống là có ba nẻo đường dữ], tùy niệm mà rời xa đường dữ.”³⁰⁰ (7) Lại nữa, dù tỉnh hay mộng, nếu thấy thiêu đốt xóm làng, thành ấp, liền phát lời chắc thật và gia trì khiến ngưng dứt.³⁰¹ (8) Nếu thấy người khác bị dược xoa hay phi nhân mê hoặc, liền phát lời chắc thật khiến không còn chướng hại.³⁰² (9) Lại nữa, do Bồ-tát đủ thần thông lực nên có khả năng thân cận và che lấp ma nghiệp cho bậc thiện tri thức.

(10) Lại nữa, Nhất thiết chủng [trí] là vì lợi tha, nên Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

(11) Lại nữa, Bồ-tát không còn chấp trước ‘tất cả pháp là thật hữu’. (12) Lại nữa, Bồ-tát đến gần Bồ-đề của Phật.