SỐ 2121 — KINH LUẬT DỊ TƯỚNG

7.2. Nai Chúa Hi Sinh Cứu Đồng Loại:

Thời xưa có một vị quốc vương đi săn bắn, ông cho quân lính bao vây khoảng rừng rộng lớn để tóm hết đàn nai. Bấy giờ nai chúa dẫn đàn nai mấy ngàn con, ăn cỏ non lần tiến vào trong phạm vi nhà vua bao vây. Khi thấy đàn nai vào hết thì lính gác cổng đóng cửa lại rồi đến báo cho vua biết, nhà vua rất vui mừng. Nai chúa biết được đồng loại của mình đang lâm hoạn nạn, nó liền nghĩ rằng:

- Nay đàn nai sở dĩ đến đây là do ta hướng dẫn, ta phải nghĩ cách để cứu mạng chúng.

Nai chúa liền dùng thân chắn ngang trên đường hào mai phục để cho đàn nai đạp trên lưng mà thoát ra. Chân của đàn nai dẫm đạp lên lưng nên thịt da của nai chúa bị trầy nát, chỉ còn lại bộ xương, thế nhưng nai chúa vẫn kiên nhẫn chịu đựng để cho đàn nai ra hết.

Sau khi đàn nai đã ra hết rồi, nai chúa cố sức leo mình lên trên bờ hào và nhìn ra bốn hướng thì thấy chỉ còn một chú nai không biết đường ra. Nai chúa liền gọi mau đến để được thoát, nhưng lúc ấy nai chúa đã quá kiệt sức nên rơi xuống hào.

(Trích kinh Thí Dụ bộ 10 quyển, quyển 8)

8. MINH ĐÀ: THÚ MINH ĐÀ LỘT DA CỨU MẠNG THỢ SĂN:

Bấy giờ Đức Phật đang ở núi Kỳ-xà-quật thuộc nước La-duyệt-kỳ, thân Ngài có chút bệnh phong, có y vương Kỳ-vực đang chăm sóc thuốc thang, ông dùng 32 loại thuốc, mỗi ngày Đức Thế tôn uống 32 lượng. Bấy giờ Đề-bà-đạt-đa thường đem lòng ganh ghét Ngài, lòng tự cao tự đại, tự cho mình bằng Phật, bắt chước Phật uống thuốc, xem mạch lý nên sức khỏe càng suy nhược, ông ta khổ não rên la. Đức Phật thương xót liền lấy tay xoa đầu cho ông ta khiến cho bệnh được thuyên giảm. Ông ta nhìn biết bàn tay của Phật nên nói:

Tất Đạt y thuật ở đời không ai bằng sao không chịu dùng mà lại đi học y đạo?

Đức Phật bảo:

Đề-bà-đạt-đa có lòng xấu xa không chỉ mới ngày nay, Ngài kể: Ngày xưa trong cõi Diêm-phù-đề, ở thành Ba-la-nại, có vị vua tên Phạm-ma-đạt hung ác. Một hôm ông ta nằm mộng thấy một con thú, lông trên thân màu vàng óng, phát ra ánh sáng rực rỡ. Ông liền gọi thợ săn và tường thuật giấc mộng lại cho thợ săn nghe và bảo:

- Các người hãy tìm bắt nó, nếu lấy được da nó ta sẽ trọng thưởng cho các ngươi, còn không được thì ta sẽ tru di cả dòng họ nhà ngươi.

Nghe nhà vua phán như thế những người thợ săn buồn bã lo sợ, họ cùng nhau nhóm họp để tìm phương kế, rồi họ tuyển một người đi tìm con thú đó. Họ giao nhiệm vụ cho người ấy nếu bắt không được thú thì tài sản vợ con của người này sẽ bị tịch thu.

Người này suy nghĩ: Xả bỏ thân mạng là việc đáng làm.

Thế rồi ông ta lặn lội qua những con đường hiểm nạn, lâu ngày thân hình tơi tả, gặp phải tiết Trời nóng bức, cây cối toàn gai góc khô héo sắp chết, thấy thế mà muốn chết đi được, ông than cầu thảm thiết:

- Ai có lòng từ xin cứu giúp thân tôi!

Bấy giờ có con giả thú tên Minh Đà, màu lông vàng óng ánh nghe lời than cầu thảm thiết như thế nên mới động lòng, từ trong suối lạnh lặn đến, chốc lát lấy lại sức lực chở người này đến bên dòng suối, tắm rửa và hái trái cây cho ông ta ăn. Không bao lâu, sức khỏe đã hồi phục, ông ta thầm nghĩ:

- Đây chẳng phải là con thú chúa mà ta đang cần tìm hay sao? Nhưng khi ta sắp chết thì nó lại cứu mạng ta, ân cứu mạng đã chưa đáp đền sao lòng lại nỡ hại chết. Nhưng nếu không bắt nó thì những người thợ săn kia chắc chắn sẽ chết.

Nghĩ như thế, ông ta buồn thảm không biết phải làm thế nào cho được. Thấy thế Minh Đà hỏi:

- Tại sao ông lại buồn như thế? Ông ta đáp:

- Vì tôi đang mang một trọng trách.

Minh Đà biết trước và nói:

- Việc này ông đừng lo, da của tôi dễ sanh lại, trôi lăn trong sanh tử vô số kiếp mà chưa từng làm phước, nay dùng da này cứu mạng chúng sanh, cầu mong gặt hái được sự lợi ích. Nay ông chỉ cần lột lấy da đừng làm tôi tuyệt mạng. Tôi phát nguyện cho ông hoàn toàn không chút hối hận.

Thợ săn kia lột da thú, Minh Đà phát nguyện:

- Nay tôi đem da của mình bố thí cho người này để cứu lấy mạng sống của họ, nguyện đem công đức này hồi hướng cho tất cả chúng sanh đều thành Phật đạo để độ khắp chúng Trời người.

Sau khi phát nguyện xong, trong ba ngàn đại thiên thế giới, sáu điệu đều chấn động. Sau khi lột da xong, thân thịt Minh Đà đỏ au, máu chảy dầm dề, lại có tám vạn con ruồi nhặng bu kín trên thân cắn hút máu thịt. Bấy giờ Minh Đà muốn chui xuống hang nhưng sợ tổn thương đến chúng nên cố gắng chịu đau nhức, nằm bất động trên đất. Không bao lâu con thú này bỏ mạng, những loài ruồi nhặng đến ăn thịt của Minh Đà sau khi chết cũng được sanh lên cõi Trời.

Sau khi lấy được da, thợ săn mang về dâng lên cho nhà vua. Thấy tấm da kỳ lạ này nhà vua rất mừng và ông thường trải nằm, thân tâm thường được an lạc.

Phật dạy:

- Thú Minh Đà ngày xưa nay chính là ta, vua Phạm-ma-đạt nay chính là Đề-bà-đạt-đa, tám vạn ruồi nhặng lúc bấy giờ là tám vạn Chư thiên được chứng quả vào hôm ta mới thành Phật, lần đầu tiên chuyển pháp luân.

(Trích kinh Hiền Ngu quyển 3)

9. CHỒN HOANG: VÌ THAM ĂN MÀ PHẢI CHỊU CHẾT:

Xưa có con chồn hoang theo sư tử xin ăn, mỗi lần có được thịt dư của sư tử, nó chạy đến ăn mê mãi. Hôm nọ, gặp lúc sư tử đang đói mà chưa kiếm được thức ăn, nó liền gọi chồn hoang đến, ngửi ngửi một hồi rồi vồ lấy chồn nuốt chửng vào bụng. Chồn ở trong yết hầu nhưng chưa chết, nó kêu to:

- Xin hãy cứu tôi! Sư tử thầm nghĩ:

- Ta nuôi mày nay đã mập mạp, đến lúc ta phải xơi mày thôi, mày còn muốn gì nữa?

(Trích kinh Thí Dụ bộ 10 quyển )

10. SÓI: LẤY OÁN BÁO OÁN:

Một hôm, có cô gái nọ vì bận công việc nên bồng đứa con của mình bỏ một nơi, sói thấy đứa bé liền tha nó chạy. Bấy giờ có người bắt lại và nói:

- Tại sao ngươi lại tha con người khác chạy? Sói đáp:

- Mẹ của đứa bé này có oan gia với ta, trong năm trăm kiếp trước, người này ăn thịt ta, ta cũng năm trăm đời vì trả mối thù này nên đã ăn thịt con của bà ấy. Nếu nay bà ta chịu xả tâm thù oán cũ thì ta cũng xả bỏ.

Người này đến bảo cô gái kia:

- Cô có xả bỏ tâm thù oán xưa không? Mẹ đứa bé đáp:

- Giờ tôi đã xả tâm thù oán xưa rồi.

Sói quan sát người đàn bà này, miệng tuy nói xả nhưng trong lòng vẫn khư khư niệm cũ nên nó hại đứa bé rồi bỏ đi.

(Trích kinh Sao Tỳ Đàm quyển 28)

11. KHỈ:

11.1. Duyên Xưa:

Xưa có vị Phạm chí thọ 120 tuổi, không cưới vợ, không dâm dục, ở trong núi sâu rừng thẳm, lấy cỏ tranh lợp nhà, kết cỏ làm chiếu, ăn trái cây rừng, sống trong tĩnh lặng, không chứa chất tài sản của báu, không mơ đến gái đẹp, tâm trụ vô vi. Hơn mấy ngàn năm cùng vui chơi với các loài cầm thú như những loài cáo, khỉ, rái cá và thỏ.

Bốn loài thú này thường đến nghe đạo nhân thuyết pháp, lâu ngày như thế, chúng ăn hết trái cây nên đạo nhân này muốn đi nơi khác, bốn thú này biết được, chúng rất buồn bã, nên cùng nhau bàn bạc:

- Nay chúng ta nên tìm thức ăn cúng dường đạo nhân.

Khỉ tìm hái trái cây ngọt, cáo tìm được một túi cơm mạch, rái cá lặn xuống nước bắt cá lớn rồi cùng nhau dâng cho đạo nhân, thỏ suy nghĩ:

- Nay ta phải dùng những thứ gì để cúng dường cho đạo nhân đây?

Nghĩ một hồi rồi nó tự nhủ:

- Nay ta đem thân mạng này cúng dường đạo nhân.

Thế rồi thỏ đi lấy củi đốt làm than rồi đến thưa với đạo nhân:

- Nay con đem thân mạng nhỏ nhoi này nướng trong lửa đỏ để làm thức ăn cúng dường Ngài.

Thế nhưng thỏ nhảy vào thì lửa tắt. Đạo nhân thấy thế cảm động trước tấm lòng nhân ái của thỏ, thương thỏ đạo nhân liền ngăn hành động của nó.

Phật dạy:

- Vị đạo nhân lúc bấy giờ nay chính là Đức Phật Đề-hoà-kiệt, thỏ nay là thân ta, khỉ là Xá-lợi-phất, cáo là A-nan, rái cá là Mục-kiền-liên.

(Trích kinh Tạp Thí Dụ quyển hạ)

11.2. Khỉ Dâng Mật Cúng Dường:

Bấy giờ, Đức Thế tôn cùng với các Tỳ-kheo thọ trai ở nhà Bà-la-môn Sư-chất xong, Ngài cùng tăng đoàn trở về Kỳ-xà-quật, rửa bát bên cạnh dòng sông. Trong rừng cây Am-la có con khỉ, nó đi và gặp cội cây có tổ ong, trong tổ có mật nóng nhưng không có ong. Khỉ đến thưa với Tôn giả A-nan cho mình mượn bát của Phật để đến lấy mật. A-nan không chịu đưa, Phật bảo Tôn giả đưa bát cho khỉ. Khỉ mượn được bát (trong luật Di-sa-tắc ghi là khỉ xin bát của Phật) đựng đầy bát mật rồi dâng lên cúng dường Đức Thế tôn.

Thế tôn không nhận, bảo nó lấy nước sạch, khỉ không hiểu nguyên do. Phật bảo:

- Trong bát mật có con sâu.

Khỉ liền đến bên dòng nước rồi bỏ bát mật xuống nước cho sâu trào ra rồi đem lên dâng cho Phật. Đức Phật lấy bát mật chia khắp cho chúng Tăng (kinh Hiền Ngu ghi: khi đem nhúng bát xuống nước thì sâu tự nổi lên. Luật Di-sa-tắc cũng ghi: khi nhúng bát mật xuống nước thì sâu tự bỏ đi). Thấy Phật thọ dụng, khỉ vô cùng vui mừng, nhảy nhót và rơi xuống hầm rồi chết. Khỉ chết đầu thai vào vợ của Bà-la-môn Sư- chất, sau đó bà sanh ra đứa bé trai khôi ngô (luật Di-sa-tắc nói Khỉ sanh lên tầng Trời thứ ba mươi ba, về sau sanh trong cõi người, chứng quả A-la-hán).

Đức Phật bảo:

- Quá khứ, vào thời Phật Ca-diếp có vị Sa-môn trẻ thấy vị A-la-hán nhảy qua một con kênh có nước, ông ta bảo A-la-hán: ông nhảy nhẹ nhàng như khỉ.

Vì lời nói ấy mà năm trăm kiếp phải thọ thân khỉ.

(Trích kinh Hiền Ngu quyển 12, luật Di-sa-tắc quyển 10, luật Tăng Kỳ quyển 19)

11.3. Khỉ Làm Thầy Của Năm Trăm Tiên Nhân:

Đức Như Lai vào Niết-bàn tại nước Ma-thâu-la, khoảng một trăm năm sau, bên cạnh núi Ưu-lâu-mạn-đà có năm trăm vị Duyên giác đang tu tập, bên kia núi có năm trăm vị tiên và một bên lại có năm trăm con khỉ. Khỉ chúa đến chỗ của năm trăm vị Duyên giác tu tập, thấy vậy nó sanh lòng hoan hỉ, lấy hoa quả cúng dường các Ngài, đảnh lễ và ngồi vào cuối hàng trong tăng chúng, ngày nào cũng như thế.

Không bao lâu, vị Duyên giác trưởng lão vào Niết-bàn, khỉ vẫn tiếp tục cúng dường như cũ nhưng những vị Duyên giác không thọ nhận, nó liền nắm áo, lay chân của quý Ngài nhưng không động đậy. Khỉ thầm nghĩ:

- Các vị này đã vào Niết-bàn cả rồi.

Nghĩ vậy, nó buồn quá khóc lóc rất áo não. Bấy giờ nó đến chỗ năm trăm vị tiên nhân, các vị này tu khổ hạnh, nằm trong gai góc, nó cũng nằm trong gai góc. Tiên nhân lại dời đến nằm ở chỗ tro đất, khỉ cũng đi theo. Các tiên nhân dùng lửa đốt thân, khỉ cũng làm theo họ. Tiên nhân dùng tay đu cây treo mình như khỉ rồi buông tay để rơi xuống đất. Khỉ ở trong chúng tiên nhân thường dạy họ thực hành bốn oai nghi, hướng dẫn xong, nó lại ngồi tọa thiền ngay ngắn ở chỗ của các vị tiên nhân và bảo họ:

- Tất cả các vị nên ngồi như thế này mới đúng.

Bấy giờ, các tiên nhân theo khỉ toạ thiền, các vị tiên không có thầy thuyết pháp, tự mình quán chiếu ba mươi bảy phẩm trợ đạo, tư duy chứng được Duyên giác. Họ đều nghĩ thầm:

- Chúng ta chứng được Thánh đạo là nhờ khỉ.

Thế rồi họ đem thức ăn đồ uống cúng dường khỉ, khi khỉ lâm chung, các tiên nhân này dùng gỗ thơm để trà tỳ cho khỉ.

Đây là lời Đức Phật huyền ký cho A-nan: con khỉ đó chính là Ưu-ba-cấp-đa, tuy thọ thân trong đường ác mà làm được nhiều điều lợi ích cho chúng sanh. Hơn một trăm năm sau khi ta vào Niết-bàn sẽ có những sự việc trên.

(Trích khi A-dục Vương quyển 6)

11.4. Khỉ Bắt Chước A-la-hán Xây Tháp Phật:

Bấy giờ, Đức Phật ở tại nước La-duyệt-kỳ, Ngài bảo La-hán Tu-mạn đem tóc, móng tay của Phật đến ngọn núi phía nam nước Kế-tân để xây tháp chùa Phật. Trong đó thường có năm trăm vị La-hán ở, sớm tối thắp hương lễ bái. Bấy giờ trong ngọn núi có năm trăm chú khỉ thấy các vị tu sĩ cúng dường chùa tháp, chúng liền dẫn nhau đến bên khe suối sâu, khiêng vác những tảng đá và bùn đất đem lên tập xây tháp chùa Phật, sau đó dựng cây, dùng lá lợp chùa, xé phướn buộc đầu, ngày đêm lễ bái giống như các tu sĩ. Bấy giờ nước trong núi dâng đầy, năm trăm con khỉ này cùng lúc bị chết trôi, thần thức được sanh lên cõi Trời Đao-lợi thứ 2, có cung điện bảy báu, ăn mặc tự nhiên. Chúng Trời thấy thế thầm nghĩ;

- Chúng ta vì sao được sanh vào cõi Trời này?

Chúng Trời liền dùng thiên nhãn quán sát lại thân cũ, biết mình là loài khỉ nhờ bắt chước làm chùa tháp, lễ Phật nên sau khi chết được sanh lên cõi Trời. Chúng Trời nghĩ:

Giờ đây, chúng ta nên xuống báo đáp ân của thi thể cũ. Thế là họ cùng nhau xuống rải hoa thơm, kỹ nhạc hát xướng, đốt hương cúng dường nhiễu quanh thi thể cũ suốt cả bảy vòng. Lúc ấy trong núi có năm trăm vị Bà-la-môn, học theo ngoại đạo tà kiến, không tin tội phước, thấy các vị tiên nhân rải hoa cúng dường, thổi nhạc nhiễu quanh thi thể của khỉ, họ lấy làm lạ bèn đến hỏi:

- Chư thiên sáng chói vời vợi như thế tại sao lại hạ mình cúng dường những thi thể đó?

Chư thiên đáp:

- Những thi thể này là thân cũ của chúng ta.

Rồi họ thuật rõ việc xưa, nhờ vào phước nhỏ ấy mà được sanh lên cõi Trời, nay rải hoa để cúng dường đáp đền ân của thân cũ, học làm chùa tháp theo mà được phước như thế, nếu như chí tâm cúng dường Phật thì công đức ấy khó mà thí dụ được. Các vị theo tà kiến không tin những lời chân thật, trăm kiếp nhọc nhằn mà chẳng được chút gì, chẳng bằng cùng nhau đến núi Kỳ-xà-quật đảnh lễ cúng dường Thế tôn được phước vô lượng.

Bấy giờ, tất cả Chư thiên và năm trăm vị Bà-la-môn này vui mừng cùng nhau đến chỗ Đức Thế tôn, gieo mình làm lễ, rải hoa cúng dường. Các thiên nhân bạch Phật:

- Chúng con ở đời, gần đây là thân khỉ, nhờ ân của Thế tôn mà con được sanh lên cõi Trời, hận vì không gặp được Phật, nay chúng con đã gặp được Ngài, xin được đảnh lễ quy y Tam bảo.

Rồi họ lại bạch Phật:

- Bạch Đức Thế tôn, xin Ngài nói rõ đời trước chúng con làm những tội nghiệp gì mà phải thọ thân khỉ. Tuy cất chùa tháp, lễ Phật mà thân vẫn bị chết trôi.

Đức Phật bảo các tiên nhân:

- Mọi chuyện chẳng phải từ không mà có, vào thời quá khứ có năm trăm thiếu niên Bà-la-môn muốn vào trong núi sâu để cầu học đạo tiên. Trên núi đó có vị Sa-môn muốn cất một ngôi Tinh xá bằng đất bùn. Bấy giờ ông xuống núi lấy nước, thân hình nhẹ nhàng như bay. Năm trăm Bà-la-môn nay sanh lòng ganh ghét đồng cất tiếng cười chế giễu ông ta.

- Vị Sa-môn này từ trên núi xuống chân khe để lấy nước, bước đi nhẹ nhàng nhanh nhẹn hơn khỉ, thật là kì lạ. Sa-môn không ngừng đi lấy nước như thế để đem lên núi, không bao lâu vì kiệt sức mà chết.

Phật dạy:

- Này các tiên nhân, vị Sa-môn từ trên núi xuống suối lấy nước nay chính là ta. Năm trăm thiếu niên Bà-la-môn bấy giờ nay chính là năm trăm chú khỉ, vì cười chế giễu nên mắc phải quả báo thọ thân trong loài khỉ.

Đức Phật nói kệ:

Cười đùa chế giễu

Thọ báo lầm than.

Năm trăm thiên nhân nghe Phật nói xong liền chứng quả Tu-đà-hoàn. Năm trăm Bà-la-môn kia nghe Phật nói quả báo tội phước như thế nên tự mình than thở:

- Chúng ta học đạo tiên đã nhiều năm mà chưa có được kết quả gì, chẳng bằng khỉ làm phước cho vui mà được sanh lên cõi Trời, công đức của Đức Phật tuyệt vời.

Thế rồi họ cùng nhau lễ Đức Thế tôn, cầu xin làm đệ tử Ngài. Đức Phật nói:

- Thiện lai Tỳ-kheo!

Lập tức họ trở thành những bậc Sa-môn, do tinh tấn tu tập nên sớm chứng được quả vi giải thoát.

(Trích kinh Pháp Cú quyển 1)

11.5. Công Đức Tọa Thiền:

Xưa có đạo nhân ngồi tụng kinh thiền toạ dưới gốc cây, có một con khỉ ở trên cây bắt chước ông, bất ngờ rơi xuống đất, chết sanh lên cõi Trời.

(Trích kinh Tạp Thí Dụ).

11.6. Khỉ Đùa Giỡn Với Nô Tỳ:

Xưa có vị quốc vương nuôi một con khỉ, tối ngày nó cứ đùa giỡn lộn với bọn nô tỳ. Có vị Phạm chí tâu vua:

- Xin bệ hạ hãy tách con khỉ này với những người nô tỳ ra! Vua bảo:

- Có chỗ nào thích hợp nữa mà khiến chúng tách riêng!

Hôm sau, nô tỳ bưng mâm cơm và tay cầm thêm cái gậy từ ngoài đi vào. Khỉ thấy mặt nô tỳ lập tức chạy đến đùa giỡn. Nô tỳ tức quá liền vung chân, dùng gậy đánh nó. Khỉ bị đánh té vào trong lửa nên bộ lông của nó cháy hết. Nó vội chạy vào trong đống củi, lửa cũng theo nó cháy lan đến nhà cửa cung điện, kho báu đều trở thành tro bụi. Bấy giờ nhà vua mới hiểu được lời của Phạm chí nói.

(Trích kinh Di Hầu Dữ Tỳ Cộng Hí Trí Biến)

12. THỎ: Thỏ Chúa Bố Thí Thân:

Ngày xưa, trong rừng có con thỏ chúa cùng đồng bọn vui chơi, ăn trái cây, uống nước suối. Thỏ thường hành bốn tâm bình đẳng từ bi hỉ xả, dạy cho quyến thuộc của mình đều sống nhân hòa hiền thiện, không làm các điều ác, hẳn thoát được thân này sanh vào thân người mới có thể thọ pháp. Quyến thuộc của thỏ chúa nghe dạy như thế thì vô cùng vui mừng, tất cả đều tuân theo.

Bấy giờ, trong rừng có vị tiên nhân, một mình hành đạo, ăn trái cây uống nước suối, chưa từng buông thả bốn tâm vô lượng, siêng năng tu tập tụng kinh, âm thanh thánh thoát, hòa nhã, ai nghe cũng vui vẻ. Thỏ chúa dẫn quyến thuộc đến gần chỗ của Ngài, lắng nghe tụng kinh, trong lòng phấn khởi không biết chán. Thỏ chúa và quyến thuộc cùng nhau hái trái cây cúng dường tiên nhân. Cứ thế trải qua nhiều năm tháng. Vào năm nọ, khi mùa đông đến, vị tiên nhân muốn trở về với nhân gian. Thỏ chúa thấy vậy vô cùng buồn bã, lòng luyến nhớ không muốn xa tiên nhân. Nó mới hỏi Ngài đi nơi nào, hãy ở lại đây ngày ngày chúng tôi được gặp mặt Ngài mới cảm thấy vui vẻ, đói khát quên ăn như nương tựa vào cha mẹ, xin Ngài ở lại đừng đi!

Tiên nhân đáp:

- Tôi có bốn đại phải giữ gìn cẩn thận, nay mùa đông đến, trái cây đã hết, nước trong núi đã đông cứng, không có hang sâu để cư trú, vì vậy tôi muốn rời nơi chốn này, trở về với nhân gian, khất thực để sống, ở trong Tinh xá. Qua mùa đông lạnh chúng ta lại gặp nhau, đừng nên áy náy.

Thỏ chúa đáp:

- Quyến thuộc của chúng tôi sẽ đi tìm trái cây, gần xa sẽ kiếm đủ cung cấp cho Ngài, xin Ngài hạ cố thương xót mà nghĩ lại. Giả sử Ngài ra đi rồi thì chúng tôi luyến nhớ, có khi sống không nổi. Nếu như không có đủ thức ăn cung cấp cho Ngài thì tôi xin đem thân này cúng dường cho Ngài dùng.

Tiên nhân thấy vậy cảm thương nên thầm nghĩ:

- Lòng thỏ chân thành quá, ta phải làm sao?

Tiên nhân đốt lửa phía trước có than hồng, thỏ chúa thầm nghĩ:

- Đạo nhân vì ta nên im lặng.

Nó liền nhảy vào trong lửa, lửa bốc mạnh, đạo nhân tìm cách cứu nhưng khi tìm ra thân nó thì đã cháy rụi mất. Sau khi chết, thỏ sanh lên cõi Trời Đâu Suất, làm thân Bồ-tát, công đức vòi vọi, oai thần cao tột. Tiên nhân thấy thỏ vì đạo mà không tiếc thân mạng, lòng thương xót tự trách mình nên tuyệt thực không ăn, cùng lúc thác sanh lên Trời Đâu Suất.

Phật dạy:

- Thỏ chúa bấy giờ nay chính là ta, tiên nhân ấy chính là Phật Định Quang.

(Trích kinh Sanh quyển 3, 4 và kinh Thố Vương)

13. CHỒN: Chồn Nuốt Chuột, Chuột Ăn Ruột Chồn:

Vào thời quá khứ có một con chồn đói khát gầy yếu, ở trong hang rình bắt chuột con. Một hôm, chuột vừa ló ra thì bị chồn nhanh nhẹn chụp nuốt chửng vào bụng. Thân chuột còn nhỏ nên chạy tuột vào bụng chồn cắn hết nội tạng của nó, chồn đau quá vật vã chạy khắp nơi cho đến chết.

Phật dạy:

- Kẻ tu hành ngu si, không khéo giữ thân tâm, bị nữ sắc mê hoặc nên phải chết oan uổng.

(Trích kinh A-hàm quyển 47)

14. CHUỘT:

14.1. Chuột Cứu Mạng Vua Tỳ Xá Ly:

Phật dạy:

- Ca-la-đà là chuột núi, bấy giờ vua nước Tỳ-xá-ly dẫn các cung nữ vào rừng dạo chơi. Khi vua mệt mỏi, nằm nghỉ và thiếp đi dưới gốc cây. Các kỹ nữ tản nhau dạo chơi khắp nơi. Bấy giờ dưới cội cây có một cái hang có một con rắn độc lớn, nó ngửi mùi hôi rượu của nhà vua nên nó bò ra định cắn vua, chợt trên cây có con chuột chạy xuống đánh thức vua dậy nên rắn lại thụt vào. Nhà vua thức dậy rồi lại ngủ tiếp, rắn lại bò ra. Chuột thấy vậy nên chạy xuống kêu ríu rít để đánh thức nhà vua dậy. Khi vua tỉnh dậy, thấy rắn độc thì hoảng hồn, kêu cứu nhưng các kỹ nữ lại không có ai.

Nhà vua ngồi nghiệm lại:

- Ta nay sống sót là nhờ ân của chuột.

Ông nghĩ muốn báo ân, lúc ấy bên cạnh núi có một thôn xóm nhỏ, nhà vua đến đó lệnh cho mọi người trong thôn:

- Kể từ nay trở về sau, những bổng lộc thôn xóm cống nộp cho ta đều chuyển cung cấp cho chuột. Do con chuột này nên thôn ấy có tên là Ca-lan-đà.

Trong thôn có vị trưởng giả giàu có, tiền vàng bốn ức, nhà vua liền sắc phong trưởng giả. Do đó thôn này có tên là trưởng giả Ca-lan-đà.

(Trích luật Thiện Kiến Tỳ-bà-sa quyển 6)

14.2. Chuột Ăn Trộm Bị Mắc Họa:

Xưa có nhà trưởng giả nọ đem bình sữa để trên lầu cao nhưng đậy không kín, chuột chui vào bình uống sữa suốt cả đêm. Nó uống sạch bình sữa nên thân thể của nó phình to ra, vì thế mà nằm chật cứng trong bình, hình dáng giống màu sữa. Lúc đó có người đến mua sữa, trưởng giả lấy bình sữa ra đặt trên lửa để hâm nóng. Chuột bị mắc kẹt nên chết trong bình và chảy ra thành sữa, trưởng giả đem bán cho người mua. Trưởng giả dùng đồ rót sữa ra, xương chuột chìm dưới đáy bình, đầu, xương, chân của chuột mỗi thứ mỗi đường.

(Trích kinh Cam Lồ Đạo)

KINH LUẬT DỊ TƯỚNG

QUYỂN 48

LOÀI CHIM MUÔN PHẦN TRUNG; LOÀI TRÙNG PHẦN HẠ

1. LOÀI CHIM MUÔNG - PHẦN TRUNG

1.1. Chim cánh vàng: có hai truyện:

1.1.1. Đời sống của chim cánh vàng

1.1.2. Cái chết của chim chúa cánh vàng

1.2. Không hiểu biết không phạm

1.3. Chim nhạn: 3 truyện

1.3.1. Nhạn vàng cho lông

1.3.2. Vì nghe pháp Phật được sanh thiên

1.3.3. Không tham ăn nên khỏi nạn chết

1.4. Chim hót lời pháp

1.5. Bồ câu: có hai truyện:

1.5.1. Xả thân cứu người đói

1.5.2. Nguyên nhân sợ hãi của bồ câu

1.6. Chim trĩ cứu rừng cháy

1.7. Chim: có 4 chuyện

1.7.1. Chuyện báo ân

1.7.2. Đôi bạn

1.7.3. Phận con lai

1.7.4. Lời tân bốc của kẻ hèn

2. LOÀI TRÙNG - PHẦN HẠ

2.1. Rồng: có năm chuyện:

2.1.1. Sống qua lại

2.1.2. Long vương Sa-kiệt được năm trăm quỉ thần hộ vệ

2.1.3. Quyến thuộc trước ít, sau nhiều

2.1.4. Rồng trì giới Bát quan trai, bị người giết, được sanh lên Trời Đao-lợi

2.1.5. Tứ đại Long vương bị hoạn chim cánh vàng, đến cầu xin Phật cứu giúp.

2.2. Rắn: có 3 chuyện:

2.2.1. Quả báo của sự tham lam

2.2.2. Đầu và đuôi rắn cãi nhau

2.2.3. Tình đời

2.3. Rùa: Rùa mù gặp bọng cây nổi

2.4. Cá: có 2 chuyện

2.4.1. Quả báo ác khẩu

2.4.2. Cá mắc cạn

2.5. Nghêu: Nghiêu nghe Phật thuyết pháp chứng quả Thánh

2.6. Sâu: Ăn lúa trả vàng

2.7. Trùng: Nghiệp duyên đời trước của con trùng

2.8. Chí rận: Lợi ích của sự ăn uống đúng thời

1. LOÀI CHIM MUÔNG - PHẦN TRUNG

1.1. Chim Cánh Vàng: Có 2 Chuyện:

1.1.1. Đời Sống Của Chim Cánh Vàng:

Chim cánh vàng có bốn loại: Sanh từ trứng, sanh từ thai, sanh từ nơi ẩm thấp và do biến hoá sanh. Tuy không có chung nguồn gốc, nhưng đều do đời trước bố thí với tâm cao ngạo mà ra. Những chúng sanh khổ não, tâm nhiều sân hận, kiêu mạn đều sanh vào loài chim này, chúng có ngọc như ý dùng làm chuỗi trang sức, có khả năng biến hóa tài tình. Thân chúng cao bốn mươi dặm, lông cánh ngang rộng tám mươi dặm, dài bốn mươi nặng hai lượng rưỡi. Thức ăn của nó là ba-ba, cá, cá sấu (Kinh Niết-bàn chép: những gì chúng ăn được đều tiêu hóa được như vàng, bạc, châu báu, chỉ trừ kim cương.) Chúng tắm rửa bộ lông, lấy sự mịn màng trơn láng làm ưa thích. Chim cánh vàng cũng có hôn nhân, hai thân xúc chạm tức thành âm dương. Thọ mạng của chúng từ một kiếp trở lại. Ở bờ biển phía Bắc có cây Cứu-la-sân-ma cao một trăm do tuần, bóng cây tỏa rộng năm mươi do tuần. Phía đông cây có cung điện của loài rồng và cung của loài chim cánh vàng sanh từ trứng. Phía nam cây có cung loài rồng và cung loài chim cánh vàng sanh từ thai. Phía đông cây có cung loài rồng và cung loài chim cánh vàng sanh từ nơi ẩm thấp. Phía bắc có cung loài rồng và cung loài chim cánh vàng do biến hóa sanh. Mỗi cung ngang rộng đến sáu ngàn do tuần, trang hoàng giống hệt nhau.

Loài chim cánh vàng sanh từ trứng bay xuống giữa biển, dùng cánh quạt nước, nước liền rẽ đôi sâu đến hai trăm do tuần, chúng bắt loài rồng sanh từ trứng để ăn thịt (Kinh Hoa Nghiêm chép: Loài chim này ăn thịt rồng, chúng quạt cánh làm gió, nếu vào mắt người thì mắt không thấy đường nên chúng không đến nhân gian). Loài thai sanh, thấp sanh, hóa sanh cũng như vậy (Kinh Niết-bàn chép: Chúng chỉ không ăn thịt loài nào thọ tam quy). Có con trai rồng, vào ba ngày trai thọ tám giới cấm của Phật. Có lần chim cánh vàng đến bắt, muốn ăn thịt, nó ngậm con trai của rồng bay lên cây Đại thiết, phía bắc núi Tu di. Cây này cao mười sáu vạn dặm đến độ người ta không thấy được đuôi chim. Nhưng khi chim nghe rồng thuyết pháp Phật, nó cũng thọ năm giới cấm.

(Trích kinh Trường A-hàm quyển 19. Lại trích kinh Tăng Nhất A-hàm quyển 15)

1.1.2. Cái Chết Của Chim Chúa Cánh Vàng:

Đời sống của Chánh Âm - Vua của loài chim cánh vàng, an vui nhất trong các loại thuộc họ có cánh. Ở cõi Diêm-phù-đề, một ngày nó ăn một con rồng chúa và năm trăm rồng con. Nó cứ ăn như vậy lần lượt khắp bốn châu thiên hạ rồi trở lại từ đầu. Trải qua 8 ngàn tuổi thì tướng chết hiện ra. Đến lúc này, loài rồng phun độc khiến nó không thể ăn thịt được nên bị cái đói hành hạ. Nó bay lên núi Kim Cang, từ đỉnh núi lao thẳng xuống ven một con sông lớn, sau đó lại bị phong luân thổi bay trở lên núi Kim Cang. Cứ như vậy đến bảy lần sau đó mới chết. Vì ác nghiệp của nó đã tạo ra khiến cho mười núi báu cùng phát ra lửa một lúc. Nan Đà Long vương sợ cháy mất núi này, nên đã làm một trận mưa lớn, giọt nước to như bánh xe, thịt chim gặp mưa bị rã hết, chỉ còn lại trái tim. Tim ấy lại từ núi Kim Cang rơi xuống bảy lần như trước rồi trụ lại trên đỉnh núi. Nan Đà Long vương dùng nó làm minh châu. Sau Chuyển luân Thánh vương được nó, dùng làm châu như ý. Người niệm Phật trái tim cũng như vậy.

(Trích kinh Quán Phật Tam Muội quyển 1)

1.2. Không Hiểu Biết Không Phạm:

Thiên Thu mặt người, thân chim. Đứa con nó sanh ra, trở lại hại mẹ. Về sau, Thiên Thu học Phật, đắc quả A-la-hán. Súc sanh không có trí tuệ, cũng không có khái niệm về tôn ti nên không phạm tội ngũ nghịch.

1.3. Chim Nhạn: Ba Chuyện:

1.3.1. Nhạn Vàng Cho Lông:

Tỳ-kheo-ni Thâu LA-nan Đà cùng các Thức xoa và Sa di ở gần một vườn tỏi, bên bờ sông Di Hầu, thuộc thành Xá-vệ. Một hôm, người chủ vườn tỏi hỏi cô:

- Nếu các cô có cần tỏi thì cứ đến nhổ lấy.

Nghe vậy, Thâu La-nan-Đà cùng các Thức xoa và Sa di thường xuyên đến nhổ tỏi. Không bao lâu, vườn tỏi sạch nhẵn. Người chủ vườn thấy vậy bèn bỏ vườn mà đi. Nhân đó, Đức Phật kể về nhân duyên đời trước.

Đời quá khứ, có một Bà-la-môn đã 120 tuổi, thân hình gầy gò nhưng vợ ông ta lại rất trẻ trung xinh đẹp. Gia đình họ rất đông con. Người Bà-la-môn ấy rất yêu quý vợ con mình, không nỡ lìa xa nửa bước. Do tâm luyến ái sâu nặng nên sau khi qua đời, ông ta liền sanh vào loại Nhạn, có bộ lông bằng vàng ròng. Do phước duyên đời trước nên con nhạn này biết được tiền kiếp của mình. Nó nghĩ: Ta phải làm cách nào để các con ta không bị nghèo khổ.

Thế là, mỗi ngày nó đều bay về nhà xưa, làm rụng một sợi lông rồi bay đi. Các người con thấy vậy, không hiểu duyên cớ nên bàn bạc: "Chúng ta nên rình, chờ khi con chim ấy bay đến, sẽ tìm cách bắt lấy nó để vặt lấy hết những sợi lông bằng vàng". Và họ đã làm theo kế ấy. Cuối cùng khi con nhạn bị vặt trụi hết thì trên mình nó mọc ra những sợi lông màu trắng.

Đức Phật bảo:

- Này các Tỳ-kheo! Người Bà-la-môn già chính là con nhạn kia, cũng là chủ vườn tỏi ngày nay. Người vợ xinh đẹp của ông ta xưa kia, nay chính là Tỳ-kheo-ni Thâu La-nan Đà. Còn các người con của người Bà-la-môn ấy nay chính là các Thức xoa và Sa di vậy.

(Trích luật Tứ Phần, phần 2, quyển 3)

1.3.2. Vì Nghe Pháp Phật Được Sanh Thiên:

Một thời, Đức Phật vì Chư thiên và bốn bộ chúng tuyên thuyết pháp mầu ở một khu rừng thuộc nước Ba-la-nại. Bấy giờ bầy nhạn năm trăm con nghe pháp của Phật, trong lòng yêu thích liền chao liệng định đáp xuống. Thấy vậy, một người thợ săn liền giương lưới ra bắt trọn cả bầy nhạn. Những con Nhạn ấy sau khi bị giết liền sanh lên cung Trời Đao Lợi. Chúng hiện ra trên đầu gối cha mẹ bằng đứa trẻ tám tuổi, dung mạo xinh đẹp. Từ trên thân hình những đứa trẻ ấy phát ra ánh sáng như núi vàng. Chúng nghĩ: "Vì sao ta lại sanh về đây?". Ý nghĩ vừa khởi, chúng liền biết được tiền kiếp của mình, càng tin sâu pháp nhân quả. Những đứa trẻ ấy cầm hoa bay xuống chỗ đức Phật ở cõi Diêm-phù-đề, đảnh lễ Ngài và thưa:

- Chúng con nhờ pháp âm của Ngài mà được sanh lên cõi Trời thắng diệu. Cúi xin Ngài lại khai thị cho chúng con!

- Phật thuyết pháp Tứ đế. Những đứa trẻ ấy đều đắc quả Tu-đà-hoàn, liền trở về cõi Trời.

(Trích kinh Hiền Ngu quyển 13)

1.3.3. Không Tham Ăn Nên Khỏi Nạn Chết:

Một hôm, phu nhân của Vua đang ngồi trên lầu cao, bỗng trông thấy đàn nhạn bay trên Trời liền ao ước được ăn món thịt chim ấy. Bà ta tâu lên Vua. Vua liền sai thợ săn giăng lưới để bắt nhạn. Mấy mươi con nhạn bị sa lưới, bọn người hầu đem nhốt chúng vào lồng. Hàng ngày chúng đều được cho ăn no đủ. Trong số đó, có một con Nhạn không chịu ăn gì cả. Các con khác bảo:

- Nay may mắn được sống, thử hỏi bạn không ăn có ích lợi gì? Nhạn nọ đáp:

- Do lo lắng nên tôi ăn không vô.

Sau bảy ngày nhịn ăn, Nhạn gầy trơ xương, nhưng cũng nhờ vậy mà nó có thể lách qua kẽ lồng bay ra. Trước khi bay xa, nó còn nói vọng lại với những con nhạn mập mạp đang ở trong lồng:

- Các bạn tham ăn, sau này ắt sẽ phải chịu nổi thống khổ. (Trích kinh Thí Dụ bộ 10 quyển, quyển 6)

1.4. Chim Hót Lời Pháp:

Ở nước của Đức Phật A Di Đà thường có các loài chim kỳ diệu đủ màu sắc như: Hạc trắng, Khổng tước, Anh võ, Ca lăng tần già cùng sinh sống. Ngày đêm sáu thời, chúng thường hót lên những âm thanh hòa nhã, nói về các pháp như Ngũ căn, Ngũ lục, Thất giác chi, Bát Thánh đạo. Những chúng sanh ở đây nghe những âm thanh này đều nhớ nghĩ đến Tam bảo.

(Trích kinh Di Đà).

1.5. Bồ Câu: Có Hai Chuyện:

1.5.1. Xả Thân Cứu Người Đói:

Xưa ở trên núi tuyết có con bồ câu sinh sống. Bấy giờ, nhằm lúc Trời đổ mưa tuyết lớn, có một người đi lạc đường bị đói rét khốn khổ, mạng sống như chỉ mành treo chuông. Bồ câu thấy vậy, bèn bay đi tìm lửa, sau đó nó nhóm củi lại, đốt lửa rồi tự nhảy vào đống lửa để bố thí cho người đang bị đói kia.

(Trích luận Đại Trí Độ quyển 11)

1.5.2. Nguyên Nhân Sợ Hãi Của Bồ Câu:

Một thời, Đức Phật ở Tinh xá Kỳ-hoàn nơi thành Xá-vệ. Vào một buổi xế trưa nọ, Ngài đang đi kinh hành, theo sau là Ngài Xá-lợi-phất. Có một con chim ưng đuổi bắt một con bồ câu. Bồ câu bay đến bên Phật, Ngài dùng bóng mình che cho nó. Con chim cảm thấy an ổn, không còn lo sợ nên nằm im không kêu la. Nhưng một lát sau, khi thấy bóng Ngái Xá-lợi-phất, Bồ câu lại cất tiếng kêu sợ hãi. Xá-lợi-phất bạch Phật:

- Bạch Đức Thế tôn! Thân Phật cùng con đều đã dứt trừ ba độc. Cớ sao Ngài dùng bóng che cho chim, nó không tỏ vẻ sợ hãi, còn khi con dùng bóng che cho nó, nó lại tỏ ra run sợ như thế?

Phật đáp:

- Vì ông vẫn còn tập khí của ba độc. Ông hãy quán nhân duyên đời quá khứ của con chim này, xem thử trong bao nhiêu đời nó đã làm thân bồ câu rồi?

Xá-lợi-phất liền nhập Túc mạng trí tam muội, quán thấy con bồ câu này trong 80.000 kiếp trước thường làm thân bồ câu, còn xa hơn nữa thì Ngài không thể biết.

Phật lại bảo:

- Nếu ông không thể biết thấu đáo đời quá khứ, vậy ông hãy thử quán xem con bồ câu này đến khi nào mới thoát khỏi thân chim?

Xá-lợi-phất lại nhập Nguyện trí tam muội, quán thấy con bồ câu này trải qua tám mươi ngàn đại kiếp nữa cũng chưa được thoát khỏi thân chim. Nhưng còn xa hơn nữa thì Ngài không thể biết được. Vì con Bồ câu này trong hằng hà sa đại kiếp vẫn thường làm thân bồ câu.

(Trích luận Đại Trí Độ quyển 11)

1.6. Chim Trĩ Cứu Rừng Cháy:

Xưa ở trong khu rừng vắng nọ có một con chim Trĩ sinh sống. Một hôm, bỗng khu rừng bị phát hoả. Chim Trĩ kiên nhẫn bay đến con sông gần đó ngậm nước đem về rưới vào khu rừng đang cháy. Nó cứ bay đi bay về như thế hết sức vất vả, nhưng không cảm thấy khổ. Thấy vậy, Trời Đế thích bay xuống hỏi:

- Ngươi đang làm gì thế?

- Tôi vì thương chúng sanh nên ra sức cứu cánh rừng. Rừng này mát mẻ thoải mái, tôi cùng muôn thú đều nương náu ở đây. Tôi vẫn còn một chút sức lực, đâu dám lười biếng mà không cứu lấy nó.

Đế thích hỏi:

- Nhưng ngươi siêng năng như vậy được bao lâu?

- Cho đến chết.

- Ai làm chứng cho ngươi? Trĩ liền lập lời thề:

- Nếu tâm tôi thật sự chí thành thì xin cho ngọn lửa này hãy tự tắt.

Bấy giờ, Chư thiên ở cõi Trời Tịnh Cư biết được thệ nguyện rộng sâu của chim Trĩ, liền làm cho lửa bị dập tắt. Khu rừng trở lại xinh tươi như ngày nào.

(Trích luận Đại Trí Độ quyển 16)

1.7. Chim: Có 4 Chuyện:

1.7.1. Chuyện Báo Ân:

Vua ba-tư-nặc có bốn vị đại thần, vua phong họ làm tướng để cùng hợp nhau đem bốn bộ binh đi chinh phạt một nước nhỏ. Bốn vị đại thần gặp Phật, cúi đầu đảnh lễ. Thế tôn hỏi:

- Các ông đi đâu vậy?

- Chúng con vì sự hưng thạnh của đất nước nên hưng binh chinh phạt nước khác!

- Lành thay! Chư Hiền, đây là việc báo ân mà có đền đáp.

Không chỉ đời này ông ta được làm vua, mà vào thời quá khứ, ở nước sa-kiệt có một đàn quạ không biết từ đâu bay đến. Quạ chúa tên là cam-giá thống lãnh 8 vạn con quạ. Vợ quạ chúa tên Cựu-lê-ni tự nhiên buồn bã biếng ăn. Quạ chúa hỏi. Cựu-lê-ni thành thật thưa:

- Tôi cảm thấy thân thể yếu ớt, phải ăn thịt nai chúa thì mới sống nổi, nếu không chắc tôi chết mất!

Lúc ấy quạ chúa nghe tiếng ồn ào của đàn quạ, liền ra lệnh:

- Các ngươi phải đến nước Sa-kiệt, vua nước ấy có một con nai chúa to lớn tên là Tu-cụ. Ta muốn lấy thịt của nó

Bốn con quạ đáp:

- Chúng tôi quyết làm việc đó dù phải hy sinh tánh mạng.

Bốn con quạ liền bay đến nước sa-kiệt. Thấy quạ, hoàng tử vô cùng sợ hãi, vội về tâu với phụ hoàng:

- Thưa phụ hoàng! Con thấy bốn con quạ màu trắng vừa bay đến vườn nai.

Vua liền ra lệnh cho người đến giăng lưới bắt quạ. Bắt được quạ, họ đem dâng lên vua. Vua hỏi và quở trách:

- Vì sao các ngươi đến xâm phạm đất nước của ta!

- Thưa Thiên vương, chẳng phải chúng tôi muốn đến đây. Nhưng vì vợ của vua am-giá mang thai, muốn ăn thịt nai chúa tu-cụ, nên vua sai chúng tôi đến đây bắt nai. Chúng tôi chỉ làm theo mệnh lệnh của vua.

Vua ngạc nhiên nghĩ: "Chúng nó theo lệnh vua đến đây dù phải hy sinh tánh mạng quyết không dám làm trái mệnh lệnh của vua. Người đời được sự dạy dỗ của cha mẹ mà biết báo ân thì thật là khó huống gì là loài chim thú." Nghĩ vậy, vua liền tha tội cho bầy quạ.

(Trích kinh Mật Cụ, còn gọi là Kinh Câu-tát-quốc-ô Vương)

1.7.2. Đôi Bạn:

Xưa có con quạ tên câu-kỳ (đời Lương dịch là quạ mỏ đỏ) bay đến một khu rừng, rồi sanh con ở trên cây. Câu-kỳ kết thân với một chú khỉ. Trong khu rừng ấy có một con rắn độc thường rình bắt con của Câu- kỳ. Mất hết con, Câu-kỳ buồn thương gào khóc, không biết con mình hiện ở nơi đâu. Câu-kỳ đoán chắc các con mình đã bị rắn độc ăn. Thấy Câu-kỳ áo não, khỉ hỏi:

- Việc gì mà bạn buồn bã đến như thế?

- Rắn độc đã ăn hết con của tôi rồi!

- Tôi sẽ trả thù cho bạn!

Lúc ấy rắn độc bò ngang qua, khỉ đến trước cản lối rắn. Rắn giận dữ quấn lấy khỉ. Khỉ tức tốc nắm đầu rắn đập vào đá.

Giết được rắn độc, khỉ chạy về báo với Câu-kỳ. Câu-kỳ vô cùng vui sướng.

(Trích kinh Xích Chủy Ô Dụ)

1.7.3. Phận Con Lai:

Thời quá khứ, có một đàn gà sống trong rừng cây trăn. Bỗng có một con chồn đến ăn hết bầy gà, chỉ còn một con gà mái. Có một con quạ bay đến đây cùng kết bạn với gà mái và sanh được một con. Khi con tập nói, quạ nói kệ:

Con chẳng của riêng ta

Cha quạ mẹ là gà

Kết tình sanh con nhỏ

Không quạ chẳng giống gà

Nếu con học tiếng quạ

Nhưng lại là gà sanh

Còn như học tiếng gà

Lại là con cha quạ

Học quạ giống tiếng gà

Học gà thành tiếng quạ

Gà quạ đều học cả

Thì không thể nói được.

(Trích luật Tăng Kỳ phần 12, quyển 4)

1.7.4. Lời Tân Bốc Của Kẻ Hèn:

Có một xác hoàng môn ở dưới gốc cây, cáo và quạ cùng đến ăn thịt. Cả hai cùng khen ngợi nhau. Quạ nói:

Thân anh như sư tử.

Đầu mặt tựa tiên nhân.

Được sanh từ nai chúa.

Ôi thật đẹp như hoa.

Cáo nói:

Quý nhất trong loài chim

Trí tuệ lại tuyệt vời

Rực rỡ khắp mười phương

Như vàng ròng sắc tía.

Lúc ấy, có vị tiên đang tu tập ở chỗ vắng, nghe quạ và cáo nói chuyện, nói kệ:

Từ lâu tôi đã thấy

Đều là lời giả dối

Núp mình dưới gốc cây

Ăn thịt của hoàng môn

Bọn ngươi hạng thấp hèn

Xưng mình là thượng nhơn.

Quạ nói:

Sư tử và chim sẻ

Đều ăn thịt cầm thú

Đáng gì xác chết này

Mà phải nhọc cầu xin.

(Trích kinh Trùng Cô Ô )

2. LOÀI TRÙNG - PHẦN HẠ:

2.1. Rồng: Có 5 Chuyện:

2.1.1. Sống Qua Lại:

Rồng có bốn loại: noãn sanh, thai sanh, thấp sanh và hóa sanh. Tất cả đều do đời trước nhiều sân giận, không trung thật, bố thí nhiều, nay thọ thân hình này. Cung điện Rồng bằng bảy thứ báu (cung điện rồng có nói trong phần loài chim cánh vàng).

Thân Rồng cao bốn mươi dặm, áo dài bốn mươi dặm và rộng tám mươi dặm, nặng 2 lượng rưỡi. Rồng có sức mạnh tự tại, được hưởng trăm vị thức ăn, nhưng miếng ăn sau cùng đến miệng đều biến thành cóc nhái. Nếu Long vương giáo hóa quyến thuộc khiến phát đạo tâm, ban cho chúng áo nhuộm màu, thì có thể khiến chúng phát tâm cúng dường. Vì thế, cát không còn rơi trên thân chúng như mưa và thoát khỏi các tai họa. (Lại nói: Thân Rồng biến thành rắn, rắn con v.v... không gặp phải nạn cóc nhái và chim cánh vàng).

Rồng ăn cá sấu, ba-ba (Kinh Lâu Thán ghi: Rồng ăn ba-ba và đại ngư Đề Kiệt Đề Lịch). Rồng dùng nước tắm giặt y phục làm cho mịn màng trơn láng. Nó cũng có hôn nhân. Hai thân Rồng xúc chạm nhau thành Âm dương. Thọ mạng của chúng một kiếp hoặc ít hơn. Thoát khỏi nạn chim cánh vàng ăn chỉ có 16 vị vua rồng: Bà-kiệt, Nan-đà, Bạt-nan-đà, Y-na-bà-la, Đề-đầu-lại-tra, Thiện-kiến, A-hư, Già-câu-la, Già-tỳ-la, A-bà-la, Già-thố, Cù-già-thố, A-nậu-đạt, Thiện-trụ, Ưu-diệm-già-ba-đầu, Đắc-xoa-ca.

(Kinh Lâu Thán ghi: 16 Long vương này trích phần Lâu Thán của Trường A-hàm và luận Đại Trí Độ)

2.1.2. Long Vương Sa-kiệt Được 500 Quỉ Thần Hộ Vệ:

Long vương Sa-kiệt ở dưới đáy biển, phía bắc núi Tu di. Cung điện của Long vương rộng 8 vạn do tuần, làm bằng bảy báu. Thành có 7 lớp tường, lan can võng lưới trang sức ở trên, trong thành có vườn cây, ao tắm, chim hót hòa vang. Tường thành bằng vàng, cửa bằng bạc. Cửa cao 2400 dặm, rộng 2200 dặm, vẽ chạm rất đẹp, thường có năm trăm quỉ thần bảo vệ. Long vương có thể làm mưa theo ý muốn. Các rồng khác không làm được như vậy. Nó ở vực sâu, chỗ nước xoáy trào đổ vào biển lớn. Thân nó màu lưu ly.

(Trích kinh Lâu Thán, kinh Hoa Nghiêm).

2.1.3. Quyến Thuộc Trước Ít Sau Nhiều:

Long vương bạch Phật:

- Bạch Thế tôn! Con từ kiếp sơ chỉ ở trong biển. Từ thời Phật Câu Lâu Tần vợ con ở trong biển lớn rất ít. Nay tại sao quyến thuộc của con ở trong biển lại rất nhiều?

- Này Long vương! Vì có người xuất gia ở trong Phật pháp vi phạm giới luật không chịu xả. Người phá giới phần nhiều sanh trong loài rồng.

- Vì sao họ không bị đọa vào địa ngục, mà những người ấy sau khi chết đều sanh trong loài rồng?

- Vào thời Phật Câu Lâu Tần có 98 ức người xuất gia phạm cấm giới, sau khi chết sanh trong loài rồng. Thời Phật Câu-na-hàm-mâu-ni có tám mươi ức người xuất gia phá giới buông lung, sau khi chết đều sanh trong loài rồng. Thời Phật Ca-diếp có 64 ức người xuất gia phạm giới, sau khi chết đều sanh trong loài rồng. Trong đời ta có 990 ức người xuất gia phỉ báng giới kinh, khi chết đều sanh trong loài rồng. Vì vậy, nay đã tái sanh vào trong biển làm vợ con quyến thuộc các ngươi, nhiều không thể kể. Sau khi ta nhập Niết-bàn, nhiều ưu bà tắc ác độc, vi phạm cấm giới, đời sau sẽ sanh trong loài rồng hoặc đọa vào địa ngục.

(Trích kinh Hải Long vương quyển 2)

2.1.4. Rồng Trì Giới Được Sanh Lên Trời Đao Lợi:

Rồng độc có sức mạnh lớn lao. Mỗi khi nó nhìn người yếu thì người ấy chết ngay, còn người mạnh nó thổi hơi đến cũng chết. Lúc bấy giờ, rồng thọ giới Bát quan trai, vào rừng ngồi tư duy. Ngồi lâu rồng mỏi mệt ngủ lúc nào không hay. Khi rồng ngủ hình dạng giống rắn, da nó ánh lên nhiều màu. Người thợ săn thấy rồng vui mừng nói:

- Đây là bộ da hiếm có, ta nên lấy về dâng lên vua để làm đồ trang sức thì quý biết bao!

Nói rồi, anh ta liền lấy gậy đè lên đầu rồng, rồi lấy dao lột da nó. Rồng tự nghĩ: "Sức ta có thể làm nghiêng cả đất nước, một vật nhỏ này há có thể làm gì được ta. Nay ta trì giới nên không nghĩ đến thân này, phải theo lời Phật mà tự nhẫn nhục".

Nghĩ rồi, rồng khép mắt không nhìn, nín hơi không thở, lòng thương xót người ấy. Vì trì giới, rồng nhất tâm chịu bị cắt lột không sanh tâm hối hận. Lấy da xong, người thợ săn để rồng nằm trên đất. Lúc ấy mặt Trời chiếu xuống, quá nóng Rồng phải chui vào trong đất. Rồng muốn đến biển lớn cho các loài trùng khác ăn thịt mình. Nhưng vì trì giới nên rồng không dám cử động, nghĩ: "Nay đem thân ta bố thí cho các loài để cầu Phật đạo, dùng thịt bố thí để sung mãn thân mình, sau dùng pháp bố thí để ích lợi tâm mình". Đến khi thân khô mạng dứt, rồng sanh lên Trời Đao Lợi.

(Trích luận Đại Trí Độ quyển 14)

2.1.5. Tứ Đại Long Vương Gặp Nạn Chim Cánh Vàng:

Bốn Long vương tên là: Hấp-khí, Đại-hấp-khí, Năng-la và Vô- lượng-sắc, bạch Phật:

- Bạch Thế tôn! Ở trong biển này có rất nhiều loài rồng, nhưng bốn loài chim cánh vàng thường đến ăn chúng con. Xin Phật thương xót cứu giúp cho chúng con được an ổn không còn sầu lo.

Đức Phật cởi y nhuộm màu đang mặc đưa cho Long vương bảo:

- Ông nên lấy y của Như Lai, cắt chia khắp cho các loài rồng, mỗi con được một sợi chỉ, thì chim cánh vàng không thể chạm đến. Nhờ công đức cao vời của Phật mới được nhu thế.

Lúc ấy, Long vương liền nhận y của Phật, chia đầy đủ cho các loài rồng, nhưng y vẫn nguyên vẹn như cũ. Long vương bảo các loài rồng: Các ngươi hãy kính trọng y này như kính Đức Phật, sau khi Phật Niết-bàn phải cúng dường Xá-lợi. Tất cả nên phụng thờ Đức Phật.

Bốn điểu vương cánh vàng nghe Phật chỉ bày như thế, vô cùng hoảng sợ, vội vàng đến chỗ Phật, đảnh lễ thưa:

- Vì sao Đức Thế tôn đoạt thức ăn của chúng con? Phật bảo:

- Có bốn loại thức ăn sẽ sanh vào ba đường ác:

1- Thức ăn do bẫy lưới bắt cầm thú, tàn hại các loài súc sanh, giết chúng một cách oan uổng.

2- Thức ăn do đem binh, đao, trượng, mâu, để chặt, đâm bức bách cướp đoạt tài vật của người khác.

3- Thức ăn do xan tham dua nịnh, phạm giới, tà kiến, xảo trá.

4- Thức ăn do chẳng phải Thầy xưng Thầy, không phải Thế tôn xưng Thế tôn, theo tà xưng chánh, không phải chí tịch tịnh xưng chí tịch tịnh, không thanh tịnh xưng thanh tịnh, không phạm hạnh xưng phạm hạnh, tự xưng một cách dối trá.

Ăn bốn loại thức ăn này, sẽ đọa ba đường ác địa ngục, ngạ quỉ, súc sanh. Ta thuyết pháp để trừ bốn loại thức ăn này, các ngươi không nên dùng nó nuôi dưỡng thân mình, mà hại đến chúng sanh. Muốn giữ gìn thân mình, phải giữ gìn thân người khác, việc không nên làm chớ làm.

Lúc ấy, bốn điểu vương cánh vàng, mỗi con cùng với một ngàn quyến thuộc đều bạch Phật:

- Ngày nay, chúng con xin quy y Phật, Pháp, Tăng, xin sám hối những tội lỗi đã gây ra từ trước đến nay. Chúng con xin thọ trì cấm giới bắt đầu từ ngày nay, để ban sự vô uý cho tất cả Long vương và ủng hộ chánh pháp đến mai sau để chánh Pháp được vững bền. Cho đến khi Phật Pháp diệt tận, chúng con thề không trái phạm lời Phật dạy.

(Trích quyển 4 Kinh Hải Long vương).

2.2. Rắn: Có 3 Chuyện:

2.2.1. Quả Báo Của Sự Tham Lam:

Xưa ở nước Ba-la-nại cõi Diêm-phù-đề có một người rất tham vàng. Ông ta làm lụng cực khổ dành dụm được bảy hủ vàng, đem chôn trong đất không dám tiêu xài.

Thời gian sau, ông mắc bệnh và qua đời. Vì tham tiếc bảy hủ vàng nên ông sanh làm rắn quấn quanh bảy hủ vàng để canh giữ. Khi rắn chết lại sanh làm rắn, cứ thế cho đến mấy vạn năm. Đến kiếp rắn cuối cùng, ông ta suy nghĩ và tỉnh ngộ biết được nguyên nhân mình mãi thọ ác báo là do tham vàng. Muốn thoát khỏi ác báo thì phải đem vàng này tạo phước nguyện được sanh vào chốn lành.

Nghĩ vậy, rắn liền bò ra đường, gặp một Bà-la-môn. Rắn nói:

- Tôi có một hủ vàng, nhờ ông thiết trai cúng Tăng giúp tôi. Nếu không giúp, tôi sẽ mổ chết ông đấy!

- Được rồi! Tôi sẽ giúp.

Bà-la-môn nhận vàng đem đến chùa, kể lại chuyện rắn muốn thiết trai cúng dường. Chúng Tăng đồng ý. Bà-la-môn đưa vàng cho vị duy na. Gần đến ngày thiết trai, Bà-la-môn cầm một tiểu a-hàn-đề đến chỗ rắn. Rắn vui mừng nằm khoanh trong a-hàn-đề. Bà-la-môn lấy vải đậy rắn lại rồi mang đến chùa. Người đi đường thấy vậy đều cho rằng vị Bà-la-môn này đem phẩm vật về nhà, để một ngày nào đó đem cúng dường các vị Thánh tăng.

Sau khi thiết hội, Bà-la-môn đưa rắn đi nhìn mặt các vị tăng trong già lam nhận sự cúng dường hôm ấy. Rắn khởi lòng tôn kính nhìn kỹ từng vị.

Thọ thực xong, các vị tăng thuyết pháp cho rắn nghe. Rắn đem hết bảy bình bát vàng cúng dường chúng Tăng. Sau đó, rắn chết, được sanh lên cõi Trời Đao Lợi.

(Trích kinh Hiền Ngu quyển 4)

2.2.2. Đầu Và Đuôi Rắn Cãi Nhau:

Một hôm nọ, đầu và đuôi một con rắn cãi nhau. Đầu nói:

- Công tôi lớn nhất!

- Không đúng, công tôi mới lớn nhất! Đuôi cãi lại.

- Tôi có tai để nghe, có mắt để thấy, có miệng để ăn, đi thì đi trước, anh đâu được khả năng như thế, nên công tôi lớn nhất!

Nghe vậy đuôi rắn tức giận quấn vào gốc cây ba vòng, rồi nói:

- Vậy, giờ anh đi thử xem có được không?

Đuôi rắn cứ quấn chặt vào gốc cây suốt ba ngày như thế. Không tìm được thức ăn, rắn đói đến sắp chết. Đầu mới hạ giọng:

- Anh hãy buông tôi ra đi. Tôi công nhận anh có công lớn nhất rồi!

Đuôi rắn liền buông gốc cây ra. Đầu nói tiếp:

- Công anh lớn nhất, vậy anh dẫn trước đi!

Đuôi rắn liền dẫn trước. Mới bò được một đoạn ngắn, cả đầu lẫn đuôi rắn đều bị rơi vào hầm lửa chết cháy.

2.2.3. Tình Đời:

Xưa có một con rắn cùng kết bạn với ễnh ương và rùa. Thời gian sau, ao cạn nước, cả ba đều bị đói khát đến cùng cực.

Một hôm nọ, rắn bảo rùa đến nói với ễnh ương:

Gặp phải nạn đói khát

tâm trí bị mê mờ

Không nghĩ đến nhân nghĩa.

Chỉ ăn là trước tiên.

Ễnh ương nói:

Bạn hãy đem lời ta

Nói cùng anh chàng rắn.

Dù ễnh ương thế nào.

Cũng không đến bên anh.

(Trích quyển 12 Đại Trí Độ Luận)

2.3. RÙA: Rùa Mù Gặp Bọng Cây Nổi:

Phật bảo:

Này các Tỳ-kheo! Trong biển lớn có một con rùa mù sống lâu vô số kiếp. Khoảng một trăm năm rùa mới nổi lên một lần.

Lại có một bọng cây trôi trên biển. Gió dập sóng xô, bọng cây trôi dạt bốn phía. Rùa một trăm năm nổi lên một lần để tìm bọng cây này.

Nhưng hễ rùa nổi lên đàng Đông thì cây trôi dạt về phía Tây; hễ rùa nổi lên đàng tây thì bọng cây lại trôi dạt về phía Đông. Rùa cứ quanh quẩn mãi như thế.

Tuy là rùa khó gặp được bọng cây ấy nhưng vẫn còn có thể gặp được. Còn hàng phàm phu, trôi lăn trong biển ngũ thú mà được làm thân người còn khó hơn việc rùa mù tìm bọng cây nổi.

(Trích kinh Tạp A-hàm quyển 16)