SỐ 2121 — KINH LUẬT DỊ TƯỚNG

8. Ba Anh Em Ca Diếp Được Đức Phật Hóa Độ Mà Ngộ Đạo

Ở Uất-bính-la-bà có vị Phạm chí tên Bính-la-diếp và năm trăm Phạm chí búi tóc đều gọi tôn giả Ương-già nước Ma-kiệt là A-la-hán.

Đức Phật đến chỗ Ca-diếp, rồi nói:

- Tôi muốn ngủ nhờ một đêm. Thưa:

- Sẵn lòng. Nhưng ở thất này có con rồng độc, sợ nó hại ông thôi.

Đức Phật nói:

- Không sao! Ca-diếp nói:

- Tùy ý ông.

Đức Phật liền vào thất đá ngồi kiết già, thân ngay ngắn, ý chánh niệm. Nhìn thấy Đức Phật, rồng phun khói, Phật cũng phun khói. Rồng lại phóng lửa, Phật cũng phóng lửa. Bấy giờ, trong thất đá, khói lửa nổi lên. Từ xa trông thấy, Ca-diếp đáng thương cho Cù-đàm bị rồng hại. Thật ra, Đức Phật đã hàng phục được rồng, nhốt nó vào trong bát.

Sáng sớm hôm sau, Đức Phật đem bát qua chỗ Ca-diếp, bảo:

- Rồng độc hiện ở trong bát này.

Ca-diếp suy nghĩ: Cù-đàm tuy đã đắc A-la-hán, có đại thần lực, vẫn chưa bằng ta, liền bạch Phật:

- Ông hãy ở lại đây, tôi cung cấp thức ăn. Đức Phật nói:

- Nếu ông có thể tự mình cúng dường đúng giờ mỗi ngày, ta sẽ nhận lời.

Ca-diếp nói:

- Tôi sẽ tự đem thức ăn đến cho ông.

Thọ trai xong, Đức Phật vào thất đá nghỉ. Đêm ấy, Đức Phật nhập hỏa quang tam-muội, chiếu sáng thất đá kia.

Ca-diếp cùng đồ chúng nhiễu quanh, bạch Phật:

- Nay đã đến giờ, ông hãy về ăn. Thưa Sa-môn, tối hôm qua, vì sao trong đây có lửa lớn như thế?

Đức Phật bảo ca-diếp:

- Tối hôm qua, ta nhập hỏa quang tam-muội, khiến thất đá này bỗng nhiên sáng rực.

Ca-diếp khen ngợi uy đức lớn lao của Phật, nhưng vẫn cho là chưa bằng mình đã đắc A-la-hán.

Thọ trai xong, Đức Phật vào rừng ngủ.

Hôm sau, Ca-diếp lại rước Phật về dùng cơm. Đức Phật bảo:

- Ông cứ đi trước, ta sẽ qua sau.

Trước tiên, Đức Phật đến cây Diêm-phù-đề, hái quả cây này, ngồi nơi tòa của Ca-diếp. Ca-diếp về sau Đức Phật, nói :

- Vì sao ông đến trước? Đức Phật nói:

- Quả này màu đẹp, mùi thơm, ông nên ăn thử. Ca-diếp suy nghĩ:

- Vị Sa-môn này có đại thần túc, nhưng vẫn chưa bằng ta đã đắc A-la-hán.

Thọ trai xong, Đức Phật trở về ngồi nơi rừng cũ, phóng ra các loại thần lực nhằm nhiếp phục Ca-diếp. Trời Tứ thiên vương, Thích đề hoàn nhân v.v... đều mang đồ vật đến cúng dường Phật. Ca-diếp và năm trăm đệ tử ném bỏ đồ thờ lửa, tịnh y, bình tắm xuống sông Ni-liên-thiền, rồi đến chỗ Phật. Đức Phật lần lượt thuyết pháp cho năm trăm người nghe. Ngay tại chỗ ngồi, họ liền sạch các trần cấu, đắc pháp nhãn tịnh, bạch với Đức Phật:

- Chúng con muốn được xuất gia. Đức Phật bảo:

- Thiện lai Tỳ-kheo, gấp tu phạm hạnh, dứt trừ gốc khổ. Đức Phật liền cho họ thọ giới cụ túc.

Em kế của Ca-diếp tên là Na-đề, sống ở hạ lưu sông Ni-liên-thiền, có 300 đệ tử. Em út của Ca-diếp tên là Già-da, sống ở núi Tượng-đầu, có hai trăm đệ tử. Hai người em thấy anh theo Phật, đều đến hỏi:

- Theo vị Sa-môn này tu học phạm hạnh là tốt hơn ư? Ca-diếp đáp:

- Thắng diệu bậc nhất.

Hai người em của Ca-diếp dẫn đồ chúng của mình đến chỗ Đức Phật. Đức Phật thuyết pháp cho họ nghe. Ngay tại chỗ ngồi, tất cả đều ngộ đạo, đắc quả nhãn tịnh. Họ bạch với Phật:

- Chúng con muốn được tu học phạm hạnh trong Phật pháp. Đức Phật bảo:

Thiện lai Tỳ-kheo, gấp tu phạm hạnh, dứt trừ gốc khổ. ( Trích phần 2 Luật Tứ Phần quyển 9 )

9. Nhờ Cắt Phần Ăn Của Mình Cúng Dường Sa-môn, Cậu Bé Được Sanh Lên Trời

Ở nước Xá-vệ, có trưởng giả tên Câu-lưu, không có con cái, đến thọ thần cầu con. Ở giữa không trung, có vị thiên nhân nói rằng:

- Trưởng giả quá nhiều phước, không ai có thể sanh vào, nên ông không có con. Có vị thiên vương thọ mạng đã hết, sẽ sanh vào nhà ông.

Sau đó, vợ chồng trưởng giả sinh ra đứa bé, đặt tên là Tu-bồ-đề, thông minh tuấn tú, nhân từ bác ái.

Tu-bồ-đề thưa với cha mẹ:

- Nay con muốn thỉnh Phật cúng dường.

Cha mẹ bằng lòng. Tu-bồ-đề liền đến thỉnh Phật, thiết lễ cúng dường. Tu-bồ-đề lại xin cha mẹ được làm Sa-môn. Cha mẹ cho phép.

Tu-bồ-đề theo Đức Như Lai về khu tinh xá Kỳ-hoàn, làm Sa-môn. Đến khi đắc A-duy-nhan, thần thông đầy đủ, Tu-bồ-đề tùy cơ giáo hóa, hiện làm A-la-hán trong số các đệ tử Phật.

A-nan hỏi đức Phật:

- Ông Tu-bồ-đề này vốn tu công đức gì? Đức Phật bảo:

- Từ vô số kiếp, ông ấy làm con nhà nghèo, gặp một Tỳ-kheo vào thành khất thực khắp nơi mà không được. Khi ấy, cậu bé thấy bát không, làm lễ thưa:

- Xin tôn giả theo về nhà con, con sẽ cúng dường.

Vị Tỳ-kheo theo cậu bé về nhà. Cậu bé nhịn phần ăn của mình cúng dường Tỳ-kheo. Thọ trai xong, Tỳ-kheo thị hiện bay đi. Cậu bé vui mừng, liền phát đạo tâm. Nhờ công đức này, chín mươi mốt kiếp sau, cậu bé được sanh lên trời. Đời này, cậu bé sinh xuống làm con trưởng giả.

Cậu bé lúc ấy nay chính là Tu-bồ-đề. Chỉ một lần bố thí, phước đức đã nhiều đến thế, huống nữa là bố thí nhiều lần.

( Trích kinh Phước Báo )

10. Ngài Tu-bồ-đề Từ Lúc Mới Sanh Cho Đến Khi Xuất Gia

Xưa ở nước Xá-vệ có vị đại trưởng giả tên là Cưu-lưu, vô cùng giàu có, nhưng không có con. Ông đã cầu tất cả các vị thần vẫn không được toại ý. Ở giữa hư không, có vị thiên nhân bảo:

- Ông sẽ được đứa con phước báo. Có vị thiên vương sắp mạng chung sẽ sanh vào nhà ông.

Trưởng giả rất vui mừng. Sau đó bảy ngày, đệ nhất phu nhân biết mình mang thai. Khi đủ tháng, phu nhân sanh ra một đứa bé trai, đặt tên là Tu-bồ-đề, tướng mạo sáng suốt, biện tài bậc nhất, bác ái đa văn, kẻ sang người hèn đều tôn kính. Những điều nghe thấy, những công việc làm của Tu-bồ-đề dần dần đem lại pháp lạc giúp ích mọi người. Vì ganh ghét và muốn hại Tu-bồ-đề, các chú, bác của Tu-bồ-đề nói với người mẹ:

- Thằng này không chịu học hành, lo việc nhà cửa, chỉ ham chơi, lêu lổng vô độ.

Người mẹ nói:

- Thằng này có phước đức, không giống người đời.

Có lần, Tu-bồ-đề đòi ăn, người mẹ bảo tớ gái rửa bát không, đứa tớ gái thưa:

- Không có bát.

Tu-bồ-đề cầm bát lên nhìn vào đó, tự nhiên thấy có cơm trăm vị thơm ngon. Mọi người cùng ăn đều cảm thấy an lạc. Chú, bác mới biết Tu-bồ-đề chẳng phải người thường. Họ phát tâm thỉnh Phật, Bồ-tát và đại chúng cúng dường. Sau khi cúng dường. Tu-bồ-đề xin cha mẹ được làm Sa-môn. Cha liền chấp nhận. Tu-bồ-đề theo Phật trở về tinh xá Kỳ- hoàn, làm Sa-môn. Cơ duyên đầy đủ, tôn giả đắc A-duy-nhan, là bậc A-la-hán trong hàng đệ tử Phật.

( Trích quyển 1 trong 10 quyển của kinh Thí Dụ )

11. Vì Khởi Dục Tâm Đối Với Ngài A-na-luật, Thiếu Niên Biến Thành Người Nữ

A-na-luật đã đắc quả A-la-hán, có dung mạo đẹp đẽ như người nữ. Khi đang đi một mình giữa đồng cỏ, có một thiếu niên thấy Ngài, cho là người nữ, tà tâm nổi lên, muốn đến ôm lấy. Khi biết Ngài là người nam, thiếu niên thấy thân mình biến thành người nữ. Cậu ta cảm thấy xấu hổ, uất ức, tự bỏ vào núi sâu, không dám trở về. Trải qua mấy năm, vợ con ở nhà không biết cậu ấy sinh sống ở đâu, cho là đã chết.

A-na-luật đi khất thực ghé vào nhà này, người vợ khóc lóc, kể lại sự việc chồng mình đi không trở về, cầu xin Ngài ban cho phước lực để người chồng sống lại. A-na-luật im lặng, không đáp. Thương cho người vợ, Ngài vào núi tìm gặp người chồng. Người chồng liền hối lỗi tự trách, thân thể trở lại người nam, liền về nhà, vợ chồng gặp nhau.

(Trích kinh Thí Dụ quyển hạ)

12. A-na-luật Hóa Độ Dâm Nữ Sanh Khởi Chánh Tín

Lúc Đức Phật ở vườn Kỳ Thọ, bấy giờ A-na-luật đến nước Câu-tát-la. Trên đường không có một trú xứ Tỳ-kheo nào, chỉ thấy một ngôi nhà của người dâm nữ trẻ tuổi làm chỗ cho khách dừng chân. A-na-luật đến nói:

- Chị à, tôi muốn nghỉ nhờ một đêm. Dâm nữ nhận lời.

Bấy giờ, có một cư sĩ trưởng giả cũng muốn nghỉ lại đây. Vì nhà chật, dâm nữ mời A-na-luật vào phòng trong. Khi ấy, Tôn giả ngồi kiết già, buộc niệm phía trước. Đốt đèn xong, đầu hôm, dâm nữ đến nói với tôn giả A-na-luật:

- Gần đây, các trưởng giả dòng Bà-la-môn có nhiều của báu đều đến hỏi tôi làm vợ, tôi nói với họ: Các ông xấu xí, tôi không thể làm vợ các ông. Nay tôi thấy tôn giả tướng mạo tuấn tú, có thể làm chồng tôi.

Lúc đó, A-na-luật im lặng không đáp.

Đến cuối đêm, dâm nữ cũng đến nói như vậy. Vì Tôn giả vẫn im lặng, dâm nữ cởi bỏ y phục, đến gần, định ôm lấy. A-na-luật liền dùng thần túc, bay lên hư không. Thấy vậy, dâm nữ sanh lòng xấu hổ, vội mặc áo, chắp tay sám hối Tôn giả ba lần. Xin Tôn giả ngồi lại chỗ cũ.

Khi ấy, A-na-luật trở về chỗ ngồi cũ, dâm nữ lễ dưới chân, rồi ngồi qua một bên. A-na-luật nói cho dâm nữ nghe các pháp môn vi diệu, quở trách dâm dục là bất tịnh, khen ngợi hạnh ly dục. Ngay tại chỗ ngồi, dâm nữ dứt các trần cấu, đắc pháp nhãn tịnh. Sau khi chứng quả Tu-đà-hoàn, dâm nữ xin được phép làm Ưu-Bà-di, thọ năm giới, làm đệ tử Phật, xin Tôn giả nhận sự cúng dường. Tôn giả im lặng nhận lời. Sau khi dâm nữ cúng dường đủ loại thức ăn, Tôn giả thuyết pháp khiến dâm nữ vui vẻ.

( Trích phần đầu quyển 8 của Luật Tứ Phần )

13. Lấy Mũi Tên Khều Đèn Cúng Phật, Kẻ Cướp Được Phước Báu Vô Lượng

Ngài A-nan hỏi Phật:

- Thiên nhãn của A-na-luật có khác gì thiên nhãn của Phật? Đức Phật bảo A-nan:

- Thiên nhãn của Như Lai, các bậc A-la-hán, Bích-chi Phật không thể biết được, huống chi Tỳ-kheo còn sanh tử như ngươi. Sao có thể biết ta, Như Lai, thấy suốt từ phía Đông này cách hằng sa cõi nước. Hằng hà là tên con sông chảy từ ao A Nậu ra biển lớn, rộng bốn mươi dặm, chính giữa là bức tường bằng cát, vuông vức đến tận đáy, chứa một trăm hai mươi hộc cát. Cứ qua một cõi rải một hột cát, rải hết số cát ấy, ta đều thấy rõ tất cả các loài người, vật, những nơi tối tăm, các loài ngu muội, chúng sanh bé nhỏ, trong chừng ấy cõi nước, khắp cả mười phương cũng đều như vậy. Thiên nhãn của A-na-luật sao có thể so sánh với thiên nhãn của ta được?

A-nan hỏi Phật:

- Do đời trước có nhân duyên gì mà A-na-luật có thiên nhãn như vậy?

Đức Phật bảo:

- Ngày xưa, sau khi Đức Phật Duy-vệ diệt độ, có một kẻ cướp trên đường ngang qua tháp Phật, muốn trộm lấy đồ vật trong chùa miếu. Bấy giờ, ngọn đèn trước Phật gần tắt, tối tăm, không thấy gì cả. Kẻ cướp dùng mũi tên khêu tim ngọn đèn, khiến đèn sáng lên. Trông thấy tượng Phật uy nghi rực rỡ, kẻ cướp trố mắt lên, lông tóc dựng đứng. Tự nghĩ thầm: Mọi người còn đem của báu cúng dường cầu phước, sao ta lại trộm lấy? Rồi kẻ cướp liền bỏ đi. Các tội ác trong chín mươi mốt kiếp dần dần tiêu diệt. Phước lành ngày càng tăng. Kẻ cướp lúc ấy chính là A-na-luật, nhờ phước khêu tỏ ngọn đèn mà thường sanh về cõi lành, đến khi gặp Phật, xuất gia đắc đạo, được thiên nhãn đệ nhất, huống chi lòng thành đem các trân bảo cúng dường. Thắp đèn cúng Phật được phước báu khó lường.

( Trích kinh Thí Dụ quyển 2 )

14. A-na-luật Cúng Dường Thức Ăn Cho Vị Duyên Giác Mà Bảy Đời Đắc Đạo

Khi Đức Phật ở trong vườn Lộc-dã, A-na-luật nói với các Tỳ-kheo:

- Nhớ thuở quá khứ, tôi là người nghèo cùng ở Ba-la-nại này, làm nghề gánh thuê để tự nuôi sống. Gặp lúc ngũ cốc khan hiếm, đói kém khổ sở, người chết rất nhiều, khất thực khó được. Có vị Bích-chi Phật tên Phi-lật-tra cũng ở chỗ này. Vị ấy dậy sớm, đi khất thực. Lúc ấy, tôi cũng dậy sớm, định đi gánh thuê, gặp Bích-chi Phật. Khi trở về, tôi cũng gặp vị ấy, mới suy nghĩ: Sáng sớm trở dậy, tôi đã thấy vị này, bây giờ còn thấy ở ngoài đường, chắc là chưa xin được gì. Thấy vị này đi theo sau tôi về nhà, tôi suy nghĩ, muốn cúng dường vị ấy. Tôi liền đem phần ăn của mình đến cho vị ấy, và thưa: Đây là phần của tôi, cúi xin Ngài thương xót mà nhận lấy thức ăn này. Vị Bích-chi Phật sớt vào bát phân nửa, rồi bảo: ngươi hãy ăn phân nửa, ta chừng này đủ rồi. Tôi thưa: Bạch tôn giả, tôi có nhà cửa, ăn lúc nào cũng được. Xin Ngài khởi từ tâm, nhận hết thức ăn cúng dường này. Vị Bích-chi vì lòng từ mẫn nhận hết phần ăn. Còn tôi, nhờ sự cúng dường này, được bảy đời sanh lên trời, làm thiên vương, bảy lần sanh xuống nhân gian cũng làm vua. Đời này, sinh vào dòng họ Thích, của cải giàu có vô lượng, xả bỏ tất cả để xuất gia, học đạo, chứng quả.

( Trích kinh Trung A-hàm quyển 20 )

15. Nhóm A-na-luật Hóa Độ Chị Em Trưởng Giả Bạt-đề

A-na-luật, Đại-ca-diếp, Mục-liên, Tân-đầu-lô cùng bàn luận:

- Nay trong thành Vương-xá có những người không tin ưa Tam bảo, chúng ta nên làm cho họ tin ưa.

Bàn xong, các tôn giả quán khắp gần xa, chỉ thấy chị em trưởng giả Bạt-đề không tin Tam bảo. Ba vị Thanh văn: A-na-luật, Đại-ca- diếp, Mục-liên nói:

- Có thể giáo hóa Bạt-đề.

Khi ấy, nhà trưởng giả kia có bảy lớp cửa, ba nhóm kỹ nhạc. Mỗi khi ăn, bảy cửa đều đóng lại, mỗi bữa là một nhóm kỹ nhạc.

Tới bữa ăn, tôn giả A-na-luật đến trước xin. Trưởng giả hỏi:

- Ông từ lối nào vào? Đáp:

- Từ cửa vào.

Trưởng giả hỏi, người giữ cửa thưa:

- Cửa vẫn đóng như cũ, không thấy ai vào cả.

Trưởng giả liền lấy một miếng bánh mè để vào bát tôn giả. Tôn giả được bánh, liền đi.

Hôm sau, đến giờ ăn, tôn giả Ca-diếp lại tới xin, sự việc cũng như vậy. Tôn giả được một miếng cá ở trong bát. Chị của trưởng giả thắc mắc:

- Đáng lẽ Tỳ-kheo không thể vào, sao vẫn đến khất thực được? Trưởng giả đáp:

- Em cũng nghĩ vậy. Người chị nói:

- Vị Tỳ-kheo đến trước tên A-na-luật, con dòng họ Thích, bỏ cung điện ba mùa, thú vui năm dục, xuất gia học đạo. Vị Tỳ-kheo đến sau là Tất-ba-la-diên, con của dòng họ Ma-nạp nổi tiếng, bỏ chín trăm chín mươi ruộng vườn, nhà cửa, trâu cày, xuất gia học đạo, vì thương em mà đến đây khất thực.

Nghe xong, trưởng giả khởi tâm kính phục.

Lúc ấy, Mục-liên bay lên hư không thuyết pháp, chỉ dạy những điều lợi lạc, khiến trưởng giả ngay tại chỗ ngồi, xa lìa trần cấu, đắc pháp nhãn tịnh, chứng quả Tu-đà-hoàn, thọ trì tam quy ngũ giới.

Ba vị Thanh-văn nói với trưởng giả Tân-đầu-lô:

- Chúng tôi đã giáo hóa được Bạt-đề khiến ông ta kính tin Phật pháp. Nay tất nhiên tôn giả đi giáo hóa bà chị ông ấy.

Sáng sớm, Tân-đầu-lô mang bát đến nhà trưởng giả. Bấy giờ, chị trưởng giả đang làm bánh, bỗng thấy tôn giả đến xin, liền nói:

- Tôi không cho ông đâu, cứ nhìn vào bát cũng chẳng được gì. Tân-đầu-lô liền bốc khói nơi thân. Bà ta nói:

- Cả người ông bốc ra khói, tôi cũng không cho. Tân-đầu-lô liền bốc lửa cả thân. Bà ta nói:

- Cả thân ông bốc lửa, tôi cũng không cho.

Tân-đầu-lô mới bay lượn giữa hư không. Bà ta nói:

- Bay lượn giữa hư không, tôi cũng không cho.

Tân-đầu-lô lộn ngược mình giữa không trung. Bà ta nói:

- Lộn ngược giữa không trung tôi cũng không cho.

Tân-đầu-lô suy nghĩ: Đức Thế Tôn không cho phép chúng ta cưỡng ép người để xin, rồi tự bỏ đi.

Cách thành Vương-xá không xa, có một tảng đá lớn, Tân-đầu-lô ngồi trên đó, bay vào thành Vương-xá với tảng đá dính nơi thân. Thấy vậy, những người trong thành đều kinh hãi. Sợ tảng đá rớt xuống đất, ai nấy đều bỏ chạy. Bay đến phía trên nhà chị trưởng giả, Tân-đầu-lô ngừng lại. Thấy thế, bà ta rất sợ hãi, nói:

- Ông chịu làm theo ý tôi, đưa tảng đá về chỗ cũ, tôi sẽ cho ăn.

Tân-đầu-lô đưa tảng đá về chỗ cũ, đến đứng trước mặt bà ta. Bà ta suy nghĩ: Ta không thể cho ông ta bánh lớn, phải làm bánh nhỏ để cho.

Tôn giả liền làm bánh nhỏ thành bánh to. Như thế ba lần, lần sau bánh lại to hơn lần trước.

Bà ta suy nghĩ: Ta muốn làm bánh nhỏ mà đều trở thành to. Bây giờ ta cứ cho đại một cái. Bà liền lấy một cái đưa cho. Mấy cái bánh dính với nhau và dính luôn trong cái chảo làm bánh. Lấy tay gỡ chảo bánh ra, tay cũng dính luôn vào. Bà ta nói Tân-đầu-lô:

- Nếu ông muốn lấy hết bánh, tôi cũng cho hết, không tiếc gì cả.

Ông cần tôi làm gì mà cái tay tôi dính lại thế Tôn giả nói:

- Tôi không cần bánh, không cần chảo, cũng không cần bà. Bốn người chúng tôi cùng bàn nhau, độ hai chị em bà. Ba tôn giả kia đã hóa độ em bà, còn tôi hóa độ bà, cho nên mới làm như thế.

Bà ta hỏi:

- Nay ông muốn tôi phải làm gì? Tôn giả bảo:

- Chị em bà hãy mang bánh này theo tôi đến cúng dường Đức Phật và một ngàn hai trăm năm mươi Tỳ-kheo.

Cúng dường xong, tất cả đều no đủ mà bánh vẫn chưa hết. Hai chị em trưởng giả đem bánh đến bạch Phật:

- Số bánh ít ỏi này, cúng dường Phật và Tăng đều no đủ, vẫn chưa hết. Nay con phải đem bánh này để đâu?

Bà ta đem bánh để vào nước không có trùng. Đức Phật bảo:

- Hãy đem để nơi đất mà cỏ không mọc được, hoặc trong nước không có trùng. Nước sôi có tiếng kêu xèo xèo như thả miếng sắt nóng vào chỗ ít nước. Bà liền sợ hãi, trở lại chỗ Phật. Đức Phật thuyết pháp cho bà nghe, bà đắc pháp nhãn tịnh, thọ tam quy ngũ giới làm đệ tử Phật.

Các trưởng lão đem việc này bạch Phật. Đức Phật quở trách các Tỳ-kheo: Từ nay không được phép thị hiện thần thông.

( Trích luật Di-sa-tắc quyển 30 )

KINH LUẬT DỊ TƯỚNG

QUYỂN 14

1. Xá-lợi-phất thối tâm Đại thừa hướng Tiểu thừa.

2. Cuộc đời Ngài Xá-lợi-phất từ sanh đến xuất gia đắc đạo.

3. Xá-lợi-phất thỉnh Phật chế giới.

4. Người tưới vườn tắm cho Ngài Xá-lợi-phất được sanh thiên.

5. Xá-lợi-phất giáo hoá trăn người.

6. Sự vi diệu của định lực Kim Cang.

7. Xá-lợi-phất cố chấp khó cầu thỉnh.

8. Xá-lợi-phất nhập Niết-bàn trước Phật.

9. Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên thi thố thần thông.

10. Ngài Mục-kiền-liên hóa cầu báu đòn Phật qua sông.

11. Mục-kiền-liên làm lễ vu lan cứu mẹ.

12. Mục-kiền-liên bị ma quấy phá.

13. Ngài Mục-kiền-kiên khuyên em bố thí và chỉ cho thấy quả báo.

14. Mục-kiền-liên hàng phục các Bồ-tát khinh mạn.

15. Mục-kiền-liên hàng phục các Phạm chí.

16. Mục-kiền-liên giáo hóa chư quỉ thần.

17. Mục-kiền-liên hàng phục Long vương.

18. Mục-kiền-liên dời ao vô nhiệt hiện chim cánh vàng.

19. Mục-kiền-liên ba lần nhìn không đúng.

20. Mục-kiền-liên lòng thật việc sai.

1. Xá-lợi-phất Thối Tâm Đại Thừa Hướng Tiểu Thừa

Trong sáu mươi kiếp tu hạnh Bồ-tát, Ngài Xá-lợi-phất muốn thực hành hạnh bố thí ba-la-mật. Bấy giờ có một người đến xin mắt của Ngài. Xá-lợi-phất bảo:

- Mắt không dùng được, ông xin làm gì? Nếu cần thân ta và tài vật thì ta sẽ cho.

- Tôi chỉ muốn xin mắt của Ngài.

- Xá-lợi-phất liền móc một con mắt đưa cho ông.

- Người kia lấy mắt quăng xuống đất rồi giẫm lên.

Xá-lợi-phất nói: Những người như thế này thật khó độ, chi bằng tự mình điều phục để sớm thoát sanh tử. Thế rồi Ngài hướng tâm về Tiểu thừa.

(Trích luận Trí Độ quyển 12 )

2. Cuộc Đời Ngài Xá-lợi-Phất Từ Sanh Đến Xuất Gia Đắc Đạo

Ở nước nam Thiên Trúc có một vị Bà-la-môn tên Đề-xá, là một vị luận sư nổi tiếng. Vợ ông mang thai, mộng thấy một người thân mặc áo giáp tay cầm chùy kim cang đập phá hết các núi rồi đứng một bên.

Đề-xá nghe vợ kể lại, bảo:

- Bà sẽ sanh một đứa con trai có tài luận nghị hơn các vị luận sư khác nhưng nó không làm tròn bổn phận của một người đệ tử.

Người mẹ sau khi mang thai thì trở nên thông minh, có đủ khả năng luận nghị với người khác.

Em của bà là Câu- hy- la mỗi lần cùng với bà luận nghị đều bị thua. ông biết đứa bé chị mình đang mang thai sẽ là người có trí tuệ lớn, cho nên ông bỏ nhà đi học đạo, học đến nỗi không rảnh để cắt móng tay nên người bấy giờ gọi ông là phạm chí Trường Trảo.

Người chị sau khi sanh con được bảy ngày, đặt tên Ưu-ba-đề-xá. Người bấy giờ vì quan niệm do mẹ sanh ra cho nên hợp với tên me gọi là Xá-lợi-phất.

Mới tám tuổi Xá-lợi-phất đã tụng thuộc lòng mười tám bộ kinh, thông hiểu hết tất cả các sách vở. Bấy giờ ở nước Ma-già-đà có hai anh em Long vương tên Kiết-lợi và Bà-dà-la luôn tuôn mưa xuống làm cho đất nước lúc nào cũng đầy đủ. Dân chúng vì cảm ơn ấy cho nên vào tháng trọng xuân, tất cả đều tụ tập đến chỗ rồng ở để thiết hội lớn, trỗi nhạc vui chơi cho đến sáng ngày mai mới dứt. Từ xưa đến nay tập tục này không hề thay đổi. Trong hội người ta sắp đặt bốn toà cao dành cho: vua, thái tử, đại thần và các luận sư. Khi ấy Xá-lợi-phất mới tám tuổi, Ngài quan sát sắc thái chí hướng của những người đang dự hội thì thấy không ai bằng mình. Liền thăng tòa luận sư ngồi kiết già.

Mọi người đều nghi hoặc lạ lùng, có người cho là trẻ con ngu si vô trí; có người cho là cậu bé trí tuệ hơn người. Tuy họ đều khen sự thần dị của Ngài nhưng cũng cảm thấy hổ thẹn vì Ngài tuổi nhỏ, không thể cùng nói chuyện nên họ đều sai các đệ tử nhỏ tuổi của mình lên hỏi.

Bị hỏi, Ngài Xá-lợi-phất trả lời rất trôi chảy, từ ngữ nghĩa lý tuyệt vời sâu sắc.

Khi ấy, các vị luận sư đều khen chưa từng có. Tất cả kẻ ngu người trí đều khuất phục.

Vua rất vui mừng liền ra lệnh các quan hữu ty phong cho Xá-lợi-phất một tụ lạc để cung cấp cho Ngài, người lớn trẻ nhỏ trong nước đều rất vui mừng.

Bấy giờ có con của Kiết-chiêm-sư-tử tên Câu-luật đà, họ Đại mục-kiền-liên là bạn thân với Xá-lợi-phất. Xá-lợi-phất tài cao hơn người, kiến thức khó ai bì. Mục kiền-liên ngay thẳng phóng khoáng, trí tuệ hơn người. Cả hai tài trí ngang nhau, cử chỉ hành động hẳn đều như nhau. họ hứa kết bạn trọn đời. Về sau cả hai đều không thích cuộc sống thế tục nên xuất gia học đạo, làm đệ tử của phạm chí San-xà-dạ.

Một hôm hai người hỏi thầy

- Kết quả của việc cầu đạo là gì?

- Từ khi ta cầu đạo trải qua nhiều năm không biết có đạo quả hay không. Ta chẳng phải là người cầu đạo ư? Mà cũng không đạt kết quả gì.

Ngày nọ thầy bị bệnh, Xá-lợi-phất đứng phía đầu, Mục-kiền-liên đứng dưới chân khóc than sợ thầy chết. Thầy thương xót họ và cười. Cả hai hỏi thầy có ý gì mà cười. Thầy trả lời:

Người đời không có sự hiểu biết bị ân ái trói buộc. Ta thấy vua nước Kim Địa chết, đại phu nhân của vua tự nhảy vào lửa để mong được ở chung một chỗ. Nhưng hai vị này hành động và quả báo khác nhau cho nên chỗ sanh về hoàn toàn cách biệt.

Lúc ấy, Xá-lợi-phất cùng Mục-Kiền-liên ghi lại những lời dạy của thầy, vì muốn kiểm chứng đúng sai.

Về sau có một thương buôn từ nước Kim Địa xa xôi đến nước Ma-già-đà. Hai Ngài đến hỏi thì quả đúng như lời thầy nói. Họ mới an ủi, than rằng:

- Chúng ta chẳng phải người cầu đạo sao? Hay là thầy có điều giấu chúng ta?

Hai người cùng thệ nguyện: "Nếu ai gặp được vị cam lộ trước phải cho nhau cùng nếm".

Đức Phật sau khi độ cho một ngàn đệ tử của anh em Ca-diếp xong lần lượt đến thành Xá-vệ.

Khi ấy, Tỳ-kheo A-thuyết-thị (một trong năm người) đắp y ôm bát vào thành khất thực.

Xá-lợi-phất nhìn thấy dung mạo trầm lặng khác thường của Ngài liền đến hỏi:

- Thầy của Ngài là ai?

- Thái tử dòng họ Thích. Vì nhàm chán sự khổ của già bệnh chết nên xuất gia học đạo, đắc quả vô thượng Bồ-đề. Đó là thầy tôi.

- Ngài có thể nói lại lời dạy của thầy Ngài cho tôi nghe được không?

- Tôi tuổi nhỏ, hiểu biết cạn cợt đâu thể nói những lời cao cả của bậc Chí chơn Như-lai.

- Xin Ngài nói nghĩa quan trọng cốt yếu thôi.

- Ngài A-thuyết-thị nói:

"Các pháp từ duyên sanh .

Cũng từ nhân duyên diệt".

Nghe xong Ngài Xá-lợi-phất đắc sơ quả (kinh Xuất Diệu, Mục ghi đắc quả Vô Trước) rồi liền đem kệ ấy nói cho Mục-kiền-liên nghe.

- Kiền-liên cũng đắc sơ quả. Sau đó mỗi người đều dẫn hai trăm năm mươi đệ tử đến chỗ Phật.

Từ xa, đức Phật nhìn thấy họ, liền chỉ Xá-lợi-phất và nói: Đó là người trí tuệ bậc nhất trong hàng đệ tử của ta. Ngài lại chỉ Mục-kiền-liên nói: Đây là người thần thông đệ nhất. Nay họ dẫn đệ tử đến đây xin xuất gia.

Gặp Phật, Ngài Mục-kiền-liên và Xá-lợi-phất thưa:

- Bạch Thế- tôn! Chúng tôi xin theo Phật pháp xuất gia.

Phật bảo: Thiện lai Tỳ-kheo! Lập tức râu tóc của họ tự rụng, thân mặc pháp phục, y bát đầy đủ, thành tựu giới thể.

Nữa tháng sau vì nghe Phật thuyết pháp cho phạm chí Trường Trảo nên Xá-lợi-phất đắc quả A-la-hán.

( Trích luận Đại Trí Độ quyển 11 )

3. Xá-lợi-phất Thỉnh Phật Chế Giới

Phật ở thành xá-vệ, Ngài Xá-lợi-phất thỉnh Phật chế giới, chư Tỳ-kheo thưa:

- Tại sao chưa có lỗi mà xin chế giới? Phật bảo:

- Xá-lợi-phất không chỉ ở đời này khi chúng Tăng chưa có lỗi đã xin ta chế giới mà trong quá khứ cũng đã như vậy.

Tại một thôn nọ, nhân dân cư sĩ chưa có phạm lỗi lầm, Xá-lợi-phất cũng đã từng thỉnh ta chế các hình phạt.

Lúc ấy có vua Tịnh Xưng ở thành Ba-la-nại, nước Ca-thi. Vua Tịnh Xưng dùng giáo pháp cai trị giáo hoá dân chúng, lại tu hạnh bố thí, trì giới, thoát khỏi các ân ái của cuộc đời. Dân chúng giàu có hạnh phúc an vui, khắp trong thôn xóm nhà nào cũng rộn tiếng gà gáy. Cả nước đều tôn kính nhau, họ thường làm các nhạc cụ vui chơi.

Khi ấy vị thần tên Đào-lợi có nhiều kế sách, tâu vua:

Ngày nay nước nhà tự nhiên giàu có an vui, dân chúng đều tôn kính nhau, xin bệ hạ hãy lập ra các hình phạt chớ để dân chúng tự do quá mà sanh lỗi lầm.

Vua bảo: Khanh là vị đại thần thông minh có trí tuệ thì phải hiểu. Nay trong nước có nhiều tầng lớp, không thể chế hình phạt cho hết được. Nếu chế thì những người khác sanh hiềm khích. Đại thần như một lần bị quở trách.

Vua vì muốn khai mở tâm ý đại thần nên nói kệ:

Người buông lung giận dữ

Lòng thương điều phục họ

Dùng chánh pháp dạy dân

Khiến họ không oán ghét.

Đại thần cảm động vui mừng cũng nói kệ:

Bệ hạ bậc tối thắng

Cai trị lâu ở đời

Dùng đạo trị chúng sanh

Lòng từ rộng vô biên.

Phật bảo Tịnh Xưng tức là thân ta, đại thần là Xá-lợi-phất vậy

(Trích luật Tăng Kỳ quyển 1)

4. Người Tưới Vườn Tắm Cho Ngài Xá-lợi-phất Được Sanh Thiên

Vào một mùa hạ nọ, khí hậu nóng bức, Ngài Xá-lợi-phất đến vườn Am-la. Trong vườn có một người đang múc nước giếng tưới cây. Người này không có lòng tin nhiều với Phật nhưng vừa nhìn thấy Ngài Xá-lợi-phất thì liền phát một chút lòng tin, và gọi:

- Xin đại đức hãy đến đây cởi y ngồi dưới gốc cây tôi múc nước tưới cây thì tưới lên Ngài luôn, cả hai đều có lợi.

Ngài Xá-lợi-phất nhận lời người kia ngồi dưới gốc cây. Tắm xong Ngài cảm thấy thân thể mát mẽ thoải mái dễ chịu, tùy ý du hành.

Đêm đó, người tưới cây mạng chung, được sanh lên cõi trời Đao Lợi có oai lực lớn, lần lượt được làm Thích-đề-hoàn-nhân. Liền tự nghĩ rằng: "Do nhân duyên gì ta được sanh lên đây"?

Sau đó Thích-đề-hoàn-nhân tự quán túc mạng của mình, biết được nhờ chút lòng tin cạn mỏng người khách tưới cây múc nước dội tắm cho ngài Xá-lợi-phất mà được như hôm nay. Nếu lòng tin của ta sâu dày, biết chắc chắn có quả báo thì ta sẽ sắp đặt bồn tắm để cúng dường Ngài. Ta tự biết công đức của mình tuy ít nhưng nhờ gặp ruộng tốt nên mới được quả báo nhiều như thế.

Nghĩ rồi người kia liền đến chỗ Ngài Xá-lợi-phất rải hoa cúng dường. Xá-lợi-phất nhận lòng tin trong sạch của ông ta mà thuyết pháp yếu khiến cho đắc quả Tu-đà-hoàn.

( Trích kinh Tạp Tạng )

5. Xá-lợi-phất Giáo Hóa Trăn Hình Người

Ngày xưa, một hôm ở nước Xá-vệ có một trận mưa máu. Vua cùng quần thần rất kinh sợ lạ lùng, liền triệu tập các nhà đạo thuật và các nhà chiêm tinh đến đoán xem lành dữ.

Nhà chiêm tinh tâu: Sách xưa có ghi:

- Nếu có tai họa mưa máu xảy ra thì sẽ có một người sanh một con trăn hình người, là một con vật rất độc hại. Bệ hạ cho người suy tìm trong nước để rõ tai họa.

- Làm sao phân biệt để biết được?.

- Trăn người này rất khó nhận biết. Vua hãy ra lệnh trong nước có đứa trẻ nào mới sanh đều đem đến đây, sau đó lấy một cái chậu bảo những đứa trẻ ấy nhổ nước bọt vào đó. Nếu đứa bé nào nhổ nước bọt ra liền hóa thành lửa thì đứa trẻ đó là trăn hình người.

Mọi người bàn nhau:

- Nay không thể ở nhân gian được nữa.

Thế rồi họ cùng nhau ẩn thân nơi thanh vắng không người qua lại.

Trong nước hễ có người chết thì đem vào đây.

Về sau trăn hình người xuất hiện nhả chất độc giết người. Những người bị giết có tới bảy mươi hai vạn. Sau đó có một con sư tử xuất hiện cất tiếng gầm vang, người và vật trong khoảng bốn mươi dặm đều kinh sợ. Từ đó nó đi khắp nơi gây nhiều tai hoạ, không ai có thể ngăn cản được.

Bấy giờ vua liền kêu gọi trong nước, người nào có thể diệt trừ được sư tử sẽ thưởng cho ngàn cân vàng và phong một huyện lớn.

Xong không có một người nào nhận lời. Các quan tâu vua:

- Chỉ có trăn hình người mới có thể diệt trừ được sư tử.

Vua ra lệnh cho sứ giả đến gọi trăn người. Trăn người nhận lời. Gặp lúc sư tử đang đến, trăn người đến trước sư tử phun khí độc, sư tử chết ngay. Đất nước trở lại cảnh thanh bình. Về sau trăn người tuổi cao bị bệnh sắp chết. Phật thương xót trăn người vì đã gây tội nặng một khi đã rơi vào đường ác thì không có ngày ra, mới bảo Xá-lợi-phất:

- Ông hãy giáo hóa giúp cho trăn người thoát khỏi tội nặng.

Ngài Xá-lợi-phất lập tức đến trước trăn người. Trăn rất giận, nghĩ: "Ta còn chưa chết đã bị người coi thường, không thưa hỏi mà đi tắt trước mặt ta".

Nghĩ rồi, nó liền phun nọc độc để hại Ngài Xá-lợi-phất.

Xá-lợi-phất vì lòng từ bi nhường nhịn trăn người, sắc mặt bình thản vui vẻ, một cọng lông cũng không động.

Trăn người phun độc khí ba lần vẫn không làm hại được Ngài nên biết là bậc đáng tôn kính. Hiểu ra, tâm thiện phát sanh, nó liền nhìn tới nhìn lui Ngài Xá-lợi-phất bảy lần từ đầu đến chân.

Xá-lợi-phất trở về Tinh xá, do Ngài hút chất độc của trăn người cả ngày hôm ấy nên trời đất liền chấn động. Hễ việc cực thiện thì có thể làm cho trời đất chấn động; việc cực ác cũng vậy.

Lúc bấy giờ vua Ma-kiệt đến chỗ Phật cúi đầu thưa:

- Trăn người sau khi mạng chung sẽ sanh vào đường nào?

- Sẽ sanh vào cõi trời thứ nhất.

Vua nghe Phật nói rất kinh lạ, thưa:

- Người gây ra tội lớn làm sao được sanh lên cõi trời.

- Vì gặp Ngài Xá-lợi-phất, nó nhìn từ đầu xuống chân, với lòng từ nên được phước sanh lên cõi trời thứ nhất. Phước hết sanh lên cõi trời thứ hai. Cứ như vậy lên xuống bảy lần thì sẽ đắc quả Bích-chi-Phật và chứng Niết-bàn.

- Làm cho bảy mươi hai ngàn người chết mà không đền tội sao?

- Trăn người khi đắc quả Bích-chi-Phật, thân có màu vàng tử ma. Một hôm Ngài ngồi dưới gốc cây bên đường thiền định thì có một đội quân lớn hơn bảy ngàn người đi qua. Thấy Ngài họ cho là người vàng liền lấy búa đập Ngài ra chia đều cho nhau. khi định cầm thì thấy đó là thịt. Tất cả vội để lại rồi bỏ đi. Nhân đó Ngài nhập niết-bàn.

Tội đời này chính lúc ấy đã trả xong. Phật bảo:

Người có tội chất như núi, nếu gặp được bậc thiện tri thức thì cũng tiêu diệt và có thể đắc đạo.

(Trích kinh Thí Dụ quyển 9)

6. Xá-lợi-phất Đắc Định Kim Cang

Phật ở trong vườn trúc Già-lan-đà thành La-duyệt, tôn giả Xá-lợi-phất nhập kim cang tam muội ở trong núi Kỳ-xà-quật (tạp A-hàm nói: Tân-thế-tu-phát). Lúc đó Tỳ-Sa-môn Thiên vương sai hai quỉ Già-la và Ưu-Bà-già-la đến chỗ vua Tỳ-lưu-lặc-xoa để bàn luận việc của trời người. Đang bay qua hư không, từ xa, hai quỉ nhìn thấy Ngài Xá-lợi-phất ngồi kiết già thiền định, tâm ý vắng lặng. Quỉ Già-la bèn nói với quỉ kia:

- Ta sẽ dùng nắm tay đánh vào đầu vị Sa-môn này. Quỉ Ưu-Bà-già-la ngăn:

- Ông chớ khởi tâm đánh vào đầu vị Sa-môn ấy. Bởi vì Sa-môn ấy rất có thần đức và uy lực, là người thông minh trí tuệ bậc nhất trong hàng đệ tử của đức Thế-tôn. Nếu không nghe lời ta, ông sẽ ở trong đêm dài chịu vô lượng tội khổ. Nhưng quỉ Già-la vẫn cứ khăng khăng nói:

- Ta sẽ dùng nắm tay đánh vào đầu vị Sa-môn này. Quỉ Ưu-Bà-già-la bảo:

- Nếu vậy thì ông ở lại đây, tôi đi.

- Ông sợ Sa-môn đó ư?

- Thật sự tôi rất sợ. Nếu ông dùng nắm tay đánh vào đầu ông ta thì quả đất sẽ nứt làm đôi, sẽ có mưa to gió lớn, mặt đất chấn động, chư Thiên kinh sợ và Tứ-thiên-vương sẽ biết. Như vậy chúng ta không yên thân đâu.

Ác quỉ nói:

- Mặc kệ, ta cứ đánh ông ta.

Thiện quỉ nghe vậy liền bỏ đi. Khi đó ác quỉ liền đánh vào đầu Ngài Xá-lợi-phất. Ngay lúc đó trời đất chấn động, bốn bề mưa gió ập đến, mặt đất nứt làm đôi, ác quỉ rơi vào địa ngục (Tạp-a-hàm ghi, Xá- lợi-phất nói: thiêu ta, nấu ta, quỉ Già-la-sẩn rơi vào địa ngục)

Xá-lợi-phất xuất định, sửa lại y phục đi đến vườn trúc đảnh lễ dưới chân đức Thế-tôn rồi đứng qua một bên.

- Đức Phật hỏi thăm Xá- lợi-phất:

- Trong người ông có bệnh gì không?

- Bạch đức Thế-tôn, con vẫn khỏe nhưng đầu bị đau.

Lúc nãy có quỉ Già-la dùng tay đánh vào đầu ông. Quỉ này có sức cực mạnh, nếu nó dùng tay dộng vào núi Tu-di thì núi cũng vỡ làm đôi.

Nhưng bây giờ nó chịu tội báo đã gây, đọa vào địa ngục A-tỳ rồi.

Đức Thế-tôn quay sang nói với chư Tỳ-kheo:

- Thật tuyệt diệu! Thật đặc thù! Định lực Kim Cang. Xá-lợi-phất do nhập vào định này mà không bị tổn thương. Ngay lúc ấy, cho dù Xá-lợi- phất có bị núi Tu-di đổ xuống đầu cũng không thể tổn một sợi lông. Chư Tỳ-kheo lắng nghe:

Ở trong hiền kiếp có Đức Phật Câu-lâu-di, Phật ấy có hai Thanh văn lớn là Đẳng Thọ và Đại Trí.

Đẳng Thọ là người có thần thông đệ nhất; Đại trí là người trí tuệ đệ nhất. Giống như hai đệ tử Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên của ta ngày nay.

Thuở ấy hai Tỳ-kheo Đẳng Thọ và đại Trí đều đắc Kim cang tam muội. Một hôm, Đẳng Thọ ngồi nhập định ở nơi vắng vẻ, lúc ấy những người chăn trâu, dê, người đốn củi, hái rau gặp Ngài họ nói với nhau: "Sa-môn này đã chết rồi".

Thế rồi họ liền chất cây cối lên người Đẳng Thọ, châm lửa đốt rồi bỏ đi.

Đẳng Thọ xuất định, sửa lại y phục, vào thôn khất thực. Những người đốn củi gặp lại Ngài họ nói với nhau: "Vị Tỳ-kheo này hôm qua đã chết rồi, chúng ta đã thiêu ông ấy sao hôm nay lại sống lại", và họ gọi Ngài là Hoàn Hoạt (sống lại). Tỳ-kheo đắc định Kim cang thì lửa, nước, đao kiếm không thể làm tổn thương họ được. Uy lực của Kim cang tam muội là như thế. Ngày nay Xá-lợi-phất đắc tam muội này thì có thể qua lại trong hai tam muội: Không không tam muội và Kim cang tam muội.

(Trích kinh Tăng Nhất A-hàm quyển 30)

7. Xá-lợi-phất Cố Chấp Khó Cầu Thỉnh

Xá-lợi-phất... nhận lời thỉnh của lục quần Tỳ-kheo-ni thọ lãnh nhiều món ăn ngon, Còn các Tỳ-kheo hạ tọa và Sa-di thì trong sáu mươi ngày phải ăn cơm với cặn mè và rau luộc. Đức Phật hỏi La-hầu-la:

- Chúng Tăng ăn uống có no đủ không? La-hầu-la thuật lại mọi chuyện. Phật hỏi:

- Có ai là bậc thượng tọa không?

- Bạch thế tôn, có Ngài Xá-lợi-phất. Phật bảo Xá-lợi-phất đã ăn đồ bất tịnh.

Nghe vậy, Xá-lợi-phất ói hết tất cả thức ăn ra và thệ nguyện suốt đời không nhận lời thỉnh của người ngoài, chỉ đi khất thực.

Về sau, những nhà giàu sang thiết trai cúng dường, họ muốn mời Ngài Xá-lợi-phất nên đến thưa Phật xin Phật bảo Ngài trở lại nhận lời thỉnh của người ngoài.

Phật bảo:

- Chớ cầu xin vô ích. Vì ông ấy rất cố chấp.

Thuở xưa, có một quốc vương bị rắn độc cắn, vị thầy hay trị rắn độc trì chú Già la gọi rắn đến. Trước hết ông ta đốt một đống lửa rồi nói với rắn rằng:

- Ngươi thà nhảy vào lửa hay hút nọc độc ra.

Rắn suy nghĩ: Ta đã nhả chất độc ra, không bao giờ hút lại. Nghĩ rồi nó lao mình vào lửa. Rắn độc thuở đó nay chính là Xá-lợi-phất vậy.

(Trích bài Tựa luật Thập Tụng, phần Hạ; lại trích luật Di-sa-tắc quyển 31, luật Tăng Kỳ quyển bốn mươi.)

8. Xá-lợi-phất Nhập Niết-bàn Trước Phật

Phật hỏi A-nan:

- Người đắc tứ thần túc có thể sống thêm một kiếp nữa, bây giờ như-lai sẽ sống thêm bao lâu nữa? Phật hỏi ba lần như thế nhưng lúc đó A-nan bị ma ám nên im lặng.

Phật bảo A-nan:

- Ông hãy đến một nơi yên tỉnh để tư duy.

A-nan liền đi vào rừng, lúc đó ma Ba-tuần đến thỉnh Phật:

- Bạch đức Thế-tôn, Ngài ở đời giáo hóa độ người đã hoàn tất. Chúng sanh nhờ ơn Ngài được thoát sanh tử nhiều như cát sông Hằng. Nay tuổi của Ngài cũng đã già rồi, có thể nhập Niết-bàn.

Phật nhận lời thỉnh của ma và bảo: Ba tháng sau ta sẽ vào Niết-bàn. Ma Ba-tuần nghe vậy rất vui mừng từ giã.

A-nan nằm mộng thấy tàn cây cổ thụ che khắp hư không, tất cả quần sanh đều nương nhờ bóng mát. Bỗng một cơn gió lốc nổi lên nhổ cây bay đến nước của vua lực sĩ và biến mất. Tất cả chúng sanh không ai mà không buồn thương.

A-nan giựt mình tỉnh giấc, sợ hãi lo lắng, suy ngẫm về điều mộng: "Không lẽ Đức Thế-tôn sắp Niết-bàn."

Thế rồi Ngài vội chạy về bạch Phật:

- Bạch Thế-tôn, con đã nằm mộng thấy những sự việc ... như thế.

Không lẽ Thế-tôn sắp Niết-bàn?

Phật bảo: Đúng như lời ông nói, ba tháng nữa Như-lai sẽ vào Niết-bàn. Lúc trước Ta đã nói với con, nếu người đắc tứ thần túc có thể kéo dài mạng sống thêm một kiếp nữa. Ta đã đắc tứ thần túc, tu thiện trọn vẹn. Ta đã hỏi con ba lần như thế nhưng con vẫn im lặng. Lúc nãy Ma ba-tuần đã đến thỉnh ta nhập Niết-bàn, ta đã nhận lời rồi.

A-nan nghe vậy vô cùng buồn bã, không tự kiềm chế được. Ngài lần lượt truyền tin này cho các đệ tử của Phật biết.

Nghe tin, chư vị rất đau buồn, họ cấp tốc đến chỗ Phật. Phật dạy:

" Trên đời này có ai sống mãi. Ta vì các con đã làm xong việc đáng làm, những gì đáng nói ta đã nói hết. Các con hãy tinh cần tinh tấn hành trì, lo buồn làm chi".

Xá-lợi-phất nghe tin Phật sắp niết-bàn vô cùng đau xót, không đủ can đảm nhìn Thế-tôn Niết-bàn nên Ngài xin Phật nhập Niết-bàn trước.

- Bạch thế-tôn con muốn vào Niết-bàn, xin Thế-tôn cho phép.

Xá-lợi-phất thưa ba lần như thế.

Phật bảo:

Nên biết rằng, hễ đến thời thì tất cả chư hiền Thánh đều phải nhập diệt.

Xá-lợi-phất sửa y phục ba nghiệp thanh tịnh chí thành đảnh lễ từ tạ Đức Thế-tôn. Ngài dắt theo Sa-di Quân Đề đi về nơi quê hương của mình ở La-duyệt-kỳ, rồi bảo Sa-di:

- Con hãy vào trong thành đến thôn xóm thông báo cho quốc vương đại thần, những người quen biết cũ cùng những vị cư sĩ đến đây để ta từ biệt.

Sa-di Quân Đề vào thành thông báo:

- Hòa thượng Xá-lợi-phất sắp vào Niết-bàn, những ai muốn gặp thì hãy đến ngay.

Nghe tin này vua A-xà-thế, các quan thần và những người quen biết xưa đều cấp tốc tập trung đến.

Xá-lợi-phất tùy bệnh của mỗi người mà cho thuốc. Trong chúng hội có người đắc sơ quả đến tam quả; có người xuất gia đắc quả A-la-hán; có người quyết tâm cầu Phật đạo. Mọi người nghe Ngài thuyết pháp rồi đảnh lễ ra đi.

Đến quá nửa đêm, Ngài ngồi ngay thẳng, chánh niệm nhập vào sơ thiền. Xả sơ thiền Ngài nhập nhị thiền và cứ như thế lần lượt nhập vào diệt tận định. Xả diệt tận định, Ngài vào Niết-bàn. Lúc ấy thiên Đế-thích và thiên chúng đến khen ngợi cúng dường.

Đế-thích lại bảo Tỳ-thủ-yết-ma đem tất cả trân báu, trang trí một chiếc xe cao, đưa thi thể Ngài đến một nơi bằng phẳng, bảo chúng Dạ-xoa đến bờ biển lấy gỗ ngưu-đầu-chiên-đàn chất thành một đống lớn, đặt thi thể Xá-lợi-phất vào rồi rưới tô dầu lên làm lễ trà-tỳ.

Sau khi lửa tắt Quân Đề gom tất cả xá-lợi, đựng trong bình bát và ôm ba y của thầy đem về chỗ Phật.

A-nan thấy thế vô cùng đau buồn, than: "Bậc đại tướng pháp luân đã vào Niết-bàn, con nương nhờ vào đâu"?

Phật bảo:

Tuy Xá-lợi-phất đã nhập diệt nhưng ngũ phần pháp thân của Ngài thì không.

Thuở xưa, trong một kiếp nọ Xá-lợi-phất cũng không cam lòng nhìn thấy ta chết nên đã chết trước ta.

A-nan bạch Phật:

- Không biết ngày xưa việc Ngài Xá-lợi-phất ra đi trước Thế-tôn như thế nào?

Vào thuở xưa, thật xưa ở Diêm-phù-đề có một quốc vương tên Chiên-đà-Bà-la-tỳ (đời Lương gọi là Nguyệt Quang) ở thành Bạt-kỳ-bà (đời Lương gọi là Hiền Thọ).Vua có một vạn phu nhân và thể nữ, đệ nhất phu nhân tên Tu-ma-đàn (đời Lương gọi hoa thị); năm trăm thái tử, thái tử lớn nhất tên Thi-la-bạt-đà (đời Lương gọi Giới Mạt) và một vạn đại thần, đại thần thứ nhất tên Ma-chiên-đà (đời Lương gọi là Đại Nguyệt). Thành ấy rộng bốn trăm do tuần, xung quanh thành có một trăm hai mươi cửa. Vua bảo đại thần Chiên Đàn lập hội bố thí theo chỗ mong cầu của mọi người, đồng thời vua hạ sắc lệnh bảo tám vạn bốn ngàn nước nhỏ mở kho bố thí.

Nghe lời vua, họ dựng phan bằng vàng, đánh trống vàng rao khắp nơi cho mọi người biết tấm lòng nhân từ của vua ban bố theo điều mong muốn của mọi người.

Lúc ấy tất cả những Sa-môn, Bà-la-môn, những người sang hèn, bần cùng, giàu có, người già neo đơn xa gần trong nước, người mạnh dắt kẻ yếu cùng nhau tập hợp đến rất đông. Mọi người đều được tài vật vừa ý mình, nhân dân ở cõi Diêm-phù-đề đều nhờ ân vua. Danh thơm tiếng tốt của vua vang xa. Tỳ-ma-tư-na là vua một nước nhỏ nghe những lời khen tốt đẹp này liền sanh tâm ganh tỵ ngủ không yên, Ông suy nghĩ:

- Nếu không trừ diệt Nguyệt Quang thì danh tiếng ta không lưu truyền. Ta tìm cách mời các đạo sĩ, chiêu mộ mọi người đến giúp

- Bệ hạ có điều gì lo lắng thì cứ nói cho chúng tôi biết.

- Vua Nguyệt Quang kia danh tiếng vang xa hơn ta.

Trong hội có Bà-la-môn hỏi vua: lại quá thấp kém xấu xa, ta muốn diệt trừ ông ấy thì phải làm cách nào?

Bà-la-môn đáp:

- Vua Nguyệt Quang lòng từ thấm nhuần muôn vật, cứu giúp những người bần cùng nguy khốn giống như cha mẹ của nhân dân, chúng tôi có lòng dạ nào mà dám theo mưu ác này. Thà rằng tự giết thân mạng chứ không làm việc đó. Nói xong họ bỏ ra về, không màng đến vật cúng dường của vua.

Mưu kế không thành, vua vô cùng buồn bã, bèn ra lệnh khắp mọi nơi:

- Ai có thể vì ta mà lấy được đầu Nguyệt Quang, ta sẽ chia cho một nửa đất nước và gã con gái cho.

Lúc đó có một Bà-la-môn tên Lao Độ Sai ở bên sườn núi và đến đáp ứng lời kêu gọi của vua. Vua rất vui mừng và nói:

- Nếu khanh làm thành công thì ta không trái lời hứa. Ngày nào khanh sẽ đi?

- Trước lúc đi còn phải chuẩn bị lương thực, bảy ngày sau thần sẽ lên đường. Lúc ấy Bà-la-môn đọc chú tự hộ thân.

Đến ngày thứ bảy, Bà-la-môn đến từ tạ vua, vua cấp cho một số vật cần dùng rồi tiễn ông lên đường.

Lúc đó, vua của nước Nguyệt Quang dự đoán sẽ có một sự thay đổi lạ lùng.

Vua của tám vạn bốn ngàn nước nhỏ đều mộng thấy cây phan lớn bằng vàng gảy hết, trống vàng bể nát ra. Đại thần Đại Nguyệt mộng thấy quỉ đoạt lấy mão vàng của vua. Thế nên mọi người đều rất lo buồn không yên lòng.

- Khi đó, vị thần ở cửa thành biết Bà-la-môn muốn xin đầu vua nên ngăn không cho ông ta vào. Bà-la-môn đi quanh thành mấy vòng mà không thể vào được.

Trời Thủ-đà-la biết vua Nguyệt Quang sẽ đem đầu mình bố thí cho đàn việt để họ được vừa lòng nên báo mộng với vua:

- Ngài thệ nguyện bố thí không trái ý mọi người. Người đến xin đang ở trước cửa, không biết đường vào; muốn làm thí chủ thì sự việc không như vậy.

Vua tỉnh giấc, rất ngạc nhiên liền bảo đại thần Đại Nguyệt:

- Ngươi ra ngoài cửa bảo với người giữ cửa cứ để cho họ vào.

Đại thần Đại Nguyệt đến cửa thành, thần giữ cửa thành hiện nguyên hình nói với Đại Nguyệt:

- Có Bà-la-môn từ nước kia đến, có lòng ác muốn xin đầu vua.

Thế nên ta không cho vào.

Đại thần bảo:

- Ấy là tai hoạ lớn, nhưng vua đã dạy thì không được trái lời. Biết làm sao?

Thần bảo:

- Làm năm trăm đầu bằng bảy báu để đổi đầu vua. Đại thần liền cho thợ làm.

Khi ấy Bà-la-môn đi đường tắt đến trước điện vua, lớn tiếng nói:

- Tôi ở nơi xa xôi nghe công đức bố thí không trái ý của nhà vua cho nên lặn lội đến đây muốn có được điều mong cầu.

Vua nghe rất vui mừng đón tiếp, làm lễ chào hỏi ông đi đường có mệt mỏi lắm không và mong cầu điều gì.

Bà-la-môn đáp:

- Tất cả ngoại vật tuy dùng bố thí nhưng không phải là điều mong muốn của tôi. Tôi từ xa lặn lội đến đây chỉ xin cái đầu của vua. Nếu không trái ý, xin vua hãy cho tôi.

Vua nghe lời ấy vô cùng vui mừng. Bà-la-môn hỏi:

- Bệ hạ đã hứa cho thì khi nào sẽ đưa?

- Bảy ngày sau.

Lúc ấy đại thần Đại Nguyệt ôm đầu thất bảo đến cho Bà-la-môn và nói:

- Đầu của vua đây. Xương, thịt, máu, huyết đều là những thứ bất tịnh, ông đòi làm chi. Nay ta đem cái đầu bằng thất bảo này để đổi đầu của nhà vua. Ông hãy cầm lấy để tiêu dùng, đủ giàu có trọn đời.

- Tôi không dùng vật này, chỉ muốn được đầu nhà vua. Đó là sự mong cầu của tôi.

Lúc ấy đại thần Đại Nguyệt giảng giải rất nhiều nhưng Bà-la-môn vẫn không đổi ý. Đại Nguyệt rất giận tim vở ra bảy mãnh rồi chết. Trước đó vua có nói:

- Đại thần đã cỡi voi chạy tám vạn bốn ngàn dặm thông báo cho khắp tất cả các nước:

- Bảy ngày sau Đại vương Nguyệt Quang sẽ đem đầu mình cho Bà-la-môn. Nếu ai muốn gặp vua thì hãy đến gấp.

Nghe vậy, tám vạn bốn ngàn vua nhỏ đều cấp tốc đến khuyên can vua Nguyệt Quang:

- Nhân dân ở Diêm-phù-đề đều mong nhờ ân đức của Bệ hạ, hôm nay vì một người mà Bệ hạ bỏ dân chúng. Xin Bệ hạ thương xót chớ đem đầu của mình bố thí.

Một vạn đại thần quỳ sát đất ngăn cản:

- Xin đại vương thương xót chúng thần, đừng bố thí đầu. Hai vạn phu nhân tha thiết nài nỉ:

- Đại vương đừng bỏ chúng tôi, xin Đại vương che chở chúng tôi. Nếu Đại vương lấy đầu đem bố thí thì chúng tôi biết nương nhờ vào ai?

Năm trăm thái tử cũng khóc lóc van xin:

- Chúng con nhỏ dại sẽ nương vào đâu? Xin Đại vương thương xót chúng con, đừng bố thí đầu... Phụ vương hãy nuôi nấng cho chúng con được khôn lớn nên người.

Vua nói với tất cả mọi người:

- Đã từ lâu xa đến nay trải qua nhiều kiếp, sanh tử do đây mà tồn tại. Nếu ở trong tam đồ mà cắt đứt đầu của mình thì tuy thân chết nhưng có thể sống lại. Như thế vô số lần cũng không được phước báo. Nếu sanh vào cõi người, tránh xa tài sắc, vì tham nhuế, ngu si nên giết nhiều thân mình, chưa từng làm phước mà đã bỏ thân mạng này thì các ngươi mới trách ta. Thân của ta đây là hội nhiều thứ bất tịnh, phải vứt bỏ không thể để lâu. Bỏ cái đầu dơ uế này để đổi cái đầu đại trí. Sao lại không đồng ý?

Ta bố thí cái đầu này cho Bà-la-môn, nguyện cầu thành Phật đạo, cứu các ngươi thoát khổ. Nay tấm lòng bố thí của ta sắp được trọn vẹn, các ngươi cẩn thận, chớ ngăn tâm vô thượng đạo của ta.

Tất cả vua quan thần dân, phu nhân thái tử nghe vua nói vậy đều im lặng không thốt được một lời.

Lúc ấy Đại vương nói với Bà-la-môn:

- Bây giờ đã đến lúc ngươi lấy đầu ta.

- Xung quanh Đại vương có rất nhiều vương thần dân chúng, tôi chỉ có một mình, sức yếu thế đơn, không dám ở đây chặt đầu Đại vương.

Vua bảo các tiểu vương thái tử và thần dân:

- Nếu các ngươi thật lòng yêu thương, kính trọng ta thì cẩn thận chớ làm tổn thương vị Bà-la-môn này.

Nói xong vua cùng Bà-la-môn đi ra vườn sau. Bà-la-môn lại hỏi vua:

- Thân bệ hạ khỏe đẹp, sức lực dõng mãnh, nếu tôi bổ vào, Bệ hạ đau nhứt sẽ đổi ý. Ngài hãy buộc chặt tóc vào cây, tôi mới có thể chặt được.

Vua nói với Bà-la-môn:

- Ngươi chặt đầu ta rơi vào trong tay ta rồi sau đó lấy đi. Ta bố thí đầu cốt để cầu đạo vô thượng chánh chơn, nguyện cứu độ quần sanh.

Bà-la-môn vừa đưa dao lên, thần cây rất buồn, nghĩ bụng:

- Người như thế này, sao lại muốn giết. Nghĩ rồi liền đánh Bà-la-môn một chưởng làm cho đầu rơi một nơi, tay chân rớt một ngã; dao rớt xuống đất, không thể cựa quậy được.

Lúc đó Đại vương ngước lên nói với thần cây:

- Ở gốc cây này, tôi đã từng đem chín trăm chín mươi chín cái đầu của mình để bố thí. Nay đem cho một cái đầu này nữa là đủ một ngàn. Thế là hạnh nguyện của tôi được trọn vẹn. Ông chớ ngăn tâm vô thượng của tôi.

Thần cây nghe vua nói vậy liền làm cho thân thể Bà-la-môn bình phục. Ông đứng dậy cầm dao chặt đầu vua. Đầu rơi vào tay vua.

Lúc ấy trời đất chuyển động sáu cách, các cung điện của chư Thiên đều dao động ai ai cũng sợ hãi, không biết lý do gì thế nên họ quan sát, thấy Bồ-tát vì tất cả chúng sanh nên cắt đầu bố thí. Thế rồi họ bay xuống chỗ Nguyệt Quang, cảm động việc làm lạ lùng của vua, lệ tuôn như mưa. Nhân đó họ cùng khen ngợi:

Đại vương Nguyệt Quang Đem đầu bố thí,

Đàn Ba-la-mật. Nay đã tròn đầy.

Tiếng tốt đồn xa khắp nơi, vua Tỳ-ma-tiện nghe được vừa vui mừng vừa kinh ngạc vở tim ra rồi chết.

Lúc Bà-la-môn đem đầu vua đi, các vua nhỏ, thần dân phu nhân, thái tử thấy đầu vua mình liền ngã lăn ra đất khóc than đến ngất xỉu.

Bà-la-môn chê đầu vua thối quăng xuống đất, giậm lên rồi bỏ đi. Có người mắng Bà-la-môn:

- Ngươi độc ác quá lắm vậy. Đã không dùng thì xin làm gì?

Trên đường đi Bà-la-môn bị người chê trách và không cho thức ăn. Ông bị đói khát khốn khổ đến tột cùng.

Đi được nửa đường, có người báo tin vua Tỳ-ma-tiện đã băng hà, ông thất vọng đến ê chề và đau khổ tột độ rồi mạng chung. Vua ác và Bà-la-môn đều đọa vào địa ngục A-tỳ còn những thần dân khác tư duy về ân đức của vua rồi cảm động mà chết đều được sanh thiên.

Này A-nan! Vua Nguyệt Quang thuở ấy nay chính là thân ta. Vua Tỳ-ma-tiện nay là ma Ba Tuần. Đại thần Đại nguyệt nay là Xá-lợi-phất. Xá-lợi-phất thuở xa xưa không đủ can đảm nhìn thấy ta chết nên đã chết trước ta, ngày nay cũng như vậy nên nhập Niết-bàn trước ta.

(Trích kinh Hiền Ngu quyển 5 và kinh Phương Tiện Báo ân giống nhiều, khác ít)