SỐ 2121 — KINH LUẬT DỊ TƯỚNG

20. Tỳ-kheo Ăn Nhiều Đắc Quả A-la-hán

Thuở xưa, có một con voi cái tên Ma Trà từng chở xá-lợi của Phật đến nước Kế Tân, nhờ căn lành ấy nên sau khi chết, nó được làm người, xuất gia tu tập chứng quả A-la-hán. Tỳ-kheo này do ăn một hộc cơm được bát-Niết-bàn, nên ông bảo các Tỳ-kheo-ni:

- Các vị hãy nhóm họp lại đây, tôi sẽ nói pháp thù thắng mà tôi đã chứng cho các vị nghe.

Các Tỳ-kheo-ni không tin lời ông. Ông lại bảo:

- Các vị hãy tin tôi, đời trước tôi là một con voi cái, bỏ thân voi kia liền được thân này, có thể ăn một hộc năm đấu cho đến nhiều hơn nữa. Như thế, tuy là ăn nhiều nhưng lại dễ no. Từng nghe vua Ba Tư Nặc một lần ăn hai hộc cơm là vì nhân duyên công đức của ông ta. Giống như một hạt gạo, một cây mía ngày một sinh sôi nảy nở. Ông đã ăn biết bao nhiêu cơm cho nên thân thể càng béo phì to lớn.

Một hôm, vua đến chỗ Phật, Phật hỏi:

- Thân hình đại vương to lớn như vậy, ông có mệt không? Vua Ba-tư-nặc sanh lòng hỗ thẹn liền nói rõ với Phật.

Phật nói kệ:

Người nên có chánh niệm,

Ăn uống vừa biết đủ.

Như thế không gặp khổ

Dễ tiêu lại sống lâu.

Vua Ba-tư-nặc nghe Phật dạy, từ đó ông bớt ăn. Về sau, ông chỉ ăn một hộc cơm.

(Trích A Tỳ Đàm Tỳ Bà Sa quyển 22)

21. Tỳ-kheo Bệnh Lâu Ngày Được Phật Chăm Sóc

Thuở nọ, đức Phật ở nước Xá-vệ, có vị trưởng giả đến thỉnh Phật và chúng Tăng thọ trai. Tất cả chúng Tăng đều đi, riêng Phật ở lại Tinh xá, sai người đến lấy thức ăn. Tại sao Phật không đi thọ trai, điều này có hai nguyên nhân:

1. Ngài muốn ở lại thuyết pháp cho chư Thiên nghe.

2. Để chăm sóc bệnh nhân.

Khi tất cả các Tỳ-kheo đều đi thọ trai, đức thế-tôn mới lấy chìa khóa đến mở cửa phòng, Ngài trông thấy một Tỳ-kheo bị bệnh nằm liệt giường, không thể trở mình đại tiểu tiện.

Thế-tôn ân cần hỏi:

- Ông bị bệnh sao vậy? Tỳ-kheo khẽ đáp:

- Con tâm tánh ngu muội thường biếng nhác, trước đây con không khuyên người chăm sóc bệnh nhân cho nên bây giờ không ai chăm sóc con, con cảm thấy thật cô đơn, không có người nhờ cậy.

Thế-tôn thương xót đỡ ông ta ngồi dậy, Ngài đích thân dọn các thứ bất tịnh, giặt giũ toạ cụ, lấy nước lau mình, thay áo cho Tỳ-kheo. Đổi tọa cụ mới xong, Ngài đưa ông trở lại giường, vừa xoa bóp cho Tỳ-kheo Phật vừa khuyên nhủ:

- Ông hãy gắng cầu pháp tăng thượng. Nếu không, sau khi chết sẽ khổ sở hơn nữa.

Đức Thế-tôn nhẹ tay xoa bóp cho Tỳ-kheo và thuyết pháp khích lệ, khiến ông phấn chấn lên. Khi tăng chúng thọ trai về, Ngài bảo:

- Tỳ-kheo các ông không có cha mẹ, anh em, cũng không có chị em dòng họ thì phải biết chăm sóc cho nhau mới hợp lẽ. Pháp của ta dạy trên dưới phải hòa đồng. Kể từ hôm nay đệ tử hầu thầy như chăm sóc cha mẹ đến chết không bỏ, còn thầy phải chăm sóc đệ tử như con, tùy thời lo lắng, không được bỏ phế. Có như thế tình cảm thầy trò mới khăng khít, được vật gì phải bình đẳng chia nhau. Nếu không có thì phải đi khắp nơi khất thực. Người chăm sóc bệnh nhân chính là chăm sóc ta, công đức có được cũng không hề sai khác.

Bấy giờ Tỳ-kheo bệnh chuyên tâm tư duy, khoảnh khắc xả báo thân, vào vô dư Niết-bàn.

(Trích kinh Phật Khán Tỳ-kheo Bệnh Bất Thọ Trưởng Giả Thỉnh)

22. Nhờ Sợ Nên Đắc Đạo

Thuở ấy, ở nước Ma-thâu-la có một thanh niên theo tôn giả Ưu-ba-cấp-đa xuất gia. Xuất gia xong, ông ta thích ngủ. Thấy vậy, tôn giả hóa ra một con quỉ có bảy đầu, tay nắm lấy cành cây, treo mình lơ lửng trên không. Tỳ-kheo trông thấy hết hồn, sợ quá nên chạy về chỗ của mình. Tôn giả bảo:

- Ông hãy trở lại ngồi thiền đi. Tỳ-kheo thưa:

- Bạch hòa thượng, ở trong rừng đó có con quỉ bảy đầu đang ở trước mặt con, tay nắm cành cây treo lơ lững trên không trung. Thật đáng sợ.

Tôn giả nói:

- Con quỉ đó không đáng sợ, ham ngủ mới đáng sợ. Nếu ông bị con quỉ đó giết, ắt hẳn không rơi vào sanh tử. Nhưng nếu bị ngủ nghỉ sát hại thì sanh tử vô cùng tận.

Tỳ-kheo trở về chỗ ngồi thiền lại thấy con quỉ ấy. Vì lo sợ quỉ nên ông không dám ngủ, tinh tấn tư duy và đắc quả A-la-hán.

(Trích kinh A Dục Vương quyển 10)

23. Tỳ-kheo Bị Chuyện Xấu Được Thiên Thần Giúp Đỡ

Bấy giờ Phật đang cư ngụ ở nước Xá-vệ, khi ấy có một Tỳ-kheo sống riêng trong rừng tại Cấu-tát-la. Vị Tỳ-kheo này thường đùa cợt cùng với vợ con của trưởng giả, gây nên tiếng xấu nên ông ta nghĩ mình nên tự sát thôi.

Trong rừng có vị thiên thần biết được ý định của Tỳ-kheo, ông liền hóa ra con gái của trưởng giả, đi đến bảo với Tỳ-kheo rằng: "Nay người đời bỗng nhiên đồn tiếng xấu cho Ngài với tôi, họ nói tôi với ông gần gũi với nhau, rồi làm những chuyện sai trái. Đã lỡ mang tiếng với đời rồi thì ông nên hoàn tục để cùng ta chung sống hưởng thú vui".

Vị Tỳ-kheo đáp: "Chính vì gây nên tiếng xấu này nên tôi nay phải tự sát".

Nghe vậy, vị thần liền hiện ra nguyên hình và nói kệ khuyên Tỳ-kheo:

Tuy nhiều tiếng xấu

Phải nên nhẫn chịu

Đừng tự hại mình

Cũng đừng phiền não.

Tỳ-kheo nghe vậy mới tỏ ngộ, đoạn trừ phiền não, chứng quả A-la-hán.

(Trích kinh Tỳ-kheo Tị Nữ Ác Danh Dục Tự Sát)

24. Người Phạm Tội Nghịch Được Giáo Hóa

Có một người lỡ tay giết mẹ mình, sau đó đến ngồi dưới gốc cây buồn khóc sầu thảm, than van chẳng biết làm sao, tự trách mình tạo nên tội đại nghịch, đi giết mẹ mình, đáng đọa vào địa ngục.

Đáng lẽ người ấy phải bị vương pháp gia hình, nhưng vì được Bồ-tát Phổ-thủ quán thấy nhân duyên đã đến, người ấy phải được độ. Bồ-tát liền hóa làm một dị nhân, dắt cha mẹ của mình đi đến chỗ người giết mẹ, rồi dừng lại bên đường cách đó không xa.

Cha mẹ bảo người con ấy: "Đây là đường chính".

Người con lại bảo không phải. Người con tỏ vẻ giận dữ, rồi giết chết cha mẹ mình. Giết xong, ông ta lại kêu khóc nhưng không thể giải cứu, hóa thân Bồ-tát liền tìm đến chỗ người giết mẹ để thú tội: "Tôi giết cha mẹ, phải đọa địa ngục, giờ tôi không biết phải làm sao đây?"

Người giết mẹ kia nghe xong thì liền nghĩ: "Ta chỉ giết mẹ, còn người kia lại giết cả cha lẫn mẹ. Anh ta thật là ngu si, không tội nào bằng. Ta nay, tuy là đã lỡ gây nên nghịch tội nhưng vẫn còn đỡ hơn anh ta. Biết tội anh ta phải chịu, ta cảm thấy tội mình nhẹ hơn".

Hóa thân Bồ-tát buồn bã, ông nói sẽ tìm đến gặp Phật, nếu không có ai cứu mình thì chỉ có đức Phật có thể tìm cách cứu cho; nếu mình lo sợ thì Ngài có thể khuyên giải, ta sẽ vâng làm theo lời Phật dạy. Nói xong, hóa thân Bồ-tát vừa khóc vừa đi, người giết mẹ kia cũng lẽo đẽo theo sau và ông nghĩ rằng: "Nếu người kia biết sám hối tội lỗi thì ta cũng làm thế. Tội ta còn nhẹ, tội anh ta rất nặng".

Hóa thân đi đến chỗ Phật, cúi đầu sát đất bạch: "Bạch đức Thế Tôn, con đã tạo tội nghịch rất nặng, giết hại cả song thân".

Phật bảo với hóa thân Bồ-tát: "Tốt lắm! Tốt lắm! Ngươi thật là chí thành, không có nói dối, lời nói hợp với việc làm. Ngươi đến trước Như Lai mà nói lời chí thành, miệng không hai lưỡi, cũng không làm tổn thương đến mình. Vậy ngươi nên quán xét tâm mình xem nên lấy cái tâm nào? khi ngươi giết cha mẹ, ngươi dùng tâm quá khứ, tâm vị lai hay tâm hiện tại? Nếu như dùng tâm quá khứ thì nó đã qua rồi, nếu dùng tâm hiện tại thì nó đã đi mất, đâu có mặt mày, chẳng rõ ở đâu. Nếu dùng tâm vị lai thì tâm ấy chưa đến, không có chỗ bám víu, chưa thấy trở đi, cũng chẳng qua lại. Ngươi nên biết đó! Tâm cũng chẳng ở trong thân, cũng chẳng ở ngoài thân, không ở ngoại cảnh, không trụ hai bên, không ở chặng giữa". (văn nhiều lược bớt)

Nghe vậy, hóa thân Bồ-tát tán thán: "Thật chưa từng có! Như Lai đã thành bậc tối chánh giác, biết rõ pháp giới không có người làm, không có người nhận, không có sinh ra, không có chết đi, không có nơi y cứ. Nay xin đức Thế Tôn cho con được xuất gia. Nhờ Ngài, con được làm Sa-môn, thọ giới cụ túc".

Phật dạy: "Thiện lai Tỳ-kheo!"

Tức thời hóa thân Bồ-tát biến thành Sa-môn. Sa-môn lại bạch Phật: "Con đã chứng thần thông, giờ cho con nhập Niết-bàn".

Nhờ oai thần của đức Phật nên hóa thân Bồ-tát diệt độ ngay trên không trung, cách mặt đất bốn trượng chín thước. Trong thân phát ra lửa rồi dùng lửa thiêu thân. Nghịch tử kia thấy thế lòng tự nghĩ thầm: "Người kia vừa làm Sa-môn, Sa-môn liền được diệt độ, ta hãy bắt chước người ấy".

Nghĩ thế, ông liền đi đến chỗ Phật đảnh lễ sát đất và tự thú tội của mình: "Bạch đức Thế Tôn, con cũng đã tạo nghịch tội, con đã giết mẹ của con".

Phật dạy: "Tốt lắm, con đã chí thành không dối trá, lời nói hợp với việc làm".

Ngay lúc ấy thì các lỗ chân lông của người ấy bị lửa nóng của địa ngục thiêu đốt, đau đớn vô cùng, không biết phải làm sao tự cứu mình, ông liền bạch Phật: "Nay con bị lửa thiêu đốt thế này, chỉ có đức Phật là bậc Thiên trung thiên mới cứu con được".

Thế Tôn liền đưa cánh tay sắc vàng xoa lên đảnh đầu người ấy lửa liền tắt ngay. Người ấy nhìn thân Phật, thấy các tướng hảo của Ngài thì nỗi đau trong thân liền dứt và được an ổn. Ông ta đến trước đức Phật bạch rằng: "Bạch đức Thế Tôn, xin Ngài cho con xuất gia làm Sa-môn".

Đức Phật nhận lời, và cho xuất gia. Ngài nói pháp Tứ đế cho ông ta nghe, ông liền xa lìa trần cấu, được pháp nhãn thanh tịnh. Phụng hành theo lời Phật dạy, không bao lâu ông chứng quả Bất-hoàn.

Sau khi chứng quả A-la-hán xong, ông đến xin Phật nhập Niết-bàn. Đức Phật cho phép, ông liền bay lên không trung cách mặt đất bốn trượng chín thước, dùng lửa Tam miệu tam bồ đà da. Tam Muội do thân phát ra để thiêu thân.

Trăm ngàn thiên nhân ở các cõi trời cùng nhau đến cúng dường. Tôn giả Xá-lợi-phất lại bạch Phật: "Ân đức Như Lai thí pháp khiến cho kẻ phạm tội nghịch cũng được độ. Chỉ có Như Lai và các vị đại Bồ-tát mới thấu rõ tận căn nguyên rồi theo đó mà cứu độ. Đây là điều chẳng phải hàng Thanh văn hay Duyên Giác làm được".

Phật dạy: "Quả đúng như thế!" (Trích kinh Tâm Bổn Tịnh)

25. Ông Già Tự Vẫn Được Phật Cứu

Bấy giờ, trong nước Xá-vệ có một lão nghèo, thọ đến hai trăm tuổi, lông mày mọc rậm dài, tai dài quá đầu, răng như vỏ sò, tay dài quá gối. Nhìn bên ngoài thì thấy lão có tướng tốt nhưng ông lại nghèo nàn và khổ sở, cơm không có ăn, áo không có mặc, chân bước khập khiển muốn tìm gặp Phật thế nhưng người giữ cửa không cho vào. Ông ta liền lớn tiếng nói rằng: "Tôi tuy nghèo nhưng cũng là dân ở xứ này, ngàn năm may mắn lắm mới được gặp Phật để hỏi về tội phước, mong thoát khỏi cái kiếp nghèo nàn này. Tôi nghe đức Thế Tôn có lòng nhân từ ban rải khắp muôn loài, ai cũng được nhờ ơn tế độ. Riêng tôi, quý vị không cho gặp Phật lại còn nói oan cho Phật".

Đức Phật nghe ông lão trách mắng như thế liền gọi ông ta vào. Ông lão bò dần vào chỗ Phật, đảnh lễ Ngài, lòng nửa buồn nửa vui, kể hết cái nghèo khó của mình và xin được hầu cận đức Phật mười năm. Ông bạch rằng: "Bạch đức Thế Tôn, nay sức con đã yếu, việc đi lại khó khăn, chỉ sợ lúc chết làm nhơ uế cửa Phật, như vậy tội càng thêm nặng. Xin đức Thế Tôn thương xót, không phụ bổn nguyện của con. Được thế, dù có chết con cũng không ân hận. Nguyện cho con nhận ân đức của Thế Tôn ban được trọn vẹn".

Phật dạy, "Con người sanh ra ai cũng có nhân duyên, nay ta sẽ nói nhân duyên cho ông được rõ. Trong đời trước, ngươi là một vị thái tử con vua Minh Tuệ, đất nước đó rất hùng mạnh, giàu có vô cùng. Trên được cha mẹ yêu quý, dưới được thần dân cung kính. Do vậy, ngươi sanh lòng phóng túng, khinh khi mọi người, tự cao tự đại, mặc tình vơ vét tài sản của nhân dân, số đến trăm ngàn. Nhân dân nghèo nàn là do bị ngươi vơ vét, ngươi chỉ biết góp chứa nhưng không hề bố thí.

Bấy giờ có vị Sa-môn nghèo tên là Tịnh Chí từ nơi xa đến. Ông cố ý gặp ngươi để cầu xin pháp y, nhưng ngươi một mực không tiếp. Vì ngươi không muốn gặp Tịnh Chí nên đã không cho pháp y mà lại không cho ăn uống gì cả, uổng công Sa-môn ngồi đợi trước cổng mà ngươi không cho. Bảy ngày bảy đêm nhịn đói, mạng sống chỉ còn chút hơi thở. Thấy thế, ngươi lại hết sức vui mừng, rủ người đến xem rồi lấy làm vui thích.

Các quần thần can ngươi: "Vị Sa-môn ấy hiền từ đáng kính, đạo đức hoàn mỹ, lạnh mà không lạnh, đói mà không đói. Sở dĩ Sa-môn đến đây khất thực là vì thương chúng ta mà đến gieo phước mà thôi. Nay thái tử không thí cho ông ta sao còn nỡ xua người ta đến đổi cùng cực vậy. Xin Ngài ra lệnh đuổi ông ấy đi, chớ làm tội người ta".

Thái tử nói: "Đây là người nào mà lại dối xưng là đạo sĩ, ta thử làm khó ông ta một tý chứ không để cho ông ta chết đâu. Bây giờ thả ông ta đi đừng làm phiền ta nữa".

Nói xong liền ra lệnh đuổi ông ta ra khỏi nước, cách biên giới hơn mười dặm, bỗng gặp bọn cướp đói muốn giết vị Sa-môn để ăn thịt. Sa-môn nói: "Tôi là Sa-môn nghèo đói, tấm thân chỉ còn da bọc lấy xương, thịt tanh không đáng cho quý vị dùng, có giết cũng uổng mà thôi không giúp gì cho quý vị đâu".

Bọn giặc đáp: "Ta bị cái đói hoành hành đã nhiều ngày rồi, chỉ biết cạp đất mà ăn thôi. Ngươi tuy gầy yếu nhưng cũng còn chút thịt, ta không thả ngươi đâu nên chờ chết đi!"

Trước đó, thái tử hay tin Sa-môn sắp bị bọn cướp giết thì đuổi theo nghĩ: "Ta đã không cho ông ta cơm áo, giờ để giặc cướp giết ông ta ư?"

Bọn giặc thấy thái tử đến, họ đều cúi đầu tạ tội. Thái tử liền ra lệnh thả Sa-môn đi.

Vị Sa-môn lúc bấy giờ là Di-lặc. Vì lẽ ấy mà ngày nay ngươi phải chịu quả báo nghèo nàn, do ngươi tham lam keo kiệt. Còn ngươi sống lâu là vì ngươi đã cứu mạng Sa-môn. Tội phước mỗi mỗi đều phân minh như bóng theo hình".

Ông lão nói: "Việc đã qua như thế, ngày nay xin chấm dứt. Mong Ngài cho tấm thân già sắp chết này được xuất gia làm Sa-môn, đời đời kiếp kiếp về sau được hầu cận đức Thế Tôn".

Phật dạy: "Lành thay!"

Đúng lúc đó thì râu tóc của lão rụng hết, pháp y mang vào thân, tăng thêm sức lực, tai mắt minh mẫn, nhập vào Tam muội, dùng kệ ngợi khen đức Phật:

Xưa ta là cùng tử

Chẳng có lòng nhân nghĩa

Ỷ giàu tự buông lung

Lúc làm đại quốc vương

Tự do không tội phước

Cho mạng sống lâu bền

Uổng ngộ lầm sinh tử

Nay chịu tai ương này

Từ tội lại được giúp

Nay gặp đức Thế Tôn

Giải thoát hết tội cũ

Sắp chết vào cửa pháp

Dứt hẳn tâm xan tham

Hưởng bền căn trí tuệ

Đời đời không xa Phật

Vạn kiếp mãi như vậy.

Nói kệ xong, ông lễ Phật rồi lui ra.

(Trích kinh Bần Cùng Lão Ông)

26. Thấy Chuyện Nhân Quả Nên Chứng Đạo

Ở nước Ma-thâu-la có một cậu bé xuất gia với tổ Ưu-ba-cấp-đa. Tổ thuyết pháp cho nghe, vị Tỳ-kheo ấy tinh tấn thiền định nên chứng quả Tu-đà-hoàn. Tâm ông không còn phóng dật, thoát khỏi đường ác, còn sanh lên xuống trời người bảy lần, hưởng mọi thú vui hai cõi, sắp nhập Niết-bàn. Tổ biết ý Tỳ-kheo này nên cùng ông ta vào nước Ma-thâu-la, thứ lớp khất thực. Khi vừa đến nhà của người Chiên-đà-la, trong nhà này có người con đắc quả Tu-đà-hoàn đang bị bệnh nặng, toàn thân bị dòi ăn, hơi thở hôi thối. Khi ấy tổ bảo người đệ tử: "Ngươi hãy quan sát đứa trẻ này, nó đã đắc quả Tu-đà-hoàn mà còn chịu quả khổ như thế"

Tổ liền nói kệ:

Sanh làm Chiên-đà-la

Đắm vui trong tam giới

Bị trùng độc ăn thân

Vì thích được tự tại

Sanh tử không có thật

Giống như rừng chuối kia.

Vị Tỳ-kheo kia hỏi tổ: "Sao đã chứng quả Tu-đà-hoàn mà còn chịu cái khổ này?

Tổ bảo:

"Người này đời trước xuất gia. Khi chúng Tăng đang toạ thiền, ông ta làm Duy-na. Có một vị La-hán bị bệnh độc, gãi kêu thành tiếng. Vị Duy-na bảo: "Trùng độc ăn ông, gãi kêu to tiếng quá!

Nói xong, ông liền kéo tay vị La-hán ra ngoài và nói: "Ông hãy vào trong nhà Chiên-đà-la đi".

Vị La-hán bảo: "Ông nên tinh tấn, chớ để luân hồi sanh tử mãi khổ đấy!"

Duy-na liền sám hối vị La-hán, sám hối xong ông ta chứng quả Tu-đà-hoàn. Thế nhưng, ông ta cũng không chịu tinh tấn tu tập, nay đứa bé này. Vì tội đuổi bậc La-hán nên đời nay phải thọ sanh trong nhà Chiên-đà-la chịu quả báo".

Vị Tỳ-kheo nghe tổ nói thế thì sanh tâm sợ hãi, liền siêng năng tinh tấn tu tập nên chưng quả A-la-hán.

(Trích kinh A-dục Vương quyển mười)

27. Hạnh Nào Quả Nấy

Ngày xưa, có hai vị Tỳ-kheo đều trì giới, có trí tuệ, chứng quả Tu-đà-hoàn. Một vị chuyên đi xin thức ăn để cúng dường cho Tỳ-kheo tăng và những người nghèo khó. Còn vị kia thì chuyên ngồi thiền tự giữ tâm mình. Vị ngồi thiền bảo với Tỳ-kheo đi xin: "Sao huynh không ngồi thiền để giữ tâm ý mà tự dưng chịu cần khổ như thế?"

Vị kia đáp:

"Hiền giả, đức Phật có dạy: Làm Tỳ-kheo cũng nên bố thí, nếu không đời sau chịu cảnh nghèo nàn".

Về sau, cả hai vị Tỳ-kheo đều chứng quả A-la-hán

Vị Tỳ-kheo bố thí đời trước nay là con cư sĩ Bà-la-môn, do đời trước đi xin để bố thí cho nên nay được trông nom đồ vật của tăng, tự giữ y phục, thức ăn, ngày ngày cung cấp cho họ. Còn Tỳ-kheo đời trước chỉ tự giữ tâm ý kia, nay làm con của người đầy tớ gái, lại làm Sa-môn khất thực mà người ta không cho, thường chịu nhiều đói khát. Cho nên phải trì giới bố thí, không nên tự giữ.

(Trích kinh Thí Dụ quyển ba)

28. Sa-môn Vọng Tưởng Được Phật Hóa Độ

Lúc đức Phật còn tại thế, có một đạo nhân ngồi dưới gốc cây ở bên bờ sông để tu tập. Thế nhưng ông không trừ được vọng tưởng, tâm ý tán loạn không thể nhiếp phục, thường nghĩ đến sáu món dục. Tuy thân ngồi yên một chỗ nhưng tâm ý thì bay đi khắp nơi, chưa hề dừng nghỉ. Vì thế, suốt mười hai năm trời mà không chứng đạo quả.

Bấy giờ đức Phật quán thấy vị này cơ duyên đã đến, Ngài sẽ độ cho ông ta. Phật liền hóa làm một vị Sa-môn đi đến chỗ của vị đạo nhân, cùng đạo nhân ngủ qua đêm ở dưới gốc cây. Trong khoảnh khắc, trăng lên sáng tỏ, có con rùa từ dưới sông bò lên gốc cây, lại có con rái cá đói đang tìm kiếm thức ăn. Khi hai con vật gặp nhau thì chú rái cá muốn bắt rùa ăn thịt, thế nhưng rùa rút đầu, đuôi và chân vào trong chiếc mai của mình, vì vậy rái cá không thể ăn được. Đợi rái cá bỏ đi, rùa mới thò đầu và chân ra, bò về nơi cũ nên được thoát nạn.

Bấy giờ hóa thân Sa-môn bảo với đạo nhân rằng: "Ta nghĩ người đời không bằng con rùa này, bởi nó có áo giáp để bảo vệ thân mạng của mình, khiến cho rái cá không thể hại được.

Người đời vô tri, tâm phóng túng theo lục tình, khiến cho thiên ma theo dõi để tìm cơ hội làm hại. Do không rõ sanh tử nên chịu luân chuyển trong các nẻo chuốc lấy khổ não. Nói xong, đức Phật dùng kệ khuyên bảo, khuyến tấn đạo nhân. Nghe lời Phật dạy xong, ông ta liền cắt đứt tham dục, chứng quả A-la-hán, lúc đó mới biết vị hoá thân Bà-la-môn chính là đức Phật, ông kính cẩn sửa sang y phục và đảnh lễ Thế tôn.

(Trích kinh Pháp Cú Thí Dụ quyển hai)

29. Sa-môn Làm Vỡ Trụ

Có vị Sa-môn làm Ma-ba-lợi trông coi cơm nước cho các Tỳ-kheo. Lúc ông phân sữa thì bị dính vào tay, ông lấy tay bôi vào trụ, cột trụ ấy liền vỡ ra. (Trích kinh Thí Dụ)

30. Đi Đại Tiện Không Khảy Móng Tay Làm Nước Bắn Vào Mặt Quỉ

Có Sa-môn đi tiểu tiện mà không khảy móng tay làm nước tiểu bắn vào mặt của quỉ. Quỉ giận quá, muốn giết vị Sa-môn này, nhưng vì vị này là người trì giới, quỉ theo dõi tìm lỗi để hại ông nhưng không tìm được. Về sau, Sa-môn làm Ma-ba-lợi, có người đem đồ vật cúng dường cho vị tăng này, lúc ấy ông thọ nhận và chứng quả A-la-hán ngay trên tòa ngồi.

(Trích kinh Tạp Thí Dụ quyển một)

31. Sa-môn Mở Cửa, Năm Ngón Tay Phát Ra Lửa

Có hai vị Sa-môn, lúc đầu cùng nhau học đạo và ở chung phòng. Một vị nghĩ: "Sa-môn kia tánh xấu, ta không thể ở chung". Ông liền bỏ đi qua nước khác.

Về sau, vị này trở về lại xem người kia đã đắc đạo hay chưa. Trời tối, vị này đến phòng, Sa-môn kia mở cửa và mời ngồi. Khi ông ta đưa tay mở cửa thì năm đầu ngón tay phát ra lửa. Vị Sa-môn khách hết sức kinh hãi, khen Sa-môn kia đã chứng đạo.

(Trích kinh Tạp Thí Dụ quyển một)

KINH LUẬT DỊ TƯỚNG

QUYỂN 19

1. Y-ly-sa xan tham được Trời Đế Thích cảm hóa

2. Phước báo của việc quét dọn Tinh xá Phật

3. Tỳ-la-tư-na có chút phước đắc đạo

4. Tỳ-kheo Bạt-cừ xin cánh và hạt châu của rồng

5. Nhân duyên Da-xá phạm giới dâm

6. Nan-đề bị dục nhiễm trói buộc

7. Tiền kiếp của Xiển-đà

8. Hai vị Ma-ha-la kết làm thông gia

9. Chuyện xưa của thường-hoan và Vô-Thắng

10. Do trì giới được sanh lên Trời

11. Bảy việc thành bại ở bờ sông

12. Tỳ-kheo gặp bọn giặc cướp

13. Chuyện quỉ trong đêm

14. Tỳ-kheo gặp nạn được sơn thần cứu

15. Công đức của người trì kinh

16. Phật cấm Tỳ-kheo tu tập một mình nơi rừng vắng

17. Tỳ-kheo mất chánh niệm sanh tâm cuồng loạn

18. Sa-môn t rân tr ọng cứu mẹ

19. Rồng cúng dường châu cho Sa-môn

20. Sa-môn đốt cỏ biến thành xương trâu

21. Sa-môn đi khất thực bị chủ nhà vu khống

22. Sa-môn gặp quỉ

23. Sa-môn thuyết pháp cho quỉ nghe

24. Sa-môn độ thợ săn

1. Y-lợi-sa Xan Tham Được Trời Đế Thích Cảm Hóa:

Xưa có Bà-la-môn tên Y-lợi-sa, gia đình giàu có, của cải nhiều vô số nhưng lại tham lam keo kiệt, không dám tiêu xài. Bấy giờ, bên cạnh nhà ông có gia đình của một ông lão nghèo nàn, nhưng đời sống lại thoải mái, tiệc tùng liên miên, khách khứa lui tới rất đông đảo. Bà-la-môn này thầm nghĩ: "Nhà ta giàu có, tiền của vô số nhưng đời sống lại thua lão già này"

Nghĩ xong, ông ta liền giết con gà và nấu một nồi cơm rồi đem lên xe, chở đến nơi vắng vẻ. Khi đến nơi, ông ta vừa xuống xe muốn dọn ra ăn, bỗng đâu trời Đế thích hóa làm con chó chạy đến. Bà-la-môn nhìn quanh, thấy con chó, ông liền bảo: "Nếu mày treo ngược mình lên trên không trung được thì ta sẽ cho ngươi ăn".

Chó liền treo mình ngược lên không trung. Thấy thế, ông ta hốt hoảng và gượng nói: "Nếu như mày làm cho con mắt rớt xuống đất thì tao sẽ cho mày ăn".

Mắt chó lập tức lồi ra, rớt xuống đất. Thấy thế, ông ta hoảng bỏ chạy.

Bấy giờ trời Đế thích hóa làm thân của Bà-la-môn, đánh xe trở về nhà. Ông ta bảo với người gác cửa: "Bên ngoài, nếu có kẻ nào đến xưng là ta thì ngươi hãy đánh đuổi họ ra, đừng cho vào nhà".

Chiều xuống, Bà-la-môn lần về nhà. Y theo lời chủ dặn, vừa thấy ông ta vào người gác cổng liền đánh đập, mắng nhiếc và đuổi đi.

Lúc ấy, trong nhà, trời Đế thích lấy tất cả của cải đem bố thí khắp nơi, còn Bà-la-môn kia cũng chẳng được về nhà mình mà tài sản trong nhà đã cạn, vì vậy ông ta phát điên lên.

Thấy vậy, Trời Đế-thích hóa ra một người đi đến hỏi thăm ông ta: "Này ông! Tại sao ông lại buồn như thế?"

Bà-la môn than thở: "Tài sản của tôi đã mất hết rồi, làm sao không buồn được?"

Đế-thích nói: "Thông thường, những thứ trân bảo khiến cho người ta phải chịu nhiều phiền muộn. Tài sản ấy là của chung năm nhà,(1) không có chắc chắn gì, đâu chỉ một mình ông mà cất chứa cho nhiều, không chịu bố thí? Như thế, sau khi chết ắt phải làm thân ngạ quỉ, thường gặp cảnh đói lạnh. Nếu thoát kiếp ngạ quỉ, được làm người thì sanh vào hạng thấp hèn. Vì ông không hiểu lý vô thường nên giàu có mà keo kiệt, tham muốn của cải lại không dám tiêu xài. Vậy thì ông mong muốn điều gì?"

Nhân đó, Trời Đế-thích nói pháp Tứ Thánh đế cho ông ta nghe, nhờ vậy mà ông tỉnh ngộ.

Bấy giờ, Trời Đế-thích biến mất, Bà-la-môn trở về nhà. Ông ta tỏ ra hối hận những việc làm trước kia của mình, nên hết lòng bố thí, cuối cùng ông ta được đạo quả giải thoát.

(Trích kinh Tạp Thí Dụ quyển năm)

2. Phước Báo Của Việc Quét Dọn Tinh Xá:

Ngày xưa, bên cạnh Tinh xá Kỳ-hoàn có một gia đình nghèo sinh sống. Người ấy rất muốn cúng dường đức Phật và chúng Tăng, nhưng vì nhà nghèo quá nên chẳng biết lấy gì để dâng cúng.

Bấy giờ, người ấy vào quét dọn trong Tinh xá Kỳ-hoàn, làm việc với tâm rất thành kính, không biết mệt mỏi.

Lúc ấy, có vị trưởng giả, ở bên cạnh nhà nghèo này. Một hôm dạo chơi, ông ta thấy thấp thoáng trong cái ao lớn có mấy chục gian nhà bảy báu, liền đến hỏi: "Ai xây cung điện này mà đẹp tuyệt vời như thế?"

Người này đáp: "Cung điện này, do có bậc hiền giả nghèo khó, không có đồ cúng dường nên đã phát tâm quét dọn tinh xá của Phật. Phước báo ấy đáng được sanh vào đây, nên xây cung điện này là để dành cho người ấy".

Trưởng giả nghe vậy, cảm thấy vui vẻ, thầm nghĩ: "Ta sẽ tìm cách chiếm đoạt ngôi nhà ấy".

Ông liền đi tìm người quét Tinh xá và nói: "Ngươi có những vật quý báu hãy cho ta nhé! ta sẽ cho ngươi năm trăm lượng vàng"

Người ấy đáp: "Xưa nay tôi nghèo khốn, làm gì có vật quý?" Trưởng giả nói: "Chỉ cần ngươi hứa cho ta là được rồi!" Người ấy đáp: "được thôi".

Vị trưởng giả liền đem cho người ấy năm trăm lượng vàng. Hiền giả nghèo này nhận được vàng liền đem bố thí khắp nơi, và được đức Phật giảng pháp cho nghe, vị ấy liền đắc đạo.

(Trích Chư Kinh Trung Yếu Sự)

3. Công Đức Xuất Gia:

Một thời Phật đang cư trú tại thành Tỳ-xá-ly. Đến giờ khất thực, Ngài đắp y ôm bát cùng với A-nan vào thành. Lúc ấy, trong thành Tỳ-xá-ly có vị cư sĩ tên là Tỳ-la-tư-na đang mở tiệc đãi khách, cùng nhau vui chơi thỏa thích năm món dục lạc suốt bảy ngày. Ông ta dặn dò người gác cửa đóng cửa đừng cho ai vào. Khi ấy, đức Phật và A-nan tuần tự khất thực, gần đến nhà Tỳ-la-tư-na. Nghe tiếng ca hát vọng ra, Ngài hỏi Tôn giả A-nan, Tôn giả liền đem việc ấy bạch Phật, Ngài bảo: "Vị trưởng giả này, sau bảy ngày sẽ chết, thần thức sanh vào địa ngục khóc la. Tại sao? Bởi căn lành ông ta tạo trước đây, giờ đã hết, lại không gieo tạo phước mới, cho nên chết sanh vào địa ngục".

Tôn giả A-nan bạch Phật: "Thế tôn có cách nào giúp cho cư sĩ kia qua bảy ngày mà không chết chăng?"

Phật bảo: "Chẳng còn cách nào khiến cho ông ta thoát chết cả, chỉ có thể cứu ông ta thoát khỏi địa ngục thôi. Nếu vị trưởng giả này chịu cạo tóc xuất gia học đạo, mặc ba pháp y, phát lòng tin kiên cố nơi đạo pháp mới mong thoát khỏi địa ngục".

Tôn giả thưa: "Vậy thì để con vào khuyên ông ta xuất gia"

Bấy giờ các nhà thuộc dòng họ Thích ở trong thành Tỳ-xá-ly, thường cùng Tôn giả A-Nan đàm đạo. Vì vậy, khi Tôn giả đến nhà họ, Ngài sai người vào báo tin. Giả sử trong nhà, mọi người còn ngủ nghỉ hay bận các công việc khác, khi nghe Ngài đến thì cho người rước thẳng vào. Vì sao? Bởi Tôn giả có lời nói dịu dàng, không làm tổn hại đến ai.

Bấy giờ, Tôn giả đến nhà vị trưởng giả ấy, Ngài bảo người gác cổng: "Ông hãy vào báo tin cho chủ biết, có ta đến thăm".

Người gác cổng lập tức vào báo tin. Lúc ấy, trưởng giả kia liền bỏ cuộc vui, chạy ra đón tiếp đảnh lễ, thưa với Tôn giả: "Thỉnh Ngài vào trong nhà để ban phúc lành cho gia quyến chúng con".

Tôn giả đáp: "Đức Như Lai đã thấy rõ, không hề dối gạt, Ngài xác nhận, chỉ trong vòng bảy ngày nữa trưởng giả sẽ mạng chung, thần thức sanh vào địa ngục khóc la".

Trưởng giả nghe tin ấy hoảng hốt, khóc lóc thảm thiết, thưa với A-nan: "Tôn giả có cách nào cứu giúp con thoát chết".

Tôn giả bảo: "Không có biện pháp nào để giúp ông thoát chết, chỉ có cách cứu ông thoát khỏi địa ngục thôi".

Trưởng giả liền hỏi phương cách. Tôn giả đáp: "Nếu ông chịu xuất gia tu tập thì sẽ thoát khỏi địa ngục".

Bấy giờ trưởng giả thầm nghĩ: "Để ta giao phó việc nhà xong, ta sẽ đến chỗ của đức Phật xin xuất gia học đạo".

Nghĩ xong, trưởng giả thưa: "Bảy ngày hẳn còn dài. Hôm nay, Tôn giả hãy cho con ở lại vui chơi thỏa thích rồi sáng mai con sẽ đến". Hôm sau đến giờ, Tôn giả đắp y, ôm bát vào thành khất thực,

Ngài ghé qua nhà, nhắc nhở trưởng giả: "Một ngày đã trôi qua, chỉ còn sáu hôm nữa thôi, giờ đây ông hãy xuất gia đi!"

Trưởng giả đáp: "Con sẽ đến sau".

Cứ thế, ông ta xin nán đi nán lại để hưởng thú vui năm món dục. Hôm sau, cũng như vậy, tôn giả đến nhà thúc giục, nhưng trưởng giả cứ hẹn lần, không thể dứt khoát được.

Thế là hằng ngày, Tôn giả vẫn đến khuyên ông ta. Hết ngày thứ sáu, đến sáng ngày thứ bảy, tôn giả đến nhắc lại, ông mới chịu giao phó nhà cửa, từ giã vợ con thân quyến, rồi theo A-nan đi đến chỗ Phật.

Phật bảo tôn giả A-nan cạo tóc và trao giới Cụ túc cho ông ta. Thọ giới xong, vừa qua ngày thứ bảy, ông ta qua đời, thần thức sanh vào cõi trời Tứ thiên vương.

Tôn giả A-nan hỏi Phật: "Bạch Thế tôn, Tỳ-kheo ấy chết sanh vào cõi nào?"

Phật dạy: "Tỳ-kheo Tỳ-la-tư-na sau khi mạng chung, thần thức sanh về cõi trời Tứ thiên vương. Ở cõi ấy, khi kiếp số đã mãn thì sanh qua tầng trời thứ ba mươi ba. Cứ thế, xoay vần trong cõi nhân thiên trải qua chín kiếp, việc thọ sanh lên xuống đó sẽ chấm dứt. Thân sau cùng của ông ta sẽ sanh làm người, cạo tóc xuất gia học đạo, có lòng tin kiên cố nên chứng quả vị Bích-chi-Phật, hiệu là Tỳ-la-tư-na. Tại sao? Bởi ông ta đã thọ giới Cụ túc, do tinh tấn tu hành, nên sau khi mạng chung được như thế. Này A-nan, đó là quả báo Phạm hạnh phát sanh phước đức".

(Trích kinh Tỳ-la-tư-na Cư Sĩ Ngũ Dục Ngu Lạc)

4. Bạt Cừ Xin Lông Chim Và Hạt Châu Của Rồng:

Bấy giờ, đức Thế tôn đang cư trú ở Tinh xá Khoáng dã trong thành Vương-xá, lúc đó có năm trăm vị Tỳ-kheo đều xin vật liệu xây cất nhà ở. Vì xin nhiều quá nên mỗi khi người chủ bán hàng thấy Tỳ-kheo đến, họ liền đóng cửa tiệm lại về nhà lánh mặt. Tỳ-kheo biết được liền đi tắt ngỏ khác để chận đường họ, rồi nói quả báo, phước đức, khiến cho họ phải phát lòng tin, thậm chí còn vò đầu cưỡng ép họ: "Này ông, ông nên làm việc bố thí, vì sao? Vì phước đức của sự bố thí sẽ khiến cho ông khỏe mạnh và sống lâu, lại thêm nhiều công đức, hưởng được quả báo tốt đẹp".

Chủ bán hàng nghe lời đó phát sanh lòng tin, đem cúng cho một ít. Về sau, chủ bán hàng gặp Tôn giả Xá-lợi-phất, họ đem sự việc than phiền với Tôn giả. Nghe xong, Tôn giả thuyết pháp khiến cho họ vui vẻ. Sau đó, Tôn giả trở về Tinh xá, bạch lại Phật.

Phật bảo: "Những Tỳ-kheo doanh sự ấy không chỉ mới đời này. Vào thời quá khứ có Tỳ-kheo tên Bạt-cừ, ông này chuyên tu trong rừng vắng, ở đó có loài chim Thích-huân-đa cư ngụ, sớm tối chúng làm náo động, khiến cho Bạt-cừ bực bội.

Bấy giờ, Tỳ-kheo này trở về chỗ đức Phật, đảnh lễ rồi đứng qua một bên. Đức Phật ấy ân cần hỏi thăm: "Ông ở trong rừng tu tập có yên ổn không".

Bạt-cừ đáp: "Con tu tập ở trong rừng luôn được yên ổn, khỏe mạnh và an lạc. Chỉ có điều là có loài chim Thích-huân-đa thường kêu réo inh ỏi, làm náo loạn khiến cho con không nhiếp tâm được".

Phật hỏi: "Ông có muốn tất cả chúng nó đừng đến nữa không". Ông ta đáp: "Bạch Thế tôn, con rất muốn".

Vậy thì lúc chúng nó về tổ, ông hãy đến xin chúng mỗi con một chiếc lông".

Bạt-cừ vâng lời, cứ theo xin mỗi con chim một chiếc lông, mỗi con đều cho một chiếc, ngày nào ông cũng làm như vậy. Thế là đàn chim phải dời tổ đi nơi khác, nhưng mới dời đi một đêm mà tìm không được nơi an ổn nên chúng phải quay lại chỗ cũ.

Bạt-cừ lại theo chúng xin lông, đàn chim họp nhau lại nói: "Sa- môn này cứ theo xin lông chúng ta hoài, sợ không bao lâu chúng ta sẽ trụi lủi, không thể nào bay được. Nay ông ấy thường ở trong rừng này, chúng ta nên tìm nơi khác ở". Thế rồi đàn chim đành phải tìm đến nơi khác.

Các Tỳ-kheo đem sự việc bạch Phật.

Phật dạy: "Tỳ-kheo ấy không chỉ ngày nay mới kém cỏi, phá rối tiếng chim đáng ghét kia. Vào thời quá khứ, trong rừng nọ có con voi lớn cư ngụ. Một hôm, có trận cuồng phong nổi dậy, quật ngã gốc cổ thụ, voi ấy nghe tiếng cây đổ thì kinh hoảng bỏ chạy. Khi tâm vừa bớt sợ hãi, nó đến núp dưới một cội cây khác, cây ấy cũng ngã tiếp, nó lại bỏ chạy. Bấy giờ, có vị Trời nhìn thấy long tượng kinh hãi bỏ chạy như thế, thầm nghĩ: "Con voi này chạy thục mạng như điên cuồng". Ông ta liền nói kệ:

Gió cuồng thổi ngã cây

Voi sợ chạy mất hồn

Nếu cây đổ khắp nơi

Voi sẽ trốn vào đâu?

Phật dạy: "Long tượng lúc bấy giờ là Tỳ-kheo Bạt-cừ".

Phật lại nói tiếp: "Này các Tỳ-kheo, trong thời quá khứ, có năm trăm vị tiên, ẩn tu trong núi Tuyết. Trong số đó có một vị tiên nhân thích sống riêng nơi có dòng suối đẹp, hoa quả tốt tươi. Cách chỗ đó không xa, có dòng nước Tát-la, nơi rồng trú ngụ. Bấy giờ, rồng thấy vị tiên nhân này oai nghi điềm đạm, sanh lòng cảm mến, mới đến gần làm bạn. Trong lúc vị tiên nhân này đang ngồi kiết già thì con rồng đến quấn vào thân vị ấy bảy vòng, dùng đầu của mình che lên đảnh tiên nhân. Ngày nào rồng cũng đến làm như thế, chỉ trừ giờ ăn mà thôi. Tiên nhân vì rồng quấn thân, ngày đêm cứ ngồi mãi không được nghỉ ngơi, thân thể ngày càng tiều tụy, lại sanh bệnh lở loét.

Bấy giờ, có người ở trong vùng muốn đến cúng dường vị tiên nhân. Khi đến, nhìn thấy thân thể của tiên nhân bị ung nhọt lở loét lại thêm gầy ốm, ông ta hỏi: "Tại sao Ngài bị như thế?"

Tiên nhân trình bày cặn kẽ sự việc.

Cư sĩ lại hỏi: "Ngài có muốn rồng đừng đến nữa không?" Tiên nhân đáp: "Muốn chứ".

Người ấy nói: "Trên cổ của rồng có hạt châu anh lạc, Ngài nên xin nó hạt châu ấy. Loài rồng có tánh bỏn xẻn, chắc chắn không cho đâu".

Khi rồng đến, tiên nhân liền theo xin hạt châu. Rồng nghe tiên nhân xin châu, trong lòng không vui, lặng lẽ bỏ đi. Sáng hôm sau, tiên nhân nói kệ bảo rồng:

Châu ma ni sáng tuyệt

Anh lạc trang nghiêm thân

Nếu rồng chịu bố thí

Ta cùng kết bạn thân

Rồng nói kệ đáp:

Sợ mất châu ma ni

Như cầm gậy đuổi chó

Châu quý vật khó tìm

Càng không thể cho ai

Món ngon và các báu

Có được từ ma ni

Thế nên không thể thí

Thôi đừng tha thiết xin

Xin hoài tình thân dứt

Từ nay giã biệt nhau.

Bấy giờ vị Trời ở trên hư không nói kệ:

Sở dĩ sanh chán ghét

Đều do quá tham cầu

Phạm chí tướng tham hiện

Rồng liền ẩn hang sâu.

Phật dạy: "Này các Tỳ-kheo doanh sự, rồng là loài súc sanh, còn ghét chuyện xin nhiều, huống gì là loài người? Tỳ-kheo các ông, chớ nên xây cất nhiều quá, rồi đi xin khắp nơi không biết chán, khiến cho cư sĩ Bà-la-môn tín tâm kia, phải khổ sở cúng dường.

(Trích luật Tăng Kỳ quyển bảy, luật Di Sa Tắc quyển ba)

5. Nhân Duyên Da Xá Phạm Giới Dâm:

Bấy giờ, đức Thế tôn cùng với năm trăm vị Tỳ-kheo du hóa đến nước Bạt-kỳ, cư ngụ trong thành Tỳ-xá-ly. Nước đó gặp năm mất mùa, dân chúng đói khát, người chết la liệt. Vì vậy, chúng Tỳ-kheo đi khất thực vô cùng khó khăn.

Lúc đó trong thành, nhà trưởng giả tên là Da-xá giàu có. Da-xá từ lâu đã đi xuất gia, hôm nay về lại quê hương, gặp lúc khất thực khó khăn, nên ông ta nhiều lần trở về nhà khất thực.

Mẹ ông bảo: "Thật khổ cho con tôi! Nhà ta của cải vô số, con mặc tình sử dụng. Vợ con còn đó, hãy về chung sống cùng nó, con cứ tự tiện lấy của cải mà cúng dường Tam bảo".

Tuy bà ta nhiều lần khuyên nhủ nhưng Da-xá không nghe theo. Bà lại bảo: "Nếu con không thích hưởng thú vui ở đời thì mẹ chỉ xin con để lại cho mẹ một đứa cháu nối dòng, lỡ sau này mẹ có chết đi thì của cải nhà ta không bị vua quan tịch thu"

Da-xá đáp: "Nếu mẹ muốn có người nối dõi, con xin vâng lời". Bà mẹ vội vã vào trong báo tin cho con dâu, chị ta nói: "Thưa mẹ, vậy thì tốt quá"

Thế rồi chị ta trang điểm để cùng Da-xá hội ngộ. Chỉ trong một lần cùng nhau hoan lạc, chị đã mang thai. Về sau, chị sanh ra một bé trai, nhân việc trên đặt tên cho con là Tục-chủng. Người đời không chỉ gọi chú bé này như thế, mà tất cả các thứ tài sản trong nhà cũng gọi là Tục-chủng.

Da-xá hay tin, trong lòng hết sức hỗ thẹn, liền đem việc bạch Tôn giả Xá-lợi-Phất. Sau đó cả hai vị cùng đi đến chỗ của đức Phật. Da-xá bạch rõ mọi chuyện lên đức Phật.

Phật dạy: "Này Da-xá! Trong chúng Tăng chưa hề xảy ra việc này, ông là kẻ ngu si, đã mở ra cánh cửa đại tội".

Phật lại nói: "Không chỉ hôm nay ngươi ở trong giáo pháp của ta gây nên những tội lỗi như thế. Trong thời quá khứ, ông sanh vào cõi trời Quang-Âm, bấy giờ thế giới này mới hình thành, có một người tánh tình thô tháo, tham đắm dục lạc. Ban đầu dạo chơi xuống đây, người ấy nếm thử mùi vị của quả đất này, lại cùng với các chúng sanh khác kết giao qua lại, sanh lòng nhiễm trước, khiến cho thân thể nặng nề, khởi sanh dục vọng nên mất thần thông và ánh sáng của người trời, không còn bay lên được nữa. Từ đó mới có ngày tháng. Chúng sanh thô tháo ấy nay chính là ông.

Lại nữa, mẹ ông không phải ngày nay mới dụ dỗ con mình, trong quá khứ đã từng dụ dỗ các Tỳ-kheo như vậy. Bấy giờ có vua tên là Đại-danh-xưng, ở thành Ba-la-nại nước Câu-thi. Vua này thường lấy việc bố thí, trì giới để cảm hóa muôn dân. Một hôm, đệ nhất phu nhân của vua ngắm sao trời, trông thấy một con nai chúa sắc vàng, từ hướng Nam bay vụt lên hư không rồi biến mất.

Phu nhân thầm nghĩ: "Ước gì ta có được bộ da nai chúa ấy để làm mền đắp, dù có chết cũng không hối tiếc, còn không được thế thì làm phu nhân của nhà vua để làm gì?

Bà ta liền cởi bỏ tất cả những thứ trang sức anh lạc quý báu, mặc những áo quần cũ rách, vào phòng nằm rũ rượi.

Khi bãi triều trở vào cung, tìm phu nhân nhưng không nhìn thấy đâu cả, nhà vua mới hỏi người hầu

Người hầu đáp: "Phu nhân đang nằm rũ rượi ở trong phòng". Nhà vua vội đến hỏi: "Ai đã xúc phạm ái khanh vậy?"

Bà im lặng không đáp, nhà vua sai người hỏi nhưng bà cũng không chịu nói lời nào. Nhà vua mới sai người hầu cận thân tín của phu nhân tìm cách thuyết phục bà. Cuối cùng bà đáp: "Không ai xúc phạm ta cả, chỉ vì có tâm sự riêng không nói được mà thôi. Vừa rồi, trông thấy một con nai chúa có bộ lông sắc vàng, ta rất muốn được bộ lông của nó để làm mền đắp".

Vị hầu cận ra tâu lại với nhà vua, vua bảo với quần thần: "Trong các khanh, ai có thể bắt được con nai ấy?"

Thế rồi, nhà vua cho triệu tập tất cả thợ săn lại bảo với họ: "Các ngươi hãy mau tìm cho được con nai sắc vàng kia".

Các thợ săn đều tâu: "Đại vương, con nai này chúng tôi thật chưa từng nghe đến tên nó huống gì là thấy!"

Nhà vua nổi giận, truyền lệnh giam họ vào ngục. Trong số đó có một thợ săn tên là Nại-xà, sức lực rất mạnh, đuổi kịp cả muôn thú, chim đang bay trên không, ông ta bắn trăm phát đều trúng. Ông ta suy nghĩ, mình vô tội mà bị giam cầm, bèn thưa với vua: "Tâu đại vương, có người nào nhìn thấy con nai ấy không?"

Vua đáp: "Ông nên đích thân hỏi phu nhân".

Phu nhân đáp: "Ta đứng ở trên lầu cao trông thấy nó từ phương Nam bay lên hư không rồi biến mất về phía Bắc".

Thợ săn này khéo xem tướng của loài cầm thú. Ông ta biết được con nai đó cư ngụ ở phương Nam, đi kiếm ăn ở phương Bắc. Vì vậy, ông đi về phương bắc tìm nó.

Bấy giờ thợ săn mang cung tên lần về phương Bắc, đến núi Tuyết sơn gặp nơi các vị tiên nhân ẩn tu. Ông ta cất giấu những dụng cụ săn bắn, rồi đến gặp các vị tiên nhân, làm lễ chào hỏi. Họ mời ông ta ngồi, đem trái cây thiết đãi. Thợ săn hỏi: "Quý vị ẩn tu nơi đây đã bao lâu rồi?"

Các tiên nhân đáp: "Đã được vài năm".

Thợ săn lại hỏi: "Có bao giờ các vị thấy việc gì lạ không?"

Đáp: "Ở phía Nam núi này có cây tên Ni-câu-luật to lớn, thường ngày có con nai chúa sắc vàng bay đến ăn lá ở trên cây".

Vị tiên nhân chỉ đường cho ông ta. Đến nơi, thợ săn nhìn thấy có cây cổ thụ cành lá sum xuê, tàng cây che mát cả vùng. Trong chốc lát, ông trông thấy con Nai giống như nhạn chúa, từ hư không bay đến, dừng lại trên cây để ăn lá. Khi ăn no, nai liền bay đi.

Thợ săn trở về cung tâu với nhà vua: "Con nai đó không thể dùng lưới, tên mà bắt được, và cũng không có cách nào khác.

Vua bảo: "Khanh hãy đến thưa với phu nhân".

Phu nhân bảo: "Ngươi hãy lấy mật bôi lên lá, sau đó giăng lưới khắp dưới gốc cây. Khi đánh hơi được mùi mật, nai ăn lá dần đến gốc cây và sẽ rơi vào lưới, ngươi hãy bắt sống mang về".

Thợ săn theo lời, từ xa, biết được sự việc, tiên nhân than thở: "Ôi tai hoạ thảm khốc thay! Con nai ấy tuy có thể bay lên hư không nhưng không cách nào thoát khỏi bàn tay kẻ ác.

Tiên nhân nói kệ:

Ác nhất nơi thế gian

Không gì bằng hương vị

Dối gạt được người đời

Cho đến thú rừng hoang

Nai vì mê hương thơm

Phải chịu khổ đau này

Thợ săn dùng mật bôi lên lá cây.

Nai đến ăn, sa vào lưới, bị thợ săn bắt đem về.

Nhà vua nghe tin, cho người đốt hương đón tiếp nai. Phu nhân trông thấy vội chạy đến ôm chầm lấy nai chúa. Vì phu nhân khởi tâm ô nhiễm khiến cho sắc lông vàng của nai chúa biến mất. Nhà vua hỏi phu nhân: "Sắc lông vàng của nai chúa này đột nhiên biến mất, phải làm sao đây?"

Phu nhân nói: "Bây giờ con nai này là đồ vô dụng rồi, thôi hãy thả nó đi".

Phật dạy: "Nai chúa sắc vàng ấy chính là Da-xá. Vị phu nhân là mẹ của Da-xá, từng chịu nhiều đau khổ, tham đắm đến ngày nay".

(Trích luật Tăng Kỳ quyển một)

6. Phật Nói Túc Nghiệp Của Nan Đề:

Lúc bấy giờ, đức Phật cư trú ở thành Xá-vệ, trong chúng có Tỳ-kheo Nan-đề đi đứng nằm ngồi thường trong thiền định, trải qua bảy năm sau đó tâm bị loạn động, định lực bị mất, vì vậy ông một mình ngồi cội cây để tu tập thiền định, mong tìm lại được định lực trước kia. Nào ngờ, việc tu tập của ông bị ma vương dò xét để tìm cách phá hoại. Bấy giờ ma vương hóa làm một cô gái xinh đẹp không ai sánh bằng, nàng ta đi đến trước mặt Nan-đề bảo rằng: "Tỳ-kheo! Hãy cùng em hoan lạc đi".

Nan-đề bảo: "Này ác ma! Hãy mau biến đi, mau cút khỏi đây!"

Nan-đề tuy miệng nói nhưng mắt lại không dám nhìn cô ta. Một lần, hai lần, ba lần ông ta đều đuổi như thế. Cô gái liền thoát bỏ y phục, khỏa thân, đứng trước mặt Nan-đề. Nan-đề nhìn thấy tấm thân nõn nà của cô thì lửa lòng rạo rực. Khi ấy, cô gái liền lùi bước, Nan-đề lại gọi: "Cô ơi! hãy nán lại tý đã!"

Cô gái nhanh chóng lẻn vào trong hào ở Kỳ-hoàn rồi ẩn mất. Bên cạnh hào có thây ngựa mới chết, Nan-đề vì lửa dâm dục quá mạnh liền hành dâm với thây ngựa.

Khi lửa dục lắng xuống, Nan-đề mới nghĩ lại biết mình đã làm việc xấu, liền cởi bỏ ba pháp y, đi đến Tinh xá Kỳ hoàn thưa chuyện với các Tỳ-kheo là mình đã phạm trọng tội. Các Tỳ-kheo hỏi nguyên do, Nan-đề kể rõ sự việc cho họ nghe.

Sau khi nghe xong, các vị đến bạch lên đức Phật: "Bạch đức Thế tôn, Nan-đề lâu nay tu hành thanh tịnh, tại sao lại bị nữ sắc mê hoặc?" Phật dạy: "Nan-đề không chỉ hôm nay mới bị nữ sắc mê hoặc, trong quá khứ đã từng như thế rồi. Vào thời quá khứ, ở phía Nam nước A-bàn-đề có người họ Ca-diếp theo ngoại đạo xuất gia. Ông ta rất thông minh, học thức uyên bác, thường giúp vua trị nước và chấp pháp trị những kẻ gian tặc. Ngoại đạo này thầm nghĩ: "Ta là người đã xuất gia tại sao lại cùng nhà vua tham dự việc triều chính?"

Nghĩ thế, ông ta liền đến tâu với nhà vua: "Tâu đại vương, nay tôi muốn xuất gia".

Vua hỏi: "Quốc sư lâu nay đã xuất gia, sao giờ lại nói tôi muốn xuất gia?"

Ông đáp: "Tâu đại vương, hiện giờ tôi tham dự các loại hình pháp này thì làm sao gọi là xuất gia được? Nay tôi muốn xuất gia theo đạo Tiên".

Nhà vua trả lời: "Việc ấy được thôi".

Ngoại đạo Ca-diếp liền đến ngọn núi Bích-nham, kiến tạo Tinh- xá, tu tập theo pháp Tiên, ông chứng được năm thần thông.

Một hôm, nhân lúc đi tiểu tiện, chất bất tịnh lưu xuất ra ngoài. Lúc ấy, có một con nai cái đến uống nước tiểu này. Uống xong, nai này liếm trở lại bộ phận sinh dục của mình. Vì vậy, ít lâu sau nai cái thụ thai, sanh ra một chú bé. Vị tiên nhân này nhân lúc đi ngang qua thấy nai mà sanh ra người thì lấy làm lạ. Ông ta thầm nghĩ: "Tại sao loài súc sanh lại sanh ra con người?"

Ông liền nhập định, quán sát mới biết đứa bé ấy là con của mình. Vì vậy ông ta đem về nuôi nấng. Chú bé này do nai mẹ sanh ra, trên thân có những nét vằn vện giống như nai mẹ, cho nên ông ta đặt tên nó là Lộc-ban.

Tiên nhơn suy nghĩ: "Kẻ làm băng hoại đạo đức không gì bằng nữ sắc".

Nghĩ thế, ông đem những phương pháp tu thiền định và thần thông dạy cho Lộc-ban.

Ông nói kệ:

Hết thảy loài chúng sanh

Không ai mà không chết

Tùy theo nghiệp mình tạo

Tự chuốc lấy quả báo

Người thiện sanh lên Trời

Làm ác đọa địa ngục

Hành đạo tu phạm hạnh

Hết lậu chứng Niết-bàn.

Dặn dò những lời ấy xong, ông ta liền xả bỏ báo thân. Thế là đồng tử Lộc-ban theo lời dạy, tinh tấn tu hành phạm hạnh, chứng được năm thần thông. Một hôm, Thích-đề-hoàn-nhân cưỡi Long tượng trắng đi châu du thiên hạ, xem có ai hiếu thảo với cha mẹ, cúng dường Sa-môn, Bà-la-môn, thường tu tập bố thí, trì giới phạm hạnh không? Quán sát khắp nơi, Thích-đề-hoàn-nhân trông thấy có một tiên nhân đồng tử tu tập phạm hạnh. Ông thầm nghĩ: "Nếu vị tiên nhân đồng tử này muốn cầu ngôi vị Đế thích hay Phạm-vương đều quá dễ dàng, vậy ta phải sớm phá hoại phạm hạnh của đồng tử này".

Bấy giờ, Đế-thích nghĩ cách, ông cho đánh trống pháp, tập hợp hàng trăm ngàn thiên tử đến. Ông bảo: "Trong cõi Diêm-phù-đề có một đồng tử tiên nhân tên Lộc-ban, là người có công đức lớn, nay ta muốn phá hoại đức hạnh của ông ta".

Các thiên tử nghe những lời ấy tỏ vẻ bất bình, họ thầm nghĩ: "Chúng ta phá hoại người như thế thì chúng trời sẽ bị giảm, ngược lại tăng thêm chúng A-tu-la".

Có một thiên tử hỏi: "Giờ ai sẽ đảm đương công việc ấy". Có người đáp: "Đó là việc của thiên nữ làm".

Đế-thích liền triệu các thiên nữ đến, chỉ trong phút chốc cả trăm ngàn thiên nữ đều tập trung đầy đủ. Trong đó có thiên nữ tên A-lam- phù, cô ta có đầu tóc đủ bốn màu; xanh, vàng, đỏ, trắng, cho nên gọi là Tạp sắc. Đế-thích sai thiên nữ này xuống cõi Diêm-phù-đề để phá phạm hạnh của đồng tử Lộc-ban.

Tiên nữ thưa: "Tôi xưa nay đã phá hoại rất nhiều người, khiến cho họ mất phạm hạnh, thần thông. Nay xin Ngài hãy sai thiên nữ khác, xinh đẹp hơn để làm cho người ta yêu thích".

Trong chúng trời, Đế-thích nhiều lần khuyên dụ, cuối cùng không từ chối được, vị thiên nữ này phải xuống cõi Diêm-phù-đề để phá hoại tiên nhân Đồng-tử.

Phật dạy: "Này các Tỳ-kheo, vị tiên nhân đồng tử xưa đâu phải ai khác, nay chính là Nan-đề tu tập thiền định. Thiên nữ A-lam-phù nay là vị đã đến phá hoại Nan-đề vậy".

(Trích luật Tăng Kỳ quyển một)

7. Xiển Đà Phản Chủ:

Bấy giờ, đức Phật đang cư trú ở nước Câu-xá-di, khi ấy có trưởng lão Xiển-đà tánh tình ương ngạnh, khó dạy. Các Tỳ-kheo nhiều lần khuyên can nhưng ông không chịu sửa đổi. Vì vậy, các Tỳ-kheo đem chuyện bạch Phật.

Phật dạy: "Vào thời quá khứ có một vị trưởng giả, trong nhà có nuôi một người đầy tớ tên A-ma-do. Người tớ này tánh tình hung ác, rất khó dạy dỗ.

Một hôm, trưởng giả này cùng các vị trưởng giả khác dạo chơi trong vườn hoa, họ cho những người hầu đứng đợi ngoài cổng vườn. Bấy giờ, A-ma-do đi đến, vô cớ đánh những người hầu ấy. Những người bị đánh chạy đến mách với chủ của mình. Các Bà-la-môn liền ra trách mắng A-ma-do, nhưng nó chẳng những không nghe mà còn nói: "Tôi không thèm nghe lời của các ông đâu, chỉ có chủ của tôi quở trách tôi mới nghe thôi!"

Nói rồi, hắn lại tiếp tục đánh những người hầu kia, các Bà-la-môn liền báo với chủ của nó. Chủ của A-ma-do có thiên nhãn, quan sát chỗ chúng đang đánh nhau, thấy ở dưới lòng đất có chôn cất vàng bạc, chỗ ấy không tốt, cho nên mới sanh ra chuyện đó. ông ta vội đến quở trách A-ma-do, khi ấy hắn mới chịu dừng tay.

Phật bảo: "Này các Tỳ-kheo, vị trưởng giả lúc ấy đâu phải ai xa lạ, nay chính là ta đây, còn A-ma-do ấy nay chính là Tỳ-kheo Xiển-đà".

Phật dạy: "Lại nữa, vào thời quá khứ, có vị Bà-la-môn tên Phất-lô-hê học rộng, làm quốc sư thường dạy dỗ cho các đồng tử. Trong nhà ông có nuôi một người đầy tớ tên Ca-la-ha thường để sai hầu hạ các đồng tử. Đứa tớ này căn tánh lanh lợi, nghe dạy tới đâu đều ghi nhớ đến đó. Một hôm, hắn và các đồng tử gây lộn với nhau nên tự bỏ đi nước khác.

Khi đến nước khác, hắn lại dối xưng mình là con của Bà-la-môn Phất-lô-hê, tên Da-nhã-đạt-đa. Một hôm, gặp vị Bà-la-môn làm quốc sư của nước đó, nó thưa: "Tôi là con của Bà-la-môn Phất-lô-hê, cha tôi là quốc sư nước Ba-la-nại. Từ xa tôi đến đây là muốn theo quốc sư học giáo pháp của Bà-la-môn".

Vị quốc sư ấy đáp: "Được thôi".

Đứa tớ này thông minh, vốn đã từng nghe pháp, nay được nghe lại càng nhớ rõ. Vì vậy, hắn được vị quốc sư yêu mến và sai dạy năm trăm đồng tử. Ông ta bảo: "Ngươi hãy thay ta dạy dỗ năm trăm đồng tử còn ta phải vào cung".

Nhà của quốc sư không có con trai, chỉ có một người con gái yêu quý, ông ta thầm nghĩ: "Mình nên đem con gái gả cho Da-nhã-đạt-đa và bắt nó ở rể, xem như con trong nhà".

Nghĩ vậy, ông ta bảo: "Này! Da-nhã-đạt-đa, nay ngươi không cần phải trở về quê hương, ta sẽ gả con gái cho ngươi".

Da-nhã-đạt-đa đáp: "Con xin vâng lời".

Thế là hắn cùng chung sống với cô gái, cùng sinh hoạt như con cái trong gia đình, nhà này càng ngày càng giàu có. Thế nhưng hắn có tật xấu, mỗi khi ăn uống không vừa lòng thường hay giận dỗi, người vợ hết mực hầu chồng, luôn tìm cách để biết được nguồn gốc và sở thích của hắn, tiện bề hầu hạ nhưng cũng không được.

Bấy giờ Bà-la-môn Phất-lô-hê nghe tin hắn đang ở nơi đó mới thầm nghĩ: "Tên Ca-la-ha này trốn sang nước khác, nay ta nên qua bắt nó về".

Ông ta liền lên đường đi đến nước này. Lúc ấy Da-nhã-đạt-đa đang du ngoạn với các đồng tử học trò của mình trong khu vườn. Trên đường về, hắn nhìn thấy người chủ cũ thì hoảng sợ. Hắn bảo các đồng tử: "Các con hãy về trước đi, mỗi người lo bài vở của mình nhé!"

Khi các học trò đi rồi, Ca-la-ha liền đến trước chủ cũ, cúi đầu đảnh lễ thưa: "Khi đến nước này, con nói với mọi người Ngài là cha của con. Nay con thờ Bà-la-môn quốc sư nước này làm thầy để học kinh điển, ông ta đã gả con gái cho con. Giờ đây, xin Ngài đừng nên làm lộ chân tướng của con, con sẽ làm nô tỳ hầu hạ Ngài".

Vị Bà-la-môn chủ cũ khéo tùy thuận việc đời liền bảo: "Ngươi thật sự là con ta, cớ gì phải nói là phương tiện, hãy sớm lo liệu đi".

Ca-la-ha liền đưa ông về nhà bảo với mọi người: "Cha ta đã đến".

Người vợ vô cùng vui mừng, vội làm các món ăn ngon thiết đãi.

Khi dâng thức ăn xong, nhân lúc rảnh, cô đảnh lễ cha chồng và thưa: "Con hầu hạ chồng con, nhưng mỗi khi dâng thức ăn thường không được vừa ý. Xin cha chỉ cho con biết, khi còn ở nhà anh ấy thường ăn những món gì? Con sẽ theo đó để tiện bề hầu hạ".

Bà-la-môn Phất-lô-hê nghe nói vậy, rất giận. Ông thầm nghĩ: "Con ơi là con, mày làm khổ con gái người ta rồi".

Ông lại bảo con dâu: "Khi nào cha sắp đi, cha sẽ dạy cho con một bài kệ, lúc ăn cơm con đọc bài kệ này, chồng con sẽ không còn nói gì nữa".

Đã đến ngày Phất-lô-hê trở về nước, lúc sắp đi, ông ta nói cho con dâu một bài kệ:

Một mình nơi xứ lạ

Lừa dối khắp mọi người

Xưa thường ăn món dở

Cớ gì nay lại chê?

Ông lại nói: "Giờ ta cho con bài kệ này, nếu lúc chồng con ăn món dở mà nổi giận thì hãy đến bên cạnh đọc nhỏ cho nó nghe".

Dạy cô gái xong, Bà-la-môn trở về bổn quốc. Da-nhã-đạt-đa tiễn chủ đi rồi, mỗi khi đến giờ ăn lại nổi giận. Người vợ ghé bên tai đọc thử bài kệ ấy. Chồng nghe xong, tỏ vẻ không vui, thầm nghĩ: "Chà! Cái ông già quái quỉ này đã nói việc xấu của ta".

Từ đó về sau, hắn thường nói lời hòa nhã, vì sợ vợ đem nói chuyện mình cho người khác biết.

Phật dạy: "Này các Tỳ-kheo, vị Bà-la-môn Phất-lô-hê trong thành Ba-la-nại bấy giờ nay chính là ta, người đầy tớ Ca-la-ha nay là Tỳ-kheo Xiển-đà. Lúc ấy ông ta đã từng cậy thế lực ta để lấn lướt người khác, tật xấu ấy ngày nay cũng không chịu chừa bỏ".

(Trích luật Tăng Kỳ quyển tám)