SỐ 2121 — KINH LUẬT DỊ TƯỚNG

11. Một Số Vị A-la-hán Vẫn Còn Tập Khí

Có người tuy đã đoạn trừ tất cả phiền não, nhưng trong thân và miệng cũng còn hiện tướng phiền não, khiến kẻ phàm tục nhìn thấy họ, hay nghe họ nói liền khởi tâm không thanh tịnh.

Như A-la-hán Mật-Bà-hòa-trá năm trăm đời làm khỉ, đời này tuy đắc đạo nhưng vẫn leo trèo cây cối, khiến kẻ ngu trông thấy sanh tâm khinh thường.

Lại như A-la-hán Tất-lăng-già-bà-ta năm trăm đời sanh vào nhà Bà-la-môn quen tánh khinh miệt, đời nay tuy đắc đạo, nhưng vẫn nói với thần sông Hằng:

- Tiểu tỳ! Đừng chảy nữa!

Thần sông Hằng tức giận, đến phân trần với Phật. Đức Phật bảo Tôn giả sám hối, nhưng Tôn giả vẫn cứ gọi thần sông Hằng là "Tiểu tỳ".

Đức Phật không có những việc như vầy: Chẳng hạn, có một Bà-la-môn ác khẩu. Một hôm, ông ta đem năm trăm việc xấu mắng chửi Phật. Đức Phật không hề oán giận khiến Bà-la-môn sanh lòng hoan hỷ. Lại có lần, Bà-la-môn ấy đem năm trăm việc tốt tán thán Phật. Đức Phật cũng không lộ vẻ vui thích. Nên biết, đối với Đức Phật, tập khí phiền não đã dứt sạch, nên Ngài xem tốt xấu như nhau.

(Trích luận Đại Trí Độ, quyển 84)

12. Anh Em Tranh Của, Thỉnh Phật Giải Quyết, Liền Đắc Tứ Quả

Thuở Đức Phật ở trong vườn Trúc, thành La-duyệt-kỳ, có bốn anh em con nhà Bà-la-môn, cha mẹ mất sớm, cùng nhau tranh tài sản. Gặp Tôn giả Xá-lợi-phất, họ vui mừng thưa:

- Xin Tôn giả nói giúp việc này để chúng con không còn tranh giành nữa.

Ngài Xá-lợi-phất bảo:

- Hay lắm! Ta có Đức Phật Đại Sư là bậc tối tôn trong ba cõi. Các ngươi hãy teo ta đến chỗ Phật, ắt sẽ được hòa giải.

Họ theo Tôn giả trở về. Trông thấy bốn người từ xa, Đức Phật mỉm cười, phóng ra ánh sáng năm sắc. Họ đảnh lễ, bạch Phật:

- Chúng con ngu si, xin Phật giải thích để chúng con không còn tranh chấp.

Đức Phật kể chuyện:

Xưa có vị quốc vương hiệu là Duy-lâu, thân thể mắc bệnh, rước thầy đến xem, cho thuốc, biết rằng thuốc này phải pha với sữa sư tử. Nhà vua tập hợp mọi người, bảo:

- Nếu ai lấy được sữa sư tử, trẫm sẽ cắt đất phong tước và gả con gái út làm vợ.

Khi ấy, một người nghèo tâu vua là có thể làm được. Nhà vua liền ưng thuận. Người kia khéo suy tính, trước tiên tìm đến chỗ sư tử, ông dắt dê và mang theo mấy hộc rượu bồ-đào đến ngọn núi ấy, rình sư tử đi ra, liền dắt dê và đem rượu bồ-đào để vào hang. Sư tử thấy rượu thịt liền ăn uống say túy lúy, nằm mê man. Ông ta đến vắt lấy sữa, vui mừng trở về. Chưa về tới nước mình, đêm đến ông ta nghỉ lại trong thôn xóm. Có một vị A-la-hán cũng nghỉ lại nơi đây. Do đuổi theo sư tử, trải qua nhiều con đường nguy hiểm, thân thể quá mệt mỏi, nên ông ta ngủ say như chết.

Vị Đạo nhân thấy sáu thức trong cơ thể ông ấy tranh công với nhau.

Thần chân bảo:

- Nhờ ta đi đến đấy mới được sữa đem về. Thần tay lại nói:

- Nhờ tay ta vắt lấy sữa. Thần mắt bảo:

- Nhờ ta trông thấy. Thần tai nói:

- Nhờ ta nghe vua cần sữa, mới bảo chúng bay lấy mang về.

Thần lưỡi liền nói:

- Chúng mày khỏi phải tranh nhau, công này là của ta. Nay sự sống sót là do ta quyết định.

Ông ta mang sữa đến chỗ vua, tâu rằng:

- Nay đã lấy được sữa sư tử, đang còn để bên ngoài. Vua phán:

- Phải hay không phải, cứ đem vào đây. Nhà vua vừa thấy sữa, lưỡi liền nói:

- Đây không phải sữa sư tử mà là sữa lừa. Nghe lưỡi nói thế, vua nổi giận, quát:

- Ta bảo ngươi lấy sữa sư tử, sao lại lấy sữa lừa?

Nhà vua định giết chết ông ta. Ngay khi ấy, vị Đạo nhân ngủ chung hôm nọ liền dùng thần túc bay ngay đến chỗ vua, tâu:

- Đây đúng là sữa sư tử. Lúc tôi ngủ chung với ông ấy trong xóm, thấy sáu thức trong cơ thể ông ấy tranh công với nhau. Lưỡi nói: Ta sẽ phản chúng mày. Nay sự việc quả là như vậy. Nhà vua cứ lấy sữa này hòa với thuốc, uống vào, sẽ lành bệnh.

Tin theo lời của vị A-la-hán, nhà vua hòa sữa với thuốc, uống vào, khỏi bệnh. Sau đó, nhà vua gả con gái cho ông ta, lại phong tước như đã giao ước trước đây.

Vị Đạo nhân tâu vua:

- Ngay các thức trong thân một người còn phản nhau dữ dội đến thế, huống chi đối với người khác ư?

Bấy giờ, người lấy sữa nhờ ơn Đạo nhân, xin làm Sa-môn, ngộ đạo, đắc quả A-la-hán. Nhà vua cũng vui mừng, thọ trì năm giới, đắc quả Tu-đà-hoàn.

Nghe tin ấy, cả bốn anh em đều tỉnh ngộ, xin Phật được làm Tỳ-kheo. Đức Phật im lặng, đưa tay xoa đầu bốn người, tóc liền rụng, cà-sa đắp trên thân, kiết sử dứt sạch, trần cấu đoạn trừ.

Ngài A-nan hỏi Phật:

- Bạch Đức Thế Tôn! Bốn người này vốn có công đức gì mà nay nghe kinh liền tỏ ngộ, sớm đắc quả A-la-hán?

Đức Phật bảo:

- Xưa kia, thời Đức Phật Ma phụ, Xá-lợi-phất là Tỳ-kheo thì bốn người này là khách buôn. Họ cùng đem một chiếc y dâng lên Xá-lợi- phất. Xá-lợi-phất chú nguyện: Mong cho các ông đời sau sớm được độ thoát. Thế nên đời này, họ gặp Xá-lợi-phất và được giải thoát.

( Trích kinh Duy-lâu Vương Sư Tử Nhũ Thí Dụ)

13. Thường Cung Cấp Ẩm Thực, Y Phục Cho Chúng Tăng Mà Đắc Đạo

Có một nam tử xuất gia trong chánh pháp thường làm cấp sự. Các Tỳ-kheo đi đến chùa vị này, bảo ông ta làm cấp sự cho mình. Một thời gian sau, quá mệt mỏi, ông suy nghĩ: Ai có thể thuyết pháp giáo hóa mình?

Bấy giờ, nghe nói có Ngài Ưu-ba-cấp-đa ở nước Ma-du-la được Đức Phật thọ ký, có thể là người bậc nhất trong hàng đệ tử sau này, nên ông đến chắp tay đảnh lễ thưa:

- Bạch Đại đức! Xin Ngài làm Phật sự lớn là thuyết pháp cho con.

Ưu-ba-cấp-đa nói:

- Nếu ngươi vâng lời ta dạy thì ta mới thuyết pháp cho nghe. Thưa:

- Con xin vâng lời ạ! Hỏi:

- Chùa Na-đa-Bà-đa có bao nhiêu tăng chúng? Thưa:

- A-la-hán có một tám ngàn vị, bậc hữu học đông gấp bội, hàng phàm phu tinh tấn thì vô số.

Bảo:

- Ngươi phải làm cấp sự cho bấy nhiêu vị.

Khi đó, vị Tỳ-kheo kia làm cấp sự cho tất cả chúng Tăng khiến hết thảy đều chuyên tu đạo nghiệp. Tỳ-kheo cấp sự dậy sớm, đắp y, mang bát vào nước Ma-du-la. Có một trưởng giả sáng sớm cũng đi ra. Hai người gặp nhau, trưởng giả suy nghĩ: Chưa bao giờ ta được nhìn thấy một vị như vầy. Thế rồi, trưởng giả cúi đầu, đảnh lễ dưới chân vị Tỳ-kheo, hỏi;

- Bạch Đại đức! Tôn giả từ đâu lại? Và đến đây có việc gì? Đáp:

- Tôi đến từ phía Đông nước này. Hôm trước, vì muốn nghe pháp, tôi đến chỗ Ngài Ưu-ba-cấp-đa, nhưng Ngài bảo tôi phải làm cấp sự cho chúng Tăng. Nay tôi không biết người nước Ma-du-la, ai tinh tấn, ai không tinh tấn để làm cấp sự cho chư tăng?

Trưởng giả nói:

- Ngài đừng lo nghĩ về việc đó. Tôi sẽ thay Ngài cấp sự cho chúng Tăng. Mọi thứ ẩm thực, y phục, thuốc thang, tôi đều cung cấp cho Tỳ-kheo.

Tỳ-kheo lại nói:

- Tôi với trưởng giả cùng lấy thức ăn v.v... cúng dường chúng Tăng.

Trong ba tháng an cư, nhờ sự cúng dường này, vị Tỳ-kheo chứng đắc đạo quả.

14. Sau Khi Gặp La-sát, Cậu Bé Xuất Gia, Đắc Đạo

Tại nước Ma-du-la, có một nam tử thưa với cha mẹ chí nguyện xuất gia của mình. Sau khi được cha mẹ chấp thuận, cậu đi đến chỗ Ngài Ưu- ba-cấp-đa, cung kính đảnh lễ thưa:

- Bạch Đại đức, con có được làm Tỳ-kheo không?

Ngài Ưu-ba-cấp-đa thấy cậu ta còn bị ái dục trói buộc nơi thân, nên bảo:

- Tốt lắm! Ta sẽ cho ngươi xuất gia.

Cậu bé vui mừng, cúi đầu đảnh lễ chân Ngài và xin được tạm thời trở về nhà. Giữa đường, cậu suy nghĩ: Nếu ta về đến nhà, có lẽ bị giữ chân lại. Tối đến, đang ở giữa đường, cậu nghỉ nhờ nơi miếu thờ thần ( Luận Đại Trí ghi là: nhà trống). Ngài Ưu-ba-cấp-đa hóa làm hai con quỉ la-sát, một con vác thây chết, một con đi tay không, đều vào trong miếu, bảo nhau: Chúng ta được tử thi, tranh cãi mãi mà chưa dứt khoát, nay hỏi cậu bé này, xem ai là người vác tử thi đến.

Cậu bé suy nghĩ:

- Ta không được vọng ngữ, phải nói đúng như thật.

Con quỉ đi tay không liền kéo cánh tay cậu bé đưa vào mệnh định ăn, con quỉ mang tử thi can ngăn, nhờ vậy cậu bé thoát chết. Sự việc kéo dài rất lâu, đến khi mặt trời mọc mới xong.

Hai ngày sau trở về, cậu bé đến chỗ Ngài Ưu-ba-cấp-đa, xuất gia làm Sa-môn, tinh tấn tu học, chứng quả A-la-hán.

(Trích kinh A Dục Vương quyển 9, lại trích luận Đại Trí Độ quyển 12)

15. Người Thoát Nạn Gặp Phật Xuất Gia, Đắc Đạo

Xưa có nhiều người ở bên bờ sông bị nước lớn cuốn trôi, người dân không thể cứu được, trong vạn người chỉ cứu sống được một người. Người được cứu sống ở giữa biển nước mênh mông này đi đến chỗ Phật, xin làm Sa-môn. Đức Phật chấp thuận. Đối với đạo, trong thâm tâm vị này không nghĩ rằng mình đã thoát khỏi khổ ách, nên Đức Phật thuyết pháp cho ông ta nghe, khuyên gắng tu hành.

Lúc ấy, vị Tỳ-kheo kia sanh lòng hổ thẹn, rõ biết tất cả vạn vật đều vô thường, tâm ý khai ngộ, vắng lặng không tịch, liền ở trước Phật thành A-la-hán.

(Trích kinh Thuyết Pháp Vị Sa-môn)

16. Hai Anh Em Tu Thiện Không Giống Nhau

Vào thời Đức Phật Ca-diếp, có hai anh em đều làm Sa-môn. Người anh giữ giới tọa thiền, một lòng tu huệ, nhưng không bố thí. Người em bố thí tu phước, nhưng thích phá giới.

Đến thời Đức Phật Thích Ca, người anh xuất gia làm Sa-môn, đắc quả A-la-hán, áo thường không đủ ấm, cơm thường không đủ no. Người em sinh vào loài voi, làm con voi có sức mạnh phi thường, có thể đánh lùi oán địch. Nhà vua thương yêu voi, trang sức trên thân nó các thứ vàng bạc, châu báu, an lạc và phong cho ấp mấy trăm hộ và cung cấp những thứ cần dùng.

Bấy giờ, Tỳ-kheo anh gặp thời đói khổ, đi khất thực bảy ngày không được, cuối cùng được một ít thức ăn thô để sống qua ngày. Tỳ-kheo biết con voi này là em mình đời trước, nên đi đến chỗ voi, lấy tay nắm tai voi rồi nói:

- Xưa kia, ta và ngươi đều có tội.

Voi suy nghĩ lời Tỳ-kheo nói, liền nhớ túc mạng, thấy được nhân duyên đời trước nên buồn bã bỏ ăn. Người giữ voi sợ hãi, đến tâu vua là voi không ăn uống gì cả, chẳng hiểu vì sao.

Nhà vua hỏi người giữ voi:

- Hổm rày, có ai đụng đến voi không? Người giữ voi thưa:

- Không có ai khác, chỉ có một Sa-môn đi đến bên voi, giây lát rồi bỏ đi.

Nhà vua sai người tìm được vị Sa-môn. Vua hỏi:

- Sa-môn đến bên voi quí của trẫm nói gì vậy? Sa-môn đáp:

- Thần nói với voi: Ta và ngươi đều có tội.

Sau khi Sa-môn kể lại sự việc trước đây, nhà vua hiểu ra vấn đề, cho thả ngay Sa-môn trở về chỗ cũ.

( Trích kinh Tạp Thí Dụ quyển 4)

17. Năm Trăm Người Mù Gặp Phật Được Sáng Mắt Và Ngộ Đạo

Tại nước Tỳ-xá-ly có năm trăm người mù xin ăn để sống qua ngày. Bấy giờ, Đức Phật ra đời, người nào gặp được dù già yếu, tàn tật, trăm bệnh đều được chữa lành. Nghèo thì được cơm áo; sầu não, khổ ách đều được giải khỏi. Những người mù cùng bàn với nhau:

- Chúng ta chất chứa tội lỗi, chịu nhiều khổ sở, tai hại, nếu gặp Phật nhất định được cứu giúp. Chúng ta mỗi người cố xin cho được một thỏi tiền vàng mới đủ để thuê người dẫn đến chỗ Phật.

Trải qua một thời gian, mỗi người xin được một thỏi tiền. Họ nói với những người xung quanh:

- Ai dẫn chúng tôi đến Xá-vệ sẽ được trả công là năm trăm tiền vàng.

Lúc ấy, có một người đi đến. Họ góp tiền đưa cho người này.

Người này bảo những người mù:

- Các ông lần lượt dắt nhau, tôi đi trước dẫn đường.

Gần đến nước Ma-kiệt, người này bỏ các người mù ở giữa đầm trống. Những người mù không biết là mình đang ở nước nào, nắm tay nhau đi, giẫm đạp làm hư hại lúa mạ nơi ruộng ấy. Chủ ruộng thấy thế, nổi cơn thịnh nộ, la hét, đánh đập. Họ van xin, nói hết sự thật, trưởng giả động lòng, sai một người nô bộc dẫn họ đến Xá-vệ.

Vừa đến nước đó, lại nghe Đức Thế Tôn đi đến nước Ma-kiệt-đề, người nô bộc dẫn họ đến nước Ma-kiệt. Vì kính ngưỡng Đức Phật, họ tha thiết muốn được gặp. Cho nên, tuy mắt họ mù nhưng tâm đã thấy, họ hoan hỷ phát tâm tìm gặp Phật quên cả mệt mỏi.

Vừa đến nước Ma-kiệt, họ lại nghe Đức Thế Tôn trở lại Xá-vệ.

Cứ như vậy, họ đã đuổi tìm Thế Tôn cả thảy bảy lần.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn quan sát thấy những người mù này thiện căn đã thuần thục, liền dừng lại để đợi họ đến. Hào quang của Phật vừa chiếu vào thân họ, ngay lúc đó, hai mắt họ liền được sáng tỏ, thấy bốn chúng vây quanh Đức Phật, thân Ngài rực rỡ như núi vàng tía. Họ đến trước Phật, năm vóc sát đất làm lễ, cùng bạch Phật:

- Cúi xin Đức Thế Tôn rủ lòng thương xót, cho chúng con được tu đạo.

Đức Phật bảo:

- Thiện lai Tỳ-kheo.

Râu tóc họ tự rụng, pháp y đắp trên thân. Đức Phật lại thuyết pháp, họ đắc quả A-la-hán.

(Trích kinh Hiền Ngu quyển 6)

18. Đức Phật Hóa Độ Đứa Bé Chiên-đà-la

Tại thành Xá-vệ, có một đứa bé Chiên-đà-la (kinh Hiền Ngu gọi là Chiên-đề) làm nghề hốt phân. Bấy giờ, Đức Thế Tôn vào thành khất thực, theo thứ tự đến nhà kia. Đứa bé hốt phân liền tránh sang hẻm khác. Đức Như Lai đi về phía đứa bé. Đứa bé tự nghĩ: Ta gánh phân dơ, hôm nay không biết tại sao lại được gặp Đức Thế Tôn.

Nghĩ vậy, đứa bé đi đến một cái đầm. Từ xa, Đức Phật gọi tới:

- Ta vì con mà đến đây. Đứa bé thưa:

- Con không dám đến gần Đức Thế Tôn. Không biết Ngài có điều gì dạy bảo, thương xót kẻ có tội này?

Đức Thế Tôn bảo:

- Ta muốn độ con làm Sa-môn. Đứa bé hỏi:

- Địa ngục, súc sanh cũng được tu đạo sao? Đức Phật bảo:

- Ta nay ra đời chính vì cái khổ của người có tội.

Nói xong, Ngài nắm tay đứa bé bay lên hư không, đến bên sông Hằng, tắm gội cho nó, rồi trở về Kỳ-hoàn, bảo các Tỳ-kheo độ làm Sa-môn. Đứa bé siêng năng tinh tấn ngày càng tiến bộ, chưa đầy mười ngày đã đắc Tứ quả từ Tu-đà-hoàn đến A-la-hán, thấu suốt lục thông, ẩn hiện tự tại. Vị này đến ngồi giữa tảng đá vuông lớn vá chiếc nạp y cũ.

Nhà vua nghe Phật độ đứa bé Chiên-đà-la, nghĩ rằng: Đức Phật xuất thân từ dòng họ Thích cao quý. Đệ tử của Ngài đều thuộc dòng dõi Bà-la-môn. Khi những vị này vào cung thất thọ nhận sự cúng dường của tín thí, mọi người năm vóc sát đất, đảnh lễ dưới chân. Nay nghe Như Lai độ kẻ Chiên-đà-la, làm sao lễ kính chúng Tăng? Ta phải đến trách cứ Như Lai.

Đi chưa được bao lâu, nhà vua thấy vị Tỳ-kheo ngồi bên tảng đá vuông lớn, có năm trăm vị Trời cõi Tịnh cư đang nhiễu quanh lễ bái, nhà vua đến thưa:

- Xin phiền Tôn giả vào thưa: có vua Ba-tư-nặc muốn gặp Thế Tôn.

Nghe xong, vị Tỳ-kheo liền ẩn vào đá, từ Tinh xá đi ra, thưa với Phật, Đức Phật bảo:

- Ta biết rồi.

Vị Tỳ-kheo lại từ trong tảng đá hiện ra, nói với nhà vua:

- Đức Như Lai có dạy: Trước hết hỏi vị Tỳ-kheo vì sao vào được tảng đá cứng này, ẩn hiện tự do.

Nhà vua đi đến chỗ Phật, đầu mặt lễ chân Ngài, rồi ngồi qua một bên, hỏi:

- Tỳ-kheo hồi nãy tên gì mà có thần lực như thế? Đức Phật bảo:

- Đó là người hốt phân.

Lúc ấy, Đức Thế Tôn do nhân duyên này liền nói hai câu kệ:

Như ruộng đất, hố sâu ô uế

Vẫn nở sen tỏa ngát hương thơm.

Đức Phật lại hỏi:

- Thế nào, này Đại vương, những người có mắt muốn hái lấy hoa này không?

Nhà vua bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, hoa ấy rất thơm sạch nên lấy để trang sức thân ô uế.

Xét thấy từ trong thai mẹ sanh hoa công đức. Nhà vua bạch Phật:

- Người ấy sớm được lợi lành, không thể nghĩ bàn. Bắt đầu từ nay, con xin thỉnh vị Tỳ-kheo này cúng dường tứ sự.

(Trích kinh Chiên-đà-la Nhi)

19. Thợ Săn Bỏ Nhà Học Đạo

Xưa, Đức Phật ở trong hang đá ở phía Bắc thành, nơi vườn Cam-lê nước Ma-kiệt. Có rất nhiều thợ săn vào núi săn bắn, giăng lưới cùng khắp, giết vô số nai. Lần sau trở lại núi, bấy giờ có một con nai mắc bẫy kêu gào lớn tiếng.

Nghe tiếng nai kêu, các thợ săn đều chạy đến, tự lọt vào bẫy của mình, thật đáng thương xót. Tuy họ chưa chết ngay nhưng bị thương rất nặng, đau đớn khôn xiết. Họ dìu nhau gắng gượng về nhà để tìm thuốc cao đắp vết thương, nhưng chẳng may một số đã chết dọc đường, nên người nhà chỉ rước tử thi đem chôn cất, rồi trở về Da-tuần-chi.

Đối với những người còn sống sót, khi vết thương đã được chữa khỏi, họ chán ghét nghề săn bắn. Nhờ đời trước gieo trồng căn lành, nay cơ duyên đã đến, họ liền bỏ nhà, xuất gia học đạo, làm Sa-môn. Lúc ấy, họ cùng với vô số trăm ngàn chúng sanh nhiễu quanh Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn thuyết pháp cho họ nghe. Bấy giờ, vì muốn những người kia diệt hết ác nghiệp, tu đạo công đức, Đức Thế Tôn dạy bảo khiến họ xa lìa sanh tử, thường tu thiện nghiệp. Ở giữa đại chúng, Đức Phật nói kệ:

Như người làm tên bắn

Trở lại hại thân mình

Mũi tên ái cũng thế

Làm thương tổn chúng sanh.

Khi đó, những thợ săn kia tuy làm Sa-môn mà vẫn chưa thông hiểu bài kệ, nên thưa với Phật:

- Ngày nay, Đức Như Lai đã chứng minh cho chúng con đã từng làm thợ săn, lòng tự hổ thẹn, biết được lỗi xưa. Chúng con xin ở nơi vắng vẻ, tu tập chỉ quán, nhất tâm bất loạn.

Thế rồi, những vị này cạo bỏ râu tóc, mặc ba pháp y, xuất gia học đạo, tu phạm hạnh vô thượng, tự thân chứng đắc và được an vui. Họ như thật tự biết: Sanh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, không còn thọ thân sau. Bấy giờ, các vị Tỳ-kheo này đều đắc quả A-la-hán, lục thông đầy đủ, không còn chướng ngại. Vì vậy, họ nói kệ rằng:

Người có trí hiểu biết. Hễ ái ắt có khổ

Không dục cũng không tưởng Tỳ-kheo nên ghi nhớ.

(Trích kinh Lạp Sư Xả Gia Học Đạo)

KINH LUẬT DỊ TƯỚNG

QUYỂN 18

1. Trùng tánh gặp nạn xuất gia đắc đạo.

2. Thập nhị nhĩ ức tinh tấn quá mức.

3. Lại-tra bị cha bắt hoàn tục.

4. Tiền sẵn trong tay.

5. Công đức hái hoa cúng dường.

6. Phước báu cúng dường tăng.

7. Tỳ-kheo thiểu dục tri túc, nghe pháp đắc đạo.

8. Tỳ-kheo khéo xây dựng do thiền định đắc đạo.

9. Giặc cướp làm Tỳ-kheo gặp Phật ngộ đạo.

10. Tỳ-kheo tham ăn quán sát đắc đạo.

11. Tỳ-kheo xin ăn hiện thần lực vào cung kỳ-đà.

12. Bốn Tỳ-kheo bàn về khổ đế gặp Phật đắc đạo.

13. Bốn Tỳ-kheo bàn về niềm vui, Phật cho là khổ, tâm ngộ đắc đạo.

14. Tỳ-kheo cứu mẫu thân thoát khỏi địa ngục.

15. Tỳ-kheo vâng lời thầy đắc đạo.

16. Tỳ-kheo quán xương trắng đắc đạo.

17. Tỳ-kheo tự tứ thọ lạp đắc đạo.

18. Phật độ Tỳ-kheo ham ngủ chứng đạo.

19. Tỳ-kheo ham ngủ thấy hiện hầm sâu, lo sợ mà đắc đạo.

20. Tỳ-kheo ăn nhiều đắc quả A-la-hán.

21. Tỳ-kheo bệnh lâu ngày được Phật chăm sóc.

22. Nhờ sợ nên đắc đạo.

23. Tỳ-kheo gây tiếng xấu muốn tự sát được thiên thần giúp, tinh tấn đắc đạo.

24. Tỳ-kheo giết mẹ, được bồ-tát hóa độ, xuất gia đắc đạo.

25. Tỳ-kheo già sắp tự vẫn được Phật kể hạnh xưa và cho xuất gia.

26. Thấy chuyện nhân quả, sợ mà đắc đạo.

27. Hạnh nào quả nấy.

28. Sa-môn không dứt trừ tham tưởng, nhờ đức Phật hóa độ, đắc quả A-la-hán.

29. Sa-môn bôi tay bẩn vào cột, làm vỡ trụ.

30. Sa-môn đi tiểu không khảy móng tay, nước tiểu bắn vào mặt quỉ.

31. Sa-môn mở cửa, năm ngón tay phát ra lửa.

1. Trùng Tánh Gặp Nạn Xuất Gia Đắc Đạo

Xưa ở nước Xá-vệ có vị trưởng giả giàu sang, của tiền vô số nhưng không có con nối dõi, lòng thường lo lắng cúng tế cầu tự, hết sức thành tâm. Thế rồi vợ ông sanh được một bé trai khôi ngô hiếm thấy-cha mẹ đều yêu quý. Một hôm, gặp hội yến, mọi người đều tụ tập đến bên dòng sông lớn ăn uống vui chơi. Cha mẹ dẫn đứa bé đến hội yến, vì thương con nên người cha bế đứa con nhảy múa. Người cha nhảy múa xong thì người mẹ lại vác đứa con đùa giỡn vui vẻ. Khi đến bờ sông thì đầu óc họ bị xây xẩm, giữ con không chặt, xảy tay nên đứa nhỏ rơi xuống nước, quơ tìm mãi mà không được. Cha mẹ thương con buồn bã khôn nguôi. Song đứa bé có phước đức nên không chết, nó trôi theo dòng nước và bị một con cá lớn nuốt vào bụng. Tuy ở trong bụng cá nhưng đứa trẻ vẫn còn sống. Bấy giờ, trong thôn cuối nguồn có một nhà giàu cũng không có con trai, họ tìm đủ cách khẩn cầu con nhưng không được. Nhà giàu này thường sai một đứa tớ bắt cá ăn. Hôm ấy nó bắt được con cá này, lúc mổ bụng ra gặp đứa bé, nó vội đem dâng cho chủ nhà. Ông ta xem qua, lòng hoan hỷ, nói:

- Nhà ta trước nay tế thần cầu tự, do lòng chân thành mong mỏi nên được trời báo ứng ban cho đứa con.

Ông liền bế đứa trẻ về nuôi dưỡng, khuấy sữa cho nó uống. Cha mẹ ở xóm trên đầu nguồn nghe tin trưởng giả ở xóm dưới mổ bụng cá được đứa bé, họ vội đến nơi nằng nặc đòi lại đứa con:

- Đây là con tôi. Tôi bị mất nó ở trong dòng sông này, nay ông cứu được xin hãy trả lại cho tôi.

Trưởng giả này đáp:

- Trước đây nhà tôi tế tự cầu con nên được thần báo ứng ban cho một đứa con. Đứa con ông mất rốt cuộc ở đâu. Hai bên cứ tranh nhau không kết thúc bèn kéo nhau đến nhờ vua phân xử.

Bấy giờ hai nhà bên nào cũng viện lý lẽ biện hộ. Cha mẹ đứa bé nhất quyết nói đây là đứa con mình, vào thời gian đó đã lở xảy tay, làm rơi mất đứa con mình trong dòng sông này. Còn trưởng giả nghèo khó nọ cũng khăng khăng:

Tôi ở tại dòng sông này được đứa con từ trong bụng cá. Đây là con tôi, chẳng phải là con của ông sanh ra.

Nghe họ tranh cãi, vua chẳng biết đầu đuôi ra sao, liền bảo hai nhà tường trình rõ sự việc, rồi bảo:

- Hai khanh đều nói đứa bé là con mình. Nếu bây giờ xử cho một bên được con thì không hợp lý. Thôi hai khanh hãy cùng nuôi dưỡng, đến khi nó trưởng thành, mỗi bên đều cưới vợ cho nó, gầy dựng gia nghiệp, ở hai chỗ khác nhau. Nếu người vợ bên nào sanh con thì đứa con đó sẽ thuộc về nhà ấy.

Bấy giờ, hai trưởng giả vâng lời dạy của vua. Đến khi đứa bé trưởng thành, hai nhà đều cưới vợ cho nó, mọi thứ cần dùng đều cung cấp đầy đủ. Một hôm, đứa trẻ thưa với cha mẹ hai bên:

- Từ khi con sinh ra đến giờ gặp biết bao gian khổ, trôi theo dòng nước bị cá nuốt suýt chết lại được cứu thoát, nay chí con muốn xuất gia. Xin cha mẹ hãy cho con được toại nguyện.

Lúc đó cha mẹ hai bên đều thương con, không nỡ chối từ nên họ đều đồng ý.

Người này đến chỗ Phật cầu xin được vào đạo. Đức Phật bảo:

- Thiện lai Tỳ-kheo!

Thế là tóc ông tự rụng và trở thành Sa-môn, pháp tự là Trùng Tánh.

Đức Phật thuyết pháp cho ông nghe, ông dứt sạch các khổ và chứng quả A-la-hán.

Đức Phật kể:

Thời quá khứ xa xôi có đức Phật, hiệu Tỳ-Bà-thi. Một hôm đại chúng đang vân tập nghe Ngài thuyết pháp. Trong hội chúng có vị trưởng giả, đến lắng nghe Phật giảng rộng về phước đức của trì giới, bố thí pháp, ông ta sanh lòng kính tin, quy y Tam bảo thọ giới không sát sanh lại đem một đồng tiền cúng dường Đức Phật. Do điều đó nên đời đời ông ta được phước đức và châu báu đầy đủ. Vị trưởng giả ấy, nay chính là Tỳ-kheo Trùng Tánh. Vì ông ta cúng dường một đồng tiền nên chín mươi mốt kiếp thường giàu có, đến nay được cha mẹ hai nhà cung cấp mọi thứ cần dùng. Nhờ giữ giới không sát sanh nên rơi xuống nước bị cá nuốt mà không chết; nhờ quy y Tam bảo nên được chứng quả A-la-hán.

(Trích kinh Hiền Ngu quyển 9)

2. Thập Nhị Nhĩ Ức Tinh Tấn Quá Mức

Phật ngự ở nước Chiêm Bà bên cạnh ao Lôi Thinh, bấy giờ tôn giả Thập Nhị Nhĩ Ức ở chỗ vắng vẻ, tự tu theo chánh pháp không bỏ hạnh đầu đà, kinh hành suốt ngày đêm, đến nỗi bàn chân rướm máu. Tuy thường tự khích lệ mình nhưng vẫn không đoạn tận được dục tâm. Vì vậy, ông suy nghĩ: Về tinh tấn khổ hạnh, ta đứng đầu nhưng hiện giờ dục tâm vẫn chưa đoạn tận. Hơn nữa, gia nghiệp của ta có nhiều của báu, chi bằng ta xả pháp phục trở về nhà làm cư sĩ đem tiền của bố thí khắp nơi, có lẽ hay hơn.

Biết được tâm của ông, Đức Phật liền đến nơi đó và hỏi:

- Nghe nói, ông ở nhà rất giỏi về đánh đàn. Nếu dây đàn quá căng, âm thanh không đều thì có nghe được không?

- Thưa không, bạch Thế-tôn.

- Nếu dây đàn quá chùng thì âm thanh phát ra có nghe được không?

- Thưa không, bạch Thế-tôn!

- Nếu dây đàn không căng cũng không chùng thì âm thanh có nghe được không?

- Thưa được, Thế-tôn. Phật bảo:

- Người tinh tấn quá giống như lên dây đàn, còn biếng nhác thì sẽ rơi vào tà kiến. Nếu khéo giữ mức trung bình, tức là thượng hạnh. Như thế không bao lâu sẽ thành tựu vô lậu.

Nghe xong, Nhĩ Ức Hai Mươi trở về bên cạnh ao Lôi Thinh tư duy lời Phật dạy, ông chứng được quả A-la-hán.

(Trích kinh Tăng Nhất A-hàm quyển 8)

3. Lại-tra Bị Cha Bắt Buộc Hoàn Tục

Bà-la-môn Lại-tra đến xin Phật xuất gia. Phật bảo: Trước hết ông nên từ giã cha mẹ.

Lại-tra về nhà xin, nhưng cha mẹ không đồng ý. Ông liền nằm lăn dưới đất nhiều ngày không ăn cơm. Cha mẹ khuyên lơn cách nào ông cũng im lặng. Cuối cùng cha mẹ thương con nên đồng ý. Lại-tra xuất gia thọ giới cụ túc và chứng quả A-la-hán.

Mười năm sau, tôn giả trở lại quê nhà, tuần tự đi khất thực. Người cha không biết Ngài là con nên mắng nhiếc không cho. Đứa tớ lấy một bát đầy thức ăn thiu đem cho Ngài. Xong nó vội trở vào báo cho chủ hay: thiếu gia đã về. Người cha vội vã chạy ra xem và hỏi:

- Con đã về sao không đến nhà mình? Tôn giả đáp:

- Con đã đến rồi nhưng lại bị cha mắng.

Người cha kéo Ngài vào nhà, dọn các món ăn hảo hạng và bảo:

- Nhà ta có voi chở đầy vàng bạc chất ở trong nhà, tài sản vô số hơn hẳn mọi người, con hãy nên hoàn tục đi.

Lúc đó, người mẹ lại cho cô vợ mới trang điểm lộng lẫy đến chỗ tôn giả. Quyến thuộc cùng họp lại khuyên dỗ nhưng tôn giả thưa:

- Con chỉ muốn xin thức ăn, cớ gì bị quấy nhiễu như thế?

(Trích kinh Trung A-hàm quyển 28)

4. Tiền Sẵn Trong Tay

Bấy giờ trong thành Xá-vệ có vị đại trưởng giả, vợ ông sanh một đứa con trai tên Kim Tài thật khôi ngô tuấn tú, nhưng bàn tay nó luôn nắm lại. Cha mẹ lo sợ liền mở tay nó ra thì thấy trong đó có hai đồng tiền vàng. Họ vui mừng lấy hai đồng tiền ấy, thì những đồng tiền khác tiếp tục xuất hiện. Cứ như thế lấy đầy cả kho mà tiền vẫn còn. Khi trưởng thành, Kim Tài xin cha mẹ đi xuất gia, họ liền chấp nhận.

Kim Tài đến chỗ Phật, Phật cho ông cạo tóc xuất gia, đắp y ca-sa. Năm đủ tuổi thọ giới, Kim Tài đến trước đàn chúng Tăng theo thứ tự làm lễ. Mỗi khi hai bàn tay ông đặt xuống đất đều có hai đồng tiền vàng. Thọ giới xong, Kim Tài tinh tấn tu tập, chứng được quả A-la-hán.

Tôn giả A-nan bạch Phật:

- Bạch Thế-tôn, Tỳ-kheo Kim Tài này đời trước tạo phước gì mà đời nay trong tay luôn nắm tiền vàng.

Phật bảo:

- Chín mươi mốt kiếp trước, vào thời đức Phật Tỳ-Bà-thi, Ngài cùng chúng Tăng đi du hóa khắp nơi trong nước. Bấy giờ các vị trưởng giả thiết lễ cúng dường Phật và chúng Tăng. Lúc đó có một người nghèo nhặt củi bán được hai đồng. Nhìn thấy Phật, ông vui mừng liền đem hai đồng cúng dường Phật và chúng Tăng. Do việc làm ấy nên trong suốt chín mươi mốt kiếp, tay ông ta luôn nắm tiền vàng, của báu tự nhiên có. Người nghèo thuở ấy, nay chính là Tỳ-kheo Kim Tài.

(Trích kinh Hiền Ngu quyển 2)

5. Công Đức Hái Hoa Cúng Dường

Lúc đó, ở nước xá-vệ có vị trưởng giả giàu sang sanh được đứa con trai, mặt mũi rất khôi ngô. Ngày đứa trẻ chào đời, trời mưa đủ loại hoa đầy cả nhà, cho nên đặt tên nó là Phất-Bà-đề (đời Lương dịch là Hoa Thiên). Khi lớn khôn, một hôm Hoa thiên đến chỗ Phật, lòng thầm nghĩ:

- Ta chào đời gặp được bậc Thánh tôn quý. Nghĩ thế Hoa Thiên đến trước Phật thưa:

Kính xin đức Thế-tôn và chúng Tăng, ngày mai hạ cố đến tệ xá của con dùng bữa cơm đạm bạc.

Đức Phật nhận lời, Hoa Thiên trở về thì giường báu được hóa ra khắp hết, trong nhà trang hoàng lộng lẫy. Đức Phật và chúng Tăng đến, ngồi vào chỗ của mình. Do phước đức của Hoa Thiên nên thức ăn tự hiện. Thọ trai xong, Phật giảng kỹ pháp yếu cho Hoa Thiên nghe. Nghe xong, Hoa Thiên và cả nhà đều chứng quả Tu-đà-hoàn. Hoa Thiên liền xin cha mẹ xuất gia. Song thân đồng ý ngay.

Bấy giờ Phật nói:

- Thiện lai Tỳ-kheo!

Thế là, râu tóc Hoa Thiên tự rụng, mình khoác ca-sa. Hoa Thiên tu tập theo lời Phật dạy, chẳng bao lâu đắc quả A-la-hán.

A-nan bạch Phật:

Bạch Thế-tôn, Hoa Thiên nhờ phước đức gì, nay được như thế? Phật dạy:

Vào thời Phật Tỳ-Bà-thi thuyết pháp độ chúng sanh. Bấy giờ các nhà giàu đều cúng dường. Lúc ấy có một người nghèo nhìn thấy chúng Tăng, lòng ông vui mừng, liền đến nơi đầm vắng hái các loại hoa rải cúng dường đại chúng.

Người nghèo thuở đó nay là Tỳ-kheo Hoa Thiên. Do công đức rải hoa nên suốt chín mươi mốt kiếp được thân hình xinh đẹp, trong tay cầm thứ gì đều được như ý.

(Trích kinh Hiền Ngu quyển 2)

6. Phước Đức Cúng Dường

Thuở xưa có vị trưởng giả ở nước Xá-vệ sanh một đứa con trai. Lúc đứa bé chào đời, bảy báu rơi như mưa, đầy cả nhà ông. Thầy tướng số nhìn thấy đứa bé liền bảo:

- Đứa bé này có tướng đặc biệt.

Do lúc sinh ra ứng hiện điềm lành nên đặt tên là Lặc-na-đề-bà (đời Lương dịch là Bảo Thiên). Đứa bé càng lớn càng uyên bác tinh thông kinh sách. Nghe đến Phật, Thần Thánh trong lòng nó luôn mong mỏi. Một hôm Bảo Thiên từ giã song thân, đến chỗ Phật, thưa:

- Bạch Thế-tôn, con muốn xuất gia. Đức Phật bảo:

- Thiện lai Tỳ-kheo. Tóc Bảo Thiên tự rụng, mình đắp ca-sa, Phật giảng pháp cho ông nghe. Nghe xong, Bảo Thiên đắc quả A-la-hán.

- Do phước đức gì mà Bảo Thiên chào đời có mưa bảy báu?

- Đó là vào thời Đức Phật Tỳ-Bà-thi, các vị cư sĩ cùng nhau thỉnh chúng Tăng cúng dường các thứ. Lúc ấy có một người nghèo tuy trong lòng vui thích nhưng không có chi để cúng dường. Ông ta cầm một hòn đá trắng cứ nghĩ là viên châu, đem dâng lên cúng dường chúng Tăng và phát đại thệ nguyện.

Phật kết luận:

- Người nghèo đó nay là Tỳ-kheo Bảo thiên. Nhờ phước đức cúng dường ấy nên trong suốt chín mươi mốt kiếp luôn được tiền của dồi dào, y phục tự nhiên có đủ. Đời nay gặp ta, chứng đắc đạo quả.

(Trích kinh Hiền Ngu quyển 2)

7. Tỳ-kheo Thiểu Dục Tri Túc, Nghe Pháp Đắc Đạo

Bấy giờ ở Nam Ấn độ có một thanh niên xuất gia trong Phật pháp, luôn thiểu dục tri túc, không thích vinh hoa, không dùng dầu xoa thân, không tắm gội nước nóng, không ăn bơ, thường lo sợ sanh tử nên sức khỏe kiệt quệ, không chứng được Thánh đạo. Lúc đó, Tỳ-kheo suy nghĩ:

- Chỉ có tôn giả Ưu-ba-cấp-đa mới có thể thuyết pháp cho ta nghe.

Tỳ-kheo liền tìm đến nước Ma-thâu-la, chắp tay đảnh lễ tôn giả Ưu-ba-cấp-đa. Tôn giả thấy Tỳ-kheo vì lo sợ sanh tử nên thường không thích điều thô ác, không màng vinh hoa.

Tôn giả bảo:

- Chỉ cần ông nghe lời ta dạy, ta sẽ nói pháp cho ông nghe.

- Thưa vâng, Tỳ-kheo đáp.

Tôn giả Ưu-ba-cấp-đa bảo các đàn việt sắp đặt các món ăn và nước tắm cúng dường cho chúng Tăng, Ngài lại bảo một vị Sa-di tuổi nhỏ lấy nước nóng tắm gội cho vị Tỳ-kheo này, dùng dầu xoa thân ông ta và đem các món ăn ngon cúng dường. Vị Tỳ-kheo được ăn ngon, vài hôm thì cơ thể tăng khí lực nên vừa nghe tôn-giả Cấp-đa thuyết pháp vi diệu, ông tinh tấn tư duy và chứng được quả A-la-hán.

(Trích kinh A-Dục Vương quyển 9)

8. Tỳ-kheo Khéo Tay, Tư Duy Chướng Đạo

Thuở nọ có một thanh niên khéo tay, xuất gia trong Phật pháp. Mỗi khi ông đến Tinh xá nào, chúng Tăng đều nhờ ông xây cất Tinh xá, phòng ốc không ngày nào được nghỉ ngơi. Quá mỏi mệt, ông suy nghĩ:

- Ta phải toạ thiền tư duy, xưa Phật còn tại thế vẫn dạy các Tỳ-kheo tọa thiền tư duy, không được buông lung.

Tỳ-kheo liền đến chỗ Tôn giả Ưu-ba-cấp-đa đảnh lễ rồi chắp tay thưa:

- Đức Phật đã Niết-bàn, đại đức đang làm Phật sự, xin hãy nói pháp cho con nghe.

Nhìn thấy ông ta sợ sanh tử nhưng nhân duyên chưa đủ, lại giỏi xây dựng, thân thể mệt mỏi, không thể tu hành nên Tôn giả bảo:

- Nếu ông vâng theo lời ta, ta sẽ thuyết pháp cho ông nghe. Tỳ-kheo đáp: Thưa vâng.

Tôn giả bảo:

- Nơi nào chưa có chùa, ông hãy đến đó xây cất. Xưa kia Phật đã từng bảo, đó là công đức thanh tịnh.

Tỳ-kheo thưa:

- Bạch đại đức! Khi ở nước Ma-thâu-la, con không biết ai tinh tấn, ai không tinh tấn?

Tôn giả hỏi:

- Sáng sớm ông có thể đắp y mang bát vào thành không?

- Dạ được!

Sáng hôm sau, Tỳ-kheo vào thành, gặp một vị trưởng giả đi ra. Vị này chưa từng gặp Tỳ-kheo bao giờ, nhưng hôm nay trông thấy Ngài liền đảnh lễ, hỏi:

- Bạch đại đức, có phải Ngài từ phương xa đến không?

- Tôi từ phương Đông đến.

- Ngài đến có việc gì?

Tỳ-kheo kể rõ mọi chuyện, trưởng giả bảo:

- Bạch đại đức, Ngài không cần suy tư, tôi sẽ giúp Ngài lo mọi chuyện.

Bấy giờ Tỳ-kheo cùng trưởng giả cầm dây đo đất tìm chỗ cất chùa. Dây chưa chạm đất, Tỳ-kheo suy nghĩ: "Đây là những việc làm công đức". Ông liền trừ được tất cả những phiền não, chứng quả A-la-hán.

(Trích kinh A-Dục Vương quyển 9)

9. Giặc Cướp Giả Làm Tỳ-kheo, Gặp Phật Ngộ Đạo

Thuở nọ, Phật ở nước Xá-vệ, bấy giờ tại nước Câu-tát-la, vua Ba- tư-nặc ra lệnh cho cai ngục đưa những kẻ phạm tội trộm cướp, chiếu theo luật dẫn đến chợ chém đầu. Khi ấy trong bọn chúng có một tên trộm trốn thoát, ngoài giả mặc Pháp phục, lén làm Sa-môn nhưng trong lòng không suy nghĩ, lại cho rằng mình đã mãi xa lìa nạn ách, không còn lo sợ. Hắn đến chỗ vắng vẻ, nhưng không tư duy đạo lý, không tụng tập kinh giới, luật nghi thiền tụng. Vì vậy, hắn không chứng quả, cũng không gắng cầu chứng quả. Đức Phật bảo người ấy tuy đã thoát nạn giặc cướp sanh tử nhưng còn nỗi lo sợ khác. Đó là thân ngũ ấm xí thạnh xoay vần trong năm cõi, không được giải thoát, bị các kiết sử kiến chấp tổn hại sẽ rơi vào con đường ngạ quỉ súc sanh.

Bấy giờ Tỳ-kheo kia ở nơi chỗ thanh vắng, xét lại mình, thầm trách bản thân và hiểu ra được vạn vật đều vô thường, sống chẳng bao lâu, cuối cùng rồi cũng chết, thịnh suy biến đổi. Điều ấy đã có lâu rồi. Ông đến trước Phật sám hối trách tâm, sau đó chứng quả A-la-hán.

(Trích kinh Thuyết Thiết Vi Sa-môn)

10. Tỳ-kheo Tham Ăn, Quán Sát Đắc Đạo

Bấy giờ ở nước Ma-thâu-la có một thanh niên đến chỗ Ngài Ưu-ba-cấp-đa xin xuất gia. Vì Tỳ-kheo tham ăn nên không thể đắc đạo.

Tôn giả Ưu-ba-cấp-đa bảo:

- Sáng mai ta sẽ ăn cơm với ông.

Đến giờ ăn, tôn giả lấy một cái bát đựng đầy cháo, rồi lại lấy một cái bát không, đặt trước mặt ông ta và bảo: Ông hãy ăn hết bát cháo này!

Ngài lại nói, ông hãy đợi cháo nguội một chút rồi ăn.

Nhưng vị Tỳ-kheo này vì quá tham ăn nên không thể đợi được.

Ông ta liền thổi cháo cho mau nguội rồi thưa với tôn giả:

- Cháo đã nguội rồi, xin mời Ngài cùng ăn. Tôn giả bảo:

- Cháo sữa tuy nguội nhưng tâm ông còn nóng, ông hãy làm cho nó nguội đi. Hãy lấy pháp quán bất tịnh làm nước để dập tắt tâm nóng nảy đó. Nhìn thấy thức ăn hãy tưởng như thuốc uống.

Tỳ-kheo ăn xong liền mửa ra đầy cái bát không. Tôn giả Cấp-đa hỏi:

- Ông có thể ăn lại được không?

- Đã bất tịnh rồi, làm sao ăn lại được nữa. Tôn giả lại bảo:

- Ông hãy quán tất cả pháp như nước mắt, đờm giãi.

Tôn giả thuyết pháp cho ông nghe. Ông tinh tấn tư duy quán sát và chứng quả A-la-hán.

(Trích kinh A-Dục Vương quyển 9)

11. Tỳ-kheo Ăn Xin Hiện Thần Lực Vào Cung Kỳ Đà

Thái tử Kỳ-đà sai người đưa thư thỉnh Phật và chư tăng ngày mai đến thọ trai nhưng không thỉnh Tỳ-kheo ăn mày. Hôm sau, Tỳ-kheo ăn mày vừa đến liền theo Phật và chúng Tăng vào cung thọ trai. Ông dùng thần lực hóa ra các Tỳ-kheo đến cõi Uất-đàn-việt ở phía Bắc, lấy thức ăn tự nhiên, mỗi vị giữ oai nghi bay lên hư không rồi hạ xuống vào cung thái tử, ngồi theo thứ tự. Thấy việc ấy, thái tử tán thán việc chưa từng có và hỏi Phật:

Bạch Thế-tôn! Những bậc Thánh tăng này từ đâu đến? Phật bảo:

- Đó là năm trăm Tỳ-kheo ăn mày. Nghe xong, thái tử hết sức hỗ thẹn.

(Trích kinh Hiền Ngu quyển 5)

12. Bốn Tỳ-kheo Bàn Về Khổ Đế, Gặp Phật Đắc Đạo

Phật ở Tinh xá Kỳ-hoàn, bấy giờ có bốn Tỳ-kheo ngồi ở gốc cây hỏi nhau:

- Trong thế gian cái gì là khổ nhất?

- Người thứ nhất đáp: Cái khổ ở thế gian không gì hơn dâm dục.

- Người thứ hai nói: Khổ nhất ở thế gian không gì qua đói khát.

- Người thứ ba tiếp lời, khổ trong thiên hạ không gì hơn sân hận.

- Người thứ tư đáp: Khổ trong thiên hạ không gì hơn sợ hãi. Rồi họ cùng nhau tranh luận nghĩa của khổ không ngừng nghỉ.

- Biết họ đang tranh luận, Phật đến nơi và hỏi. Họ liền trình bày tất cả sự việc. Phật dạy:

- Những điều các ông tranh luận, không tận cùng được nghĩa của khổ. Thật sự, khổ trong thiên hạ không gì hơn là có thân. Những thứ đói khát, nóng lạnh, sân giận, kinh sợ, oán thù tai họa đều phát xuất từ nơi thân. Thân là cội nguồn của các khổ, là bình chứa tai họa, làm cho tâm mệt mỏi, lo âu ngàn mối. Động vật trong ba cõi, cướp bóc tàn hại lẫn nhau, ta người trói buộc, sanh tử không dừng. Tất cả mọi thứ đều do tâm gây ra. Nếu các ông muốn lìa khổ của thế gian thì phải cầu giải thoát, nhiếp tâm, giữ gìn chánh niệm, phải tránh vô tưởng mới đắc Niết-bàn. Đây là niềm vui tột đỉnh.

Phật lại bảo các Tỳ-kheo:

- Thời xa xưa lâu lắm, trong vô số kiếp, có vị Tỳ-kheo chứng ngũ thông, tên Tinh Tấn Lực đang ngồi dưới cây, nơi chỗ vắng vẻ tu đạo. Khi ấy, bốn loại chim thú ở xung quanh Ngài đều được an ổn. Đó là: bồ câu, quạ, rắn, nai. Ban ngày chúng đi kiếm ăn, đêm về ngủ lại. Đêm đầu tiên, chúng hỏi nhau:

- Trong thế gian cái gì khổ nhất? Quạ nói:

- Lúc đói khát, thân gầy yếu, mắt mờ, thần thức không sáng suốt, lao mình vào võng lưới mà chẳng thấy dao nhọn. Chúng ta mất mạng đều do đói. Tóm lại đói khát là khổ.

Bồ câu tiếp lời:

- Lửa sắc dục hừng hực không còn chỗ suy nghĩ, nguy thân mất mạng đều do nó. Rắn độc bảo:

- Tâm sân giận bộc phát thì quen lạ gì cũng có thể giết. Giết người và hại luôn cả chính mình.

Nai nói:

- Tôi ở rừng vắng, tâm thường hồi hợp, lo sợ thợ săn và các loài cọp sói. Hễ thoáng nghe tiếng động là lập tức chạy vào bờ hầm. Mẹ con sợ đến nỗi gan mật không còn. Tóm lại, kinh sợ là khổ.

Nghe vậy, thầy Tinh Tấn lực nói:

- Những điều các ngươi bàn chưa rốt ráo, không tận cùng gốc khổ. Khổ lớn nhất trong thiên hạ không gì hơn có thân. Đó là đồ chứa khổ buồn lo vô lượng. Ta cũng vì vậy mà xuất gia tu đạo, bặt đứt ý tưởng, không tham bốn đại, muốn trừ gốc khổ, chỉ ở Niết-bàn nẻo Niết-bàn vắng lặng không hình tướng, buồn lo đã hết. Đó là sự an lạc tột cùng.

Bốn thú nghe xong tâm liền tỉnh ngộ. Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Tỳ-kheo chứng ngũ thông lúc ấy chính là ta, còn bốn thú là bốn người hôm nay vậy. Đời trước đã nghe nghĩa lý của khổ, cớ sao ngày nay lại luận bàn nữa.

Các Tỳ-kheo nghe xong, hỗ thẹn trách mình và ngay trước Phật, họ chứng quả A-la-hán.

(Trích kinh Pháp Cú Thí Dụ )

13. Bốn Tỳ-kheo Bàn Về Niềm Vui, Phật Cho Là Khổ, Tâm Ngộ Đắc Đạo

Thuở xưa Phật ở Tinh xá nước xá-vệ, lúc ấy có bốn Tỳ-kheo tân học đến tọa thiền ở dưới gốc cây Nại, hoa cây nại đẹp rực rỡ, lại thơm. Nhân đó, họ bảo nhau:

- Thế gian muôn việc, cái gì đáng vui? Một người bảo:

- Vào giữa mùa xuân trăm hoa đua nở, được dạo nơi đồng vắng.

Đó là vui nhất.

Người thứ hai nói:

- Bà con tụ họp cùng nâng chén giao hòa, trỗi âm nhạc múa ca.

Đây là vui nhất.

Người thứ ba tiếp lời:

- Chứa nhiều của báu, muốn gì khắc được, ngựa xe ăn mặc khác hơn mọi người, vào ra rỡ ràng, khiến người đi đường phải chăm chú nhìn. Đó là vui nhất.

Người thứ tư bảo:

- Được thê thiếp xinh đẹp, trang phục rực rỡ, xông hương ngào ngạt, mặc sức yêu thương. Đây là vui nhất.

- Biết những vị này có thể độ, Phật đến thuyết pháp.

Đây mới là khổ nhất. Xưa có vị vua tên Phổ An cùng với bốn vị vua nước láng giềng kết làm bạn thân. Một hôm, ông mời bốn vị vua này dự yến, cứ mỗi nửa tháng một lần ăn uống vui chơi. Đến ngày chia tay, vua Phổ An hỏi:

- Người ở thế gian lấy gì làm vui? Bốn vua đều nói:

- Chúng tôi cùng Ngài đâu ai xa lạ gì, xin hãy nói đi.

Vua Phổ An nói cho họ nghe nguyên nhân của khổ. Bốn vua nghe xong lòng vui vẻ, tin hiểu. Phật bảo:

- Vua Phổ An bấy giờ là thân ta. Bốn vị vua nay là bốn Tỳ-kheo. Trước đây đã tranh luận rồi, nay còn không hiểu. Sanh tử kéo dài bao giờ mới dứt. Bốn vị Tỳ-kheo lại nghe nghĩa này hổ thẹn sám hối, tâm bừng tỏ ngộ chứng quả A-la-hán.

(Trích kinh Pháp Cú Thí Dụ quyển 4)

14. Tỳ-kheo Cứu Mẫu Thân Khỏi Địa Ngục

Thuở xưa có một người, từ giã song thân xuất gia học đạo, chứng quả A-la-hán. Ân tình trong các cõi đã hết, ông đi du hóa độ người. Một hôm, quán thấy mẹ mình trong địa ngục, Ngài liền tìm phương tiện cứu thoát mẫu thân; lại thấy bên cạnh có vị vua hại cha đoạt nước, hơn bảy ngày nữa ông ta sẽ chết, chịu tội chung với mẹ ông. Thế là, ban đêm Tỳ-kheo đến chỗ vua hiện nửa thân mình trên vách. Vua trông thấy kinh sợ liền rút gươm chém đầu, đầu rơi xuống đất, Tỳ-kheo vẫn không nhúc nhích. Nhà vua chợt hiểu ra, cúi đầu sám hối. Tỳ-kheo bảo:

- Đại vương giết cha đoạt nước, phải không?

- Đúng vậy.

- Hơn bảy ngày nữa bệ hạ sẽ mạng chung, đọa vào địa ngục nên tôi đến báo cho Ngài biết.

Nhà vua tha thiết cầu xin cứu mạng. Tỳ-kheo nói:

- Bây giờ làm công đức lớn sợ không còn kịp nữa, đại vương chỉ cần niệm Nam mô Phật liên tục bảy ngày sẽ được thoát tội.

Nhà vua liền nhất tâm niệm Nam mô Phật liên tục trong bảy ngày, lúc mạng chung thần thức vua vẫn nhớ vào cửa ngục cho nên xưng Nam mô Phật, cửa ngục liền mở, mọi người trong đó đều được thoát ra. Tỳ-kheo nói pháp cho mọi người nghe. Mẹ Ngài, nhà vua cùng tất cả mọi người đều được độ thoát.

(Trích kinh Thí Dụ quyển 10, 12.)

15. Tỳ-kheo Vâng Lời Thầy Đắc Đạo

Thuở xưa ở vùng nam Thiên Trúc, có một thanh niên tuy xuất gia trong Phật pháp nhưng thân bị ái nhiễm ràng buộc. Ông ta thường lấy dầu xoa thân, lại dùng nước nóng tắm gội hay chứa các loại thức ăn, vì vậy ông không đắc đạo. Sau đó, ông đến chỗ Ngài Ưu-ba-cấp-đa ở nước Ma-thâu-la, đảnh lễ Ngài và thưa:

- Thưa tôn giả, con muốn nghe pháp yếu.

Tôn giả thấy ông bị ái nhiễm ràng buộc nên bảo:

- Nếu ông chịu làm theo lời dạy, ta sẽ nói pháp cho ông nghe.

Tôn giả Ưu-ba-cấp-đa đưa ông vào núi, Ngài dùng thần thông hóa ra một cây to rồi bảo:

- Ông hãy leo lên cây to này!

- Tỳ-kheo liền leo lên. Đứng dưới gốc cây, tôn giả hóa ra một cái hầm to, sâu rộng cả ngàn khuỷu tay, rồi bảo:

- Ông hãy thả hai chân xuống. Tỳ-kheo làm theo. Tôn giả bảo:

- Ông hãy buông một tay đi.

Tỳ-kheo vâng lời. Tôn giả lại bảo:

- Ông hãy buông một tay nữa. Tỳ-kheo đáp:

- Nếu buông hai tay thì con sẽ rớt xuống hầm, chết sao?

- Trước đây chúng ta đã giao ước với nhau, mọi việc ông đều nghe theo, sao bây giờ không chịu?

Ngay đó tâm yêu tiếc thân đã dứt, Tỳ-kheo buông tay rơi xuống nhưng không thấy hầm hố đâu cả.

Tôn giả thuyết pháp yếu, Tỳ-kheo tinh tấn tư duy chứng đắc quả A-la-hán.

16. Tỳ-kheo Quán Xương Trắng Đắc Đạo

Tại nước Ma Thâu La, có một thanh niên theo tôn giả Ưu-ba-cấp-đa xuất gia. Một hôm anh ta nghe Ngài giảng về pháp quán bất tịnh... liền tu theo pháp môn này và cho là mình đã đoạn trừ hết phiền não.

Thấy vậy, Tôn giả bảo:

- Ông hãy tinh tấn chớ sanh ý tưởng biếng nhác. Tỳ-kheo đáp:

- Con đã chứng quả A-la-hán rồi. Tôn giả hỏi:

- Vậy ông có thấy cô gái nấu rượu (đời Lương dịch là Địa Trì) ở nước Càn Đà La không? Cô gái này tự nói đắc đạo cũng giống như ông. Phiền não chưa đoạn mà tự nói đoạn rồi. Đó là tăng thượng mạn. Bây giờ ông hãy quán xem cô gái này đã đắc đạo chưa?

- Con chưa hề thấy. Con muốn đến nước đó. Tôn giả liền cho phép ông đi.

Tỳ-kheo đến nước Càn Đà La, vào chùa Thổ Thạch nghỉ ngơi. Sáng sớm Tỳ-kheo đắp y, ôm bát vào xóm khất thực. Lúc đó cô gái nấu rượu lấy thức ăn muốn cúng dường cho Ngài. Tỳ-kheo thấy cô gái, tâm ái dục nổi lên, liền tự lấy bánh sữa đưa cho cô. Cô gái nhìn ông ta, tâm dâm dục cũng nổi lên, cô cười toe toét. Tỳ-kheo liền nhập vào phép quán bất tịnh, quán thân thể này chỉ là một đống xương trắng và chứng quả A-la-hán.

(Trích kinh A Dục Vương quyển 10)

17. Tỳ-kheo Tự Tứ Thọ Lạp Đắc Đạo

Thuở nọ, Phật an cư ba tháng ở nước Xá-vệ, đến ngày mừng tuổi hạ, Ngài bảo tôn giả A-nan đánh kiền chùy. Tiếng kiền chùy vang khắp nước chư Phật, tất cả ngạ quỉ, súc sanh và những tội nhân đang chịu khổ trong địa ngục nghe âm thanh này, đều thoát khỏi khổ đau. Lúc đó Phật bảo:

- Tỳ-kheo các ông, hãy bắt đầu phát thẻ xá-la, mỗi người tự bày tỏ lỗi lầm của mình cho người đối diện nghe; phải thanh tịnh thân, khẩu, ý trừ sạch hết tất cả tâm tưởng xấu.

Các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy... thực hành xong, họ trở về chỗ ngồi của mình. Với lòng từ mẫn, Đức Phật hướng về các Tỳ-kheo chắp tay, nói:

- Tuy ta là bậc vô thượng chí chân không phạm lỗi gì nhưng cũng phải thực hành để hướng dẫn mọi người.

Với tất cả lòng yêu thương, Phật lần lượt sám hối đại chúng, rồi Ngài trở về nơi nệm cỏ. Phật vừa ngồi xuống, tất cả Thánh cúng cũng làm như vậy rồi họ trở về chỗ cũ.

Lúc ấy một vạn Tỳ-kheo đắc sơ quả, tám ngàn Tỳ-kheo chứng đắc A-la-hán.

(Trích kinh Minh Tự Tứ Thọ Lạp Sự Xuất Tân Tuế).

18. Phật Độ Tỳ-kheo Ham Ngủ Chứng Đạo

Thuở xưa Phật ở Tinh xá Kỳ Thọ, Ngài bảo các Tỳ-kheo siêng năng tu tập loại trừ các ấm cái.

Bấy giờ có một Tỳ-kheo ăn no rồi vào thất đóng cửa ngủ, ung dung thoải mái, không hề quán vô thường, không kể ngày đêm. Đức Phật quán xét, thấy mạng sống ông chỉ còn bảy ngày nữa nên Ngài thương xót, vào thất khai thị, nói pháp mầu cho ông nghe. Nghe xong, Tỳ-kheo bừng tỉnh, cúi đầu làm lễ đức Phật.

Phật bảo:

- Vào thời Phật Duy Vệ, ông đã từng xuất gia nhưng vì tham lợi dưỡng, yêu mến thân mà không chịu nghĩ đến kinh kệ, giới luật, cứ mãi ăn ngủ, chẳng quán vô thường. Đến khi chết, thần thức sanh vào loài sâu, mọt... chui rúc trong thân cây. Mỗi loại sống suốt năm vạn năm. Bốn loài sâu ấy đều lớn lên trong bóng tối, yêu tiếc thân mạng, thích ở nơi kín đáo làm nhà, không ưa ánh sáng. Khi ngủ thì cả trăm năm mới thức dậy, mãi cuộn mình trong kén, không muốn thoát ra. Nay tội đã hết, được làm Sa-môn, tại sao vẫn còn ham ngủ không biết chán?

Tỳ-kheo nghe Phật quở trách dứt hẳn năm cái, chứng quả A-la-hán.

(Trích kinh Pháp Cú Thí Dụ quyển 3)

19. Tỳ-kheo Đang Ngủ Thấy Hiện Hầm Sâu, Lo Sợ Mà Đắc Đạo

Ở nước Ma-thâu-la có một thanh niên theo tôn giả Ưu-ba-cấp-đa xuất gia. Ông ta thường ham ngủ. Có lúc ngủ trong giờ nghe pháp, cho đến ngủ luôn khi tọa thiền dưới gốc cây. Thấy vậy, tôn giả Cấp-đa vận thần thông hóa ra những cái hầm to lớn, sâu một ngàn khuỷu tay vây quanh ông ta. Khi thức dậy, Tỳ-kheo trông thấy hầm sâu, lòng hoảng sợ. Tôn giả lại hóa ra một con đường để ông đi qua, Tỳ-kheo liền theo đó đi ra ngoài đến chỗ tôn giả Cấp-đa. Tôn giả bảo ông đi trở lại con đường đó.

Tỳ-kheo đáp:

- Ở đó có hầm sâu.

Hầm sâu này đâu có bao lớn, hầm sâu sanh tử mới là to. Ấy là sanh, lão, bệnh, tử, lo buồn khổ não. Nếu người không thông tứ đế thì sẽ rơi vào trong đó.

Tỳ-kheo nghe xong liền trở lại cội cây ngồi kiết già, tâm cứ sợ rơi xuống hầm sâu nên không dám ngủ. Vì lo sợ nên ông tinh tấn tư duy, trừ các phiền não và chứng đắc A-la-hán.

(Trích kinh A-Dục Vương quyển 9)