SỐ 2061 — TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

11. Truyện ngài Văn Cử ở chùa Quốc Thanh núi Thiên Thai, thời Tiền Đường:

Thích Văn Cử, họ Trương, người ở xứ Đông Dương, thuộc Vụ Châu.

Tuổi còn bé đã có chí học, Sư bèn tìm đến chỗ thầy thưa hỏi Phật thỉnh pháp. Năm mười chín tuổi, Sư mới xuống tóc thọ giới Sa-di. Đến niên hiệu Trinh Nguyên thứ 3 (786) vua Đức Tông ban chiếu độ người xuất gia, Sư đắc giới cụ túc. Sau thời gian mười lăm năm, Sư chuyên học Luật Tứ Phần. Bấy giờ, ngày đêm siêng năng, nên Sư được lên toà giảng dạy. Kế đến, Sư thông rành bộ Pháp Hoa Kinh Nghĩa Sớ, đạt được phần ruột của ngài Trí Giả. Ngài thân cao hơn 6 thước, thể hình như núi, dung mạo tợ ngọc, tĩnh như nước dừng, động tợ mây nổi, mắt chẳng liếc nhìn, miệng không đùa cợt. Trong bốn oai nghi đều là khuôn phép. Hai chúng Đan Khâu kính ngưỡng lấy làm chuẩn mực, họ đi khắp nơi để thính thọ, cùng thiền đạo của Phật Quật Tắc công đều cao siêu ngang nhau. Sau đó, có sắc chiếu ban Sư làm Đại Đức chùa Quốc Thanh.

Trước kia, Đại sư Trí Giả trả lời điều hỏi của Tùy Dương Đế về việc lập "Đạo Tràng kim Quang Minh bảy ngày". Mỗi năm đến tháng 9, xa gần chinh trấn, Hầu Bá sai người đem đồ cúng dường đến, sự việc đã vô ngại. Các hàng Tăng tục không nơi xa nào mà chẳng đến. Người mới bổ sung đến nên thức ăn uống bị khuyết thiếu, vị Tăng Điển tòa rất lo ngại. Vào niên hiệu Thái Hòa (827-836), vị Tăng chủ sự là ngài Thanh Uẩn, hỏi Sư mua thêm mười hai khoảnh ruộng cho chùa. Từ đó, pháp hội Đạo Tràng Kim Quang Minh không còn nghe nói bị thiếu thốn nữa. Đó là do công của Sư.

Khoảng tháng 5, niên hiệu Hội Xương thứ 2 (842), Sư thị tịch, thọ tám mươi ba tuổi, năm mươi lăm hạ lạp. Đệ tử Ấu Thanh xây tháp ở ngọn núi phía Tây chùa, Hàn Hựu soạn văn bia khen ngợi đức hạnh Sư.

12. Truyện ngài Duẫn Văn trụ chùa Khai Nguyên ở Cối Kê, thời Tiền Đường:

Thích Duẫn Văn, tự là chấp kinh, họ Chu, người ở xứ Gia Hòa, thuộc Tú Châu ngày nay. Vừa mới chín tuổi, cha Sư đã mất, nhưng về lý là dạy bỏ Sư thờ Phật. Được thầy trao cho hai bộ kinh Duy-ma và Pháp Hoa. Với tánh thông minh nhanh nhẹn nên qua năm sau, Sư đều thông suốt. Các bậc Cao Đạt đều gọi Sư là "Trọng Lý". Có người đùa hỏi Sư rằng: "Sau khi xuất gia, ông sẽ tạo dựng sự nghiệp thế nào?" Ngài hững hờ đáp: "Sẽ lên đài hoa sen, làm Sư tử hống". Có người chê trách nói mát với Sư rằng: "Trước các bậc kỳ túc mà dám nói thế". Hoặc có người bảo: "Chí muốn được lớn, ông này trong tương lai chưa dễ mà suy lường". Đến năm mười sáu tuổi, Sư cắt đảnh Chu-La, đắp y An-Đà-hội, kế là giẫm chân đến phương Tây, vào Tung Sơn làm Đại Đức Lâm Đàn, Sư ở bên cạnh Hòa-thượng Viễn mà đắc pháp vô tác. Lúc đó, Sư hai mươi ba tuổi.

Mùa hạ năm đó, Sư đến Trung Kinh, học Tướng Bộ Luật Tông và Luận Trung Quán, vá y đi khất thực nóng lạnh khắp nơi, đã gõ được nghĩa môn thì được vào thất thầy. Then huyền khuôn luật, Sư thấy biết rất tinh vi. Tới niên hiệu Thái Hòa thứ 5 (831), vì tư duy định tĩnh, bỗng Sư than muốn trở về. Về đã tới quê cũ, thấm thoát thời gian chưa rảnh mà giảng xướng, sau nghe chùa Thiên Trúc ở Tiền Đường có giảng kinh Đại Niết-bàn, phát triển thành thắng tập, Sư bèn sang đó học. Chưa đầy năm mà sự nhạy bén đã lộ bày. Đến niên hiệu Khai Thành thứ nhất (836) nhân đi đến Đài Kiểu, dừng nghỉ tại chùa Gia Trường, ở đất Việt. Chúng nhờ đào luyện thanh phân, thỉnh Sư giảng nói kinh Luật, mà Sư y theo thính chúng rất nghiêm nghị. Sư thường răn dạy rằng: "Hễ là bí-sông thực hành pháp phi gia, đầy đủ luật nghi biệt giải thoát, chúng đồng phần là tự tánh. Nên đối với hình sắc mà tinh tấn, lo sợ, giữ gìn, như thế mới mau thành đạt Đạo quả. Nếu không như thế thì chẳng những đệ tử sa đọa mà đạo thầy cũng chỉ nhọc ban thí". Nghe lời khuyên răn sách tấn đó, có người lệ trào hoen mi, thay tâm đổi hạnh, tư duy hơn một nửa vậy.

Niên hiệu Hội Xương thứ 3 (843), Sư dời đến ở chùa Tĩnh Lâm, chuyên giảng Kinh Niết-bàn. Gặp lúc vua Võ Tông gạn lọc đào thải, Sư cũng bị tìm bắt. Ngày thì mặc áo vá, đêm đắp y man điều, không khuyết thiếu tăng hạnh, chỉ trốn tránh thế tục gièm pha. Đến đầu niên hiệu Đại Trung (860) mới chấn chỉnh lại cửa Không, sửa sang pháp nghi, Sư mới phối danh ở chùa Khai Nguyên, cùng trong số ba mươi vị. Tới niên hiệu Đại Trung thứ 7 (866), các bậc Lão túc trong chùa thỉnh Sư giảng Luật thừa. Đến mùa thu năm Bính thân (876) tức niên hiệu Càn Phù thứ 3, Ngài thôi giảng mà xem đọc kinh Tạng. Tới ngày 29 tháng 6 năm Nhâm dần (882) tức niên hiệu Trung Hòa thứ 2, Sư thị hiện bịnh nhẹ mà thị tịch, thọ bảy mươi tám tuổi, năm mươi lăm hạ lạp. Để tới ngày 12 tháng 7 năm đó mới an táng tại phía nam núi Thạch Kỳ. Sư để lại di ngôn chẳng được phong thọ.

Ban đầu, mỗi lúc Sư thăng tòa diễn giảng, học chúng rất lo sợ. Trong khoảng khắc thầm kêu mọi người mới tan không. Đó là do oai đức của giới khiến như thế. Sư trụ ở ba chùa Gia Tường, Tĩnh Lâm và Đại Thiện hiện nay, giảng tướng sở ở hai mươi bảy tòa, đại kinh ở hai mươi lăm tòa. Ngài dáng mạo người xưa mà râu dài, đảnh nhọn mặt đen, giữ gìn sít sao, cứu giúp cò ở sân, chưa đủ để nói lên sự khiết tịnh ấy. Nhưng Sư cũng nghiên cứu Nho mặc, hâm mộ Bạch truyện tự soạn văn chí, dự soạn bài minh của phần mộ cất giấu trong rương tráp. Môn nhân là Hoài Ích do tìm đọc văn tịch, thấy mà buồn nghẹn, bèn theo văn chí của Sư mà xây một ngôi tháp nhỏ. Sau, môn nhân Hoài Túc, Tư Tịch bảo danh đức hư thọ tăng thêm phần hậu tựa. Tán Ninh mỗi lúc đến Cối Kê có đảnh lễ chân tướng của Sư, thấy pháp tôn Khả Tường khổ tiết tấn tu hợp hạnh đầu-đà, nên hiểu rõ sự tích Sư.

13. Truyện ngài Tuệ Tắc chùa Tây Minh ở Kinh Triệu, thời Hậu Lương:

Thích Tuệ Tắc, họ My, người ở xứ Côn Sơn, thuộc Quận Ngô. Năm chín tuổi, Sư đã cùng Tài Nghĩa, thưởng ngoạn khắp Nho kinh, khéo gieo phát mầm cành nhưng nhàm chán thế tục.

Niên hiệu Đại Trung thứ 7 (853), Sư đến chùa Tây Minh ở Kinh Triệu xin xuất gia, siêng biết trì tụng đều như đã từng tập học, hai năm sau (855), ở tại bổn tự, Sư được độ. Đến niên hiệu Đại Trung thứ 14 (860), Sư dừng ở pháp tịch của Đại sư Pháp Bảo mà đáp giảng. Năm đó, vua Tuyên Tông ban sắc Sư bổ nhậm Viên Đại Đức. Tới niên hiệu Hàm Thông thứ 3 (862), Sư đến chùa Sùng Thánh giảng "Luận Câu-xá" và "Táng phục nghi xuất tam giới đồ" một quyển. Niên hiệu Hàm Thông thứ 7 (866), Sư ở tại Tổ viện thay thế Đại sư Sướng để giảng. Niên hiệu Hàm Thông thứ 15 (874), vua Ý Tông ban sắc đặt cử Sư làm chánh viên lâm đàn. Đến niên hiệu Quảng Minh thứ nhất (880) giặc Sào đến cửa cung, ở Quan trung sắp nhiễu loạn, Sư ra Hạ Khuê ở Hoa Châu lánh loạn. Niên hiệu Trung Hòa thứ 2 (882), Sư đến Hoài Nam, Cao Tông mời Sự trụ chùa Pháp Vân. Sau khi thôi giảng, Sư trở về đất Ngô. Thứ Sử Dương Công khổ nhọc muốn giữ lại, nhưng Sư từ chối, đến chùa Quốc Thanh ở núi Thiên Thai treo tích tại đó. Niên hiệu Càn Minh thứ nhất (894), Sư đến chùa Dục Vương ở Minh Châu, soạn "Tháp ký" một quyển "Xuất tập yếu ký" mười hai quyển. Võ Túc Vương họ Tiền thỉnh Sư lâm đàn tại Việt Châu.

Đến niên hiệu Khai Bình thứ 2 (908) thời hậu Lương, ngày mồng 8 tháng 8, Sư thị hiện bị bệnh mà thị tịch, thọ bảy mươi bốn tuổi, năm mươi bốn hạ lạp, đệ tử thọ tám giới là Thứ sử Hoàng Thịnh xây tháp, an táng tại ven núi Mậu Sơn.

Bình thường, Sư chẳng thích bới móc, hay nói thẳng, luôn nhún nhường đưa người lên trên. Trừ việc giảng dạy ra, Sư luôn tụng niệm kinh chú, từ Kinh Pháp Hoa trở xuống có thể tới ba bốn mươi bổn, để giúp cho khẩu nghiệp. Sư xem đọc Đại Tạng kinh giáo hai biến, giảng sao bảy biến, Câu-xá Táng Nghi, Luận ngữ, mỗi loại vài biến. Sư thanh tịnh khổ tiết chấp trì, gần khổ ít có. Có đệ tử nhập thất là Hy Giác rất nhạy bén thông minh.

Lại có ngài Nguyên Biểu thật là bậc trinh lượng, Ngài thường nói thẳng, thích phẩm tảo nhân sự, mà cao vời nghĩa giải, tập học tỳ-ni, kiêm siêng năng ngoại học. Thư, sư, phương, thuật, không thứ gì chẳng xem đọc, Sư sớm dự học nơi pháp tịch của Đại sư Pháp Bảo ở chùa Tây Minh. Mãi đến niên hiệu Quảng Minh (880-881) thời Tiền Đường, Thần Đô bản đãng, Sư bèn đến Giang biểu, trụ chùa Đại Thiện ở Việt Châu, chuyên giảng Nam Sơn Luật Sao. Người học ở các Quận không ai chẳng tìm đến. Sư thấu suốt nghĩa lý đọc ngang, lại hay khéo giảng nói, mỗi lần Sư giảng nói, người nghe quên cả mỏi mệt. Sư hiệu là "Giám Thủy Xà-lê". Sư có soạn bộ "Nghĩa ký", cũng đề hiệu là "Giám Thủy". Trong các môn nhân của Sư thì Thanh Phước là người đứng đầu.

14. Truyện ngài Ngạn Xưng trụ chùa Hưng Phước, ở Phá Sơn thuộc Tô Châu, thời Hậu Đường:

Thích Ngạn Xưng, họ Cung, người ở xứ Thường Thục, thuộc Quận Ngô. Ngài miệt mài giới luật, xem nhẹ việc đời, chuyên cần tìm cầu bậc thầy khuôn phép, chỉ làm theo điều lành. Cuối cùng học với Kế Tông ký chủ và thành đạt được sự nghiệp, Sư bèn trở về quê cũ giảng dạy dẫn dắt. Những người cùng chung chí hướng tốt lành cùng nhau nhóm họp, phong thái luật học phát huy. Gọi đó là "Tỳ-ni Quật Trạch".

Trước kia ở Hải Ngung, dòng họ Vu Hàm để lại sự tàn hoại, mời sửa chữa lại, gò cũ chùa xưa chung quanh chẳng còn gì, chỉ có móng tường vách mà thôi. Một đêm, có con hổ bị trúng tên của thợ săn, nằm ở gác chùa gầm thét không thôi. Sư thương xót nó, vội vã mang giày cầm đuốc xuống gác, định nhổ mũi tên giúp nó. Các đệ tử cùng nhau ngăn cản đến ba - bốn lượt, Sư đành dò xét đợi mọi người đi ngủ, mới tự cầm đuốc đến nhổ mũi tên cho hổ. Hổ le lưỡi liếm máu ở mũi tên, ngoái nhìn lại Sư rồi nhắm mắt nằm yên. Tới sáng sớm, thợ săn Chu Đức đến chùa tìm hổ. Sư chỉ cho thấy mũi tên. Chu Đức liền chừa bỏ tâm sát hại, thôi việc săn bắn. Võ Túc Vương họ Tiền biết nên kính trọng Sư. Từng thiết lập Minh trai thỉnh Sư hành trì minh pháp. Khi đó, Sư đắp y phú kiên mà y từ trên vai rơi xuống lại hoàn trả về trên tháp. Hoặc thấy có Quỷ vật theo hầu Sư, cái gọi là bậc Đại Đức thì Quỷ thần theo hỗ trợ.

Đến tháng 6 niên hiệu Trinh Minh thứ 6 (921) thời Hậu Lương, Sư qua đời tại sơn phòng, thọ chín mươi chín tuổi.

Kế nữa, có ngài Thọ Xà-lê. Hai bên Hoài phố trinh lượng khác thường. Sư giữ gìn chánh niệm, ít khi gặp hai lần. Sư mở mang truyền bá Nam Sơn Luật sao, rất thành đạt, chẳng nhìn mặt người khác. Cuối thời Tiền Đường có dòng họ Dương, ở lâu tại Quảng Lăng, từng mời Sư cúng thí, bốn phương xa gần thảy đều kính trọng. Sư thọ thực chỉ vì chánh mạng, chẳng chứa nhóm nhiều, phòng nhà không cửa nẻo, đến lúc lâm đàn độ đệ tử, chánh giữ ngôi vị yết-ma, chưa hết ba lần yết-ma, bỗng nhiên Sư an tọa thị tịch bên cạnh phú phủ. Mọi người nghe thấy đều khen ngợi.

15. Truyện ngài Tùng Lễ trụ chùa Phước Điền ở núi Thiên Thai, thời Hậu Đường.

Thích Tùng Lễ, người ở xứ Tương Dương, khéo phụng thờ cha mẹ, rất nêu cao danh dự của quê nhà. Sau khi cha mẹ đều qua đời, Sư mới quả quyết xả bỏ nhà thế tục, lúc đó Sư đã ở độ tuổi tráng niên.

Lúc đăng đàn thọ giới cụ túc, thỉnh Giáo thọ Sư trao truyền giới răn. Sư nghĩ tánh rất trái cuối cùng khó bỏ gốc. Khi ngủ, Sư thường thấy hình ảnh ma quái quấy nhiễu. Tức giận sự hôn trược đó nên Sư đốt cháy dùi đâm biển ngạch kiêm chưởng, vì vậy mà chảy máu, hơn nửa năm sau mới tụng thông. Từ đó, Sư siêng năng cần hành trì phép luật, hoạn nạn dứt hẳn từ đó.

Vào niên hiệu Càn Hóa (911-913) thời Hậu Lương, Ngài đến Thiên Thai, bèn treo tích trượng ở tinh xá Bình Điền. Sau, suy cử Sư làm Thượng tọa của chùa. Sư trì tụng an tường, vui buồn chẳng lộ vẻ nơi thân. Sư chỉ thực hành tâm từ nhẫn, thường răn dạy đại chúng rằng: "Giữ giới Ba-la-mật là bậc Đại Sư của ta". Phải biết người xuất gia không giữ giới pháp chẳng khác gì khỉ vượn được thoát khỏi gông cùm!" Mỗi điều hành trì, Sư đều tha thiết, mỗi lúc Bố-tát, Sư khuyên dạy chúng phải giữ gìn mến tiếc như chiếc phao nổi. Bấy giờ, đang lúc mùa hạ nắng gắt, vị tăng chủ sự đến báo sắp thiết trai cúng dường La-hán, biết làm sao vườn hoang khô rụi, xin thỉnh Xà-lê cầu nguyện. Sư bảo: "Chỉ cần đốt hương ở Chân Quân Đường. Chân Quân tức là Thái tử của Chu Linh Vương. Từ lâu nghe nói Tiên đi, dùng tiên quan mà thọ nhậm, làm chân nhân Hữu Bật bằng gỗ Đồng Bách, Vương thống lãnh ngũ nhạc ty hầu đế lúc sáng sớm, còn Vương Tử Kiều đến trị vì ở núi này. Vì thế các Tăng phường, Đạo Quán ở núi Thiên Thai đều đắp họa hình tượng Hữu Bật, chỉ dâng cúng hương hoa trái quả mà thôi. Từ đó trong thế gian gọi là Sơn Vương thổ địa là chẳng đúng". Khi đó, vị Tăng chủ sự tới chỗ đền thờ tiên mà chú nguyện rằng: "Thượng toà cần có mưa để tưới nhuần cây khô". Tới đêm đó, mây nổi mưa suốt ba ngày mới thôi. Thêm nữa, vị Tăng lo việc nhà trù dùng máng hứng nước để dùng, mà trên núi có cây xích thọ làm máng được, đến thưa với Sư, Sư bảo: "Ông hướng theo đường chân nhân đi chỉ sắm đủ đồ, khí cụ để dò theo". Bỗng nhiên gió lớn nổi dậy làm ngã cây, lấy dùng đầy đủ. Sư có nhiều sự cảm động đến quỷ thần, đại loại như thế. Võ Túc Vương họ Tiền ở Lưỡng Chiết nghe vậy, thỉnh Sư vào Châu Phủ thiết lập Đạo tràng Kim Quang Minh. Đàn thí rất dồi dào, Sư đều đem ban thí chúng tăng. Thân Sư chỉ mặc y nạp vải bố, ngày ăn một bữa, suốt đêm không nằm ngủ chỉ thường ngồi và cũng không tạo dựng, chứa nhóm gì.

Sư thị tịch vào tháng 11 năm Ất dậu (925) tức niên hiệu Đồng Quang thứ 3, thời Hậu Đường, thọ bảy mươi chín tuổi, năm mươi hai hạ lạp. Sau khi trà-tỳ thâu nhặt được Xá-lợi, xây tháp phụng thờ, hiện nay vẫn còn.

16. Truyện ngài Cảnh Tiêu trụ chùa Chân Thân Tháp, ở Hàng Châu, thời Hậu Đường:

Thích Cảnh Tiêu, họ Từ, người xứ Đan Khâu. Ban đầu, Sư đến nghe qua nơi pháp tịch của Biểu Công, sau Sư kính mến nghe lời Xà-Lê Nghĩa tập phu diễn ở Đan Khâu. Sư giữ tánh nghiêm nghị, ít giao tiếp với người, Cao khiết tự giữ, nhiều việc bận rộn, hình tướng xấu kém. Sau, Sư nhận lời thỉnh mà đến núi Đông bạch ở Kim Hoa giảng dạy hàng sơ học. Bấy giờ, có Ngài Huy Du ở Giang Tây là bậc luật tượng, có soạn bộ nghĩa ký đề là "Quy giám lục", nhiều người học đến chùa Sư, gặp đang lúc Sư giảng vừa tới Thiên trì Phạm, mà đã hai - ba lần ngợi khen. Từ đó tiếng tăm Sư van xa. Mỗi sáng sớm Sư thường pha trà, một sáng nọ bỗng hóa thành sữa.

Ngài có soạn bộ ký hai mươi quyển, tên là "Giản chánh". Ý nói do năng lực tư duy và chọn lựa nên bỏ tà thuyết mà giữ lấy chánh nghĩa. Võ Túc Vương họ Tiền mời Sư đảm nhậm chùa Trúc Lâm ở quê cũ Lâm An, sau đó không lâu lại mời Sư lâm đàn tại chùa Bắc tháp. Lúc đó là niên hiệu Thiên Thành thứ 2 (925) thời Hậu Đường. Tiếp theo lại thỉnh Sư trụ chùa Nam chân thân Bảo Tháp. Và Sư thị tịch tại đó. Đón rước an táng tại gò núi Đại Từ, vì vốn nhận làm thầy, nên hiệu tháp là "Thanh Lương".

17. Truyện ngài Trinh Tuấn trụ chùa Tướng Quốc ở Đông kinh, thời Hậu Đường:

Thích Trinh Tuấn, họ Trương, người ở xứ Tân Trịnh, thuộc Trịnh Châu, vốn là con cháu của Tiên sanh Trương Quả thời Tiền Đường. Nay ở Vinh Dương có làng Trương Quả, bến bờ thu giả cũng hiện còn.

Sư có phong độ rộng rãi, chẳng mân mê răng tóc. Năm mười bốn tuổi, bỗng nhiên phát chí muốn lìa tục, ta chẳng biết người. Tuy cha mẹ níu kéo, anh em cản đường, nhưng không thể trở ngại Sư. Sư đến Luật sư Quy Chánh ở chùa Tướng Quốc, xin xuất gia. Thần cơ nhạy phát. Chợt trông thấy mà đánh kính. Tuy lưng có bia che nhưng chưa đủ nhiều. Với thời gian không lâu, Sư đọc tụng thông suốt các kinh Tịnh Danh, Nhân Vương, tính có mấy muôn lời. Bấy giờ, đồng bọn cười đùa bảo Sư rằng: "Chân ông có hòm rương đựng kinh". Sư từ chối, chỉ cung kính khiêm tốn mà thôi. Đến lúc xuống tóc trở thành tăng tướng, Sư liền nghe giảng Luận Câu-xá, tùy chỗ giảng mà Sư đọc tụng trong tám phẩm có đến sáu trăm hàng. Năm mười tám tuổi, Sư đã lên tòa luận đạo. Tuổi đủ hai mươi, Sư đến giới đàn ở chùa Hội Thiện ở Tung Sơn cầu thọ giới cụ túc. Nhân đó, Sư dừng trụ tại chùa Phong Thiên, nay gọi là Khai Bảo Luật Viện, học Tân chương luật sớ, năm hai mươi ba tuổi đã giảng trao, mọi người đều lấy làm lạ.

Vào niên hiệu Đại Thuận thứ 2 (892) thời Tiền Đường, chùa Tướng Quốc bị hỏa tai, Tam môn tầng lầu, điện Phật bảy báu, gác báu bày mây, điện Văn-thù, tính ra hơn bốn trăm gian đều bị cháy rụi. Khi ấy chúng tăng trong chùa bàng hoàng lo sợ chẳng biết tìm đâu ra vết tích cũ! Có người bảo rằng: "Nếu như thỉnh được Trinh Tuấn trở về lại chùa, thì chùa sẽ thành", bèn cùng nhau tìm đến chùa Phong Thiền, bền bỉ thỉnh Sư trở về sung cử làm Thượng tọa của Bổn tự. Trước sau chỉ vài năm, mà tạo dựng mới lại lang vũ Điện đường thêm hoa lệ. Lại thỉnh Sư làm Tân Chương Tông chủ. Sư khai hội giáng luật, Tăng ni đệ tử thường ngày có hơn năm mươi vị, cầm sớ nghe nhận. Sư luật hạnh cao như băng tuyết, ngày nắng không ý để khỏa mình, mùa lạnh rét cũng chỉ một áo kép. Ăn chỉ biết lượng, thanh ý rất cao. Từ niên hiệu Càn Hóa thứ nhất (911) thời Hậu Lương, Sư lâm đàn bỉnh pháp, cho đến lúc nhà Lương cách mạng (923), Sư độ Tăng ni hơn ba ngàn vị.

Đến niên hiệu Đồng Quang thứ 2 (924) thời Hậu Đường, ngày 12 tháng 4, Sư bị bệnh nhẹ mà thị tịch, thọ bảy mươi tám tuổi, năm mươi tám hạ lạp. An táng tại nghĩa trang của chùa, bên cạnh tháp Thiền sư Tuệ Vân vậy.

18. Truyện ngài Hy Giác trụ chùa Thiên Phật ở Tiền Đường, thời Hậu Hán:

Thích Hy Giác, tự là Thuận Chi, họ Thương, Gia tộc vốn ở Tấn Lăng. Ngài sanh ở Lật Dương trong gia đình Nho mặc. Gặp lúc cuối thời Tiền Đường loạn lạc, phần nhiều bị phiêu tán. Từ đó mà khốn khó, Sư có viết thuê ở nhà Cấp Sự trung La Ẩn. Tình cờ hỏi về dòng họ tên tuổi và nơi ở. La Ẩn mới nói rằng: "Con nhà họ Thương ở Tỳ Lăng sao đến nỗi này!" Than thở đôi ba phen, rồi cấp giúp đoái hoài, khuyên thẳng nên trở về quê cũ mà tu học.

Đến năm hai mươi lăm tuổi, Sư tự than rằng: "Ta chẳng gặp thời vận, hoặc phục vãng cưỡi xe, đều một thời kỳ!" Bỗng nhiên, Sư đến chùa Khai Nguyên ở Ôn Châu, cầu xin xuất gia. Lúc đó là niên hiệu Văn Đức thứ 7 (888) thời Tiền Đường. Vào niên hiệu Long Kỷ (889- 890) thời Tiền Đường, Sư thọ giới cụ túc, Sư tiếp tục suy lường tìm hiểu Luật bộ. Đến bẩm thọ giáo với Luật Sư Tuệ Tắc ở chùa Tây Minh, khi đó đang ở núi Thiên Thai. Ngài Tuệ Tắc là đệ tử tài giỏi của Đại sư Pháp Bảo. Vào niên hiệu Quảng Minh (880-881) thời Tiền Đường, ở Quang Trung tán loạn nên ngài Tuệ Tắc mới lánh đến Giang Biểu. Sư mới thấy được sự chướng ngăn, trọn thấy được sự giàu có của Ngài Tuệ Tắc, vì ngài Tuệ Tắc có lưu xuất tập yếu ký giải Nam Sơn sao mà chẳng xứng với hoài bảo. Vì sao? Bởi vì, Cổ Đức Vọng cùng xuyên tạc, đều tự tranh giành sư môn, lưu đãng vọng phản. Sư bèn soạn ký. Xét rộng mà đề là "Tăng Huy Lục", bởi vì y theo Tào Thực mà gọi là: "Ánh sáng cuối đuốc tăng thêm ánh sáng mặt trời, mặt trăng, nói với cách khiêm nhường là "Tăng huy Tập yếu chi nhật nguyệt", trọn bộ hai mươi quyển, khắp Đông Tây vùng Chiết Giang rất thạnh hành bộ "Lục" ấy. Đến lúc ngài Tuệ Tắc thị tịch, Sư mới giảng dạy ở Vĩnh Gia. Em út của Võ Túc Vương họ Tiền tên là Hoa trấn nhậm tại quận đó, rất trọng vọng kính lễ. Sư vì sự vu cáo của ngu tăng, Sư bèn dời đến chùa Đại Tiền ở Hàng Châu. Văn Mục Vương xây dựng chùa Thiên Phật, thỉnh Sư làm tự chủ ban y tía riêng đặt hiệu Ngài là "Văn Quang Đại Sư". Học chúng bốn phương đua nhau tìm đến tấp nập.

Riêng ngoại học, Sư có nhiều sở trường, giỏi về Dịch Đạo, soạn bộ "Hội Thích ký" hai mươi quyển. Giải dịch đến thượng hạ rất nhiều và cuối văn rất hoàn bị. Sư thường vì người mà giảng giải kinh đó. Và Sư trao phó cho Đô Tăng Chánh Tán Ninh. Đến lúc già bệnh, Sư xin giải nhậm tăng chức, rồi theo chỗ ước mong, chỉ thong dong nơi sơn phòng, lấy sự ngâm vịnh làm vui. Năm tám mươi mốt tuổi, trong lúc Sư đang soạn viết thư tịch, chẳng hề bảo là mỏi mệt. Trước lúc chưa tịch, Sư xả tất cả y vật, để cúng thí hiện tiền tăng. Sư lại cúng dường trai phạn chư tăng khắp cả thành. Từ đó, Sư uể oải mỏi mệt, mỗi lúc ngủ, thấy có một người mặc thuần y phục sắc tía, da dẻ mềm yếu như bông tơ vậy, ý tợ như cùng bạn. Sư vừa muốn gọi đệ tử sắp đến thì người ấy nhẹ nhàng từ từ bước xuống giường, sau đó lại như cũ. Ngài Tán Ninh nói "Tôi biết đó là người trời". Sau khi Sư căn dặn phó thác mọi việc vừa dứt lời thì thị tịch, thọ tám mươi lăm tuổi.

Lúc sanh tiền, Sư soạn thuật phỏng theo Giang Đông Sàm thư năm quyển, Tạp thi phú mười lăm quyển, chú Lâm Đảnh Kim Lăng Hoài Cổ bách vận thi tạp thể; bốn mươi chương. Sư giữ gìn không hề buông lung, chuyên cần đối với việc giảng dạy, tha thiết với sự tiến tu. Học thì càng già mà chẳng thôi nghỉ. Quan chức thì giữ thân mà biết thối lui. Đáng gọi đó là sự cao thượng, danh tiết đều hoàn toàn. Lúc lớn lên phong nhã cao xa như tại chỗ ở. Hiệu là "Thích Thị Tây Trai". Mộ Ngô cẩn thận uẩn tích biên tập đơn giản.

19. Truyện ngài Trừng Sở trụ chùa Tướng Quốc ở Đông Kinh, thời Hậu Chu:

Thích Trừng Sở, họ tông, không rõ Sư là người xứ nào. Từ đời ông đến cha Sư đều ở yên nơi vườn ruộng, chẳng ra làm quan. Mẹ của Sư họ Triệu, lúc mang thai Sư, bỗng nhiên chán sợ mùi hôi tanh nồng. Đến đêm sanh Sư, có ánh sáng khắp phòng, chung quanh thôn xóm đều kinh lạ. Năm bảy tuổi, Sư được bà con dẫn vào chùa, thấy tôn tượng Phật, Sư liền khen ngợi mà đảnh lễ. Lúc trở về nhà, Sư hỏi cha rằng: "Chỉ riêng mình Phật như thế, ngoài ra có ai được như vậy chăng?" Cha của Sư đáp: "Loài xuẩn động côn trùng đều là Phật, huống gì loài người!" Sư liền thưa: "Vậy, con nguyện học Phật nhờ đó mà báo đáp ân cù lao của cha mẹ!" Cha Sư im lặng mà chấp thuận.

Năm mười tuổi, Sư đến chùa Tướng Quốc, đảnh lễ ngài Trí Minh mà tôn thờ làm thầy. Sau đó không lâu có các đồng tử nhóm họp vui đùa mời gọi dụ dỗ Sư, Sư bảo: "Các ông sao ngu ngơ lẩn thẩn, ham thích vui đùa như vậy? Tuyết Sơn Thiện Tài cũng là Đồng Tử mà đâu có như thế?" Bên cạnh có người nghe thấy lạ, nói với Sư rằng: "Ngày sau, ông sẽ thành vĩ khí trong pháp môn". Sau khi thọ giới cụ túc về sau, Sư tập học Tân chương Luật sớ. Riêng hay hướng vào Tỳ-Nại-Da Quật Huyệt. Nhưng ở đó kích nạn, đối đáp lộ bày nanh vuốt. Bấy giờ, gọi Ngài là "Luật Hổ". Các hàng vương công, Đại nhân đến thưa hỏi được ích lợi ngày một đông. Vua Cao Tổ (Thạch kính Đường, thời Hậu Tấn) nghe rất khâm phục kính ngưỡng, bèn ban chiếu mời Sư vào nội đạo tràng, ban tặng pháp phục ca-sa sắc tía, kế đó ban tặng danh hiệu cho Sư là "Chân pháp". Từ đó, các hàng phi chúa trong Hoàng cung, ai kính mến Phật pháp, cầu xin xuất gia, nhà vua đều ban thỉnh Sư đến làm lễ xuống tóc truyền giới. Trong ngoài như sương tuyết, không hề có vật gì khác. Ban mời Sư làm chủ Tân chương Luật tông.

Đến niên hiệu Hiển Đức thức 6 (960) thời Hậu Chu, ngày 11 tháng 10, Sư không bệnh mà thị tịch. Đầu nằm xoay về hướng bắc, mặt xoay hướng Tây hiển bày tướng Phật nhập Niết-bàn. Sư thọ bảy mươi mốt tuổi, năm mươi hạ lạp. Trước sau, Ngài lâm đàn thí giới Độ Tăng Ni hơn tám ngàn vị. Môn nhân như Tuệ Chiếu v.v... y theo pháp Tây vực mà trà-tỳ, thâu nhặt toái thâu, phân chia, xây dựng tháp gạch mà phụng thờ. Tả nhai thủ tòa Ngộ kiểu soạn bài ký cho tháp Xá-lợi.

Liên hệ thử bàn:

Ngài Trừng sở, khi thấu suốt luật thì gọi là Tông chủ hay sao? Thông đáp: Luật có ba tông; đó là phát xuất từ ba ngài Pháp Lệ, Hoài Tố và Đạo Tuyên. Mỗi Tông đều tự có chủ nên nói như vậy.

Xét hễ là tên gọi há không y cứ từ xưa hay chăng? Thông đáp: Hai chữ "Tông chủ" phát xuất từ trong kinh A-hàm.

Luận rằng: Hễ là người thì có nhân, pháp, tức là giới cấm và oai nghi. Trời thì có thiên pháp, tức là sáng sạch và tĩnh lự. Đức Phật, Thế Tôn của chúng ta với sự thấy biết bén nhạy, y cứ vào Đại thiên hóa cảnh đó mà khoan đặt pháp môn thì hẳn là nhiều. Nhưng điểm cốt yếu là không ngoài giới, định, và tuệ. Ba thứ này làm đường vượt ra làng sanh tử, chuyên nhất làm cửa, đạt đến bờ cõi Niết-bàn. Nếu là giúp thì phải mau dùng tỳ-ni. Tỳ-ni là ngăn phòng ba nghiệp. Ba nghiệp đều thanh tịnh thì sáu trần đều tự dứt, Thánh hiền tu hành, ai chẳng từ đường ấy. Nên luận rằng! Sanh tử trôi lăn do ba triền trói buộc tâm, tâm khó giải thoát. Phải biết đó chỉ là khéo nói, pháp luật khiến cho giải thoát, chẳng phải do ác thuyết. Do đó mà thấy. Luật cấm là xem xét độ đời. Vả lại, hễ Bồ-tát giới tịnh thì hiển bày lìa cấu, Bích-Chi giới hoàn bị thì dẫn dắt trí vô sư, Thanh Văn giới đầy đủ thì câu giải thoát có thể hy vọng. Nội chúng giới vững chắc thì chiêu cảm chẳng sa đọa của trời người. Từ đó mà quán xét giới pháp thật lớn vậy.

Từ chỗ suy hay theo lời mà tìm lý thì là tỳ-ni, là Mộc-Xoa. Nhân là âm thanh giáo luật mà quả là biệt giải thoát. Lấy thẳng ngay thời mà luận về các Đức Phật ba đời đều đồng chế. Rộng, theo cảnh giới mà nói thì cõi tịnh mười phương đều cùng thực hành. Do đó, Ưu-Ba-Ly bảy Đức Phật thời quá khứ đều phó chúc giới luật cho Ngài.

Luận rằng: giới như bắt giặc, là khéo giam giữ. Định như trói giặc, là dùng gông cùm. Tuệ như giết giặc, làm sạch đường đi. Vì thế mà thành công lập hiệu, khắc lấy cùng tận Tam-Bồ-đề, quyết đạt tới cảnh giới thanh tịnh. Về công đức, của giới luật, thì Công không gì so sánh được, huống gì pháp này chỉ ở tại Thầy mà không ở tại trò. Chỉ nghe Phật chế, hành bên trong mà chẳng lưu thông bên ngoài, không cho phép truyền trao cho thế tục. Nên nói là "pháp trao bí phương, ban các nội chúng". Sự có huyền pháp, vật nên tượng cầu ở nhà người, Nghiêm Quân bày răn dạy, mọi người trong nhà đều nghiêm khắc thì đồng với Phật chế giáo. Vợ con cùng cười thì đồng với Phật, lắng nghe pháp môn. Một nghe một chế, thấy được sức mạnh đó mà khoan dung cứu giúp, một âm một dương thấy mở vật ấy mà thành việc. Nếu biết được giới luật như vậy tức là nhà pháp của Phật sáng tỏ. Đại thì ba nhóm cảm ba thân ở trong quả, tiểu thì hình câu trì tận, hình nơi nhân địa, thọ đã như thế, còn tùy thì thế nào? Có oai nghi, có Tế hạnh. Vì có thuận nghịch mới sanh ra trì phạm. Do đó mà vấn đề phiền toái nhiều rộng, nhân nơi sự mà chế nghi. Mãi đến sau khi Phật nhập Niết-bàn, lập thành luật tạng, ban đầu như nước hòa với sữa hòa hợp, nghiệp của một nhà không khác nhau. Sau thì tham thần mỗi tự một gò, sự phân chia năm Bộ chẳng giống nhau, đoán bày điềm mộng. Luận Tông Luân được soạn ra, ánh sáng nối tàng cây cao, phân ảnh vẫn quy về Nguyệt quật. Hồ A-nậu nước tràn xuống hạ lưu, phải chảy đến Mạnh Tân.

Mãi đến khi Đại giáo truyền đến phương Đông, phạm thư từ tây đến cam lộ vốn là thức ăn của trời, người, đất Hán tranh thưởng. Đảo vàng bay về trên biển, phương Đông xưa nay trừ kinh đã phiên dịch, hỏi đến luật do từ ai truyền? Phát xuất từ niên hiệu Kiến Ninh thứ 3 (170), đời vua Linh Đế (Lưu Hoành) đời Hậu Hán, ban đầu dịch nghĩa Quyết Luật, tiếp theo có các luật cấm của Tỳ-kheo đưa đến, tức do Tam Tạng pháp sư Pháp Thời ở thời Tào Ngụy đi đến Hứa Lạc, thấy chư tăng ở xứ Ngụy không có luật Phạm, nên vào niên hiệu Gia Bình (249-254) thời tiền Ngụy, Sư dịch bộ "Yết-Ma Tăng Kỳ Giới Bổn", đó là luật giới đầu tiên ở Trung Quốc. Từ đó Luật Tát-Bà-Đa trước tiên hoằng hóa ở Quang Trung, Ngũ Phần Tăng Kỳ phong hành như mưa ban, Ca-diếp-Di Bộ Giới Bổn riêng đến, Bà-Thô-Phú-la chỉ nghe tên mà thôi, huống gì là Tăng-kỳ Bộ, ngài Pháp Hiển mang về và do các Sư chú thích rằng: "đó là Căn bản Đại Chúng truyền, chẳng phải là năm Tông sau trăm năm Phật nhập Niết-bàn". Nay các nhà soạn truyện nghi là chưa hẳn đúng. Vì sao? Vì theo sự xem xét Tăng-kỳ hiệu bản chỉ có ba mươi quyển. Nhân trên mặt văn tự có vài điểm nghi: một là gốc nhỏ mà ngọn lớn (nghĩa là trong các đoạn văn tự thì rộng mà ở quyển tăng-kỳ thì lược), hai là không hợp với ý của năm Bộ, ba là không ứng đối với Đại Tập Huyền Ký. Có thuyết cho rằng: "đó là lược bản truyền ở phương này, như các kinh Pháp Hoa, Hoa Nghiêm v.v... trong muôn ức bài tụng mà chỉ lược nêu ra một phần. Tăng kỳ cũng vậy". Lại nói: luật Đàm-vô- đức có bản Trùng dịch và bản Đơn dịch. Y cứ theo Tăng truyện là chỉ có ngài Giác Minh từ miệng bụng xuất ra. Song căn cứ theo lời tựa bản luật thì có văn trùng dịch của ngài chi Pháp Lãnh. Như vậy, xưa nay tranh cạnh nhau, không có chỉ quy, dùng nghĩa giao trưng, từ ngữ ấy sẽ dứt. Tìm bản luật văn liền biết đồng dị. Như đầu đề của giới chúng học nói: "Thi-Xoa-Kế-Lại-Ni như là y-lan bị rách", ý nói đây là bản của ngài Giác Minh. Còn như nói: "Thức-Xoa-Ca-La-ni như lá y-la bị rách", tức là bản của ngài Chi Pháp Lãnh. Thêm nữa, một bản chỉ ba mươi quyển, một bản đến sáu mươi quyển, nghĩa là giấy mực phân khai bất định, là không đúng. Phân ba mươi làm thành sáu mươi. Chẳng phải là quá sai lầm ư? Như thế hai bản dịch trắng đen đã phân rõ.

Thêm nữa, từ thời Nguyên Ngụy về trước, các người thọ giới, dùng "tứ phần Yết-Ma" để nạp giới và khi hành sự tức y cứ các luật làm tùy, vì sao khác ư? Cầm bản kinh của họ Tả, chuyên theo văn truyền của Công Dương. Đến đời Ngụy, Hiếu Văn Thế có ngài Pháp Thông là một bậc Luật tượng ở núi Bắc Đài, mới tay phanh khui, miệng giải thích. Luật sư Đạo Phú theo chỗ dựa được nghe mà ghi chép lại, bèn chép thành bản "nghĩa sớ". Quyền dư đã thế, gây dựng nhiều ư? Thiên Luân mà chỉ hầu trung tinh, Đại Đảnh mà chỉ nêu phụ nhĩ. Ở đất Nghiệp có ngài Pháp Lệ, ở đời Đường có ngài Hoài Tố tầm theo Tổ Tát-Bà khai tông độc bộ. Kế đó lại có Đại sư Trừng Chiếu là bậc thượng sĩ ở Chung Nam, hưng thạnh ba đời, vượt xa ngàn dặm. Giao tiếp mé trời người, ưu du trong quả chứng, biết mà không gì chẳng làm, sửa lại chỗ lỗi lầm, lấy sự giữ gìn giáo pháp làm nhiệm vụ của mình. Thật xứng đáng là vĩ nhân của một đời.

Vì thế mọi người hạ nói hành sự tức lấy Nam Sơn làm Tư Nam. Đến niên hiệu Đại Lịch (766-780), các nhà Tân sớ, cựu sớ đua nhau bày những điều hay dở. Vua Đại Tông ban sắc vời các bậc luật sư của ba tông đến cùng nhau gia tâm phán định. Bấy giờ, ngài Như Tịnh làm Tông Chủ, phán định hai nhà. Đến niên hiệu Kiến Trung (780-784), mới nói là Khải Chánh, đề hiệu là "Thiên định sớ". Đến nay, ở Đông Kinh, ba tông đều hưng thạnh. Còn như ra vào chẳng thường, khác đường đồng về, thầy trò còn khác. Còn ngài Đạo Thành giảng nói, ngài Linh Ngạc mở mang, chẳng lìa trong khoảng Tam Phụ, đều y cứ vào sự khéo léo của Bách Công. Các ngài Văn Cương, Đạo Ngạn từ Bắc đến Nam, phát xuất "Chánh Phụ Thiên" từ nhỏ đến lớn, Đạo truyền đến Quận Ngô, thuộc Cối Kê, thật là nhờ người ấy. Sư làm bậc thầy bình gia, vốn chuộng đến chỗ cảm thông, hoặc chống đối Biểu Luận, mất vật của quan, hoặc thành Đồ chứng chẳng kiết giới, hoặc bậc tài giỏi lập ở một phương, hoặc kẻ tài giỏi trong bảy chúng, thuật nghĩa sớ bén nhọn, nêu bày các văn nghi tầm thường, hoặc dán thiếp phấn noa, hoặc ngay ngắn so le. Nếu chẳng là bậc hiền triết nương thời, thì đáng là anh tài vượt khí, chẳng để cho vận mạng tượng pháp bị suy sụp, rốt ráo làm cho sao thọ chiếu xuống pháp mạng lâu dài. Đạo do người phát triển là ở đó. Gần thì lấy vị nước sống Đề chuyển chẳng bằng như trước, tòa tượng bụi lấp vẫn quán xét càng chìm. Đại tiểu thừa giao ác lẫn nhau, thượng trung hạ giẫm đạp chất chồng, khắp gởi bốn tà, hành trái bảy nhóm, oai nghi đã khuyết, sanh thiện toàn thiếu, cho rằng luật là văn chẳng cần kíp, tăng buông lung rơi rớt tự do, ngựa khiến thoát khỏi cùm, voi thiếu móc câu. Không tập học luật nghi, khó điều phục như voi ngựa, nên làm cho giáo pháp ngày một bị suy tàn. Đoản thì hạnh quả nhỏ mất, chiết thì niên xỉ giảm bớt. Hợp, với khuôn phép lớn lao chính là đoản chiết.

Lại nói là: cha từ lắm bại hoại, con thoát hoặc bỏ ác ban lành, biến đổi phạm thành trì. Hoặc chúng chủ khuyên tu, hoặc danh sư dắt dẫn. Nương gá ngoại hộ vương thần, chắc chắn trung hưng giáo pháp, như vậy thì đồng một thọ trong năm phước, tức năm đời cha mẹ qua đời. Lại nói: nghiêm gia không cách lỗ. Nên nói: tỳ-ni là thọ mạng của chánh pháp. Khoa nầy là người luyện vàng thành đan, khuyên người uống vào, Khiến gần thì tăng thêm tuổi thọ, xa thì sinh lên cảnh tiên. Nên Đức Phật, Thế tôn của chúng ta, hễ chế mỗi một điều giới đều thành tựu được mười công đức lợi ích. Đó là đặt ý ở vấn đề khiến chánh pháp thường trụ lâu dài.

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG THỜI ĐỜI TỐNG

(Quyển 16 hết).

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

QUYỂN 17

CHƯƠNG NĂM: HỘ PHÁP

(Chánh truyện có mười tám vị, phụ có một vị)

1. Truyện ngài Uy Tú trụ chùa Đại Trang Nghiêm, ở Kinh đô thời Tiền Đường:

Thích Uy Tú, không rõ Sư là người xứ nào, Sư là người thông đạt nhiều tài, thường chuyên giảng dạy, chí mang vác mạnh mẽ mà có oai nghi. Sư giỏi về viết lách, đàm luận, đặc biệt thông minh. Thiên hoàng Vô Hà lên ngôi (Thiên hoàng tức vua Cao Tông Lý Trị, lên ngôi năm 650).

Ngày 15 tháng 4 niên hiệu Long Sóc thứ 2 (622), vua Cao Tông ban sắc ép buộc tăng sĩ, Đạo sĩ đều phải thực thi bái lạy người thế tục. Bấy giờ, tăng chúng bàng hoàng không biết làm sao, Sư than thở giáo Đạo đang trong thời kỳ suy vi, quân vương xem thường Phật Pháp, mới dâng biểu xưng là Sa-môn chẳng nên bái lạy. Sư nêu dẫn các sách sử, trình bày nhiều triều đại bức ép, sáng vừa mới phát lệnh, tối liền đổi mưu đồ, đều chẳng xa xôi gì. Sư mới dẫn kinh luật luận để lường quả. Ngôn từ đều nhẹ nhàng, lý hẳn sâu sắc rõ ràng. Như nói: "Đã là xuất gia, chẳng còn lễ bái người trong nhà. Người xuất tục không thấm nghi ở tục. Đạo lý đó hiển nhiên, trăm đời không đổi thay". Biểu văn đã dâng tấu. Vua lại ban sắc nhóm họp các quan đến trong đài cùng nhau bàn luận việc đó. Khi ấy, các hàng tể quan trong triều có năm trăm ba mươi chín vị xin không bái lạy, ba trăm năm mươi bốn vị xin bái lạy. Đến tháng 6, vua Cao Tông ban sắc "Chẳng bái lạy quân vương mà bái lạy cha mẹ". Nhưng dần cũng phế bỏ. Sư vì đạo pháp, thật đáng gọi là quên mình. Sư dâng biểu chống đối, lúc đó là ngày 21 tháng 4. Bấy giờ, chư tăng từ kinh đô đến thôn ấp hơn hai trăm vị cùng nhau vào cung Bồng Lai trình bày biểu văn của Sư để cầu thỉnh. Khi đó, triều đình cùng nói với Sư, v.v... rằng: "Sắc lệnh đang cần bàn rõ, bái lạy hay không chưa quyết định, hãy đợi sau sẽ tụ tập". Sư, v.v... bèn lui về. Khi đó, nhóm họp đông đảo tại chùa Tây Minh, cùng nhau bàn luận mưu tính, cùng đề đạt khải trạng đến các hàng đạt quan quý thích, như cứu lửa cháy đầu. Bấy giờ, Tuyên Luật sư dâng khải văn lên Ung Châu Mục Bái Vương, riêng dâng khải văn lên Vinh Quốc Thái Phu nhân, v.v... tất cả đều do Sư phê. Thật đáng tôn xưng Sư là gởi thân cho Đạo pháp.

2. Truyện ngài Phục Lễ trụ chùa Đại Hưng Thiện, ở Kinh Triệu, thời Tiền Đường:

Thích Phục Lễ, người ở xứ Kinh Triệu, họ Hoàng Phủ. Sư xuất gia từ thuở thiếu thời tại chùa Đại Hưng Thiện. Tánh tình Sư lặng lẽ ít ưa thích, luôn đặt tâm nơi nội điển, hiểu thông cả Huyền Nho, rất giỏi phú vịnh, khéo hay soạn thuật, các bậc danh sĩ tục lưu thảy đều kính mến. Các vị Tam Tạng Pháp sư Địa-Bà-Ha-La, Thật-Xoa-Nan-Đà v.v... phiên dịch các kinh Đại Trang Nghiêm, Hoa Nghiêm, v.v... đều mời Sư cùng phiên dịch. Trong đó những việc chuốt văn cắt nghĩa đều do Sư đảm nhiệm.

Năm Tân Tỵ (681), tức niên hiệu Vĩnh Long thứ 2, thuộc đời vua Cao Tông, nhân Thái tử Văn Học Quyền không hai thuật lại sách Phật, xét có mười điều nghi ngờ, bèn đem hỏi Sư, xin được giải thích nghi ngờ vướng mắc. Sư bèn vì đó mà giải đáp và soạn thành ba quyển đề tên là "Luận Thập môn biện hoặc ". Chủ khách đối đáp, phân biệt rạch ròi mối nghi, văn thoát khỏi trí phủ, nghĩa ở tại ngoài tâm. Đối đáp như thế, trận vững khó xô ngã. Cờ đỏ kéo mà chúng ma hàng, trống trời trỗi mà Tu-la thối lui. Chỗ nêu mối nghi của Quyền Văn Học chỉ là vài nghĩa, ngoài ra mọi bắt bẻ đối với Sư thật dễ làm sao? Bởi vì không biết Giáo có buông có giữ, văn còn nơi quyền thật, nghĩa là vì mâu thuẫn. Cho nên, Sư thực hành điếu phạt, như nhỏ riêng giúp phải thỉnh mang lệnh của quân môn. Không hai đã vạch trần, lại lập luận hoàn toàn giải thích các mối nghi xưa. Thái tử đáp thư rằng: "Tiếp nối chân thần, đục khoét hang hỗn độn, nghi trăm năm chỉ một sớm mai dứt sạch, mãi vâng theo đường giác, ngộ mãi nguồn mê, đốt cháy củi phiền não, thưởng thức cơm Niết-bàn, xin phụng sự lời nói ấy đến tận cùng những năm còn lại, v.v... ". Đây tuy là chỉ phân giải nhất thời mà thật là chuẩn mực gương soi của muôn đời!

Nghĩa học của Sư, thời bấy giờ ít người sánh bằng. Sư còn có tập văn lưu hành ở đời, lại rất sâu mầu bao gồm huyền cơ, đặc biệt sáng tỏ hợp tâm. Sư soạn "Chân vọng tụng" đem hỏi các bậc đạo sĩ trong nước.

Chỉ có vài vị đánh hòa. Bấy giờ, có ngài Tông Mật ở chùa Thảo Đường cân nhắc chọn lựa đến cùng, chỉ có ngài Trừng Quán ở chùa Thanh Lương đạt được chỉ thú đó, giống như gạo thóc của Lô Lang. Ngoài ra chưa thấu suốt được kiến giải của Sư, cho nên các tác phẩm dịch vào đời Đường đều cõi Sư là bậc Tông thượng, và như Ngài Tuệ Lạp gọi Sư là Dịch chủ. Danh từ Dịch chủ phát xuất từ Sư. Sư khéo thông cả năm xứ Thiên Trúc, dung hợp ba thừa, xưa nay các bậc được nêu lên trong đời ít ai sánh bằng. Hai bộ Luận (luận Thập môn biện hoặc và Chân vọng tụng) của Sư được biên tập đưa vào Tạng, đối đáp công kích của ngoại nạn, chỉ dùng qua luận nầy.

3. Truyện ngài Tuệ Lập trụ chùa Ngụy Quốc ở Kinh Triệu, thời Tiền Đường:

Thích Tuệ Lập, Sư vốn tên là Tử Lập, do vua Cao Tông đổi Tuệ Lập. Sư họ Triệu, người ở xứ Thiên Thủy. Tổ tiên xa trước của Sư nhân làm quan mà dời đến ở Tân Bình, nên thành người xứ Bân (Thiểm Tây). Ông nội và cha của Sư đều rong ruổi theo danh dự cao sang. Sư là con thứ ba của Khởi Cư Xá Nhân Tư Lệ Tùng Sự Nghị đời Tùy. Vừa mới sanh mà Sư đã có dáng cao siêu, có chí muốn thoát tục.

Niên hiệu Trinh Quán thứ ba (629) Sư vừa mười lăm tuổi, đến xuất gia và trụ chùa Chiêu Nhân ở Bân Châu, chùa đó tức là chiến trường phá Tiết cử. Sư mẫn đạt tài giỏi, thần thanh cao xa, phong cách cao thượng. Sư có thức lượng như Ngài Tăng Triệu, Đạo Dung. Tiếng tăm vang vọng xa gần, vua Thái Tông (Lý thế Dân) ban sắc mời Sư sung vào Đại Đức phiên dịch kinh ở chùa Đại Từ Ân. Tiếp theo đó, bổ nhiệm Sư nhận lãnh chức Đô Duy Na ở chùa Tây Minh. Sau lại trao Sư làm Tự chủ chùa Thái Nguyên, đều có ban giáng luân chỉ, khiến đảm nhận việc chùa.

Đến thời vua Cao Tông cho rằng Sư là người thông hiểu Nho Thích, biên soạn thiên chương, khéo biệt biện như mây bay, ích nghĩ như suối tuôn. Lại thêm vì thẳng lời, sắc chánh, chẳng sợ oai nghiêm, Sư vào lửa nóng đạp nước sôi chẳng hề nao núng, nên từng mời Sư vào nội cung cùng đối luận với Hoàng quan, đều hợp ý vua, việc nầy có nói rõ ở biệt truyện.

Sư nghĩ rằng Pháp sư Huyền Trang đến Ấn Độ thỉnh kinh pháp, nếu không ghi lại sự việc đó thì đời sau sẽ ít được nghe, bèn soạn "Từ Ân Tam Tạng Hành Truyện", chưa xong Sư đã thị tịch. Sau đó, Sa-môn Ngạn Tông ở chùa Quảng Phước tiếp tục biên soạn thành mười quyển, nên ở đầu đề ghi rằng: "Sa-môn Tuệ Lập bổn, Thích Ngạn Tông tiên". Sư sửa sắp bảo là xong, lo để lại những điều tốt đẹp, bèn cất giấu nơi các địa phủ, ở đời chẳng được nghe. Sau đó, lúc sắp tịch, Sư bảo môn nhân thị giả đào lấy để mở xem, sắp lấy ra thì Sư liền tịch.

Trước kia, Sư thấy Thượng Y Phụng Ngự Lã Tài vọng soạn "Thiên nhân minh đồ chú" ba quyển, chẳng bác bỏ chánh nghĩa của các Sư, Sư liền gởi thư quở trách. Trong thư có câu cảnh tỉnh viết rằng: "Phụng Ngự các tục sự ít nhàm bèn cho là Chân tông có thể liễu ngộ. Đâu khác gì chuột nhắt thấy nồi trên bếp có thể trèo lên được bèn nói là vượt gò chẳng khó. Như nhền nhện thấy gai rừng dễ kéo tơ giăng lưới cũng cho là phù tang có thể giăng lưới, chẳng lường được thân phận và bờ mé, đâu khác thế ư?" Lã Tài do đó mà thôi nghỉ. Thái Thường Bác sĩ Liễu Tuyên nghe việc đó chấm dứt, bèn quy tín, đưa thư đến tăng chúng phiên dịch kinh, viết rằng: ngoài chống lại kẻ lấn áp đó là con đường cuối trong cửa Phật.

4. Truyện ngài Huyền Nghi trụ chùa Phật Thọ Ký ở kinh đô Lạc Dương, thời Tiền Đường:

Thích Huyền Nghi, họ Đỗ, thuở nhỏ Sư đã vào Huyền môn, mới thông Kinh Pháp, học bạn trong Hoàng quan suy cử Sư là bậc minh triết, Ngài vượt trội ngoài đồng bạn, nên đặc biệt được gọi Ngài là "Đỗ Nghệ Luyện Sư". Sư mới lên Cực Lục liền làm chủ Đại Hằng Quán ở Lạc Đô, Sư du tâm bảy lược, được lý Tam Huyền. Các hàng Đạo thuật suy cử Sư là cương lãnh.

Bấy giờ, Thiên Hậu (Võ tắc Thiên) đặc biệt có tâm sùng kính đại Pháp, mở mang Phật giáo. Lại ngộ rằng ăn rau đắng chẳng ngon, bước đi thì xa nhà nguyện, trở lại ban đầu phục hướng Phật mà trở về, bèn khẩn cầu xuống tóc. Thiên Hậu ban chiếu cho phép xuất gia. Sư bèn ở chùa Phật Thọ Ký, sau đó làm Tự đô. Cho nên biết rằng ở loài cỏ thì làm cỏ thơm, ở loài chim thì làm con trống, thật có việc đó. Sau đó, Sư tham dự việc phiên dịch, thảy đều trái ngược với tông kia, Sư biết rõ Chánh giáo đáng nương nhờ. Có người hỏi rằng: "Sao ông tin Phật?" Sư đáp: "Sanh tử vùn vụt nên sớm lo tính, không để đến ngã tư đường mới chỉnh thúc dây cương, tới giữa dòng mới mong đợi mái chèo. Có như hoàng sa trông đấu, hặc quỷ cầu tiên, dụng tâm như vậy chẳng phải rốt ráo. Sư soạn "Chân chánh luận" một bộ, bác bỏ lỗi lầm kia, khiến trở về với chánh chân, thiết lập chủ khách hỏi đáp, rất là tinh yếu. Không biết về sau Sư mất ở đâu.

Liên hệ thử bàn:

Biết tình địch, giúp dẫn dắt về quê cũ, hoặc vào thì sẽ tranh giành địa vức, khỏi bị cười chê bỏ đất. Lại như cầm đuốc đi trong đêm, chẳng phải như người vào chỗ tối. Nghe qua, Ngài Huyền Nghi từng gởi Hoàng Quan, thấu suốt được bổn giáo đó, kịp tới lúc quy hướng dòng họ Thích, bác bỏ nguồn vọng kia, chẳng cần bốn tháng mà thử đó, đã nạp khoản của một thành. Do đó mà xét, nếu có kẻ ngỗ nghịch thì nói: "Tôi sẽ nói ông chân chánh". Nghĩa là như vậy.

5. Truyện ngài Pháp Minh ở phủ Giang Lăng, thời Tiền Đường:

Thích Pháp Minh, vốn là người Kinh Sở, Sư hiểu rành kinh luận Sư còn khéo suất các sách, biện cấp như dòng chảy, khuôn p phép giới luật kiên trì chân chánh.

Thời vua Trung Tông (705 - 710), Sư đến Trường An tìm hỏi phỏng các bậc cao đạt, mới gặp chiếu ban các hàng tăng sĩ đạo sĩ cùng quyết định "Hóa Hồ thành Phật Kinh" là chân hay ngụy. Bấy giờ, nhóm họp đông đúc tại nội điện, có bá quan hầu nghe. Các bậc long tượng ở địa vị cao kháng ngự, Hoàng quan tráo trở, chưa thể phân biệt, khó quyết định rõ ràng. Ban đầu, Sư chẳng tham dự chọn ra những điều tốt đẹp. Hỏi các Đạo sĩ rằng: "Lão Tử hóa Hồ thành Phật, vậy Lão tử vì làm Hán ngữ hóa hay làm Hồ ngữ hóa? Nếu là Hán ngữ hóa Hồ thì người Hồ không hiểu, còn nếu là Hồ ngữ hóa thì Kinh ấy truyền đến cõi này thì phải phiên dịch. Đấy là chưa xét kinh ấy thuộc vào ngày tháng năm nào, thuộc triều đại nào, ai tụng đọc Hồ ngữ và ai là người ghi chép lại". Khi đó, các Đạo sĩ hết đường cứu chữa, vô phương đối đáp. Các hàng công khanh rất mực ngợi khen Sư. Lúc đó nhằm niên hiệu Thần Long thứ nhất (705).

Đến ngày 14 tháng 9 năm đó (705), vua Trung Tông ban sắc rằng: "Các quan sở tại phế bỏ kinh ấy". Khắc vào bia đá dựng tại chùa Bạch Mã ở kinh đô Lạc Dương để chỉ bày cho đời sau. Trong sắc chiếu vua viết rằng: "Trẫm đội ân ở nơi ngôi báu, sửa mới, mở chánh, lại an tông xã, thiết lập đại lễ cung kính, ban ân lớn mưa sấm. Bèn cùng Tăng sĩ, Đạo sĩ đều bày điều đáng răn bảo. Như nghe trong nước, các Đạo quán đều họa biến tướng "hóa Hồ thành Phật", nơi chùa chư tăng cũng họa hình Huyền Nguyên, tôn dung của hai giáo, cả hai đều không thể được. Chế định từ nay về sau trong hạn mười ngày, tất cả đều phải phá hủy. Nếu cố lưu giữ kính ngưỡng, thì sẽ giao các quan định liệu tội trái với sắc lệnh. Hóa Hồ Kinh đã qua nhiều triều đại đã bị sắc chiếu cấm đoán rõ ràng. Gần đây được biết ở ngoài vẫn còn lưu hành. Từ nay về sau, các bộ Hóa Hồ Kinh và các bản ký lục có việc Hóa Hồ đều phải dứt bỏ. Nếu có kẻ nào chứa để thì y cứ theo sắc lệnh mà định tội". Trong tháng đó, Hoàn Đạo Ngạn là chủ ở Đại Hằng Đạo Quán dâng biểu cố chấp. Vua Trung Tông lại ban sắc phê rằng: "Trẫm vì phải vì tự thân làm, thêm kế thừa việc lớn. Tuy vỗ về thà có nhiều lỗi mà bình thứ thật chuyên, huống gì Tam Thánh sáng ngời, Huyền nguyên tỏ rạng, há quên Lão giáo mà chuyên ý ở Thích tông! Chí ý trẫm thật thuần lưu lại tình mà dứt bỏ ngụy hoặc. Lý trái sự sai, tuy là người thân cũng phải dứt bỏ. Nghĩa hợp danh đáng, tuy có kẻ oán cũng phải ghi chép. Thửa dùng muôn cơ thừa chút nhàn rỗi, lược tìm văn của Tam giáo. Còn như hai thiên Đạo Đức Kinh, cảnh diệu tuyệt ít có. Thiên Trúc có hai đế Hữu, Không, đàm lý bí chân như. Không lúc nào chẳng phu xướng Huyền môn, mở mang chí trách, sao lại mượn sự ngụy vọng của Hóa Hồ để làm hưng thạnh tông của Lão quân? Nghĩa có sai trái, văn không cổ điển, thành Phật thì bốn người khác nhau, luận về đệ tử thì lắm người nghe lầm lỗi. Y Hy đã xưng thành Phật, đã rất rỗng không. Lại nói hóa thành A-nan, bị thành ô hợp. Như bọn Quỷ Cốc Bắc Quách, chưa dẫn lên đất Trung thiên, các bậc Xá-lợi, Văn-thù vọng bày nơi Đông độ, Hồ Hán xen lẫn, niên đại cũng trái. Giẫm nước mà nói Niết-bàn, không hề có điển cứ, đạp lửa mà bàn pháp mầu, có loại phường chèo, giả dối tự bày, sao nói phiền lũ? Kinh chẳng phải do Lão quân chế ra, hủy bỏ thì chẳng phải thiếu lòng hiếu. Văn do bỉ nhân đàm luận, dứt trừ lại bày tiên đức. Lại nói tuy thiết tha mà lý thật chưa an, nên thảy đều là trẫm mong, liền dứt bỏ biểu dâng. Rõ ràng khẩn cấp đương thời vô luân, giúp cửa Hộ Pháp. Do đó mà chống lại lấn áp. Lời xấu ác chẳng để tồn tại. Nghĩa là như thế.

Liên hệ thử bàn:

Hóa Hồ Kinh, hai tông giáo (Phật và Đạo giáo) bất bình, có lắm tranh cãi, không như một lời của ngài Pháp Minh xử quyết đó. Giả sử hoặc ngưng thần mở toang suy tư, lâu nhưng chẳng thể đối đáp. Huống gì lại trước cả muôn thừa ai có thể chọn lời đáp lại? Ngày xưa, Dương Tố thấy ở Tung Dương Quán đắp vẽ cảnh Hóa Hồ, bèn hỏi: "Sao chẳng Hóa Hồ thành Đạo mà thành Phật ư?" Đạo sĩ không trả lời. Xét đó, rõ được câu hỏi nghĩa gồm hai ý, chính vì Hóa Hồ thành Phật, cạnh đó, các vị trời, tiên, ngôn ngữ chẳng đồng với người. Lời tiếng của trời truyền thọ các kinh là do ai biên dịch, việc ấy giống một mũi tên mà bắn được hai con chim le. Lại như một phát mà bắn được hai con.

6. Truyện ngài Thần Ngộ ở núi Thạch Di, thuộc Nhuận Châu, thời Tiền Đường:

Thích Thần Ngộ, tự là Thông Tánh, họ Lý, ở Lũng Tây, tổ tiên Sư thuộc bản đãng, thời Tây Tấn, dời nhà đến Trường Thủy, thuộc đất Ngô. Nhiều đời nối tiếp Nho nghiệp. Thuở nhỏ sư là môn sanh. Năm hai mươi tuổi bị bịnh nặng, có hiện trạng như không thể cứu được. Sư khởi tâm giúp hạnh, năng lực sẽ thực hành thế nào?

Vào niên hiệu Khai Nguyên (713 - 742), sư đến chỗ Luật sư Khê Quang, cầu xin phương thuốc của Kỳ Vực, giữ lễ của kẻ môn nhân. Thầy dùng giáo lý chỉ bày cho thấy để chuyển hóa nghiệp, bằng cách một là Lý sám, hai là Sự sám. Hai pháp sám đó do bậc Thánh truyền trao, thực hành sẽ có chứng nghiệm. Sư bèn đối trước tượng Bồ-tát, giữ tâm không lui sụt, đốt cánh tay khó bỏ. Khi ấy, có ánh sáng lạ như vầng trăng lờ mờ nơi cung biếc. Khổ đến cùng tột có thể cảm động đến thần minh, tinh thành chí thiết sẽ rung chuyển cả đất trời. Bởi vì đó là việc khó làm của con người.

Đến niên hiệu Thiên Bảo thứ Tư (745), Sư thọ giới cụ túc, thân mới đắp Pháp y. Tới niên hiệu Thiên Bảo thứ 8 (749), Sư có những hành vi khác thường và danh phối thuộc ở chùa. Lúc về già, Sư tiết tháo càng thấy gắng tâm. Hễ mỗi lúc gặp đạo tràng Pháp Hoa, suốt chín tuần (ba tháng), Sư vào đạo trường thực hành lễ niệm, Quán Phật Tam-muội ở ngay trước mắt. Nhân đó, Sư bảo môn nhân rằng: Phàm âm bạc, mặt trời làm sao tổn thương, gió chuyển, hư không chẳng động. Nếu thấu đạt hư vọng, thì ai chẳng có tánh? Sư bèn dựng nhà ở phía Đông núi Lao Lao, bên trong dựa vào cách đá, đạt được phần tiên kinh. Các giống thú dữ dần quen đến bên giường Thiền, mây lành bủa giăng khắp Pháp đường. Nửa đêm có thần núi hiện hình nói với Sư: "Đệ tử tức là cố Tân Thành Hầu Từ Thế An ở đời Tùy. Sống thì làm Liệt Hầu, chết lại giữ lấy Nam Lãnh. Nay Sư đến dừng ở, nguyện xin đem chốn này dâng cúng hẳn cho Sư làm nơi kinh hành". Nói xong liền biến mất, không còn thấy nữa. Nên Lại Bộ viên ngoại Lý Hoa, Điện Trung Thị Ngự Sử Thôi Ích cùng đến tham yết Sư, có hỏi về sự ưu liệt của đạo Khổng, đạo Lão, và Thánh giáo. Xin Sư phân bày bình phẩm. Sư đáp rằng: "Giáo điển Lộ-già-đa đều là Pháp ngoài tâm, cầu hướng vị ấy chỉ luống nhọc mà không chứng. Nó tợ như đầm khô mà nghĩ tới ánh nguyệt ở ao hoa cạn. Lấy đó mà so với giáo điển họ Thích, sao xa vời như thế?". Như thế mà ứng đáp qua lại như dòng chảy. Lý Hoa và Thôi Ích chỉ khoanh tay không chống chọi, và họ giữ gìn bờ cõi Thích môn, có lũ nào dám xâm lược. Lý Hoa là Văn tông của một đời, ngang danh cùng Tiêu Vĩnh Sĩ, mà bút ngữ trội vượt hơn đó. Như vậy trong làng Nho, ai dám chạm sừng. Phàm đồ chúng có những điều không sướng thích hay nghi kinh, vấn nạn Pháp, Sư thảy đều dùng cách gần thì lấy ở thân, xa thì lấy ở vật, đúng như lý mà giải đáp, không ai chẳng cúi đầu chắp cánh.

Đến năm Tân Mão (751), tức niên hiệu Thiên Bảo năm thứ 10, Sư bị bịnh, ngồi kiết già mà thị tịch, thọ sáu mươi ba tuổi, hai mươi sáu hạ lạp. Ngày trà-tỳ thâu nhặt hơn năm trăm viên xá-lợi, như hạt châu lớp lớp sáng ngời. Các môn nhân như Trạm Nhất, Viên Nhất chủ trương xây tháp phụng thờ.