SỐ 2061 — TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

12. Truyện ngài Linh Triệt chùa Vân Môn ở Cối Kê, thời Tiền Đường:

Thích Linh Triệt, không rõ Sư là người xứ nào, bẩm khí trong trắng tốt lành, Sư chấp tháo không đổi bỏ, mà tánh tình ưa thích ngâm vịnh là sơ trường. Sư trụ tại chùa Vân Môn ở Việt Khê. Năm thành lập là năm Dự tập viễn làm văn. Sư giảng suốt không mỏi mệt, nên học chúng đến nương ở rất đông. Nên Bí thư Lang Nghiêm Duy Lưu, Tùy Châu Trường Khanh Tiền Điện Trung Thị, Ngự Sử Hoàng Phủ Hội, trông thấy mặt luận bàn tâm bền chặt như keo sơn, phân tiếng xướng hòa danh tan bốn góc.

Sư đi đến Ngô Hưng, cùng sư Tấn Trú, ở Trữ Sơn, vừa mới gặp liền kết bạn giao du dưới rừng, khuyến khích lẫn nhau. Tấn Trú trình thư lên Bao Cát Trung Thừa, thạnh nêu bày chọn lấy câu cảnh tỉnh rất mực quan trọng, trong đoạn "Quy tương nam" viết rằng:

"Có sườn núi ven sông đợi trăng tỏ Tạm hướng nhân gian gá đi đường Như nay xoay hướng, đi bên núi Chỉ có nước hồ không lối đi".

Các tác phẩm của vị tăng (Linh Triệt) đều là khéo léo hay ho, nhưng riêng một thiên nầy khiến lão tăng tôi (Tấn Trú) muốn vụt bỏ bút nghiên. Cúi mong Trung Thừa Cao xem xét tiến như thế nào và xả bỏ như thế nào? Mới nay trong nước có bậc Đại hiền khuyên vua, liền cho là chẳng gấp can, xin nên xem nghe, cũng soi chiếu ngu lão tăng tôi chẳng đạt thời!" Nhưng Sư vẫn giữ tâm lập tiết, không thể được nhiều, Đạo hạnh Sư như Không tuệ chẳng thẹn với An Viễn. Sư lại soạn bộ "Luật Tông dẫn nguyên" hai mươi mốt quyển, làm chỗ quay về nương tựa cho chư tăng. Đến như Huyền ngôn đạo lý ứng tiếp chẳng ngưng trệ, trong khoảng gió trăng cũng đủ để giúp cao hứng của quân tử. Đó là đồng bạn kính trọng Sư đến thế. Tấn Trú lại mang thơ phụ ngài Khứ Kiến, Bao Cát kính lễ lúc gặp chẳng xem thường. Lại có Quyền Đức Dư nghe được thanh danh Sư viết thư hỏi Tấn Trú, được nghe đáp khen ngợi hết bút mực.

Từ niên hiệu Kiến Trung, Trinh Nguyên (780-805) về sau, ở Giang Biểu có ngạn ngữ nói rằng: "Triệt đồng băng tuyết ở đất Việt, đáng gọi là thắng sĩ một đời, đáng phân đảnh với Hàng Tiêu Tấn Trú. " Không biết về sau Sư mất ở đâu.

13. Truyện ngài Tỉnh Cung chùa Tuệ Chiếu ở Dương Châu, thời Tiền Đường:

Thích Tỉnh Cung, người xứ Đông Lô, ở Mục Châu. Thuở nhỏ Sư đã nhớ dai. Có vị lão túc lấy lạm lạ về ý chí Sư lớn mà nói lời cao. Khi Sư đã nhàm chán sự trói buộc, bèn vào chùa Thánh Đức, kính mến đạo, theo thầy. Gặp lúc triều đình hạ sắc ban ân, Sư được độ xuất gia. Sư có tánh linh, thiên phát đối với đạo Tỳ-ni, học như ôn tập lại. Sư lại chọn gặp Đại sư Đạo Hằng trụ chùa Khai Nguyên ở Cô Tô là bậc Danh sư.

Ngài Đạo Hằng bảo rằng: "Tốt lắm! Ta có được Cung". Môn nhân ngày càng gần gũi, đến lúc tham cứu tinh vi, càng đi càng xa. Bấy giờ nếu có ai kích luận chỉ làm mê lầm thì xin thưa hỏi Sư, Sư đó phán định phân tách ngôi chia cong thẳng. Ngạn ngữ nói rằng: "Tận nghĩa với Tỉnh Cung, nói đến Cung, không nghĩa gì chẳng cùng tận". Sư thông đạt luật thừa, gánh vác được môn tịch của thầy như vậy. Ngài Đạo Hằng nói: "Từ lúc ta có Cung, không còn nghe tiếng xấu ác!" Sư lánh mặt lá chắp tay đáp rằng: "Con chẳng dua nịnh, chỉ kính mến đạo của thầy, như lượm nhặt lá dâu để tằm ăn, nhưng bởi sự bệnh hoạn, chưa thể nhả nhiều tơ để báo đáp cho chủ". Ngài Đạo Hằng bảo: "Trong thấy con nhả tơ năm mầu nơi vườn khách, có thể giúp cho tơ mầu, lời nói quá khiêm nhường". Về sau, Sư đáp lại lời thỉnh của Duy Dương, rộng dạy dỗ đồ chúng. Nhưng Sư hết lời thư hoàng phẩm tảo, che giấu nghĩa xưa nay. Trong đồ chúng, những vị thông minh tài giỏi đều tự ghi chép lại, đều có thêm nhuận sắc, đặt hiệu là "Thuận Chánh ký" mười quyển, ban bố lưu hành. Ngài lại soạn bộ "Phân khinh trọng vật nghi biệt hành Duyên tập" mười ba chương môn. Sư đều nêu ra, còn thêm gần đây hiện có các vật trọng khinh, rất là yếu dụng. Sư lại là bậc tài cao về Nho học nên soạn văn bia tán tụng rất nhiều. Vì Sư có hành hóa ở Hàn Cấu nên gọi là "Hoài Nam Ký Chư", tự lấy hiệu là "Thanh lãnh sơn Sa-môn".

14. Truyện ngài Thần Hạo ở núi Bao thuộc Quận Ngô, thời Tiền Đường:

Thích Thần Hạo, tự là Hằng Độ, họ Từ. Tổ tiên đời thứ 8 của Sư bày vẽ Tề Cảnh Lăng Vương Tây Đề Học Sĩ. Tử Lăng Lương Thượng Thư Tả bộc xạ. Văn ấy nổi tiếng ngang với Dữu Tý. Đến khi nhà Trần mất nước, nhân giúp Ngô ấp bèn dời nhà đến Cô Tô, Sư mới là người Quận Ngô. Ngài thiên tánh điềm đạm thanh khiết, phong vận sáng ngời cao xa. Từ thuở bé đã mong dáng dấp thoát tục, tìm đến nương tựa Nhất Công ở đạo tràng Long Tuyền xứ Tiền Đường xin xuất gia.

Niên hiệu Thiên Bảo thứ 6 (747), vua Huyền Tông ban chiếu dán bảng lựa chọn các bậc chân hạnh, mỗi châu được độ ba vị. Sư được đề cử ở đầu, nhân đó mà thuộc tăng tịch của đạo tràng Phước Nguyện ở núi Bao. Ban đầu, Sư đăng đàn thọ giới cụ túc với Đại sư Hưng, Sư học thông luật sao với ngài Đàm Nhất. Kế là giảng luật sao, năm lần lên đàn tràng, Sư bèn nương thuyền trở về núi Bao, khiến cho ông lão nhà quê cắt cỏ, tiểu đồng ở núi quét đá, tiêu dao nương náu tiêu tức, thoáng chốc sửa thêm phòng nhà.

Niên hiệu Càn Nguyên thứ nhất (758), vua Túc Tông ban chiếu 27 chùa trong nước, mỗi chùa đề cử tấu trình bảy vị Đại Đức lớn để giảng giới luật. Nhân đó mà thỉnh Sư trụ chùa Khai Nguyên. Sư muốn tròn sở nguyện lại sợ giản thư, bèn gắng theo mạng lệnh. Đệ tử vâng giữ giới pháp Thứ sử Khai Châu là Lục Hướng tiền cấp sự Trung Nghiêm Cổn Phục Đạo. Đệ tử Lễ Bộ Thị Lang Lưu Thái Chân, Tiền Đại Lý Bình Sự Trương Tương. Đệ tử khâm trọng Đạo phong ở Sư như Tiền Liêm Sứ Á Tướng Lý Thê Quân thỉnh Sư Cương nhậm Hải Ngung, một ấp mà tăng chúng ba lần biến động đến đạo. Đến cuối năm công việc được viên Tông. Sư an trí riêng tại Tây phương Pháp xã, tụng kinh Pháp Hoa hơn chín ngàn bộ.

Đến tháng 10 niên hiệu Trinh Nguyên thứ 6 (790), Sư đang trụ tại chùa Khai Nguyên, bị mắc bệnh, qua tháng 12 Sư dặn dò với đệ tử Duy Lượng rằng: "Sau khi ta xả bỏ báo thân, hãy mang về động đình chốn núi cũ xây tháp" và Sư nói pháp mà thị tịch. Đêm đó sắc trời lưu ly tinh chất như mưa, dấu hiệu Tây phương thầm hiện ở trước, Sư thọ bảy mươi lăm tuổi, bốn mươi ba hạ lạp. Sư có môn nhân đệ tử Duy Lương là bậc có văn có đạo; một mình một bóng ở đương thời, giữ việc lễ tang của thầy, chẳng vì chứng đắc mà phế bỏ giáo môn.

Sư có các đệ tử được truyền pháp như là: Đạo Siêu, Linh Tuấn, Đạo Tuấn, Đạo Lăng, Duy Nhượng, Duy Thành đều là những bậc tài giỏi một thời. Tấn Trú làm thần pháp, soạn bia văn khen ngợi đức hạnh Sư.

15. Truyện ngài Tạng Dụng chùa An Quốc ở Kinh đô, thời Tiền Đường:

Thích Tạng Dụng, không rõ Sư là người xứ nào. Sư là con người bạt tục, đến nương tựa Không Công ở núi Thê Tung, tôn sùng làm thầy, đến tuổi ứng pháp, Sư nương tựa luật sư Cự ở phần Xuyên thọ thượng phẩm hình câu pháp. Sư tìm đến giảng tịch của Nghiệp Công ở Lạc Trung, nghiên cứu tìm kiếm văn luật, theo chỗ sâu mầu huyền diệu, không đâu Sư chẳng đến.

Đến khi nghe có môn học Thiền Quán, Sư bèn đến đất Lô, vượt qua Hoắc, lội dòng Hán, trôi nổi sông Tương, vọng hướng tòng lâm của song phong. Sư lại trở về khai pháp ở chốn kinh kỳ. Đạo Sư đã tinh túy, dạy răn lại bình đẳng phô diễn, hòa nhã tự nhiên làm vật khuôn pháp, hưởng phong tông trọng. Vào niên hiệu Kiến Trung (780-784), Sư đã mãn ba mươi hạ lạp, bỗng ứng chiếu mời sung vào giới đàn đứng đầu pháp tịch. Sư tiếp tục độ đệ tử rất nhiều. Đến lúc Sư trở về, trụ tại Hóa Tháp ở Đông Thành, là nơi ở của em vua Đại Tông. Lại suy cử Sư làm chủ cương nhậm. Các hàng Tỳ-kheo cho đến Sa-di đều tuân phục kính sợ. Chiếu trải mời mời khách đến để khai đàm, chỉ có Hành Sơn Thạch. Vì có biết tiền thân, truyền bát của Tào Khê, vì có biết mé sau. Vì vậy cửa ngõ lắm vết của Trưởng giả, phòng nhà đầy ắp đồng bạn độ người, lợi vật tốt sâu, ngồi giữ nhã tục.

Vào niên hiệu Trinh Nguyên (786-805), Tả Ly Chánh Lang Vương Quyên, Nam Đài Thôi Công Kế hòa theo đó, như thế mấy vị cùng bàn luận tiêu đề. Binh Bộ Chánh Lang Trình Hoạt làm Đồ tự, Chức Phương Chánh Lang Tri chế cáo, Ngô Thông Vi ghi chép. Lúc đó là năm Mậu Thìn (788) tức niên hiệu Trinh Nguyên thứ 4.

Sư lớn lên từ luật học, gấp giữ nhậm trì, làm bậc khuôn phép tiêu biểu ở Thượng Đô.

16. Truyện ngài Chân Thừa ở chùa Bát Thánh Đạo ở Hồ Châu, thời Tiền Đường:

Thích Chân Thừa, họ Thẩm, người xứ Đức thanh. Cha là Huyền Vọng Hiếu Liêm Cử Điều Duyên Châu Tư Mã. Lúc mang thai, mẹ của Sư có điềm ứng ánh sáng thần mùi thơm lạ. Có người biết chuyện, bảo rằng: "Nhà họ Thẩm ắt là thế gia đại tộc!" Đến lúc sanh Sư thì như Hoài Vĩ. Lúc lớn khôn cư xử với mọi người trong tông tộc, Sư tợ như kỳ thọ ở giữa các cỏ cây. Đến độ tuổi tết tóc, Tư Mã dùng văn học để dẫn dụ Ngài, khuyên lo tu sửa Quan Nghiệp, vả lại, Sư lo lắng, tỏ vẻ chẳng đặng đừng. Ở chỗ vui chơi thì Sư đem tượng Phật ra ban bố. Cha của Sư xem xét tập khí đời trước, quả nhiên xin xuất gia. Gặp được Ngạn Lỗ Công cho phép thi kinh sẽ được độ, lúc đó Sư đã tụng đọc thuộc lòng được năm trăm trang kinh, thử bảo Sư tụng, không sai sót một chữ, Đại Kiến khen lạ.

Sau khi xuống tóc, Sư được phối vào ở tại chùa Bát Thánh Đạo và đắc giới tại đó. Sau, Sư đến nương tựa Đại sư Thường Tấn ở chùa Thông Huyền, tập học tỳ-ni. Ngài Thường Tấn thấy Sư tài giỏi, nên răn bảo trong đồng môn rằng: "Chân Thừa tuy trẻ tuổi, nhưng không thể đem Bá Trọng đế so sánh". Sau, Sư đến phương Tây lên chùa Vân Hoa ở kinh đô tập học Pháp Hoa Thiên Thai sớ nghĩa, tiếng tăm vang xa. Sau đó, chúng tăng chùa Chương Tín thỉnh Sư giảng pháp. Như kẻ say ngàn ngày chỉ một lần nghe mà tự tỉnh, tợ kẻ mê trọn đời vừa tạm nghe mà tỏ ngộ hẳn. Với kinh luật, thông suốt, Sư đều giảng giải không thiếu sót. Tịch rất thạnh hành, xán lạn kinh ấp.

Niên hiệu Trinh Nguyên thứ 11 (795), Công Đức Sứ Lưu Đại Phu vì vua Đức Tông đến chùa An quốc trình với Sư thay đổi để chuẩn bị ứng đối, sung vào số Đại Đức cung phụng. Lúc đó, thầy Sư cũng không ngăn ngại gì. Cũng muốn đạo nghiệp thật nhờ ân mưa móc, tấu cử Sư vì nước nhà mà cầu phước không trệ ngại. Bỗng nhiên mộng thấy Sư cầu một đóa hoa sen trắng đi về phương Nam. Tự nhiên, Sư bị bệnh nên xin trở về vườn quê. Vua Đức Tông ban sắc chấp thuận. Sư đã về đến đầu làng thì Bổn Quận Thú Lý Công Kỳ Điền Công Đôn Chiếc Đông Suất Tiết Công Giới đã bước chân tới cửa mời Sư lên pháp tòa, hoặc vội mang thẻ mà mời tới giới đàn. Sư bức bách vì pháp duyên thảy đều là gắng gượng. Do đó, tám lần sư làm tòa chư luật học, bốn lượt Đăng Đàn làm Chánh viên. Hễ Sư dạy răn trao truyền độ người, nếu có ai dâng cúng khăn giày v.v... để kết duyên, thì Sư không bao giờ nhận một vật gì. Sư đến núi Ngũ Đài, đảnh lễ Thánh dung Bồ-tát Văn-thù, thấy tướng điềm lành không thể nói xiết. Sau, Sư trụ tại chùa Hộ Quốc, lễ kinh Phật danh một trăm biến. Ngoài sám pháp ra, Sư còn tuyển soạn "Pháp Hoa Kinh Giải sớ ký" mười quyển.

Đến tháng mười niên hiệu Nguyên Hòa thứ 15 (821), Sư thị hiện bị bệnh mà thị tịch tại Bổn tự. Sư rất tinh thông luật pháp, lại có sở trường giảng nói. Đến ngày 13 tháng 10 niên hiệu Trường Khánh thứ 2 (822) trà-tỳ nhục thân Sư tại góc phía Tây thôn Thiều, đó là tuân theo di mạng của Sư. Úy Vương Chân ở huyện Vạn Niên xây dựng văn bia, ghi lại đức hạnh Sư.

17. Truyện ngài Đạo Tiêu trụ núi Linh Ẩn ở Hàng Châu, thời Tiền Đường:

Thích Đạo Tiêu, người xứ Phú Dương, họ Tần, tổ tiên xa xưa của Sư và cùng với Doanh (Tần Thỉ Hoàng) là cùng một họ, trải qua nhiều đời là một dòng họ lớn ở Thiên Lũng. Đến lúc nhà Tấn dời về phương Đông thì Sư cũng mang áo mão mà theo, sau trở thành người xứ Hàng Châu.

Từ Cao tằng đến vua cha, dòng họ Sư đều giữ lấy Nho nghiệp, chẳng chịu làm quan, nên khắp cả châu lý đều tôn sùng. Sư lúc mới sanh thì sáng suốt, lúc lớn lên thì chí thú sâu xa, khi về già càng vững chắc. Nhân lương thiện có từ đó. Năm bảy tuổi, Sư có thần sắc trong thanh, khí lực tốt lành, chẳng xen tạp như bao trẻ nhỏ khác. Chợt có vị Đại Sa-môn đưa tay xoa đầu Sư, bảo rằng: "Đứa trẻ này đôi mắt sáng đẹp như hoa sen xanh, có phải chăng là oai phụng của dòng họ Thích ta ư? Nếu có thể bỏ nhà thế tục thì sẽ có tiếng tốt. Nếu không như thế thì cưỡi mây mà nhìn ngắm trời Hán. Ta không thể biết được!" Người cha chấp nhận lời thỉnh, Sư bèn làm đệ tử Hòa-thượng Bạch Vân Phong Hải ở núi Linh Ẩn. Trên núi Diệu cao chỉ có Nhật Nguyệt là sáng đẹp. Trong cung Ta-kiệt-la hẳn nhiên chứa nhóm mây sấm.

Niên hiệu Chí Đức thứ 2 (758), vua Túc Tông ban chiếu những ai trong hàng tại gia thông suốt kinh Phật bảy trăm trang thì được độ làm Tỳ-kheo. Sư đứng đầu trong số lựa chọn đó. Và trong ngày đắc độ, được ban phối ở chùa Thiên Trúc. Đầu niên hiệu Vĩnh Thái (765), Sư cầu thọ giới Cụ túc luật sư Khải ở chùa Linh Quang. Ngài giữ giới trang nghiêm. Người đương thời suy tôn Sư là bậc giảng nói Tỳ-Nại-Đa-La, không gì chẳng thông suốt. Về độ người thọ giới, Sư đã sáu lần đăng đàn làm khuôn phép cho chúng. Suốt mười hai năm, đặt xuống mẫu ruộng, hằng năm thâu lấy muôn hộc, đặt để của cải vô tận, chung với cùng chúng.

Vào niên hiệu Trinh Nguyên (785-805), Sư cho là việc chùa đã sung túc, ta nên nghỉ ngơi, mới chọn được phía dưới Tây Lãnh là nơi cao sáng, bện cỏ làm nhà, chẳng can dự việc người, lấy đó mà nuôi dưỡng hạo khí. Ngoài việc kinh hành, Sư rất tôi luyện thi chương, từ thể cổ kiện, sánh với Phan Lưu. Đương thời, ở Ngô Hưng có Tấn Trú, ở Cối Kê có Linh Triệt cùng nhau đáp xướng lần lượt làm sánh ca. Nên người đời nói là: "Ở Tấn có Trú hay trong nhã, ở Việt có Triệt suốt cả băng tuyết, ở Hàng có Tiêu sờ đến mây xanh, thường bay chương ngụ vận hư, trúc đêm hoa ngày. Ba vị thượng nhân ấy đáng địch cả bốn mặt. Do đó mà Từ Lâm nhạc Phủ từng lượm nhặt tiếng thơ của họ". Vì vậy, Hữu thứ tử Cô Tàng Lý Công Ích viết rằng: "Dưới trọng danh quả thật có văn đó". Khi trở về phương Tây, đến chốn kinh đô có đem khoe soi sáng. Thêm nữa, Cảnh Lăng Tử Lục Vũ nói rằng: "Phàm nhật nguyệt, vầng mây là Thiên Tiêu, núi sông cỏ cây là Địa Tiêu, suy đưa tài năng quy về tốt đẹp là Đức Tiêu, sống nhàn ưa vắng là Đạo Tiêu, danh thật song toàn phẩm tảo tương đương".

Từ đó về sau, tiếng tăm danh giá của Sư vang bóng đến chốn công khanh, nên thâm thiết với Sư có các vị như Tướng Quốc Lý Công Cát, Phủ Đại Tư Không Nghiêm Công Thụ, Hữu Bộc Xạ Hàn Công Lao, Lễ Bộ Thị Lang Lã Công Vị, Cốt Hào Tiết Chế Lô Công Quần, Tương Dương Tiết Chế Mạnh Công Giản, Đồng Châu Thứ Sử Lý Công Phu, Phụng Tường Duẫn Tôn Công Thọ, chiếc Đông Liêm Sứ Giả Công Toàn, Trung Thư Xá Nhân Bạch Công Cư Dị, Tùy Châu Thứ Sử Lưu Công Trường Khanh, Hộ Bộ Thị Lang, Khâu Công Đan, Ngoại Lang Bùi Xu, Bí Các Nghiêm Duy, Tiểu Giản Chu Phóng Việt, Liêm Vấn Tiết Nhung Tịch, Bái Lô Nguyên Phụ, Thường Châu Thích Nguyên Hạo, Thượng Đô Thích Trí Sùng, Nhuận Châu, Thích Nam Dung, Kim Hoa Thích Càn Phụ, Ngô Môn Thích Quang Nghiêm Thích Trí Sùng ở Thượng đô v.v... đều là những vị tâm giao ngoài trần, phân hợp trong rừng. Muôn cảnh đều không, xua đuổi để tạ ngự, năm núi đầy mắt, đứng làm cương trường, văn hùng mà lại cổ xúy chẳng suy, Thần Vương một lần đánh tự thắng!

Đến niên hiệu Trường Khánh thứ 3 (823), Sư thị hiện bị bịnh nhẹ, tới ngày mồng 7 tháng 6, Sư thị tịch tại lan-nhã; nơi Sư ở. Đến ngày mồng 3 tháng 10, an táng tại Cựu Sơn, Sư thọ tám mươi bốn tuổi, năm mươi tám hạ lạp. Ngài có các đệ tử: Như Biện, Hạnh Kiệm, Tỉnh Ngôn, Thường Kiệm, Trí Du, Nhật Siêu v.v... đều là những vị đắc pháp từ Sư, kính làm theo chẳng dám nhàn rỗi, vườn không vây quanh chiên Đàn hận đầy nơi hang đá. Đến nay dân chúng ở Hàng Châu tôn xưng Sư là "Tây Lãnh Hòa-thượng". Niên hiệu Khai Thành thứ 5 (840), Trịnh Tố Khanh ghi chép đức hạnh Sư khắc văn bia khen ngợi dựng tại gò phía Đông núi Thiên Trúc, hiện nay vẫn còn.

18. Truyện ngài Đàm Thanh ở chùa Hành Nhạc, thời Tiền Đường:

Thích Đàm Thanh, không rõ Sư là người xứ nào. Thuở nhỏ Sư gìn giữ biên bức, không lầm lẫn phương hướng. Vì cẩn trọng nghiên cứu tận cùng ý chỉ Phật, mới mong dù đến viện Ngô Bắc, nơi Pháp Hội của Tông sư Đạo Hằng, cùng với Tỉnh Cung còn trước sau Đằng Tiết. Sư lưu lại Nam Nhạc hoằng hóa đồ chúng.

Gặp hội trong niên hiệu Nguyên Hòa (806-821), kiết giới tại chùa Long Hưng ở Mân Châu. Bấy giờ, ngài Nghĩa Tung giảng bày Tân Sớ là bậc tài giỏi trong bối lưu, nhân đó nói rằng: "Trong luật Tăng-kỳ nói "Ngang bảy cây cùng đi, chỗ ông tác pháp yết ma, gọi đó là khéo làm yết-ma. Chuẩn định bốn mặt đó đều lấy ba mươi sáu bước v.v... " Như vậy, giới tự nhiên y cứ khiến giới tăng tác pháp lên, đợi đến lúc tập hết, Sư rộng nêu bày vấn nạn. Như vậy qua lại kinh châu vượt tỉnh, Dưới Lưỡng Nhai, Tân Cựu Chương, Nam Sơn Tam Tông cùng định đoạt. Ngài Nghĩa Tung thiếu lý. Bấy giờ, tướng lệnh Cô Sở Do làm lễ Bộ Ngoại lang phán chuyển, điệp văn chuẩn cứ lưỡng nhai truyền luật quyết đoán lấy nghĩa của Sư làm chính, trong thiên hạ xướng tiếng. Sự mạnh mẽ gìn giữ kỷ cương, có khả năng đến thành vực. Sau, viết lại ký hiệu là "Hiển Tông".

Liên hệ thử bàn:

Ngài Đàm Thanh từ Tông Nam Sơn quật khởi biệt phong. Cùng với hai ngài Nghĩa Tung, và Ngộ gặp nhau hẳn là phân tranh địa thế. Ngài Đàm Thanh quả thật được tài tuấn, huống gì là cao sáng, ít dùng văn luật, ba góc chẳng trái. Đã thành Đồ Trạng, học giả rất mực truyền bá, còn ngài Nghĩa Tung như trấn giữ ở đáy biển. Đến niên hiệu Đại Trung (847-860), các ngài Huyền Sướng, Công Tiến còn thêm khen chê, chê ngài Nghĩa Tung chuyển trầm trong vĩ lư.

19. Thích Viên Chiếu trụ chùa Tây Minh ở kinh đô, thời Tiền Đường:

Thích Viên Chiếu, họ Trương, người ở xứ Lam Điền, thuộc Kinh Triệu. Năm mười tuổi, Sư dốc lòng nguyện xin nương tựa luật sư Cảnh Vân ở chùa Tây Minh. Ngài Cảnh Vân cũng là bậc tài giỏi một phương, bốn bộ quy tâm kính mến.

Sư đang là Sa-di mới thọ giới cụ túc, kính cẩn chấp trì như yêu quý vật báu. Sư nghiên tầm kinh luận, nương thầy thưa hỏi các kinh Duy- ma, Pháp Hoa, Nhân Minh, Duy Thức, Niết-bàn, Trung Quán, kinh Hoa Nghiêm bản tân dịch, v.v... hoặc vào sâu đường hoàng, hoặc lược theo nhiễm chỉ, bên cạnh đó còn tìm học Nho Mặc, lại chuyên khéo phong nhã. Đối với luật tạng như trân châu, Sư chuyên tham nhật dụng. Sau thì Sương Đàn bỉnh pháp, nhạn tựa độ người, đến niên hiệu Khai Nguyên (713-742), vua Huyền Tông ban sắc lựa chọn các Sa-môn danh đức tham dự việc phiên dịch, Sư mới dự vào. Đến niên hiệu Đại Lịch thứ 13 (778) thời vua Đại Tông, Sư lại vâng chiếu lưỡng nhai, cùng mười bốn vị Đại đức làm đàn, đồng đến chùa An Quốc để đoán định sự phải trái của hai bản Tân sớ và Cựu sớ, bởi vì hai tông đều thạnh. Cả hai kẻ mạnh tranh nhau, ngư ông được lợi, đánh nhau sẽ tổn thương chân thầy. Đã luôn tranh giành lời tiếng, lắm vang đến tai vua. Nên có sắc chiếu bảo đem hai bản luật sớ quyết định thành một nhà. Lúc đó, Sư v.v... soạn lời tựa tấu trình rằng: "Căn cứ Tứ Phần Luật Bộ Chủ, tiếng Phạn gọi là Đàm-Vô-Đức, đời Tần dịch là Pháp Tạng. Từ năm Nhăm Dần tức niên hiệu Hoằng thỉ thứ 5, đời Diêu Tần, ngài Tam Tạng Pháp sư Phật-Đà-Da-Xá, đời Tần dịch là Giác Minh, người nước Kế-tân, tụng ra bản Phạn, Sa-môn Trúc-Phật-Niệm nghe và ghi lại thành bốn mươi lăm quyển. Đến năm Mậu thân, tức niên hiệu Hoằng Thỉ thứ 11, ngài Chi-Pháp-Lãnh lại từ Tây Vực mong bản Phạn đến ở chùa trong thành Trường An, so sánh hiệu đính lại, đến năm Tân Hợi tức niên hiệu Hoằng Thỉ thứ 14 phiên dịch mới xong, do các Sa-môn Tuệ Biện v.v... biên chép thành sáu mươi hai quyển. Sau, vào đời Ngụy, có Luật sư Đạo Phú, do dưới sự giảng dạy của ngài Pháp Thông mà biên tập thành sớ sáu quyển. Kế đến, có ngài Đạo Huy soạn sớ bảy quyển. Trong đời Tùy, có ngài Pháp Nguyện soạn tài sớ mười quyển. Từ đời Đường thống nhất đất nước, bốn phương xương cao, Tam bảo thêm ngời sáng, có Luật sư Trí Thủ Soạn bộ sớ mười hai quyển, tiếp theo, Luật sư Tuệ Mãn soạn sớ hai mươi quyển, mỗi bộ phụng sự một thời, lưu thông chẳng dứt. Mãi đến niên hiệu Mậu Dần (618) tức niên hiệu Võ Đức thứ nhất, có Luật sư Pháp Lệ trụ chùa Nhật Quang ở Tương Châu soạn sớ, đến năm Bính Tuất (626) tức niên hiệu Võ Đức thứ 9, mới hoàn thành mười quyển. Phần chính nương tựa vào Luận Thành Thật. Nay gọi đó là bản cựu sớ. Đến năm Canh Ngọ (670) tức niên hiệu Hàm Hanh thứ nhất, thời vua Cao Tông, có Luật sư Hoài Tố trụ chùa Thái Nguyên tây, soạn bộ "Khai Tứ Phần Luật Tông ký" mười quyển, phần chính y cứ các Luận căn bản thuyết nhất thiết Hữu Bộ Tý-Nại-Da, Câu-Xá, v.v... Nay gọi đó là "Tân chương sớ". Đến thời Hoàng Đế của ta vâng theo di chúc của Phật, khâm chuộng Sa-môn, kính tín Đại thừa, vâng theo Mật giáo, thấy hai bộ Luật sớ truyền trao, mỗi bộ tự chuyên môn, học giả đông đúc như rừng, chấp chặt kiến giải khác nhau, đã mấy lần nổi lên tranh luận. Thánh từ nghĩ thương muốn dứt cội gốc đó, khiến như nước với sữa không trái mà chỉ một vị hòa hợp".

Bấy giờ, vua Đại Tông sai Nội Cấp Sứ Sự Lý Hiến Thành tuyên cáo sắc chiếu câu đương các chùa ở kinh thành, Công Đức Sứ Trấn Quân Đại Tướng Quân Lưu Sùng Huấn tuyên cáo sắc chiếu rằng: "Các bản Tân sớ, Cựu sớ của Luật Tứ Phần, nên ban sắc lệnh các Đại đức Như Tịnh v.v... lâm đàn, đến luật viện tại chùa An Quốc đều cùng định thành một bản sớ để truyền bá. Mười bốn vị Đại Đức ở Lưỡng Nhai lâm đàn đều nhóm họp tại chùa An Quốc, sai Trung Quan Triệu Phụng thuyên sắc Thượng thực cục sách lo trai thực 1260 vị, và quả thật bày một việc trai chúc, như trên mà ứng phó". Tức ở chùa An Quốc cúng dường mười bốn vị tăng như Tuệ Triệt, Như Tịnh v.v... và dâng cúng trai thực sung suốt chín mươi ngày, dùng hai mươi lăm. . . phần giấy bút mực. Sung các Đại Đức Như Tịnh v.v... đều định dụng Luật sớ, kiêm hỏi các Đại Đức mỗi vị có được khỏe chăng? Lại ban sắc Tam cương chùa An Quốc đều định Luật sớ viện, tất cả Tăng tục đều không được vào. Nếu ai trái phạm thì ghi tên tấu trình lại v.v...

Bấy giờ, các ngài Đàm Thúy ở chùa Thiên Trường, Sùng Duệ ở chùa Tịnh Trú, Đạo Thúy, Hưng Thử ở chùa Tây Minh, Bảo ý, Thần Lãng, Trí Chiêu, Siêu Sài ở Bổn tự (chùa An Quốc), Siệu Chứng ở chùa Sùng Phước, Như Tịnh ở chùa Tiến Phước, Duy Các ở chùa Thanh Long, Hy Chiếu ở chùa Chương Tín, Huệ Triệt, Viên Chiếu ở chùa Bảo Thọ cùng dâng biểu tạ. Vua Đại Tông lại ban chiếu đáp rằng: "Các sư v. v. . trọng đạo y kinh, công vượt tự giác, vâng thừa ý chỉ sâu kín của Tuyết Cung, làm gió mát nơi nhà lửa, Luật Tứ Phần nghi, then chốt của Tam thừa, phải quy kết tổng hội, dứt hẳn nhiều môn. Một nước mà ba vua, ai chịu lỗi quấy. Sơ cơ mờ mịt mê lại nhiều lỗi, bèn ban Hữu ti hèn mọn cung cấp tư phí, lao phiền bút tước, đợi thấy vừa thành. Có sự cảm tạ phải biết". Hôm ấy, phẩm quan Dương Sùng Nhất tuyên cáo sắc chiếu ban Tam cương hai chùa Tiến Phước và Ôn Quốc, kiểm hiệu tăng ở viện Tịnh Độ v.v... trang nghiêm đạo tràng, cho phép chư tăng hành đạo, mời năm mươi bốn vị bắt đầu từ ngày mồng 1 tháng nay (có lẽ trong năm 778?) tụng kinh lễ Phật, sáu thời hành đạo cho đến ngày mồng 1 tháng 2 năm sau thì bãi tán. Ở đó lo việc trai thực, liệu toan mỗi việc như trên. Ban sở ty cầu cúng, nên mỗi người tự kính thành, thăm hỏi các sư có khỏe chăng v.v... đến lúc giải đạo tràng, Trung Quan Lý Hiến Thành tuyên cáo sắc chiếu ban các Đại Đức Lâm đàn ở chùa Ôn Quốc chuyển niệm tụng đạo tràng Luật Tứ Phần rằng: "Ba học trong cửa Phật dùng tâm ấn truyền nhau, Đạo Bồ-đề vô thượng lấy giới pháp làm căn bản. Ngày Đạo tràng hoàn mãn, tất cả đều nên đến chùa An Quốc để Khải Định Luật sớ mười quyển mà truyền bá".

Đến ngày mồng 8 tháng 2 niên hiệu Đại Lịch thứ 14 (779), vua Đại Tông lại ban chiếu kiểm hiệu đạo tràng, các Đại Đức Đàm Thúy; Phi Tích v.v... Đạo tràng định lấy mười ngày thì bãi tán. Thiết trai bên ngoài ban tặng gấm lụa. Mười bốn vị Luật Sư đó đều đến chùa An Quốc sửa chữa luật sớ, trình trì phẩm dụng đều được thích nghi. Đại chúng suy cử ngài Như Tịnh, Tuệ Triệt đồng cầm bút nhuận sắc, ngài Viên Chiếu ghi chép. Phần chánh tự do ngài Bảo Ý biên tập văn và kiểm định, ngài Siêu Sài ghi chép. Ngoài ra, từ ngài Sùng Duệ trở xuống gồm chín vị cùng chứng nghĩa. Các Ngài cùng bàn luận thiên đề rằng: "sắc ban thiêm định Tứ Phần Luật sớ quyển thứ nhất, các Đại Đức Lâm Đàn ở kinh thành, chúng tôi v.v... vâng sắc mà an định, lấy đây làm đề". Do Sư (Viên Chiếu) xướng đầu, còn lại các vị ấy hòa theo. Thời gian đó, quyết nghĩa chẳng dài như người làm ruộng cắt cỏ, nghĩa đó hợp lý, vẫn còn giống như khách ra biển nhặt châu. Có thể gọi tên là "Giải Tỳ-ni chẳng xem mặt khác". Bỗng chốc, vua Đức Tông lên ngôi, đổi niên hiệu là Kiến Trung (780). Đến tháng 5 năm đó, bản thảo luật sớ được soạn xong. Qua ngày rằm tháng 6, vua Đức Tông ban sắc cho Sư y cứ Quốc tử Học Đại Lịch Tân định tự dạng sao tả tiến bản. Đến ngày 12 tháng 12, đưa sang Từ Bộ tiến Tân Thiêm định sớ mười quyển. Bèn xin hai bản Tân sớ, Cựu sớ đều được truyền bá, vì được người theo học ưa thích. Vua Đức Tông ban sắc chuẩn định.

Ngài chuyên công việc sưu tập nghiên tầm, biên soạn các bộ như "Đại Đường An Quốc Tự Lợi Thiệp Pháp Sư Truyện" mười quyển. "Tập Cảnh Vân Tiên Thiên Khai Nguyên Thiên Bảo Cáo Chế" ba quyển. "Túc Tông, Đại Tông Chế Chỉ Bi biểu tập" cộng chung hai quyển. "Bất Không Tam Tạng Bi biểu tập" 3 quyển. "Lưỡng Tự Thượng Tọa Thừa Như tập" ba quyển. "Thiêm Định Luật Sớ Nhất Hạnh Chế biểu tập" ba quyển. "Bát Nhã Tam Tạng Tục Cổ Kim Phiên dịch Đồ kỷ" ba quyển. "Đại thừa Lý Thú Lục Ba-la-mật-đa kinh Âm nghĩa" hai quyển. "Tam giáo Pháp Vương Tồn một Niên Đại bổn ký" ba quyển (trong đó, quyển thượng nói về Phật giáo, quyển trung nói về Đạo giáo, quyển hạ nói về Nho giáo). "Phiên kinh Đại Đức Hàn Lâm Đãi Chiếu Quan Trạch Tự Lợi ngôn tập" hai quyển. "Tái Tu Thích-ca Phật pháp Vương Bổn ký" một quyển. "Phật hiện Bát tướng thân lợi ích Nhân Thiên Thành Chánh Giác ký một quyển". "Phán Phương Đẳng Đạo Tràng Dục Thọ Cận Viên Sa-di Sám hối Diệt tội Biện thụy tướng ký" một quyển, "Ngũ Bộ Luật Phiên dịch Niên Đại truyền thọ Nhân ký" một quyển. "Trang Nghiêm Tự Phật Nha Bảo Tháp Ký" ba quyển. "Vô Ưu Vương Tự Phật Tốt Tháp Ký" ba quyển. "Truyền pháp Tam học Đại Đức Bi ký tập" mười lăm quyển. "Kiến Trung, Hưng Nguyên, Trinh Nguyên Chế Chỉ Thích môn biểu Tấu ký" hai quyển. "Ngự Đề Chương Tín tự Thái tử Bách Liêu Phụng hòa tập" ba quyển. "Trinh Nguyên tục Khai Nguyên Thích Giáo Lục" ba quyển. Sư tự soạn lời tựa rằng "Kính vì: từ năm Canh ngọ (730) tức niên hiệu Khai Nguyên thứ 18, Sa-môn Thích Trí Thăng tu soạn Thích Giáo Lục, đến năm Giáp tuất (794), trong thời gian sáu mươi lăm năm, các vị Tam Tạng Pháp sư phiên dịch kinh Tạng, đều chưa thâu quản. Sợ niên đại cách biệt xa người, nghi là Ngụy kinh. Lại nữa, trong niên hiệu Đại Lịch thứ 7 (772) Tiên Thánh (vua Đại Tông) cho phép biên nhập. Nay chế văn hiện vẫn còn". Khi đó, vua Đức Tông ban sắc nên y cứ. Đến nay ở giang biểu phần nhiều biên tập kinh nầy từ trong kinh ấy mà thi dụng.

Sư (Viên Chiếu) đối với Luật Đạo rất có công. Là bậc tài giỏi suốt hai đời vua Đại Tông (763-780), Thức tông (780-805). Sư trải qua nhiều đời vua ứng phụng ban tặng ý tía sung Lâm Đàn Lưỡng Nhai thập vọng Đại Đức Nội cúng Phụng kiểm hiệu Hồng Lô Thiếu Khanh. Phong tặng lộc thực trăm hộ. Sau Sư thị tịch tại Bổn viện, thọ tám mươi hai tuổi, năm mươi tám hạ lạp v.v...

Liên quan từ bàn:

Hai Tông San, Chánh, hội quy nhất kiến, ngõ hầu biết có định phận để chẳng rong ruổi tìm cầu. Cớ sao các Ngài lại xin truyền bá cả hai, chẳng chiêu cảm ư? Thông đáp: Sư nêu bày chính là điều Nguyên Tải thỉnh cầu, vua Đức Tông bèn nói: cứu xét về nguyên nhân đầu tiên thì là Tân Sớ, hiệp lực suy tôn tướng bộ, chỉ còn mình ta chuyên làm lợi ích cho người. Cũng như Kỷ Xương bỗng gặp phi vệ đều do Tiễn thuật mà thành. Ta là Tài Quan Ngự Đại lộ mà phế bỏ chùy luân, được phát sanh lửa mà đốt củi mẹ. Trộm suy lường các Đại Đức do chút tức giận bất bình, nên tấu trình xin truyền bá cả hai, đồng chẳng thiêm định thì đâu khác gì trên con mắt lại sanh thêm mắt nữa? Chẳng thành chữ Y ba điểm, phải tiếng sau biết âm mới nghiệm một là đủ. Vì bác bỏ ba bản của luật sư Pháp Lệ mà sanh, xưa có bốn nhà xuất xứ từ Nam Sơn. Lại như cuối thời Đông Hán. Chỉ diệt một Bạt Hỗ mà sanh ra bốn thần mạnh, ban đầu chỉ chính xuất sanh ra một môn mà cuối cùng bảo là hối lộ để trở về bốn quý. Nếu vậy thì cặp đôi ngón tay cái bị ứ máu, tuy rất vô dụng, thế nên ta khéo dùng nhiều. Kinh Đại Tập chép: "Các thứ kiến giải như thế chẳng phòng ngại pháp giới và Niết-bàn của các Đức Phật. Nương tựa đó mà tu hành đều được giải thoát". Đó là sự thông hiểu rộng lớn của thông phương.

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

(Quyển 15 hết)

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

QUYỂN 16

CHƯƠNG IV: MINH LUẬT TRONG PHẦN 3 CỦA CHƯƠNG IV

(chánh truyện có mười chín vị, phụ có hai vị).

1. Truyện ngài Biện Tài trụ chùa Long Hưng ở Sóc Phương, thời Tiền Đường:

Thích Biện Tài, họ Lý, người ở xứ Tương Dương. Mẹ Sư lúc mang thai Sư, chợt chán ghét các chất tanh huyết cay nồng, thầm lặng ăn một bữa đạm bạc trọn ngày mà thôi, đến lúc sanh ra Sư, có mùi thơm lạ xông khắp phòng, thân tộc bà con đều lấy làm lạ.

Năm bảy tuổi, Sư đến nương tựa Thiền Sư Tịnh ở núi Hiện xin xuất gia. Đến lúc lớn lên, Sư có trí nhớ dai, mỗi mỗi lúc thọ học kinh pháp thì lấy thân làm kỳ hạn. Chữ không hỏi lại, nghĩa chẳng nghĩ lại, thầy Sư rất quý mến. Năm mười sáu tuổi, Sư xuống tóc và thuộc danh ở chùa Đại Vân trong Bổn Châu. Kế đến, Sư vân du khắp quận, đến các danh sơn, tới chùa Ngọc Tuyền ở Kinh Châu, cầu thọ giới cụ túc. Nghe có Luật Sư Hoài Uy trụ chùa An Quốc ở Trường An, Luật sư Nghĩa Ban ở chùa Báo Ân, có các pháp môn, Sư đều đến chiêm lễ, thầy trò biểu suốt, Sư bèn phục ứng thỉnh nghiệp, có điều gì nghi thì giải quyết cho dứt, không nghĩa nào chẳng thông, cho nên hai tông, đều suy tôn Sư là Thượng thủ.

Niên hiệu Thiên Bảo thứ 14 (756), vua Huyền Tông cho rằng người ở phương Bắc bẩm chất cứng cỏi, có lắm phong tục sai lầm, xếp vào nghề sát hại, ngoài ra chuyên tập cưỡi ngựa bắn cung, không cách gì sửa đổi. Biết làm sao để chấm dứt, bèn ban chiếu mời Sư đến đó giáo giới, lâm đàn độ người. Đến đầu niên hiệu Chí Đức (756), khi vua Túc Tông lên ngôi, tại bang vực đó có Tể Thần Đỗ Hồng Tiệm tấu trình thỉnh Sự trụ chùa Long Hưng. Vua Túc Tông lại ban chiếu cho Sư kiêm thêm quản định các vị Đại đức giáo thọ nội điển ở Sóc Phương giúp họ cố gắng dạy dỗ, đổi bỏ phong tục mọi rợ Thiêm Duẫn. Theo Đạo Tỳ-ni, vua lại ban lệnh vì nước nhà mà thiết lập đạo tràng Pháp Hoa, đến lúc lên giá trở về đã đến lưỡng kinh, triều đình nhiều lần ban ấn thư, đến cuối cùng rất lưu tâm Đại thừa Đốn giáo. Đến niên hiệu Vĩnh Thái thứ 2 (766) Tặc Thần bộc cố Hoài ân, ngoài thì chiêu dụ Phiên nhung, trong thì gắng hỏi kim cách, Sư bèn khuyên răn Tuyệt Cầu chớ giết hại Hoa tộc. Đến niên hiệu Đại lịch thứ 3 (768) suy cử nhập vào các Đại đức chùa Chương Tín. Bấy giờ, phủ soái nước Quắc là Thường Công vốn kính mến danh Sư, cùng họ Nhung Nhậm công luôn gần gũi luận Đạo.

Mùa Đông niên hiệu Đại Lịch thứ 13 (778), Sự thị hiện bị bệnh nhẹ. Đến ngày mồng 8 tháng 12, Sư răn dạy môn nhân đồ chúng rồi, an tọa trên giường dây, an nhiên mà thị tịch, thọ năm mươi sáu tuổi. Qua đến tháng 2 năm sau, mới nghinh thần đến góc Tây bắc trong nội tự.

Trước đó, có Ấp tử Thạch Ngung làm lính ở trên thành. Đêm đó mọi người nghe có tiếng Đàn sáo từ phía Tây vọng lại, đó là nhạc trời, mùi thơm lạ từ hư không tỏa xuống, là điềm sanh về Tịnh Độ. Sư từ Trường An mà vụt chốc đến Tái Thượng, đã được sự tri ngộ của Quắc Công, tạo dựng phước nghiệp thành Tinh Xá ấy, đó đều do sự đôn đốc khuyên răn của Sư. Vua Đại Tông ban tặng Sư thụy hiệu là "Năng Giác Đại Sư" và thưởng ban một chiếu y tía. Thanh danh Sư vang xa ra Tái ngoại. Vào niên hiệu Thiên Phục (901-904), Túc úy Bình Vương đảm nhiệm việc làm văn bia, khen ngợi đức hạnh của Sư v.v...

2. Truyện ngài Đạo Trừng trụ chùa Chương Tín ở Kinh đô, thời Tiền Đường:

Thích Đạo Trừng, họ Lương, người ở xứ Kinh Triệu. Cha của Sư từng là Trung thư xá nhân. Sư vừa mới sanh đã biểu lộ sự kỳ đặc, chán ghét mọi vật tanh nồng. Khi được xuất gia như là quay về, chẳng đoái hoài luyến tiếc, bỗng gặp được vị Thiền tăng đưa tay xoa đầu và đặt cho tên Đạo Trừng. Bình bát, tích trượng thường mang theo bên mình, thầm hợp luật phép, gọi Sư là "Luật Sa-di".

Sau khi thọ giới Cụ túc, Sư học Luật Nam sơn ở các học xứ, thấy các nơi ấy có chút khiếm khuyết, mà tánh Sư thì suất lược nên chẳng thường ở một chùa. Hoặc là Phụng Ân, Trang Nghiêm, Thảo Đường v.v... các chùa, nơi Sư đến bèn ở lấy Hộ sanh làm chính. Niên hiệu Kiến Trung thứ 2 (781), Sư kiết hạ tại núi Vân Hương, có hổ đến gầm thét vào cửa, Sư từ từ nói dạy răn nó, hổ ấy bèn vẫy đuôi cụp tai mà lui. Khi Sư dời đến trụ chùa Chương Tín, có người hỏi nguyên nhân. Sư bảo: "Người xuất gia đâu để dính mắc ở một nơi? Tại Tây Vực ba mùa phân chia phòng, để không bị tham trước, Quán môn dễ lập. Nếu chẳng thế thì đâu thể thông phương rộng thứ ư?

Ngày mồng 8 tháng 2 niên hiệu Trinh Nguyên thứ 2 (786), vua Đức Tông đến chùa cầu thọ giới Bồ-tát, Kinh Điện Khuynh Chiêm thiết trai rất lớn. Sư thọ nhận mọi vật rồi trở lại ban thí ở hai ruộng phước. Đến niên hiệu Trinh Nguyên thứ 5 (789), vua Đức Tông lại đến chùa Chương Tín, hỏi Sư về pháp môn tu tâm. Và ban lệnh cho phi chúa Tần ngự cầu thọ giới Bồ-tát. Đến tháng 4 niên hiệu Trinh Nguyên thứ 16 (800) vua Đức Tông ban tặng Sư hiệu là "Đại Viên". Tới ngày 18 tháng 9 niên hiệu Trinh Nguyên thứ 18 (802), Sư thị tịch tại chùa Chương Tín.

3. Truyện ngài Thanh Triệt trụ chùa Long Hưng ở Chung Lăng, thời Tiền Đường:

Thích Thanh Triệt, chưa rõ Sư là người xứ nào, Sư chu du khắp các pháp tịch giảng luật, thầm giữ gìn căn môn, tức không thường ở một vị thầy nào, chỉ nương tựa vào pháp lành mà thôi.

Ban đầu, Sư ở chỗ luật sư Đạo Hằng trong bắc viện chùa Khai Nguyên thuộc Ngô Uyển, gần gũi then chốt sâu mầu bao gồm lý trí, mà Chung Hoa Vọng, đều suy tôn khen ngợi. Trong niên hiệu Quý Tỵ (813) tức niên hiệu Nguyên Hòa thứ 8 thời vua Hiến Tông, ngài y theo chí nguyện soạn "ký" hai mươi quyển, cũng nhóm họp các nhà có các thuyết chính yếu đích đáng để giải Nam Sơn luật sao, đặt hiệu là "Tập Nghĩa", hoặc gọi là "Hậu Đường", mãi đến niên hiệu Nguyên Hòa thứ 10 (815) mới xong. Nay, các bậc giảng sĩ ở Dự Chương, Võ Xương, Tấn Lăng phần nhiều thực hành theo nghĩa đó. Từng xem bộ ký" đó rất nhiều rộng, không rõ về sau, Sư thị tịch ở đâu.

Liên hệ thử bàn:

Ngôn hạnh của Sư không là quá đơn giản ư? Thông đáp: Rông hay lược có chứng cứ gọi là "thực lục". Ngày xưa, Thái Sử Công có thể chẳng muốn thế sự rộng đến ba hay năm đời ư? Vì trước đời Đường, Ngu các nhà làm sử chuyên thuần sơ lược. Đời sau làm sao ghi được. Nay chẳng toại Phú Đam Chức do đó. Lại cũng chẳng lai phó cáo chẳng ghi đồng. Nên các nơi có sự rộng lược chẳng đều, phải bỏ sự chê trách ấy.

4. Truyện ngài Thượng Hằng trụ chùa Cảnh Vân ở Phủ Châu, thời Tiền Đường:

Thích Thượng Hằng, họ Nhiêu, người ở xứ Nam Thành, thuộc Lâm Xuyên. Thuở nhỏ Sư đã có sự hiểu biết, đến năm phát tâm học thì phát tâm bỏ tục. Sư theo mẹ đến chốn không môn xin nhiếp thọ. Thầy dạy tụng đọc kinh sách Phật mỗi ngày đến ngàn lời. Đến tuổi tráng niên, Sư theo Đại sư Đại Tịch ở Nam Nhạc mà xin thọ giới và nghe học tinh cần vượt mọi gian khổ, khó nhọc.

Vào niên hiệu Đại Lịch (766-780), Sư chẳng xa bỏ làng nước của cha mẹ, xin được thuộc danh ở chùa Cảnh Vân, Ngài tu tập không khuyết sót, chỉ thấm thoát năm đầu mà bộ "Nam sơn sự sao" Sư đã giảng suốt rất chuyên. Đến đầu niên hiệu Trinh nguyên (785), Sư dời đến trụ chùa Long Hưng ở Dự Chương, cùng đi với Ngài Pháp Chân ở Lô Phụ, Linh Hựu ở Thiên Thai, Pháp Duệ ở Kinh Môn, Thần Thấu ở Hưng Quả, Tuệ Tấn ở Kiến Xương. Như Huân Trì hợp vận, nước sữa giúp nhau, pháp giao Vương Thần, nên Sư cùng Khương Tướng Quốc Công Phủ Ngạn, Lỗ Công Chân Khanh Dương Phùng Vị Đan, bốn người kết bạn lành, làm lành cấm phòng nên Sư giảng Luật Tứ Phần mà hạng người làm lành bỏ ác đông không xiết kể. Sư ngồi Đàn Cam Lồ trong hai mươi năm có mười tám hội, cứu vớt chúng sanh. Các hàng nam nữ được Sư độ ở Diệm-phù Đông Chấn có tới một muôn năm ngàn người.

Đến niên hiệu Nguyên Hòa thứ 10 (815), Sư bị bịnh nhẹ, đến ngày Kỷ Hợi tháng 10, Ngài thị tịch tại chùa Đông Lâm ở Lô Sơn, đón rước toàn thân về an táng trong Thạch Phần ở Nam Cương, Sư thọ bảy mươi bảy tuổi, qua năm mươi lăm mùa hạ an cư. Các hàng môn nhân v.v... trồng Tùng Bách. Bạch Cư Dị ở Thái Nguyên soạn bài minh ở tháp thờ Sư.

5. Truyện ngài Tuệ Lâm trụ chùa Vĩnh Phước ở Tiền Đường, thời Tiền Đường:

Thích Tuệ Lâm, tự là Bảo Ngọc, họ Kha, người ở xứ Tân An. Đến tuổi tết tóc, Sư tới thọ nghiệp ở Linh Ẩn thuộc Tây Phong, làm đệ tử Hòa-thượng Kim. Các pháp yếu được trao truyền, Sư không hề hỏi lại. Đầu niên hiệu Đại Lịch (766), Sư thọ giới cụ túc tại Hội Linh Sơn.

Tu học Tam giáo, mỗi điều đều lãnh hội không để sót, Ngài chẳng ham danh hoa, chỉ ưa thích suối đá. Có lần vào Thiên Nhãn hơn hai mươi năm; Thiên nhãn tức là Thiên mục, núi đó cao ba ngàn trượng, chu vi rộng ba trăm dặm, xấp xỉ như Thiên Trụ, Lô Phụ v.v... trên núi có hai cái hồ gọi là Tả Hữu mục. Leo lên núi ấy gian nan hiểm trở qua mấy ngày mới tới đỉnh. Trên đỉnh có nhiều Giao long, có 3 cái ao đầm. Cái ao hồ cao nhất người không thể đến gần được, mùi thối bay ngược nên người không thể đến gần lâu. Có thuyết nói là thần núi hiện hình con nai trắng, hằng năm vào tháng 5 tụ hội với rồng, chắc chắn là có mưa bão dữ dội. Ngài ở đó quản lãnh nhiều yêu dị mà tâm không bị nhiễu loạn.

Đến năm Đinh hợi (807) thuộc niên hiệu Nguyên Hòa, Thái thú Lễ Bộ Viên Ngoại Thành Nam xã tìm vượt lên đó thỉnh ra đăng đàn ở chùa Vĩnh Phước. Đến mùa xuân năm Kỷ sửu (809) Thứ sử Binh Bộ Lang Trung Bùi Thường Lệ mời Sư lâm đàn tại chùa Thiên Trúc. Độ người xong, Sư trở lại chùa, giảng dạy Đồ chúng suốt hai mươi năm. Quận thú Tả Tỳ Lang Trung Lục Tắc, Hình Bộ Thị Lang Dương Bằng, Cấp Sự Trung Lô Nguyên Phụ, Trung Thư Xá Nhân Bạch Cư Dị, Thái Phủ Khanh Lý Ấu Công, Hình Bộ Lang Trung Thôi Thiện, Hình Bộ Lang Trung Lộ Dị, Tương Kế Cửu Bang Bá đều đến viện kính lễ Sư, cúi đầu thưa hỏi Tông ý Phật pháp, nhiễm chỉ Tánh tướng. Các bậc danh công ấy đều thuộc hàng thượng lưu, từ học cao độ. Hoặc hiệu là "Tỳ- đàm Khổng Tử" hoặc hiệu là "Thắng lực Bồ-tát". Nếu chẳng phải Sư thì ai có thể cảm động ư?

Đến ngày 25 tháng 4 niên hiệu Thái Hòa thứ 6 (832), Ngài thị tịch, thọ tám mươi ba tuổi, sáu mươi bốn hạ lạp. Tới ngày 12 tháng 5 mới an táng tại phía trái gò mã não, tức phía Nam của núi, là phía Tây của chùa Vĩnh An ngày nay. Tháp đá vẫn nghiễm nhiên hiện còn.

6. Truyện ngài Tấu trụ chùa Hưng Quả ở Giang Châu, thời Tiền Đường:

Thích Thần Tấu, họ Thành, người ở xứ Lam Điền, thuộc Kinh Triệu. Vừa mới sanh mà Sư đã lanh lợi khác thường, đến tuổi tết tóc thì phát tấm xuất trần, xa kính mến giới luật, nên Sư đến Nam Nhạc, cầu Đại Sư Hy Tháo xin thọ giới cụ túc. Sư lại đến tham yết thiền sư Đại Tịch ở Chung Lăng, nhưng mục đích là muốn học Kinh Lăng-nghiêm, hạnh ở Luật Tứ Phần. Ngoài ra đối với các giáo nghĩa thì thừa sức thông hiểu.

Niên hiệu Đại Lịch thứ 8 (773), vua Đại Tông ban chế treo ba khoa kinh Luật luận, để thi chọn người xuất gia trong nước, ai trúng được Đẳng mới được độ. Sư ứng trúng kỳ tuyển chọn đó, vua bèn ban chiếu phối danh vào tinh xá Hưng Quả ở Cửu giang. Sau, theo sự trông mong của chư tăng nên Sư dời đến trụ chùa Đông Lâm, tức đạo tràng xưa của Giả Viễn ở Nhạn môn. Có Giới Đàn Cam Lồ tại ao Bạch Liên. Sư ở đó tiếp nối chấn hưng Phật sự, tuy kinh luận giúp thần, nhưng Sư trọn nghiên cứu luật thành chuyên. Sư suy yếu gầy ốm, trông rõ nét rã rời, môn nhân ở trong châu quận cùng nhau lo liệu thuốc thang nhưng Sư chẳng mong dâng thuốc đến.

Đến tháng 9 niên hiệu Nguyên Hòa thứ 12 (817), Sư bị bệnh, tới ngày 26, Ngài an nhiên ngồi thẳng mà thị tịch. Qua ngày 19 tháng 10, môn nhân đón rước toàn thân Sư an táng chung ở phía trái phần mộ Nhạn môn, tại phía Bắc Đường thuộc hướng Tây của chùa Như Tăng Thuyên an táng gần mộ của Quách văn. Sư thọ bảy mươi bốn tuổi, năm mươi mốt hạ lạp.

Sư dùng tâm tinh tấn mà quay bánh xe không lui sụt, dùng năng lực mạnh mẽ mà đánh trống vô úy. Nên đăng đàn Bỉnh pháp suốt ba mươi năm mà chỉ ăn một Bát, chỉ ngủ một giường, áo chằm dây gai, ngồi trên rơm cỏ. Do đó, Đàn thí đem đến dâng cúng Sư đều đưa vào của vô tận của thường trụ và sử dụng chung với chúng tăng. Thường đêm, Sư bưng lò cầm đuốc lễ Phật hành đạo, theo 12 giờ khắc ít có khi thiếu sót. Như vậy, trải qua bốn mươi lăm năm. Lúc Sư sống thường gặp Bạch nhạc thiên làm phép tắc, giờ ngọ đến quận cùng thân thiện, lúc Sư thị tịch thì buồn thương điếu viếng làm bài minh ở tháp thờ Sư rằng:

"Vốn kết Bồ-đề thờ hương hỏa Cùng hiềm phiền não sấm bạt thân

Chẳng phải buồn phiền theo thầy bỏ (Đi) Trước thỉnh Tây phương làm chủ nhân".

7. Truyện ngài Tuệ Linh trụ chùa Thánh Thọ ở Kinh Triệu, thời Tiền Đường:

Thích Tuệ Linh, không rõ Sư là người xứ nào. Từ thuở nhỏ, Sư đã thoát duyên trần, siêng năng theo học tụng tập, đến lúc ứng pháp giới phẩm mới tròn đầy, tâm ý Sư bén nhạy đối với tỳ-ni, nghiên cứu sâu trì phạm, dùng hạnh giúp giải, tâm miệng hợp nhau. Do đó mà Sư giảng dạy danh vọng hợp như, mọi người đều kính sợ như thần minh.

Niên hiệu Đại trung thứ 7 (853), vua Tuyên Tông đến chùa Trang Nghiêm, đảnh lễ răng Phật. Bước lên Đại tháp, vua Tuyên Tông hỏi Sư về tuổi tác và ban tặng cho Sư y tía. Tháng 6 năm đó, vua ban sắc bổ nhậm Sư làm Thượng tọa ở chùa mới. Vua Tuyên Tông trông về phía Tây bắc của chùa mà phế bỏ chùa Tổng trì, bèn ban sắc chiếu rằng: "Trẫm nhân lúc rảnh việc triều chính nên đến chùa Trang Nghiêm thưởng cảnh. Chùa đó lắm điện nhiều hành lang, rui liền với đòn tay, phòng tối nhà kín sâu thẩm sơ thông, trúc dày thông biếc rũ che, vén khéo đẹp xinh. Người đi lạc lối. Đó là cung trời trong nước, cao sáng ít nơi đâu sánh bằng. Đang lúc xây dựng, vì hồ Côn Minh ở phía Tây kinh thành thế nhỏ xuống, mới xây tháp bằng cây gỗ cao ba trăm thước. Đang lúc phiên để, đi đến ngôi già-lam đó thấy được sự tốt đẹp ấy. Chùa Tổng Trì đó lập nên quy chế vào khoảng niên hiệu Đại Nghiệp (605-617, đời Tùy) cũng đồng thời với chùa Trang Nghiêm. Nay, tôn tượng thì bị hủy hoại, cỏ cây phủ hoang, Hương kinh Vũ xâm hiện còn nền móng. Chùa đó nên hứa thuận xây dựng lại để xứng với lòng ta". Ngày 11 tháng 3, vua ban lệnh Thủ tọa Tam giáo Biện Chương Câu đứng ra sửa chùa. Đến lúc công thợ xong, suy tôn Sư làm cương nhậm. Sắc tử Duệ Xuyên ở chùa Sùng Thánh sung làm Tự chủ, Đại Đức Lâm Đàn chùa Phước Thọ là Huyền Sướng được sung làm Đô Duy-Na. Ngài đảm nhiệm chức ở chùa, Tăng chúng đều thanh tịnh thuần hòa, vua Tuyên Tông rất khâm phục kính trọng, trong chùa thường dâng cúng mật hoa lê, mầu trắng, mùi vị hơn sáp thường. Sư thị tịch ở tại chùa mới.

Nghiên tầm về hành trạng của Sư thì Sư có tham dự việc phiên dịch, chứng nghĩa trong khoảng niên hiệu Vĩnh Thái (765-766) dưới thời vua Đại Tông, cho nên có khả năng Sư thọ ngoài trăm tuổi. Như chẳng thấy Bất Không Lương Phần, cho nên tuổi tác, hạ lạp không thể biết được.

8. Truyện ngài Thường Đạt trụ chùa Phá Sơn ở Quận Ngô, thời Tiền Đường:

Thích Thường Đạt, tự là Văn Cử, họ Cố, người ở xứ Hải Ngung, Ngài phát tích từ núi Đại Phước ở Hà Dương, đến tham học tại chùa Gia Thắng ở Giang Hoài. Sư bản tánh trung hòa, giữ trọn giới pháp, chuyên giảng luật sao của Nam sơn. Sau cầu các Kinh Niết-bàn, Viên âm, Pháp Hoa, Chỉ Quán. Sư lại thông cả sách Âm phù, trăm nhà Hiền triết, ngoài ra học hết phân thời, bút tích của hai vua. Sư lại du phương tham yết thiền pháp đến chỗ tông cực.

Khi gặp nạn vua Võ Tông phá hủy Phật pháp, Sư than rằng: "Ta sanh không phải thời, chẳng tự sau ta!" Từ đó, Sư trầm mặc ẩn náu chốn núi rừng, lánh đời mà không buồn phiền. Đến lúc vua Tuyên Tông dựng lại cờ Pháp, trùng hưng tinh xá, dân chúng khắp nơi đều được Sư giáo hóa dẫn dắt. Nên Thái úy Vi Thự càng thêm sùng kính tôn trọng. Thân Sư chẳng mặc áo bông tơ thêu thùa, thất chỉ lợp bằng tranh cỏ. Bốn chúng biết nên quy hướng, các phương kính mến phong hóa, Sư trắng sạch tợ như hạc cò.

Niên hiệu Hàm Thông thứ 12 (871), khắp thành quách Tăng chúng cầu thỉnh Sư tiếp tục vì bốn chúng mà dạy răn. Sư hoặc có thú thung dung như mục đồng, có lúc tiếu ngạo ngoài ven bể. Chẳng ra khỏi ven rừng suốt trong mấy năm. Tuy các hàng quý sĩ đơn xe đến cửa, Sư cũng chẳng màng, chẳng thấy trong lời thơ thất ngôn ngũ ngôn, dùng theo thể của Nguyên Hòa. Sư có soạn "Thanh Sơn Lý đạo" truyền bá qua miệng mọi người". Bỗng vào lúc sáng sớm ngày tự tứ, nhóm chúng trước mái hiên, chắp tay bày tỏ giã biệt, lời lẽ rất cứng rắn. Rồi bị bệnh chẳng dậy, tuyệt thực bảy ngày mà thị tịch. Lúc đó là ngày 16 tháng 9 niên hiệu Hàm Thông thứ 15 (874). Sư thọ bảy mươi bốn tuổi, năm mươi mốt hạ lạp.

Môn nhân đệ tử là Hội Thanh, truyền lang đón rước linh cửu an táng ở phía Đông nam chùa, cách ba trăm bộ. Năm sau, xây tháp nơi phần mộ. Dĩnh Xuyên Trần Ngôn soạn bài minh ở tháp thờ, Ấp Đại Phu Nhữ Nam Chu Tư Tập làm Đàn Tín. Đến niên hiệu Càn Phù thứ 4 (877) mới lập bia.

9. Truyện ngài Đan Phủ trụ chùa Khai Nguyên ở Việt Châu, thời Tiền Đường:

Thích Đan Phủ, không rõ Sư là người xứ nào. Tánh thường kính đạt, nói năng thẳng thắng, ân cần giảng dạy, giữ gìn nhã chánh. Phong thổ ở Cối Kê, khuôn phép ở Uyên phủ. Sư xướng đạo, mọi người vâng theo, như kim vàng đến nam châm.

Sư vốn tập học nơi pháp tập của Luật sư Tuyên Văn, ngài Tuyên Văn là đệ tử tùng hạ với ngài Tĩnh Cung, như vậy, ngài (Đan phủ) tức là pháp tôn của ngài Tỉnh Cung. Sư thuận theo chánh mạng chương cán, thông suốt sâu mầu, vượt sau từ ngài Đàm Nhất, Huyền Nghiễm, ít ai có thể tìm được dấu vết. Thanh trần đối với Sư xa vời bày trước, nhưng bấy giờ có ngài Doãn Văn là một bậc tượng thủ tướng bộ phong hành. Sư phân ranh Đại luật, khi hành sự thì như cỏ bị đè sát theo gió.

Cuối niên hiệu Hàm Thông (874), Sư nêu ra môn sanh Trí Chương v.v... truyền giảng. Đến nay người nối tiếp dòng pháp của Sư hiệu còn. Có nghe rằng Sư có soạn "Thủ ký", nhưng tìm mà chưa gặp. Ôi! Thật tiếc thay!

10. Truyện ngài Pháp Tướng trụ chùa Linh Quang ở Gia Hòa, thuộc Ngô Quận, thời Tiền Đường:

Thích Pháp Tướng, họ Du, người xứ Trường Thủy, thuộc Quận Ngô. Sư ra đời vào khoảng niên hiệu Thiên Bảo (742-756). Thuở bé, Sư rất khác lạ. Năm bảy tuổi, Ngài tìm đến thầy, cầu thọ học kinh pháp, chỉ mới một tháng mà Sư thông suốt toàn bộ Kinh Pháp Hoa. Đến tuổi hai mươi, Ngài sang chùa An Quốc ở Trường An cầu thọ giới cụ túc, tức trong khoảng niên hiệu Đại Lịch (766-780).

Sau đó, Sư bèn đến Thượng Kinh, tập học Đạo Tỳ-ni. Với mọi sự đồng dị của các bộ, Sư thảy đều thấu suốt, trải qua mười một năm, Ngài chứa nhóm thành Đạo Nghiệp. Sư trở về phương Đông truyền pháp. Người đến cầu học rất đông. Thái thú Ngô Quận tấu trình xin lập giới đàn ở chùa Khai Nguyên, tuyển chọn thỉnh Sư lâm đàn, tầm sung y chỉ, cả chúng cùng suy tôn Sư làm cương quản chùa. Sư thường trao thí quy giới cho hai chúng. Sư thực hành đeo đãy lọc, bát chẳng chứa dư, từng có con chim đến đậu bên cạnh tòa, đuổi cũng chẳng đi.

Vào giờ ngọ khắc thứ 3, ngày mồng 10 tháng 2 niên hiệu Hội Xương thứ nhất (841), Sư bảo các đệ tử Thanh Tuấn, Thanh Cao rằng: "Ta sắp tịch!" Rồi an nhiên xếp chân nằm nghiêng phía hữu mà thị tịch. Lúc đó, cả chúng đều nghe có tiếng Đàn sáo lảnh lót, đó là nhạc trời, và đêm đó, thấy được ánh sáng lạ thường. Sư thọ tám mươi chín tuổi, sáu mươi mốt hạ lạp. Tới tháng 4 mới đón rước nhập tháp ở gò Tô Hương. Đó là ngôi tháp trắng vậy.

Sau, đệ tử Sư đúc suất Nghĩa Châu thứ sử Tào Tín, Đại Lý Ty Trực Ngô Phương sửa sang lại tháp. Khi quật khởi thấy di cốt Sư mầu như Đồng, chiếc lưỡi không rã, dường như hoa sen, răng nguyên vẹn bốn mươi hai cái, bèn dùng nước thơm tắm gội rồi an táng lại. Lúc đó là ngày 22 tháng 5 năm Quý sửu (893) tức niên hiệu Cảnh Phúc thứ 2. Sư có người đệ tử giỏi là Công Tĩnh, ngài Công Tĩnh có đệ tử là Hành Uẩn, ngài Hành Uẩn có đệ tử là Nhân Biểu, ngài Nhân Biểu có đệ tử là Huyền Cảo, ngài Huyền Cảo vốn là vị tăng thanh bạch, cùng ngài Hồng Khải sửa sang lại chùa Linh Quang sau khi bị binh giặc phá hủy. Sau, ngài Hồng Khải và ngài Huyền Cảo đều ẩn cư tại Thiên Thai, hành tập Thiền Quán và lần lượt thị tịch tại núi, trà-tỳ đều thâu được xá-lợi.