SỐ 2061 — TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

13. Truyện ngài Ái Đồng trụ chùa Khai Nghiệp, thời Tiền Đường:

Thích Ái Đồng, họ Triệu, vốn là người xứ Thiên Thủy, gia đình nhiều đời làm quan. Từ thuở nhỏ, Sư đã trội vượt, ân ban cho đến làm con nhà Phật. Sau khi thọ giới cụ túc, Sư giảng luật Di-Sa-tắc, xa gần đến thọ học như loài lông vẩy tôn sùng Côn phụng.

Trước kia vào thời Nam Tống, Tam Tạng Pháp sư Giác Thọ người nước Kế-tân dịch thành bộ luật nầy. Nhân đó trích ra yết-ma một quyển. Bởi vì thời vận đổi dời, bản đó lưu lạc, tìm lại không được nên các hàng học giả không do đâu mà y cứ. Sư bèn y ăn cứ trong đại luật sao xuất ra yết-ma một quyển. Nên học giả tông đó hưng thạnh mở mang truyền bá, việc đó mới toàn hảo.

Vào niên hiệu Thần Long (705-707) dưới thời vua Trung Tông, rất thạnh việc phiên dịch mở mang truyền bá. Sư cùng các ngài Văn Cương v.v... đồng tham dự dịch trường, và suy cử Sư làm chứng nghĩa. Các bộ kinh do Ngài Nghĩa Tịnh dịch ra đều có có công sức của Sư. Sư soạn "Ngũ phần luật sớ" mười quyển, lại di chúc cho luật sư Huyền Thông ở chùa Tây Minh lo việc nhuận sắc. Sau, An Sử Thục nhiễu loạn đốt cháy tiêu chùa, nên nay không còn loại ấy!

14. Truyện ngài Luật sư Thuyên ở núi Ngũ Đài, thời Tiền Đường:

Luật sư Thuyên, người huyện Ngũ Đài, ăn mặc theo người xuất gia, đến tuổi hai mươi thọ giới cụ túc. Sư có nghi tắc thanh nhã, giữ gìn chừng mực, tập học Tỳ-ni làm chính, thực hành hạnh Bồ-tát. Ngoài việc dạy dỗ đồ chúng ra, Sư giữ sự nghiêm mặc không phiền nhiễu xa gần, có việc gì Sư thảy đều dự biết. Nên mọi người cho rằng Sư Đắc Tha tâm thông. Ngày ăn một bữa, áo xấu che thân, chẳng cất giữ hạt gạo, phòng không vải vóc. Sư vốn tiết dụng, nhanh nhẹn không ai bằng. Ngày Sư thị tịch, có mây lành ùn đến bít kín, tiếng nhạc trời nghe văng vẳng. Tăng chúng cả chùa đều nghe mùi hương lạ phảng phất. Sư mới nhóm họp tăng chúng trong chùa, rồi chắp tay dặn dò, từ biệt môn nhân, xong, Sư ngồi kiết già mà thị tịch.

15. Truyện ngài Pháp Thận chùa Đông Hưng ở Dương Châu, thời Tiền Đường:

Thích Pháp Thận, họ Quách, người xứ Giang Đô, ở độ tuổi bé thơ còn bồng ẵm mà Sư phát chí muốn sống ở cửa Không. Thân ái ràng buộc chẳng đoạt được ý chí Sư. Sư theo Luật Sư Thành ở Diêu Đài thọ giới cụ túc. Đến nương tựa Đông tháp ở chùa Thái Nguyên mà hiểu suốt văn Luật, dứt sạch nghi ngờ. Các bậc hiền giả thời bấy giờ đều suy phục, hoặc một lời chiết phân đối với trượng biểu, tinh lý tự đắc trong Hoàn Vũ. Tiếng tăm rung chuyển chốn kinh kỳ, như rạng đông trong ngày đẹp trời, chúng Tăng các chùa đều thỉnh Sư làm cương lãnh. Sư im lặng trở về phương Đông.

Khi đã trở về Dương Đô, Phú Duẫn quận xin thỉnh Sư tụng Kim Cương Bát-nhã kinh Như Ý Luận. Bát-nhã là tâm Phật, ta đắc tâm đó, chúng sanh cũng đắc. Như ý thắng nguyện, ta nguyện như ghế, chúng sanh cũng thế. Cho rằng Thiên Thai chỉ quán bao trùm nghĩa của tất cả các kinh, pháp môn Đông Sơn là tất cả Phật thừa. Sắc không cả hai đều mất, định tuệ song chiếu, không thật có nên không thể xưng gọi. Đối với Sư, nắng nóng chẳng bận tâm, ăn chẳng cầu no, ở không đổi tòa, bốn phương cúng thí, Sư đều quy về của đại chúng. Một thân có không đều ở dưới thấp nhất, kẻ sĩ triều đình vâng mạng qua lại. Ra đường chỉ ngợi khen, trọn năm trăm số. Chẳng bước đến ngạch cửa lấy làm rất xấu hổ. Ngưỡng mong tiếp nhận được cái liếc nhìn như tẩy rửa cơn đói khát. Sư cùng người con nói dựa vào hiếu, cùng kẻ bề tôi nói dựa vào trung, cùng với người trên nói dựa vào nhân, cùng với người dưới nói dựa vào lễ. Đem Phật chỉ dạy lấy Nho thực hành hợp thành một. Hàng học giả rơi dòng lầm lẫn, nên gần gũi bắt chước theo kinh luận, Sư mời lại nghe nhận. Nên xây dựng tăng phường lớn để cảnh tỉnh quần mê, nên vẽ rộng bức tranh nhân địa của Bồ-tát, khéo giữ gìn sanh mạng, nên cứu giúp tuổi thọ của chúng sanh. Dùng văn tự độ người, nên miệt mài nơi bút mực. Vì tất cả các pháp đều là Phật pháp, nên gồm nhặt dòng Nho. Vì ngã mạn chướng ngại, nên tự mang y bát. Vì khuôn phép là trách nhiệm nên thẳng hơn trong chúng tăng. Vì phát huy đạo tông nên chỉ hành cung lễ. Vì cảm mộ Di tích nên nước khác chẳng xa. Vì Long Tượng tham bàn nên lại đến Kinh Quốc. Vì khuôn phép nghiêm minh, nên tinh nghiên Luật Bộ.

Hoàn Môn Thị Lang Lư Tạng dùng tài cao danh trọng, ít chú ý hèn kém, chỉ một lần gặp Sư mà mến mộ pháp vị tuần hoàn, chẳng thể lìa khỏi tòa. Lúc lui về, khen ngợi rằng: "Trong vũ trụ phải tin có cao nhân!" Hoàn môn ở trong viện thiết trí kinh tạng, dùng hương hoa để trang nghiêm, trời đất không ngằn mé, tượng pháp thường còn. Thái Tử Thiếu Bảo Lục Tượng Tiên, Binh Bộ Thượng Thư tất cấu Thiếu Phủ Giam Lục Dư Khánh, Lại Bộ Thị Lang Nghiêm Đĩnh Chi, Hà Nam Duẫn Thôi Hy Dật, Thái Úy Phòng Quan Trung Thư Thị Lang Bình Chương Sự Thôi Hoán, Lễ Bộ Thượng Thư Lý tranh, Từ Nhân vương xương linh soạn lang Kỳ Mẫu Tiềm thêm sự chiêm ngưỡng phụng thờ, cầu xin Sư đồng quét tước. Sư có sự cảm động đến cả triều đình tế thần như thế.

Ngày 14 tháng 10, đến niên hiệu Thiên Bảo thứ 7 (748), sáng sớm tắm gội xong, đến thẳng giường ngồi kiết già, tâm hướng phụng Tây phương, mãi đến sẩm tối thì thị tịch tại biệt viện chùa Long Hưng, thọ tám mươi ba tuổi, sáu mươi hai hạ Lạp. Đệ tử tăng tục ở Tứ Nghi thuộc phương Bắc, ở phương Nam vượt quá biên lãnh. Cả ngàn họ hướng vọng buồn khóc, đến dự lễ tang có đến muôn người.

Sư có các đệ tử tài giỏi như Đàm Nhất ở Cối Kê, Hoài Nhất ở Đất Mân, Sùng Duệ ở Phương Nam, Nghĩa Tuyên ở Tấn Lăng, Tuệ Loan trụ chùa Đàm Sơn ở Tiền Đường, Pháp Du Sùng Nguyên ở Lạc Kinh, Pháp Lệ; Pháp Hải; Duy Dương; Tuệ Ngưng; Minh U; Linh Hựu; Linh Nhất v.v... ở chùa Hạc Lâm không ai chẳng thành nhạo thuyết biện tài, nhập Pháp Hoa tam-muội. Mọi người đều biết, chỗ cậy nhờ của muôn vật. Trên cõi trời cam lồ chánh vị điều nhu, trong loài người là Tượng Vương lợi căn thành thục. Dưới cây Nhạc Âm dòng suối Phước Tuệ chảy dài, trên đỉnh Linh Phong ngưỡng nhìn vầng trăng trong mát. Kim Cương quyết định, phiền não không còn, đàm hoa rộ nở tỏa ngát hương trong, ân pháp thì cảm kích khắp cả quận. Mọi người buồn bã kính thỉnh sắc thân Sư tôn trí vào linh tháp tại gò của Thục cương phía Tây Yên thành. Trong thời Tượng giáo, Ngài Minh U từ thuở nhỏ đến lúc già suy thường ở bên cạnh hầu thờ. Sau, mời Lại Bộ Viên Ngoại Lang Triệu Quận Lý Hoa làm văn bia ghi chép. Tháng 12 năm Quý Sửu (773) tức niên hiệu Đại Lịch thứ 8, Đại Lý Tư Trực Trương Tùng Thân ghi chép, Triệu Quận Lý Dương Băng đề biểu ngạch của tháp, và cũng do chính ngài Minh U chọn địa thế xây tháp. Ngang rộng như tố, cao thấp vừa chừng, chung quanh thông bốn ngã đường, bằng phẳng nhìn suốt ngàn dặm. Môn nhân chung quanh bày thì bày biện, dâng cúng danh hương. Trong pháp nạn Hội xương, ngôi tháp nầy cũng cùng chung số phận bị phá hủy.

16. Truyện ngài Đạo Quang chùa Hoa Nghiêm ở Hàng Châu, thời Tiền Đường:

Thích Đạo Quang, họ Chữ, xuất gia từ thuở bé, đến tuổi hai mươi, thọ giới cụ túc. Sư đến Hòa-thượng Quang Châu (Đạo Ngạn) học thông Tỳ-ni. Bấy giờ đang mùa hạ, Thiển Đức Sùng đàn tràng chúc vọng, bởi trời ban chân sĩ làm nghĩa hổ Đông Nam, mây mưa từ muội, tiếng Đạo sênh ca. Sư trì kinh Pháp Hoa, xây dựng tháp miếu, mãi đến lúc thị tịch, thân chẳng trễ nải. Tháng 8 năm Canh tý (760) tức niên hiệu Thượng Nguyên thứ nhất, Sư thị tịch tại bổn tự, hưởng thọ bảy mươi chín tuổi, năm mươi tám Hạ lạp.

Ngày đó, mặt trời mờ tối, mưa dầm rả rích, gió dữ trọn buổi sáng cây tốt bị gãy, đó là điềm ứng hết phước nơi Đông độ. Bỗng nhiên khí lành năm mầu dong dõng như lọng che, dời nêu xế bóng chẳng tan, riêng sáng tinh lô, tức là ý vãng sanh Tây phương. Trước lúc chưa thị tịch, ngày mồng 3 tháng 8, thân phần Sư bị bệnh nhẹ, Sư bèn ngưng thần, y cứ sắc thân mà quán chiếu, thấy Đức Phật A-di-đà đầy đủ tướng tốt hiển hiện trước mặt, khắp sân hoa ngọc bích trước đây chưa từng thấy. Đến mờ sáng hôm sau, có một người lạ đến mời Sư làm Hòa-thượng, Sư bèn mở mắt búng ngón tay, bảo: "Chỉ phát tâm Bồ-đề!" Đến ngày mồng 5, hoa mạn-đà từ giữa hư không rơi xuống như mưa. Các vị trong môn nhân như Thần Liệt, Nghĩa Tân truy mộ vội vàng, mỗi người tự phân chia pháp vị, lưu bố hành hóa, chăm lo hương hỏa chẳng cùng, v.v...

17. Truyện ngài Giám Chân chùa Đại Vân ở Hàng Châu, thời Tiền Đường:

Thích Giám Chân, họ Thuần, người ở huyện Giang Dương thuộc Quảng Lăng. Ở tuổi tết tóc mà Sư đã thông minh, khí độ rộng rãi, giỏi về điển yết. Sư theo cha vào chùa Đại Vân, thấy Tôn tượng Phật mà cảm động tâm xưa, nhân đó, Sư trình với cha, xin được xuất gia. Cha thấy Sư có ý chí kỳ đặc bèn chấp thuận. Sư liền đến Thiền sư Trí Mãn được Ngài dạy dỗ.

Niên hiệu Trường An thứ nhất (701), Thiên Hậu (Võ Tắc Thiên) ban chiếu độ tăng khắp trong nước, lúc đó, Sư đang là Sa-di nên phối hợp trụ ở tại bổn tự, sau đổi là Long Hưng. Đến niên hiệu Thần Long thứ nhất (705) thời vua Trung Tông, Sư theo Luật Sư Đạo Ngạn, thọ giới Bồ-tát. Đến niên hiệu Cảnh Long thứ nhất (707), Sư đến Trường An. Tới ngày 28 tháng 3 năm sau (708) Sư trụ tại chùa Thật Tế, Sư nương tựa bên cạnh Luật sư Hằng Cảnh ở Kinh Châu mà đắc giới. Tuy Sư mới phát tâm mà có phong thái của bậc lão thành. Hai kinh Quán, Quang, danh sư hun đúc dẫn dụ, giáo pháp Tam Tạng chỉ vài năm mà gồm thông. Động hẳn nghiêm tầm căn cơ, không hề thưởng phạt. Nói kịp Hoài Hải dùng giới luật để chỉ bày dẫn dụ, hun đúc thành tông thư một phương, hồ băng in vầng trăng đến chân trong sáng, mạo tòa nêu cao âm thanh, nhiều lành ứng đáp.

Bấy giờ, ở nước Nhật-bản có các Sa-môn Vinh Duệ, Phổ Chiếu v.v... từ phương đông đến vì kính mến pháp dùng bổ khuyết. Vào niên hiệu Khai Nguyên (713-742) thì các vị đó tới Dương Châu, bèn đến thưa hỏi Sư; sau khi đảnh lễ dưới chân Sư rồi thưa rằng: "Đất nước chúng con ở dưới biển, không biết khoảng cách đến Tề Châu là mấy ngàn muôn dặm. Tuy có pháp mà không người truyền pháp. Thí như suốt đêm có người ở trong nhà tối không đèn đuốc mà mong cầu, làm sao thấy được! Xin thỉnh Sư hãy dừng nghỉ lợi lạc ở phương này mà làm bậc Đạo Sư ở Hải Đông có được chăng?" Sư quán về nguyên do đó và xét về sự thiết tha của họ, mới hỏi rằng: "Xưa kia, nghe Thiền sư Tuệ Tư ở Nam Nhạc sanh làm Quốc Vương ở nước đó, Phật pháp rất phát triển, phải vậy chăng? Lại nghe Trường ốc nước đó từng sắm sanh hàng ngàn chiếc áo Ca-sa đem đến cúng thí các bậc danh đức tại Trung Hoa và trên mép viền y có thêu lời kệ rằng:

"Núi sông khác cõi Trăng gió cùng trời

Gởi người con Phật Kết duyên đời sau".

Lấy đó mà suy thì đó thật là nơi có duyên với Phật pháp. Sư bèn im lặng mà hứa đi, gọi là Trường ốc tức là Tướng Quốc.

Thật ra là kính mến mười bốn vị như, Tỳ-kheo Tư Thác v.v... mua thuyền từ Quảng Lăng mang kinh luật pháp lìa bờ, phát xuất lúc đó là tháng 6 niên hiệu Thiên Bảo thứ 2 (743) vậy. Đến phố Việt Châu, dừng ở nơi biệt thự Phong sơn. Ban đêm, Sư mộng thấy điều rất linh dị. Vừa mới ra biển, gặp phải sóng gió dữ dội, người và thuyền đều bị đắm, có người ném cây sạn. . . hương, nghe giữa hư không có tiếng bảo rằng: "chớ nên ném bỏ". Khi đó thấy ở đầu và đuôi thuyền mỗi nơi đều có thần đem giới giáp chống đỡ. Chốc lát, gió ngưng lặng, bỗng trôi dạt vào biển rắn. Rắn ở đó dài hơn ba trượng, mầu vặn vện như gấu. Sau lại xuống trong biển, cá ở đó dài hơn cả thước, bay đầy trong hư không. Thứ đến một bể cá thấy toàn chim bay nhóm họp trên lưng thuyền, muốn nhận chìm đó. Vừa kịp lên khỏi biển chim thì thiếu nước, ghé vào một đảo nhỏ, có ao nước trong rất sâu, mọi người uống cảm thấy ngọt và mát. Tiếp đến là tới được nước Nhật-bản. Vua nước đó rất vui mừng đón rước vào trong một ngôi chùa lớn ở trong thành để an nghỉ.

Trước tiên, Sư thiết lập đàn tràng trước điện Lô-Xá-Na, truyền giới Bồ-tát cho vua nước đó, và tiếp theo là các hàng phu nhân, Vương tử, v.v... Sau đó Sư bảo các Sa-môn hữu đức ở nước đó đủ số mười vị, độ cho các Sa-di Trừng tu v.v... tất cả bốn trăm vị. Sư dùng nghi thức tác pháp bạch tứ yết-ma. Có vương tử nhất phẩm Thân Điền sửu nhà thành chùa, đặt tên là "Chiêu đề", cúng thí một trăm khoảng ruộng nước. Từ đó về sau, Sư luôn giảng giải luật tạng, người đến thọ học rất đông. Ở nước đó tôn xưng Sư là "Đại Hòa-thượng", là vị Thỉ Tổ mở mang giới luật.

18. Truyện ngài Thủ Trực trụ chùa Linh Ẩn ở núi Thiên Trúc, thuộc Hàng Châu, thời Tiền Đường:

Thích Thủ Trực tự là Kiên Đạo, người xứ Tiền Đường, họ Phạm, là cháu đời thứ tám của Tín An Thái Thú Hoàng đời Tề. Sư đến tuổi hai mươi, các bậc quân tử đều quý trọng. Sớm có ước mong của Khâu Viên, chẳng đoái hoài sự ban tặng của Huyền. . .

Sư đến Đại sư Viên trụ chùa Chi Hình ở Tô Châu cầu thọ giới Cụ túc. Đêm đó trong mắt Sư phát ra luồng sáng xa hơn cả trượng, giữ rất lâu mới tắt mất. Đó là ứng nghiệm của sự đắc giới. Sau, Sư đến nương tựa Chân Công ở Giang Lăng, suốt ba năm luyện hạnh. Sư tìm lễ khắp trong nước hơn hai trăm quận, các nơi có thánh tích Sư đều đến. Sư được Tam Tạng Pháp sư Vô Úy truyền cho giới Bồ-tát. Nghe Đại sư Phổ Tịch đang truyền dạy kinh Lăng-già Tâm Ấn, giảng Khởi Tín Tông luận hơn hai mươi biến, Nam Sơn Luật sao bốn mươi biến, như một cơn mưa bình đẳng thuận theo cả hai căn cơ Đại Tiểu, trong một viên âm không hề khác nhau. Sư bèn lập nguyện tụng kinh Hoa Nghiêm, lại nửa đêm mộng thấy vị Thần ban cho một viên ngọc báu, đến lúc thức dậy vẫn còn mơ màng như viên ngọc còn nắm trong tay. Năm đó, Sư vào núi Ngũ Đài đọc tụng kinh Hoa Nghiêm hai trăm biến, tìm lại tâm xưa. Đọc xem Đại Tạng kinh ba lược, mở rộng thêm chánh kiến.

Đến niên hiệu Khai Nguyên thứ 26 (738), vua Huyền Tông có ban chế đề cử chư tăng cao hạnh, Tăng tục thỉnh chánh danh thuộc chùa Đại Lâm, sau dời tịch đến Thiên Trúc, trụ tại núi Linh Ẩn, lúc đó là niên hiệu Đại lịch thứ 2 (767). Đến tháng 3 niên hiệu Đại Lịch thứ 5 (770), Sư đang trụ viện Tịnh Độ thuộc chùa Long Hưng, nói với những người chung quanh rằng: "Bậc chí nhân nương chân như mà đến, nương chân như mà đi. Chỉ bày tâm ấy, mà hàng phàm phu ham muốn dùng sợi dây dài để ràng buộc vầng mặt trời trong sáng kia, làm sao được ư? Nay tôi như mặt trời xế bóng trên đầu cây dâu, đâu có lâu dài!". Đến ngày 29 tháng 3, Sư thị tịch, thọ bảy mươi mốt tuổi, bốn mươi lăm hạ lạp.

Suốt quãng thời gian Sư lâm đàn, độ người rất nhiều, trong đó có những vị nổi tiếng như Biện Tú ở Động Đình, Hạo Nhiên; Huệ Phổ, Đạo Trang ở Hồ Châu, Thanh Giang, Thanh Nguyên ở Cối Kê, Trạch Lân, Thần Yển ở Hàng Châu, Đạo Tấn ở Thường Châu, Trú Công soạn bài minh trên tháp.

19. Truyện ngài Nghiêm Tuấn ở chùa Đại Minh ở Hồng Châu, thời Tiền Đường:

Thích Nghiêm Tuấn, họ Phàn, người ở xứ Duy Châu. Cha của Sư giữ chức Hợp Châu Trường Sứ Chiêu Vương Phủ Tư Mã. Tánh Sư vốn thấp kém nhưng học tập thông minh lanh lợi. Năm mười chín tuổi, Sư ứng cử khoa thi Tiến sĩ, chợt gặp phải trà liêu, nghĩ lo báo đáp cù lao! Sư đến chùa Phật ở Nam Dương, sau đến lan-nhã ở núi Ngọc Tuyền thuộc Kinh Châu, gặp được Thiền sư Chân chỉ dạy pháp Thiền Quán, Sư vào thành ghé trụ chùa Đại Vân, Ngài giữ gìn Giới ấn, sử dụng không cùng, nương phao nổi mà qua sông, thoáng sang chúng thỉnh lâm Đàn, lại nêu Tông chủ Luật Tạng, kim nghê vâng mạng. Bỗng gặp được Thiền sư Quán Tịnh, chóng tỏ ngộ Tâm pháp.

Niên hiệu Đại Lịch thứ nhất (766) Sư muốn đến núi Thạch Lương, chưa tới Lô Lăng, gặp Ngạn Lỗ Công, mỗi lời khế hợp nhau như keo sơn. Mùa Xuân năm sau (767), Nghi Xuân Thái Thủ Tỷ Tăng Chánh thỉnh Sư. Đến mùa xuân niên hiệu Đại Lịch thứ 4 (769), Hồng Châu thứ sử Lý Hoa Viên Ngoại thỉnh Sư vào trú chùa Đại Minh. Khoảng giữa tháng 4, bỗng nhiên Sư bảo tắm gội thay áo rồi hướng lên hư không, chắp tay mà thị tịch, thọ năm mươi chín tuổi.

Các đệ tử Viên Ước v.v... đón rước nhập tháp, lập văn bia ở suối lớn trước chùa.

20. Truyện ngài Đàm Nhất trụ chùa Khai Nguyên ở Cối Kê, thời Tiền Đường:

Thích Đàm Nhất, họ Trương, người ở xứ Cái Hàn. Tổ tiên Sư là người Hiên Viên, giúp cho dòng họ rất tốt lành, phụ giúp Hán Hầu lưu lại. Trong khoảng thời Ngụy - Tấn đã hoàn ý mão để kế thừa. Tằng tổ Sư húy là Hằng, làm chức Thái thường khanh ở đời Tùy, theo đường vua đi tới Dương Đô bèn làm nhà ở đất Việt, sanh ra ông nội Sư là Hiếu Liên Dực, Dực lại sanh ra Xứ Sĩ Siển tức cha của Sư, tính tới Sư là đời thứ 4 ở Giang Nam.

Sư sớm gieo nhân thanh tịnh, sanh tánh trí tuệ, thuở nhỏ đã dĩnh ngộ, lúc trưởng thành thì thông minh. Năm mười lăm tuổi, Sư theo Lý Thao tiên sanh tập học Thi lễ, suốt ngày chẳng trái. Năm mười sáu tuổi, nghe pháp sư Lượng ở chùa Vân Môn giảng giải kinh luận, nghe qua một biến Sư thấu suốt nghĩa mầu. Pháp sư Lượng lấy làm lạ, nói với mẹ của Sư họ Mạnh rằng: "Đây là Phật tử, nếu cho xuất gia thì ta sẽ chấp nhận!" Pháp sư Lượng là thầy truyền giới Bồ-tát cho vua Trung Tông, nên Sư nghe mà vui mừng, có ý chí muốn độ đời. Vào niên hiệu Cảnh Long (707-710), Sư vâng thừa ân ban của cha mẹ mà xuất gia, thuộc nơi Tăng Lục. Năm đủ hai mươi tuổi, Sư thọ giới cụ túc với Luật Sư Huyền Sưởng ở Đan Dương, Sư học thông bộ "sự sao" với Luật Sư Đàm Thắng ở Đương Dương. Thế rồi, mái gỗ thấy khói, trông nhìn tường vách thấy được chỗ sâu mầu.

Niên hiệu Khai Nguyên thứ 5 (717), Sư đến Trường An, nương Luật Sư Đại Lượng ở chùa Quán Âm và được truyền trao Tỳ-ni Tạng. Sư lại nương Pháp Sư Đàn Tử ở chùa Sùng Thánh học các luận Duy thức, Câu-xá v.v... Sư đến chùa An Quốc theo vị Sa-môn người Ấn Độ thọ giới Bồ-tát. Từ đó Sư thật trọn nghĩa hoa sen chẳng nhiễm bùn, thành đạt ý chỉ cam lồ sâu lắng. Sư truyền đuốc tuệ, rõ làm Phạm Hùng, xa gần đều chiêm ngưỡng như Tông Sư. Nhưng sự bén nhạy có dư, thời gian gồm ngoại học. Sư từng hỏi về Chu Dịch với Tả Thường thị chữ vô lượng, luận bàn về sử ký với Quốc Tử Tư Nghiệp Mã Trinh, bèn suốt cùng mọi nghề săn bắn chài lưới trong trăm họ, bao trùm cả sáu sách, sự thấy biết thêm rộng lớn. Từ đó, đối với Sư thì Nho gia, Điều ngự, Trời, người đều là nhân Phật sự, Công Khanh kính mến, kinh đô lắm nhờ. Bấy giờ, Thừa tướng Yên Quốc Công Trương Thuyết Quảng Bình, Tống Hoàn Thượng Thư Tô Hoài Duyên, Quốc Lăng Trượng Tiên bí thư giam gia tri chương, Tuyên Châu kinh huyện lệnh Vạn Tề Dung vì đồng thanh, đều làm thầy bạn. Tuy chi nhánh đã nhóm họp, luống mừng cho Sư nhóm họp của Tông. Lôi, Lô Khâu chưa gọi là nhiều.

Luật Tứ Phần, do Tam Tạng Pháp sư Phạm Tăng đời Hậu Tần là Phật-đà-da-xá truyền tụng đến Trung Hoa, cùng với Pháp sư La-thập phiên dịch, trao nguyền từ đó đến đất Ngụy, do pháp sư Pháp Thông là người đầu tiên diễn giảng, truyền cho ngài Đạo Thông, Đạo Thông truyền cho Quang. Đến đời Tùy luật sư Lệ thuộc tướng bộ soạn sớ mười quyển, luật sư Mãn Ý chùa Sùng Phước ở Tây Kinh truyền bộ sớ đó rất thạnh hành, và trao truyền cho luật sư Lượng, luật sư Lượng mở mang truyền bá mỗi mỗi đều y cứ theo sớ giải của luật sư Lệ, và đến đầu thời Tiền Đường luật sư Đạo Tuyên ở Chung Nam soạn thuật bộ Tứ Phần luật sao, ba quyển, nói rõ sơ lược về sự đồng dị, Sư tự soạn bộ Phát Chánh Nghĩa Ký, mười quyển, nói về sự lẫn lộn giữa hai tông, phát ra mấu chốt của năm bộ. Hàng hậu học tỏ ngộ như đi đêm có đuốc. Nghi ngờ trước kia tan vỡ, mặt trời lên thì băng tiêu. Mặt trời Phật soi sáng trở lại Trung Hoa, rường cột giáo pháp cao ngất. Trong phát chánh ký bác bỏ Nam Sơn, trong trì phạm có thể thấy rõ.

Đến niên hiệu Khai Nguyên thứ 25 (737), Sư chống tích trượng trở về phương Đông. Năm sau (738), vua Huyền Tông ban chiếu mời Sư trụ chùa Khai Nguyên, Trưởng Sứ Trương Sơ đề cử Sư làm tự chủ, nhân đó mà Sư ở vậy. Tiếng tăm Sư rung chuyển đến Kinh Hoa, đạo cao tới ngô Hội. Sư ban rải lòng đại từ để nhiếp chúng, tu muôn hạnh để hiển bày oai nghi. Thuận phong hỏi đạo như đánh xác xoa vai, người đến thưa hỏi nhiều như sóng chồng chất, mây tụ hội. Hạn lượng luống thọ, Sư tùy đó giảng nói. Nên trước sau Sư đã giảng luật Tứ phần ba mươi lăm biến, san bổ sao hơn hai mươi biến. Các hàng Thích tử ở Giang Hoài cầu thọ giới, nếu chẳng phải do Sư đăng đàn thì là không đắc giới. Hạng thọ trì Tăng luật, Sư độ người có đến cả mười muôn.

Vào niên hiệu Chí Đức (756-758), nước nhà trải qua lắm sự khó khăn, Tăng đồ mạn pháp, ít học kinh giáo. Quốc tướng vương công ra trấn tại đất Việt cho rằng Sư là bậc Danh Đức vốn cao nên thỉnh làm Tăng Thống. Sư hoàn toàn thanh tịnh, mở mang huân tu, chỉ thời gian mười ngày mà bỏ tà nhập về chánh. Sư khéo dẫn dụ ngầm khai hóa đều giống như vậy.

Đầu tiên, Sư vào quan yết kiến Pháp sư Minh Đạt. Ngài Minh Đạt chăm chú nhìn Sư và bảo: "Ông là bậc sư tử trong loài người!" Ngài lại gặp Tỳ-kheo-ni Từ Hòa ở chùa Tuân Thiện và được khen ngợi rằng: "Sư Đàm Nhất Giảng Giải Tỳ-ni, Sư rất thông minh lại không nghi, Sư thật xứng đáng như đồn đãi là bậc Đạt Nhân!"

Vào niên hiệu Thiên Bảo thứ 14 (756), Chế Hà Triều thủy nam khơi Tiền Đường, chùa Đại Vân đang lúc cần kíp, nhân đó thỉnh Sư giảng luật. Học chúng đông đến cả ngàn người, đều phát đại nguyện, thường xưng niệm Ma-ha Bát-nhã, bèn dừng sóng gió, do phước ngũ tư Long Vương, dùng đó để trang nghiêm mong cầu che chở. Giữa đêm 30 tháng 5, Sư thấy một vị thần áo mão rất hùng vĩ đến cúi đầu bái tạ rằng: "May nhờ Sư ban trải pháp thí nên thay đổi dòng sóng, chưa đến chín mươi ngày mà bãi cát trương xa đến năm mươi dặm". Tăng tục đều kinh lạ, khen ngợi được điều chưa từng có! Sư làm pháp chủ, mở rộng dấu vết giáo pháp, phát sáng sự phó chúc của các Đức Phật trước, bảo chứng hộ niệm cho các Đức Phật ngày sau. Sư làm kệ bốn câu, người thọ trì rõ được điều chưa rõ. Một lời Sư giảng pháp, người lắng nghe được điều chưa nghe. Há chẳng phải là trời đất thuần tinh, núi sông hiển linh cùng với pháp hiển bày mà sanh, ai có thể huyền thông mật chứng, lớn lao như vậy ư? Trong chùa đúc một quả chuông lớn, xa thì trưng bày họ phù gần cửa Pháp Lôi, sống còn nhiều năm đúc nắn thành quy chế. Sau khi Sư thị tịch ba ngày trở thành nơi đúc tạo. Âm ba vang đến ngàn dặm, khiêng vác muôn câu, bồ lao kêu mà đất rung chuyển, sư tử gồm mà núi ngã lăn, thức tỉnh kẻ tục tai điếc, dẫn dắt người lạc lối, đâu có thể nói hết ư? Pháp tạ hình lìa củi tàn lửa tắt. Đến ngày 17 tháng 11 niên hiệu Đại Lịch thứ 6 (771), Sư thị tịch tại luật viện của chùa, thọ tám mươi tuổi, sáu mươi mốt hạ lạp. Đến ngày 24 tháng 11 năm sau, dời tòa đến núi Tần Vọng, theo nghi thức của các vị Hòa-thượng trước.

Sư một đời niên lạp đã cao, tinh sáng càng giũa mài. Đã không suy yếu, ban đầu không bệnh khổ. Bỗng nhiên Sư bảo cùng thị giả rằng: "Ta sắp quét tước lễ bái phần tháp, quy cốt tại đây". Sau đó vài ngày, Sư an nhiên thị tịch. Ở phía ngoài Hà Lạc thuộc phía Nam Giang Hoài, y theo chế phục đến tiễn đưa lễ tang đầy núi, phướn đẹp che rải đồng quê, sánh như mẹ của Phu Kịch Mạnh đưa ngàn cỗ xe đến mộ của Khổng Khâu, trồng muôn gốc cây, có thể đồng năm ư?

Ngài có các Môn nhân đệ tử như: Thường chiếu chùa Diệu Hỷ ở Việt Châu, Thanh Nguyên chùa Kiến Pháp, Thần Ngoạn chùa Long Hưng ở Hồ Châu, Đạo Ngang chùa Ẩn Tĩnh ở Tuyên Châu, Nghĩa Tân chùa Long Hưng ở Hàng Châu, Trạm nhiên chùa Quốc Thanh ở Đài Châu, Biện Tú chùa Khai Nguyên ở Tô Châu, Chiếu Lượng chùa Thê Hà ở Nhuận Châu, Pháp Tuấn chùa Long Hưng ở Thường Châu v.v... sớm khai phát người mới học, nhưng nhờ chỉ dạy ba ngàn đệ tử, kính ngưỡng Lương mộc mà thêm buồn thương, tám mươi ngàn môn nhân trông ngóng Chiêu Đàn mà chẳng kịp. Bấy giờ, Từ Công Hoạt ở Cối Kê vốn xưa là Đôn hương Lý soạn văn bia khen ngợi đức hạnh của Sư. Lúc đó là niên hiệu Đại Lịch thứ 11 (776).

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

(Quyển 14 hết).

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

QUYỂN 15

CHƯƠNG IV: MINH LUẬT TRONG PHẦN 2 CỦA CHƯƠNG IV

(chánh truyện có mười chín vị, phụ có ba vị)

1. Truyện ngài Linh Nhất trụ chùa Nghi Phong ở Dư Hàng, thời Tiền Đường:

Thích Linh Nhất, họ Ngô, người ở xứ Quảng Lăng, Sư thần thanh khí hòa, tâm ý rỗng suốt, cùng Thái Hòa nguyên tinh hợp thuần túy đó. Năm chín tuổi, Sư lánh nhà mục nát, quyết vào vườn Thanh Phạm, vào làm Sa-di, bẩm thọ quy chế xuất gia. Đến tuổi hai mươi Sư thọ giới cụ túc. Học tập không biếng trễ, luật nghi luôn chỉnh tu. Bày thấy nói cười, muốn làm sáng tỏ giải thoát, chỉ người nghề văn để dẫn dụ thế trí. Ban đầu không chấp trong thân có ngã, trong ngã có thân, Đức toàn Đạo thành, duyên dứt thì thân tàn. Sư thị tịch tại chùa Long Hưng ở Hàng Châu vào ngày 16 tháng 10 niên hiệu Bảo ứng thứ nhất (762), thọ ba mươi lăm, trọn mười lăm mùa an cư!

Lúc sắp thị tịch, Sư xoay lại bảo đệ tử nên theo pháp trà-tỳ, xây một ngôi tháp nhỏ. Bấy giờ, Tả Vệ Binh Tham Quân Lý Thư Hỷ, Hưng Huyện Lệnh Lý Thang, Tả Kim Ngô Vệ Binh Tào Tham Quân Độc Cô Cập, cùng nhau ai điệu Lương mộc đã mất, lo ngại Lăng dung đang đổi dời. Người sau đảnh lễ tháp bà của bậc ứng chân mà mịt mờ đức hạnh của bậc ứng chân, cho nên khắc bia đá dựng ở phía Nam của Đông Phong núi Võ Lâm. Một nhà giàu có lắm của đã cắt tóc, đưa tài sản ngàn vàng thảy đều nhường cho các anh em cô đơn, chỉ giữ lấy nạp y tích trượng. Từ đó đến đảnh lễ ngài Pháp Thận ở Duy Dương học Tướng Bộ luật, thấu chỗ tinh vi đạt điểm cùng cực. Cùng các bạn lành là Tuệ Ngưng, Minh U, Linh Hựu, Đàm Nhất ở Cối Kê, Nghĩa Tuyên ở Tấn Lăng, Đồng môn tam ích tác giả bảy vị. Sư nhổ bỏ cảnh trần, nhiều ngày nối nhau kinh hành, yên tọa thì chọn dưới cây trên đỉnh núi. Ban đầu nhà tại chùa Huyền Lưu ở Nam Sơn, thuộc Cối Kê, Sư tiếp thiền khách ẩn giữa trời không thanh tĩnh cùng bàn luận Đệ nhất nghĩa đế. Hoặc lúc Sư đến chùa Khánh Vân, trở lại trụ chùa Nghi Phong ở Dư Hàng, gần chùa là núi Sanh Đan, cửa đối Cảnh đẹp, bước đi một mình, gió dữ đè ép núi, chánh trí không lay động. Sóng lớn va đập suốt ngày, phao nổi chẳng trôi dạt. Từ đó, Sư soạn Luận Pháp Tánh để nghiên cứu Chân Đế, đó là Liễu ngữ của Sư. Mỗi lần nhàn rỗi thiền tụng liền giải bày thi ca, việc nghĩ không gián đoạn, phát sang loài hàm thức, bay nhảy cựa động. Di vận của Phan Nguyễn, khuyết văn của Giang tạ, sẽ có thể tiếp theo đó, không thẹn với người xưa, theo thứ lớp mà khéo dạy dỗ, môn nhân đệ tử thọ giáo như Lương Điền được lớn. Dâu chân Sư chẳng đến nhà giàu sang. Chỉ cùng đạo sĩ Phan chí Thanh ở Thiên Thai, chu phóng ở Tương Dương, Trương Kế ở Nam Dương, Hoàng Phủ Đằng ở An Định, Trương Nam ở Phạm Dương, Lục Tấn ở Quận Ngô, Từ Nghi ở Đông Hải, Lục Hồng ở Cảnh Lăng tạm làm bạn ngoài đời. Sư giảng đức vị Đạo lãng vịnh suốt ngày. Đến cuối thiên sẽ rộng dùng văn ước lược để sửa chữa. Sư lượng căn cơ cao thấp mà trao cho thuốc. Sư ở chùa trên góc cao, ban đầu không có suối giếng, một hôm tự nhiên có dòng nước chảy tuôn, phun cát sỏi vàng đến chung quanh sân, rót mà càng trong, lường mà chẳng cạn. Sư có tâm tinh cần cảm kích đến như vậy. Thi ca lưu hành ở đời, có chọn những bài hay nhất để đưa vào Gián khí tập.

2. Truyện ngài Tề Hàn trụ chùa Hồ Khâu ở phía đông Quận Ngô, thời Tiền Đường:

Thích Tề Hàn tự là Đẳng Chí, Sư con nhà họ Trầm ở Ngô Hưng, cao tổ Sư làm Quốc tử tế tửu thời nhà Trần, Tằng Tổ của Sư làm Ngụy Châu Tư Mã thời nhà Tùy. Từ ông nội, cha của Sư đến Sư là ba đời chẳng ra làm quan. Sư khi còn bé theo cha đến chùa, giẫm chân lên đất cao tĩnh không mảy trần, bùi ngùi như có biết túc mạng, nên cố xin bỏ tục.

Đến ngày mồng 5 tháng 8 niên hiệu Thiên Bảo thứ 8 (749), Sư vâng theo chế độ phối danh vào chùa Vĩnh Định. Tháng 10 năm sau (750), Sư lên Đàn Ngũ Phần thọ giới Cụ túc và dời đổi tên đến chùa Khai nguyên. Vào niên hiệu Đại Lịch (766-780), Sư chuyển đến Võ Khâu, đều do Tăng tục của hai châu cầu thỉnh. Sư Đạo tánh lắng sâu, ngoài thì điềm nhiên, vết tích chẳng gần danh vọng, thân chẳng liên quan mọi sự. Sư ở lâu trong một ngôi thất vắng lặng như không người. Đâu sánh như kẻ sĩ phù khi đi trống kèn inh ỏi. Chuyên môn; tướng bộ nghĩa sớ tinh mẫn ít người cùng đồng bạn. Sư thông suốt kinh Pháp Hoa, làm đàn chủ các giới đàn ở Tô; Hồ, thường phải thỉnh trước, như đời nay gọi đó là Đàn đầu. Niên hiệu Đại Lịch thứ 10 (775), Sư vào đạo tràng Lưu Thủy niệm Phật. Đêm đó, cảnh Tây phương trong niệm chóng hiện, bởi do sự thuần thành cảm nên như vậy. Và năm đó, Sư thị tịch tại Bổn Viện, thọ sáu mươi tám tuổi, hai mươi sáu hạ lạp.

Ngày Sư bị bệnh, nói với môn nhân đệ tử rằng: Có chim hạc từ giữa hư không bay xuống liệng quanh trước ta, các ông có thấy không? Hẳn là đến lúc ta phải từ giã. Các bậc tiểu thánh còn bệnh, làm sao có thể khỏi ư!" Có các môn nhân thọ nghiệp ở Sư như: Như Ẩn, Giới Đàn, Tuyên Đoài v.v... cùng với Ngô Hưng, Kiểu Nhiên kết giao làm anh em trong pháp môn, đều là những bậc cao khiết, khó có thể khinh mộ.

3. Truyện ngài Lãng Nhiên trụ chùa Chiêu Ẩn ở Nhuận Châu thời Tiền Đường:

Thích Lãng Nhiên, họ Ngụy. Gia đình Sư nhiều đời làm nối quan. Tổ tiên Sư theo nhà Đông Tấn đến Phương Nam nên là người Nam Từ.

Vào niên hiệu Khai Nguyên (713-742) Sư vào đạo, thọ nghiệp với Đại sư Tề chùa Khai Nguyên ở Đan Dương. Đầu niên hiệu Thiên Bảo (742), Sư thọ giới Cụ túc với Luật sư Quang tại chùa Hoa Nghiêm ở Hàng Châu. Sau, Sư dời đến chùa Linh Ẩn, nương tựa Luật sư Viễn học thông bộ Tứ Phần Luật sao. Sư lại đến bẩm thọ Luật sư Đàm Nhất ở Việt Châu, tinh cần nghiên cứu Luật Bộ, Sư giảng dạy cho đồ chúng, bốn phương xa gần đều hưởng ứng.

Niên hiệu Chí Đức thứ 2 (757), vua Túc Tông ân ban đề cử Sư dời đến thuộc danh ở chùa Từ Hòa. Vào niên hiệu Thượng Nguyên (760- 762), Thứ sử Vi Hoàn lại thỉnh Sư làm Chiêu Ẩn Thống Lãnh Đại Đức. Trong năm đó những lúc rảnh rỗi việc giảng dạy, Sư soạn bộ "Cổ kim quyết" một quyển, giải thích Tứ Phần Luật sao đến mấy mươi muôn lời. Phồn tạp nghĩa lệ điều xuyên suốt rất rõ ràng, truyền bá rộng rãi ở đời. Xem xét trong đó trước tiên nêu bày nghĩa của người xưa, nếu có chỗ không ổn thì phán đoán, nên gọi là "Quyết". Trong lời tựa của "Quyết", Sư nói rõ ban đầu nương theo luật sư Uy - người Thiên Trúc mà học tập, sau lại theo một vài bậc thầy ở xa. Phàm các giới đàn Sư đã dự chứng tất cả là hai mươi sáu đàn và đều làm chủ của Đàn tịch. Sư đã giảng bộ luật sao qua hai mươi tám biến. Nếu có người dâng cúng gì, bất kể quý giá hay không, Sư đều thọ nhận rồi chuyển sang gieo trồng ở hai ruộng phước Bi, Tín. Đối với giáo lý Sư bày văn nghiên cứu Nghĩa, đều nói do nhờ năng lực học tập xưa trước. Sư hành trì giới kiểm, trong khoảng khắc cũng không trái phạm. Đến mùa Đông năm Quý mão, tức niên hiệu Đại Lịch thứ 12, Sư ngồi kiết già như thường, an nhiên thị tịch, thọ năm mươi bốn tuổi, ba mươi lăm hạ lạp. Qua mười ba năm sau; đến mùa Xuân năm Tân Dậu (781) mới xây tháp ở gò Sơn Tây. Đồ chúng đệ tử mặc áo gai, khóc nước máu mắt có cả ngàn người.

Sư có các đệ tử cao hạnh như: Thanh Hoạt, Trạch Ngôn v.v... và Đệ tử thưa hỏi điều lợi ích như: Ngự sử trung thừa Hồng Phủ Quán Sát Sứ Ni Hoàn, Lại Bộ Viên Ngoại Lý Hoa, Nhuận Châu Thứ sử Hàn Phần, Hồ Châu Thứ Sử Vi Tổn, Ngự Sử Đại Phu Lưu Hoàng, Nhuận Châu Thứ Sử Phiền Miện đều quy tâm kính tin. Truân Điều Viên Ngoại Lang Liễu Thức soạn văn bia khen ngợi đức hạnh Sư.

4. Truyện ngài Đại Nghĩa chùa Xứng Tâm ở Việt Châu, thời Tiền Đường:

Thích Đại Nghĩa, tự là Nguyên Trinh, họ Từ, người ở xứ Tiêu Sơn, thuộc Cối Kê. Ngày mồng 5 tháng 5 niên hiệu Thiên Thọ thứ 2 Sư ra đời. Năm Sư bảy tuổi, được cha dạy cho kinh điển, thường ngày Sư tụng đọc mấy ngàn lời.

Năm mười hai tuổi, Sư xin phép cha mẹ đến chùa Linh Ẩn ở Sơn Âm tìm thầy học đạo. Nhân đó, Sư tập học nội pháp, vừa mở quyển kinh thì liền thông hiểu. Mọi người đều khen ngợi. Gặp thời vua Trung Tông đang tại vị (705-710), ân ban chế văn độ người xuất gia, Đô Đốc Hồ Nguyên Lễ Khảo thí kinh nghĩa, Sư trúng cách bậc nhất. Sau khi xuất gia, Ngài được phối danh vào chùa Chiêu Huyền, từ đó Sư nghe nhận tu học, cạnh đó là học thêm Huyền Nho. Đầu niên hiệu Khai Nguyên (713), Sư thọ giới Cụ túc với Luật sư Viên ở Ngô Quận. Sư lại trở về nương tựa Luật sư Thâm ở chùa Khai Nguyên ở bổn châu học Luật Tứ Phần. Nhân lúc Sư đến Trường An, Luật sư Thâm thị tịch, Sư bèn đến Luật sư Huyền Nghiễm ở chùa Pháp Hoa để cầu học. Sư tuấn tú vượt xa đồng bạn, nên Ngài Huyền Nghiễm bảo: "Đời nay truyền pháp, chẳng phải ông thì là ai?" Đến lúc Luật sư Siêu ở chùa Xứng Tâm thỉnh Sư làm tự chủ.

Vào niên hiệu Khai Nguyên (713-742), Sư chịu tang cha mẹ, nên phát nguyện vào chùa Phật Lũng ở Thiên Thai, đọc tụng kinh tạng, để báo đáp ân sâu cù lao. Đến niên hiệu Thiên Bảo (742-756), Sư bèn dựng Thất ở Bắc ổ, tức địa vức của Châu Chi Tuần Ốc. Ban đầu, Sư mộng thấy có hai vị Phạm tăng đến bảo Sư rằng: "Ông hãy ở đây với thời gian hai mươi ngày". Đến đầu niên hiệu Bảo Ứng (762), lại mộng báo rằng: "Vốn kỳ hạn hai mươi ngày, nay đã mãn, ma giặc sắp đến không nên nán ở nữa". Tự nhiên hải tặc Viên Triều Thiết đóng cứ tại Diệm Ấp tìm đến Đan Khâu. Nhân đó, Sư cùng Luật sư Quýnh ở chùa Đại Vũ đồng đến chỗ Thiền sư Lãng ở Tả Khê, tập học chỉ quán, và được nhiều tinh đạt.

Trước sau, các hàng Triều Quý quy tâm về Sư như Tướng Quốc Đỗ Hồng Tiệm, Thượng thư Tiết Kiêm Huấn Trung Thừa Độc Cô Lăng, Lạc Châu Thứ Sử Từ Kiểu, tiếp theo có Từ Hoạt đều là Tông nhân. Đến tháng 5 năm Kỷ mùi (779) thuộc niên hiệu Đại Lịch, Sư thị tịch tại Bổn Viện, thọ tám mươi chín tuổi, sáu mươi ba hạ lạp. An táng tại chỗ ở xưa kia của Sư thuộc phía Bắc chùa, nhân đó xây dựng tháp thờ.

Từ trước đến sau, Sư đã tự chứng minh hai mươi bảy giới đàn, đệ tử thọ giới hơn ba muôn người. Lúc Sư thị tịch, ở trong thất nghe có tiếng nhạc trời để chứng nghiệm sự vãng sanh. Sư thường tụng Kinh Pháp Hoa, Kinh Đại Bát Niết-bàn, giới bổn Đại thừa và Tiểu thừa. Lấy từ khẩu nghiệp và đức hạnh chẳng về Đâu-suất, chẳng sanh Tịnh Độ, không ai có thể bàn luận được nơi chốn Sư hướng sanh.

5. Truyện ngài Nghĩa Tuyên trụ chùa Hưng Ninh ở Thường Châu, thời Tiền Đường:

Thích Nghĩa Tuyên, người xứ Tấn Lăng. Sớm gieo gốc lành, nghiễm nhiên xuất tục, chẳng phiền thầy chỉ dạy, Sư quyết tâm giũa mài. Sau khi đã thọ pháp, Sư chăm chăm vào Luật khoa, chẳng để thời gian luống qua không. Bên cạnh là Huyền Nho Sư cũng kiêm thông, tăng trưởng Thiên Chương, cuối hỏi tiệp cấp, mà bẩm thọ phong thái của Cung nhượng, ở Diên Lăng, Nhã đắc thể của Tỳ-ni.

Ban đầu ở Dương Châu, Ngài Pháp Thận mở mang truyền bá cựu chương, học chúng ở vùng Hoài Điện tôn xưng là Thạc Tượng. Khoảng đầu niên hiệu Thiên Bảo (742), Sư lặn lội đi, tìm hỏi càng sâu, đồng bạn đều noi theo kính phục, Ngài Pháp Thận khen ngợi rằng: "Thật đáng sợ!" Ngài tuyên giảng bộ Sự Sao của luật sư Đạo Tuyên ở Chung Nam, đến thỉnh nghiệp tại sân của Luật sư Châu, khảo hạch rất tinh tường, Ngài bèn soạn bộ "Chiết Trung Ký" sáu quyển để giải thích. Bởi có sự dung tế thẳng thắn hơn các vị kia có chỗ lầm lẫn. Khiến những điều thị phi đều tự hết, và mọi người khỏi y cứ vào Tông mà gièm pha. Do đó mà đặt ra tên gọi.

Tỳ Lăng xuất sanh ra nhiều danh sĩ, trong đó, chư tăng có các vị Tam Tuyên, Tuệ Đức, Nghĩa Thị. Lúc ở tại Giang Đô tập nghiệp Sư cùng với Đàm Nhất ở Cối Kê, Hoài Nhất ở Mân Xuyên, Linh Nhất ở Khánh Vân đều là bạn đồng môn. Tại Tấn Lăng đã có Tam Tuyên, Ngài Pháp Thận lại xuất sanh ra Tam Nhất. Giang Biểu giúp cho Mỹ đàm, cuối niên hiệu Thiên Bảo (756), Sư hoằng hóa khai dẫn đạo rất thạnh hành, không biết về sau Sư mất ở đâu.

Liên quan thử bàn:

Phàm danh (tên) là để chế nghĩa, nghĩa sanh ra không cùng. Vì sao thầy trò dẫm gót lên nhau mà phạm húy của Giáo Tổ? Thông đáp: Vào thời Xuân Thu, sang hèn chẳng ngại đồng hiệu.

Hoặc có người nói rằng: Thái Tề chẳng địch nổi câu thư Hầu, mới nói là chẳng ngại đồng hiệu, hiệu và danh đâu được lệ theo điều đó. Thông đáp: Hiệu lớn chẳng hiềm, danh nhỏ hiềm gì. Huống gì "Nghĩa Tuyên" mới đầu đó là danh (tên người), đâu biết được đệ tử mình thành đạt sự nghiệp dưới cửa Chung Nam ư? Nhưng, người xuất gia hẳn không phòng ngại. Một phần thì, tánh (dòng họ) đã lấy Hoa theo Phạm, đều xưng là họ Thích, và một phần thì ở Tây Vực không có húy, đây là hợp theo. Vả lại, húy của người thời nhà Chu dùng để phụng thờ Quỷ thần. Trong thời nhà Hạ, nhà Thương không có húy điều đó rõ ràng. Huống gì Tuyên sư đã sanh lên Đâu-suất, nhỏ thì làm trời, lớn thì làm Bồ-tát, đâu nên lấy Quỷ thần mà phụng thờ đó sao? Còn như, đầu đời Đường, những bậc Cao Đức Thắng sĩ thường chỉ còn một chữ "danh", chức là cùng cực của húy, thuộc tu soạn ngày nay mới khuyết văn. Mới biết rằng Chân Đế không húy, tục đế nghe tương tự thì lo sợ.

Hoặc có người nói rằng: Sa-môn đời nay dòng họ đã là họ Thích, Danh lại không húy, nói ta chẳng theo Tục Đế, cớ sao đối với Quân Vương mà xưng là thần (bề tôi), chẳng là ở Tây Vức có vậy sao? Thông đáp: Tánh danh chẳng đối với Vương giả, thần thiếp biểu sớ hợp nhiên. Xưa kia, vua nhà Tề hỏi Vương Kiệm, bèn bảo hễ gặp thì xưng danh. Từ đời Hán đến đời vua Túc Tông; thời nhà Đường, mới thấy xưng Thần, từ đó noi theo mà chẳng sửa đổi. Cũng bởi Sa-môn đức mỏng ngày một suy vi, hễ đi thì chẳng trở lại. Thêm nữa, pháp nương vào Quốc Vương, nên thật khó sửa đổi. Vương bảo làm vậy là khuôn phép chớ sửa đổi. Nên Phật dạy "Tuy chẳng phải do ta chế, nhưng các phương vì sự thanh tịnh, mà đặt ra thì chẳng thể không thực hành".

6. Truyện ngài Biện Tú trụ chùa Khai Nguyên ở Tô Châu, thời Tiền Đường:

Thích Biện Tú, họ Lưu, là cháu đời thứ 31 của Hán Sở Vương Giao. Sư mồ côi từ thuở bé. Chư phụ ai tự, Sư lễ kính như sự dạy răn, lập hiếu tự trời sanh, sớm gieo trồng duyên sâu, ruộng tâm sắp chín muồi. Nhân đó, Sư xin người bác họ được xuất gia tu hành, người bác buồn thương mà cho phép. Sư bèn thờ Thiền sư Mưu ở Linh Ẩn để có thể hỏi bến bờ, đồ họa ý vào đạo. Với điều nghe được chỉ dạy như gió mát vào lòng, Sư tỉnh nhiên thanh thoát tỏ ngộ.

Niên hiệu Thiên Bảo thứ 4 (745), Sư thọ giới với Đại Sư Giám Chân tại Đông Hải, được ngài Đàm Nhất ở Cối Kê truyền luật. Vào niên hiệu Chí Đức (756-758), Sư đề cử những bậc cao hạnh thuộc danh vào chùa Khai Nguyên ở Quận Ngô. Đến niên hiệu Càn Nguyên (758- 760), vua Túc Tông ban chiếu cho hai mươi lăm ngôi chùa trong nước, mỗi ngôi đều cử bảy vị Đại đức lớn giảng giới luật, Sư bèn ra ứng trong số đó. Trong khoảng một năm, đối với pháp môn Tịnh Độ, Sư chẳng sai lầm nơi niệm, Sư từng nói với mọi người rằng: "Xưa kia nghe nói hạnh của Tây phương có tướng Đại thừa. Đó mới là bày tâm không thẳng, chẳng phải thuyết của Đạt Quán. Vì sao? Vì hễ mở lời tức tánh, phát ý đều như, và một sắc một hương không gì chẳng phải là Trung Đạo. Huống gì chính ta có chánh niệm ư?"

Sư đã mười sáu lần lược dự chứng Đàn Tràng, Độ người cơ chế, then chất giới luật chánh trì, Tăng cương tự bằng lòng. Khắp năm bắc Hồ Châu đều kính ngưỡng. Đến ngày 15 tháng 6 niên hiệu Kiến Trung thứ nhất (780), Sư thị hiện bị bệnh mà thị tịch, thọ sáu mươi bảy tuổi, ba mươi lăm hạ lạp. Trong ngày Sư thị tịch, trong sân có một gốc cây cành lá phù sơ, buổi sớm hoa nở mà vội tàn tạ rụng rơi. Đến ngày mồng 5 tháng 7, đón rước linh khám an táng ở tháp đến bên phải cửa Tùng của chùa Võ Khâu tây.

Sư có các môn nhân như Đạo Lượng, Đạo Cai, Thanh Hội đều là những cây thơm vây quanh chiên đàn vậy. Nên Quán Sát Sứ Vi Nguyên Phủ Lý Thê Quân, Quắc Châu Thứ Sử Lý Trử, Ngự Sử Trung Thừa Lý Đạo Xương đều hết lòng khâm phục, kính mến đức hạnh của Sư đã qua và cũng là những người bạn thâm giao dưới rừng. Tấn Trú soạn văn bia khen ngợi đức hạnh của Sư.

7. Truyện ngài Như Tịnh chùa An Quốc ở kinh đô, thời Tiền Đường:

Thích Như Tịnh, không rõ Sư là người xứ nào. Phủ tham pháp vị, đáng thọ giới luật, sáng suốt tinh luyện tỳ-ni, giũa mài danh tiết. Bây giờ Sư thường giảng khuyên chúng bạn Vân Truân, ngôn từ nét bút dài rộng thâm đạt Nho điển.

Nguyên trước ở Quan Trung, thực hành hóa Tứ Phần Luật sớ của Luật Sư Trí Thủ, Luật Sư Pháp Lệ ở Ngụy quận soạn sớ giải hành hóa riêng biệt. Bấy giờ, Quan Phụ Hà Bắc, thường tự cạnh tranh tông phái, tợ như tham thần. Cuối đời Tùy, đầu đời Đường. Luật Sư Đạo Tuyên dùng bản đại sớ của ngài Trí Thủ làm gốc, rồi soạn san bổ Luật sao ba quyển, sao thành hội yếu, hành sự hộp cơ. Vào niên hiệu Trinh Quán (627-650) Sư lại đến, Tam Phụ, Giang Hoài, Mân Thục, thường truyền bá luật. Kế đến có đệ tử của Tam Tạng Pháp Sư Huyền Trang là ngài Hoài Tố, trước tu học theo Sao Tông, sau bỏ pháp học của ngài Đạo Tuyên và Pháp Lệ. Đến niên hiệu Hàm Hanh (670-674), Ngài Hoài Tố soạn bộ "Khai Tứ Phần Luật ký", sau đó lấy hiệu là "Tân chương". Đến niên hiệu Đại Lịch (766-780) thời vua Đại Tông, hai bộ Tân Chương và cựu sớ đắp đổi sở trường sở đoản lẫn nhau. Niên hiệu Đại Lịch thứ 13 (779), nhóm họp các bậc giỏi về luật trong ba Tông để trùng định hai nhà Long Sát. Lúc đó, Sư được suy cử làm Tông chủ, nói ở truyện ngài Thích Viên Chiếu. Đến niên hiệu Kiến Trung thứ 2 (781), tấu trình hai bộ sớ giải đều hành hóa, đó là do năng lực của Sư. Bởi vì lúc Quốc Tướng Nguyên Công Tải dốc lòng kính trọng Tố Công (Hoài Tố), kính mến luật giáo, mới mời Sư làm chủ Tân sớ và soạn truyện.

8. Truyện ngài Giám Nguyên trụ chùa Khai Chiếu ở Hán Châu, thời Tiền Đường:

Thích Giám Nguyên, không rõ Sư là người xứ nào, vốn hạnh chân minh, khuôn phép luật đạo, các vị Tỳ-kheo tiêu biểu nổi bật không vị nào chẳng xuất thân từ đó. Sau, Sư giảng Kinh Hoa Nghiêm gọi là Thắng Tập. Thường ngày cúng dường cháo cho cả ngàn người ăn, trong kho gạo thóc mới vài trăm hộc, lấy dùng mà chẳng hết, từ mùa hạ qua mùa thu mà chưa từng báo hết. Sư có sự minh cảm như thế.

Chùa Sư ở núi có nhiều sự linh ứng, có Thiền Sư Tuệ Quán thấy có hơn ba trăm vị tăng cầm đèn hoa sen vượt hư không mà đến, rõ ràng như dòng sao chảy. Vào niên hiệu Khai Nguyên (713-742), Thôi Ký Công Minh nghi đó là do yêu dị mê hoặc, nên đích thân tự vào núi trong đêm. Dự cấm bốn phía núi mỗi mặt cách ba mươi dặm không được có ánh lửa. Đến đêm thứ 3, có hơn trăm cánh đèn xuất hiện, ánh sáng mầu hồng có đến hơn ngàn thước. Ký Công tự nhiên đảnh lễ khen ngợi là chưa từng có. Lúc đó, từ khoảng cây thông đưa duỗi ra cánh tay sắc và dài chừng bảy thước, có hai vị Bồ-tát loáng thoáng các mầu vàng nhạt. Thế rồi, cây bách ở trước sân hóa hiện thành một cây đèn sáng tỏ như mặt trời, pha lê rải khắp, cách núi chừng khoảng ba dặm có viên ngọc báu tròn khoảng một trượng chói lòa đáng yêu. Tại cửa núi Tây lãnh treo hiện một vầng cầu vồng lớn, trên cầu có vị Phạm tăng già và đồng tử, khoảng giữa phát ra hai cây đuốc sáng rực giữa hư không, hình trạng như cùng đón rước đưa tiễn qua lại. Phía dưới có bốn vị Bồ-tát, cứ hai vị đứng sánh đôi phát ra ánh sáng khắp thân, cao chừng sáu, bảy mươi thước. Lại thấy sau rừng thông lớn, bỗng có biển ngạch chùa đề hai chữ "Tam học" theo lối chữ Triệu. Thêm nữa phía dưới ánh đèn rũ hai dải lụa, khoảng phía Đông Lâm ban đêm xuất hiện núi vàng. Bấy giờ đang là tháng 5, đèn hai mầu vàng bạc sáng bày ở bên cạnh phần tháp ngài Tri Huyền (Ngộ Đạt). Vi Nam Khương Cao mỗi ba tháng một lần đến chùa thiết trai hội lớn cúng dường ba trăm vị Bồ-tát. Bồ-tát hiện hình bưng đèn, chư tăng cầm hương đèn dẫn đưa vào lò tại cửa chùa.

Bạch Trung Linh Mẫn Trung thấy điềm lành hưng phát đó nên xây dựng chùa ấy. Đến niên hiệu Đại Trung thứ 8 (854) đổi biển ngạch đề là "khai chiếu". Luật Sư Giám Nguyên hành đạo hóa độ cùng với Địa vực đều linh ứng. Đó là chính Tông của đệ tử truyền giảng ở Đông Xuyên.

9. Truyện ngài Chí Hồng trụ chùa Song Lâm ở Quận Ngô, thời Tiền Đường:

Thích Chí Hồng, họ Tiền, người xứ Hạ Nhã ở Trường Thành, thuộc Hồ Châu. Sư vốn tên là Nghiễm, Chí Hồng là tự.

Thuở thiếu thời, Sư xuất tục, vào chùa làng Thạch Môn, bắt chước Lương Tĩnh Lâm. Sau khi cắt tóc thọ giới xong, Sư sang Mậu Uyển gần gũi Đại Sư Đạo Hằng tu tập nghiên cứu tinh ròng. Bấy giờ, Đàm Thanh và Tỉnh Cung rất tha thiết nhau, cuối cùng trở thành Hồng Chử. Nhưng ân hận các bậc Tiên Đức giải thích Nam Sơn Luật sao, thương lược chẳng đồng đều, phải chăng trong Tạng không chuẩn định! Bắt quyên nối liền, sau bổ túc chẳng hoàn bị. Gồm từ các vị Đại Từ, Linh Ngạc trở xuống tất cả hơn bốn mươi vị ghi chép Huyền Sao, khắc thành hai mươi quyển, đề hiệu là "Sưu Huyền Lục".

Vào niên hiệu Đại Lịch (766-780), Hoa Nghiêm sớ chủ là Trừng Quán tìm, bèn soạn tựa đặt ở đầu, nhưng Sư giải thích đều có sở trường, nhưng khoa tiết phiền toái đó là sở đoản.

Sư thọ một trăm lẻ tám tuổi, triều đình ban sắc cho Sư hiệu là "Trường thọ Đại Sư". Gần đây, chỉ hành tên tự mà thôi. Nay chùa Song Lâm trải qua nhiều lần chiến tranh, lại thêm nước lụt nên trụ bia cột mốc đều mất dấu, càng giấu kín ngôn hạnh. Ôi! Nghiễm Công dòng tộc bổn sanh hẳn đồng với Luật Sư Đạo Tuyên ở Nam Sơn, và cũng là việc tốt.

10. Thích Thừa Như chùa An Quốc ở Kinh Triệu thời Tiền Đường:

Thích Thừa Như, không rõ Sư họ gì. Sư tinh cần nghiên cứu Luật Bộ, rất khéo giảng nói, mực thước với tăng chúng, không gì chẳng theo phép tắc.

Trong thời vua Đại Tông, với công việc phiên dịch kinh điển, Sư tham dự đảm nhiệm, ứng với Tả Hữu nhai lâm Đàn độ người, đệ tử có đến ngàn vị. Nguyên xưa kia, năm chúng xuất gia đệ tử Phật lúc quá vãng, các thứ y phục của cải mọi vật đều sung nhập vào kho của quan, nhưng trải qua nhiều triều đại đã hết bởi do đổi chôn. Sư mới viện dẫn các bộ luật nói: "Tỳ-Kheo xuất gia sống hễ được vật lợi gì, thì lúc chết vật lợi ấy quy kết về của tăng. Ý nói đến đi không vật, nếu Tỳ-kheo tham chứa nhóm, từ đây mà giảm chức do đó. Nay nếu kết quy vào của quan thì lệ đồng với sung công. Đời trước để lại việc đó bởi không người nêu lên, nay chúc văn đã rõ ràng, xin hãy vâng theo luật pháp, dứt sự khinh trọng ấy".

Ngày 27 tháng 11 niên hiệu Đại Lịch thứ 2 (767), vua Đại Tông ban sắc rằng: "Kể từ nay, sau khi Chư tăng thị tịch, mọi của cải tùy quy kết về của chúng tăng. Nhân ban cáo trung thư môn điệp, trong nước nên y cứ!" Sư là bậc Luật tượng chẳng những trên dạy răn hai chúng mà còn, phấn phát di sự của nội chúng, lập công chẳng mất. Như Công là thế đó! Về sau Sư làm Thượng tọa cả hai chùa Tây Minh và An Quốc, có bộ "Văn Tập" ba quyển, Ngài Viên Chiếu gom góp lưu bố.

11. Truyện ngài Thanh Giang chùa Biện Giác ở Tương Châu, thời Tiền Đường:

Thích Thanh Giang, người xứ Cối Kê, không rõ họ gì, thuở bé Sư đã tỏ ngộ thân bọt bóng ràng buộc nhọc nhằn! Nhân vào tinh xá, bèn luyến mến cửa không môn. Cha mẹ Sư ngăn cản nhưng khó khuyên được. Sư bèn đến lễ thỉnh Luật chủ Đàm Nhất làm Thân giáo sư, Sư đọc tụng kinh pháp, vừa ghé qua mắt liền thông. Trưởng giả phẩm lường đó mà bảo rằng: "Ngựa hay ngàn dặm của họ Thích!"

Ngài đến Giới Đàn Thiên Trúc ở Chiết Dương cầu thọ giới pháp cùng các vị đồng học như Thanh Nguyên theo dưới Hòa-thượng Thủ Trực, làm đệ tử. Sư lại trở về nghe Tướng sớ và Nam Sơn Luật Sao với ngài Đàm Nhất, chỉ khoảng một năm mà tinh nghĩa nhập thần, thảy đều thông sướng và Ngài rất khéo giỏi Thiên Chương, Nho gia bút ngữ thể cao từ điển, lại chuyên tốt đẹp một góc. Bấy giờ, vì tánh Sư hẹp buồn chẳng giống như mọi người. Sư từng đối với ngài Đàm Nhất ít nhân chẳng đủ, cũng có xả bỏ gièm trách Hòa-thượng. Từ đó Sư du phương siêng năng, tất cả các pháp tịch giảng luật không nơi nào Sư chẳng đến dự. Sư tự trách mình rằng: Thiên hạ chỉ dành có một nửa, ít có ai như thầy ta!" Sư trở về Cối Kê, ngài Đàm Nhất đã già. Đang lúc chúng tăng nhóm họp, đánh bản gỗ xướng "Ai đến quy đầu Hòa-thượng nhiếp thọ". Khi đó, Sư Đàm Nhất mắng nhục, còn Sư khóc như mưa mà sám hối rằng: "Niệm trước không biết, tâm sau có tỉnh ngộ, xin Hòa-thượng đại từ ban thí cho vui mừng. Nếu như không thâu nhận thì kẻ cao vượt hơn người chẳng thể gượng bán Chương phủ!" Ngài Đàm Nhất xót thương Sư qua mấy phen cầu xin tha thiết, mới báo rằng: "Vì ngươi mà ta mang lấy dơ bẩn". Rồi trở thành thầy trò như lúc đầu. Sư có học Thiền Quán. Niên hiệu Đại Lịch thứ 8 (773), ở Nhữ Phần gặp được Quốc sư Trung. Nhân đệ tử nói với Quốc sư Trung rằng: "Luật Sư này (Thanh Giang) là người cùng quê với Hòa-thượng". Bèn vui mừng gặp nhau, tìm đến Nam Dương, Sư lại yết kiến Quốc Sư và được mật truyền tâm yếu.

Liên hệ thử bàn:

Ngài Thanh Giang có làm bài thơ "Thất tịch" (bảy đêm). Có người nói đó là một bối trong bốn bối. Thông đáp: Thi nhân hưng vinh dụng ý chẳng thường. Tuệ Lâm có "oán biệt", Lục Cơ có "khiên ngưu tinh", Khuất Nguyên có "Sương phu nhân", há là sắc tà, đều là ngụ ngôn hưng loại ở đương thời mà thôi. Nếu vậy thì nói lửa tức là đốt miệng, nói ăn thì hết đói. Ngài Thanh Giang trước bỏ thầy, sau mới nâng cao điều tốt đẹp của thầy, bỏ quyền hợp đạo. Thật ra thơ đó là khuyên răn đời vô thường để dẫn khiến vào Phật Trí. Vì sao? Vì có thể thấy rõ ngài Thanh Giang gặp được Quốc sư Trung mà lại tỏ huyền lý, không thể dùng pháp Tiểu thừa trong nội vực mà bó buộc được.