SỐ 2061 — TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

10. Truyện ngài Thần Huyên trụ núi Kim Hoa ở Vụ Châu, thời Tiền Đường:

Thích Thần Huyên, họ Lưu, người ở xứ Kiến Dương. Từ thuở nhỏ Sư đã trầm tĩnh, không hỏi chẳng nói, Sư đến chùa Khai Nguyên mà phát chí nguyện xuất gia. Tự nhiên bổn quận Thái Thú vào chùa hỏi thầy Sư, trông thấy Sư có thần thái lãng luyện, Thái Thú khéo xem tướng người. Ngoảnh trông nhìn kỹ đôi ba phen, lại bảo: "Đứa trẻ nầy thật là pháp khí xuất trần. Ngày sau đến nương thọ Pháp mầu có cả ngàn chúng vây quanh, hẳn vượt thượng quả, chẳng phải là phàm khí". Và khi trì tụng thần chú Thất Phật Câu-Chi, tối sáng chẳng dứt. Sau khi thọ giới, Sư đến dừng ở trong hang đá tại động Bách Gia Nham thuộc phía Bắc núi Kim Hoa, chẳng dựng lập am thất, thực hành hạnh Đầu-đà lộ địa, lại không giường chõng, nhưng có vị thần nhả mây khí sắc tía che chở, xa trông nhiễm nhiễm như Độc Trụ Quán. Vị thần đó có lúc đến hỏi đạo, khoanh tay thưa Sư rằng: "Đảnh núi phía Đông Động Xích Tùng có rừng suối trác dị, Sư có thể đến ở đó chăng?" Sư thuận theo lời thỉnh sang đó ở vài năm, có nhiều điều ứng tốt lành.

Niên hiệu Trinh Nguyên thứ 2 (786), gặp Thiền Sư Chí Hiền nói với Sư rằng: "Trì tụng như thế ma sự sẽ sanh. Muốn diệt ma oán phải biết gốc thân. Gốc thân thật không ma không Phật". Sư hoát nhiên khai ngộ, lý sự đều thành, công năng thần chú càng gấp bội. Niên hiệu Nguyên Hòa thứ 8 (813), Phạm Dương Tung Thừa biết kính ngưỡng, sai sứ mang sữa, hương, giạ, len, các đồ vật đến cúng dường Sư và hồi thí cùng đại chúng hiện tiền. Tiếp theo có Trung Thư Xá Nhân Vương Trọng thỉnh Sư đến chùa Đại Vân truyền giới Bồ-tát cho đại chúng. Đến niên hiệu Nguyên Hòa thứ 12 (817), Bình Xương Mạnh Giản Thượng Thư từ Cối Kê thỉnh mà Sư không đến. Tới tháng 8, bỗng nhiên Sư trở về viện cũ, mọi người chẳng lường rõ, bỗng chốc bảo là thị tịch, Sư thọ bảy mươi sáu tuổi, các đệ tử xây tháp thờ.

Có thuyết nói: lúc Sư ở tại núi Kim Hoa, tại phía Bắc lạnh nhiều ít nắng. Vị thần hỏi Sư rằng: "Sư cần vật gì?" Sư bảo: "Phía Nam núi tôi ở bị khổ vì quá lạnh". Thần nói: "Ấy là việc nhỏ". Đến đêm nghe tiếng của Sư, đến sáng sớm thấy một ngọn núi nhỏ đã dời đổi.

11. Truyện ngài Đạo Hạnh trụ chùa Khai Nguyên ở Lễ Châu thời Tiền Đường:

Thích Đạo Hạnh, họ Lương, người ở xứ Quế Dương. Từ lúc sanh Sư về sau, Sư vốn thần phủ thông minh, cơ thể như băng tuyết.

Năm mười hai tuổi, Sư phát tâm kính mến đạo, đến thọ học tại Đạo Tràng Bát-nhã ở Nam Nhạc. Ngài đến Chung Lăng cầu quyết trạch, tự thầm chứng pháp, hiệu là Tự Tại Tam-muội. Từ đó Sư mặc áo nạp vải bố, mang giầy cỏ Bồ, để dưỡng hơi tàn mà thôi. Sư đến phía Tây Nam Lễ Dương, chặt cây làm thất phương trượng mà ở. Tại đó có lắm hổ báo thường đến nằm quanh giường chõng. Sau có người mang gỗ tốt đến xây dựng nhà cửa, chưa đến mười ngày đã hoàn thành. Nhìn lại thì vắng bặt không có người nào cả. Mới biết là quỷ thần xả thí gỗ và giúp sức. Thái thú khổ nhọc mới thỉnh được Sư đến trụ chùa Khai Nguyên ở Châu Trị.

Sau đó không lâu, Sư thị tịch vào niên hiệu Nguyên Hòa thứ 15, thọ sáu mươi chín tuổi. Trà-tỳ thâu nhặt xá-lợi xây tháp thờ.

12. Truyện ngài Hoài Không trụ núi An Phong ở Từ Châu thời Tiền Đường:

Thích Hoài Không, họ Lương, người ở xứ Mân Châu. Từ thuở bé, Sư đến Viện Quảng Phước ở núi Kỳ-Xà thuộc trong bổn Châu, cạo tóc xuất gia. Sau khi đắc giới, Sư du phương tham học. Ngài ở trong thiền pháp của Thiền Sư Đại Tịch gột rửa tỏ sáng. Sau Sư đến núi An Phong ở Bình Thành mà trụ ở đó. Sư trụ ở đó chưa được mấy năm mà đã trở thành một đại già lam, từng có một vị tăng nương giữa hư không mà đến, đi nhiễu quanh tường không nghỉ, hoặc có lúc nhẹ bước trên hoa sen, hoặc có lúc phủ đất, mọi người đều trông thấy. Sau vài ngày, bèn đảnh lễ Sư mà từ giã. Lại nói: "Tôi từ ba đến năm năm trở lại nương nhờ". Nói xong liền biến mất.

Đến niên hiệu Hưng Nguyên thứ nhất (784) Sư thị tịch, thọ tám mươi tám tuổi. Sang tháng 2 niên hiệu Trường Khánh thứ nhất (821) mới dời nhập tháp, v.v...

13. Truyện ngài Viên Quán trụ chùa Tuệ Lâm ở kinh đô Lạc Dương thời Tiền Đường:

Thích Viên Quán, không rõ Sư là người xứ nào, Sư ở tại Lạc Trạch, tánh tình đơn giản, hoặc chuyên cần Phạn học, giỏi sanh kế, được lợi ruộng vườn. Bấy giờ, Sư được gọi là "Không môn y đến". Ngoài ra, Sư có lắm thi vi tuyệt dị, lại thông rành âm luật.

Cuối niên hiệu Đại Lịch (780), Sư cùng Lý Nguyên kết bạn vong hình. Thân phụ Lý Nguyên là Lý Trùng ở Thủ. Khoảng cuối niên hiệu Thiên Bảo (756) bị vùi lấp trong giặc, bèn đem gia nghiệp xả thí vào chùa Tuệ Lâm ở phía Bắc Lạc Thành, tức ruộng nhà riêng của Lý Trừng. Và cho đó là "Công dụng vô tận tài". Nhưng thường ngày cung cấp một đồ vật, theo chúng tăng ăn uống mà thôi. Như vậy suốt ba năm. Lý Nguyên khéo phục vụ thức ăn. Bỗng hẹn cùng Sư đi đến các núi động như Nga Mi ở Thanh Thành,. . . để tìm thuốc. Sư muốn đi Trường An từ đường Gia Cốc. Lý Nguyên muốn từ Kinh vào Hạp, tranh luận hai đường đến nửa năm chưa quyết định. Lý Nguyên nói: "Tôi đã không thờ phụng Vương Hầu, nên đi chẳng muốn trải qua đường của hai Kinh!" Bèn từ Kinh lên Hạp, đi đến Nam Phố, ghé thuyền thấy vài phụ nữ điều đạt đeo nhiều châu ngọc, mang thùng gánh nước, Sư cúi đầu khóc nói: "Tôi không muốn đi qua đường này là sợ thấy người phụ nữ ấy!" Lý Nguyên nói: "Người phụ nữ mang thai đó vốn họ Vương, là nơi tôi gá thân, đã qua ba năm còn chưa sanh nở, chỉ vì tôi chưa đến. Nay đã thấy thì thân mạng này sắp kết quy. Đó là việc trong Phật giáo gọi là tuần hoàn. Xin ông dùng phù chú làm cho người đó chóng sanh. Vả lại, xin nán lại thời gian dùng thuyền đưa xác thân tôi an táng nơi hang núi. Và lúc nhà người ấy tắm gội cho đứa bé, cũng mong ông đến hỏi thăm. Nếu ngoảnh lại nhìn cười, thì ấy là còn nhận biết ông. " Sau mười hai năm, vào đêm Trung Thu sẽ cùng gặp ông ở phía ngoài chùa Thiên Trúc thuộc xứ Tiền Đường. Đó là kỳ hạn gặp gỡ ông!". Lý Nguyên hối hận về chuyến đi đó. Còn Sư lúc đó buồn thương gần tuyệt. Mới kêu gọi ngươi phụ nữ mang thai ấy mà nói cho biết sự việc. Người phụ nữ ấy mừng vui, hớn hở trở về. Trong chốc lát thì bà con thân tộc nhóm họp đông đúc, đem cá khô rượu đục bày tiệc ở trên bờ sông. Lý Nguyên bèn sang trao nước có chú nguyện. Sư tắm rửa xong xuôi thay đổi y phục, và Sư vừa tắt hơi thở thì người phụ nữ ấy liền sanh.

Ba ngày sau, Lý Nguyên sang xem đứa bé mới sanh, đang ấp trong tã bồng đến chỗ sáng, quả nhiên mỉm cười. Lý Nguyên khóc mà nói rõ với Vương Thị. Vương Thị lo việc tang lễ của Sư rất nồng hậu. Ngày hôm sau, Lý Nguyên quay thuyền trở về chùa Tuệ Lâm, hỏi đệ tử của Sư mới biết Sư đã thị tịch. Lý Nguyên luôn nhớ nghĩ ước hẹn đến Hàng Châu. Khi đã đến kỳ hạn bèn đến chùa Thiên Trúc. Đêm đó ánh trăng sáng ngời, bỗng nghe bên bờ giếng Cát Hồng có tiếng mục đồng ca khúc nhạc Trúc Chi, đang cỡi bò, gõ sừng, đầu để hai búi tóc, mặc áo ngắn, từ từ đi đến trước chùa. Đó chính là thân sau của Sư. Lý Nguyên liền rảo bước lại vái chào hỏi rằng: "Quán Công khỏe chăng?" Sư bảo: "Lý Công thật là kẻ sĩ giữ niềm tin, tôi và ông khác đường, cẩn thận chớ gần nhau, ông chưa hết duyên đời, chỉ nên tinh tấn tu tập, không sa đọa thì sẽ gặp nhau!" Lý Nguyên không do đâu mà mở lời, chỉ biết trông nhìn lặng lẽ. Sư lại ca hát khúc nhạc Trúc Chi, Tra y đi trước, ngôn từ tha thiết, khúc điệu xa vời, chẳng biết nói làm sao. Lý Nguyên bèn khen rằng: "Quán Công thật là vị tăng đắc đạo! Chỉ trong thước tất cách biệt mà thánh phàm khác lối, xét thật có điều ấy!".

Ban đầu, Lý Nguyên buồn hận cha mình bị giặc làm hại. Lúc đó chỉ mới tám tuổi lại bị bọn giặc bắt tù, trôi giạt khắp Nam Bắc, xoay vần nơi quê người, sáu mươi năm sau mới trở về chỗ gần gũi. Vua Đại Tông nghe thế, trao ban chức Hà Phủ Duyện. Lý Nguyên dứt bỏ hẳn rượu thịt, không lập gia đình, chẳng kẻ tôi tớ chăm sóc, thường nương tựa chùa Tuệ Lâm, ở trong một thất, theo chúng trai thực. Lo trước huyệt mộ ở quê nhà, chuẩn bị mọi việc sau khi qua đời, và thường luôn sang nghỉ ở đó. Còn mọi sự vinh nhục, thị phi mỗi mỗi đều bình đẳng. Bấy giờ, Tướng Quốc Lý Công Đức dụ dâng biểu tiến cử, triều đình bèn ban chức "Giản Nghị Đại Phu". Khi đó, Lý Nguyên đã hơn tám mươi tuổi, bèn dâng biểu từ chối, hai năm sau thì qua đời, nhằm niên hiệu Trường Khánh thứ 2 (822).

Liên hệ thử bàn:

Ngài Viên Quán chưa chết mà đã gá thai trước như thế, nghe hẳn không tin. Vì sao? Vì trái với Thánh giáo! Từng nghe Mân-Ni có lắm như thế, làm con ở nơi nhà dòng tộc phụ nữ, nói là "Tiện lai", và đến khi sắp chết dùng son chấm trên đùi. Ngay ngày đó có nhà sanh con, trên thân có viết hai chữ "Tiện Lại" màu đỏ. Cùng loại như vậy cũng nhiều. Chỗ Trang Tử gọi là Khúc Sĩ không thể cùng nói Đạo. Bó buộc bởi giáo. Đó cũng như dị kế hữu giáo ở Tây Vực chưa truyền đến, Phật hoặc riêng đàm từng hội, thấy có Tông ta tự như thế. Nếu vậy thì chưa thể chấp nhất định đã hành. Đó như ngài Viên Quán quả chứng đã cao sâu, đồng như Luận Trí Độ nói có nhiều thứ không thể suy nghĩ bàn luận. Tâm nghĩ miệng nói ngàn dặm khó đuổi theo.

14. Truyện ngài Pháp Tạng trụ trên ngọn Ngũ Lão ở Lô Sơn thời Tiền Đường:

Thích Pháp Tạng, họ Chu, người ở xứ Nam Khương. Thuở còn nhỏ, Sư đã thông minh giỏi giang, bèn nghiên tầm sách sử và rất giỏi về Y Phương Minh, đồng với diệu dụng của Chi Pháp Tồn. Trong chúng tăng có vị bị bịnh, nhiều người bảo không thể cứu nổi. Sư đến bắt mạch bổ thuốc, chỉ vài hôm trở lại bình phục. Vị tăng ấy hay tiếp Sư bàn nói huyền Pháp, từ đó, Sư nảy ý xuất trần, khi ấy tuổi đã lớn. Sư khẩn thiết giã từ cha mẹ, đến Viện Bảo Tích ở núi Bình Điền trong bổn quận theo Đại Sư Nguyện tầm học thọ giới.

Sau, Sư đến tham yết Thiền Sư Đại Tịch nói dụ như đá chọi nước, bỗng nhiên Sư sang phương Bắc xuống Lô Sơn, lên đỉnh núi Ngũ Lão bèn mến thích ở đó linh dị, nên riêng ở nơi rừng lạnh, hái nhặt trái rừng, vốc nước khe suối để qua ngày. Sư dừng ở đó vài năm. Có hai vị tiên cưỡi mây mà đến, suốt ngày bàn luận có lúc ở lại qua đêm, hoặc trải qua cả tháng chẳng đến, hoặc đến nhiều ngày liên tiếp, những người chung quanh có thấy, nói lại khác nhau. Đến lúc học chúng nhóm họp đông đúc thì hoàn toàn không thấy tông tích. Lại một hôm, hai vị tiên cáo từ, nói với Sư rằng: "Xin trở về núi, Sư ở lại an lành!" Từ đó đạo hạnh Sư lan tỏa, đàn việt cùng nhau xây dựng một ngôi viện.

Khoảng niên hiệu Bảo Lịch (827), Sư thị tịch, thọ tám mươi hai tuổi. Ngày mùng 4 tháng 3 năm đó nhập tháp, v.v...

Liên hệ thử bàn:

Lúc Ngài Pháp Tạng ẩn cư ở núi Ngũ Lão, có hai vị tiên đến đàm luận suốt ngày như thế là sao? Thông đáp: Xưa kia, Lưu Hướng ghi tập Liệt Tiên nói rằng: "Có bao nhiêu người thấu suốt nội điển ư? Lại nữa, Bùi Chu Đồng Bách, đệ tử Tam chân nhân, đều học Phật pháp phân nửa, có thể chẳng đến hỏi đạo ư? Trong thơ có nói: "Thảo trùng ứng vơi phụ chung" là đồng.

15. Truyện ngài Giám Không ở chùa Hương Sơn thời Tiền Đường:

Thích Giám Không, họ Tề, người ở Quận Ngô. Thuở bé nhỏ nghèo khổ, Sư siêng năng học tập mà ít ghi nhớ. Đến tuổi tráng niên, Sư làm thơ, chẳng bóng bẩy lắm. Thường khốn khổ qua lại xứ Ngô Sở đã bốn, năm năm. Cầu chỗ đượm nhuần ở Yết Hầu Bá chẳng bao nhiêu. Tiền hoặc xâu đầy thì bịnh sanh, tiêu dùng hết mới lành!

Đầu niên hiệu Nguyên Hòa (807), Sư đến Tiền Đường, gặp phải hoang sơ nghèo thiếu, mới tự bàn nghĩ xin ăn ở chùa Thiên Trúc. Đến chùa Cô Sơn thì quá đói chẳng tiến bước, nhân đó đến bên dòng tuyết, rơi lệ khóc buồn mấy tiếng. Bỗng nhiên có vị Phạm tăng ngồi trên dòng tuyết, ngoảnh nhìn Sư, bảo rằng: "Pháp Sư Tú Tài Lư Du thức ngon nhiều chất bổ đã đủ chưa? Sư đáp: "Lư Du, tư vị đã đủ". Pháp sư gọi một tiếng sao trái lầm vậy?" Bởi Sư lúc chưa làm tăng tên là Quân Phòng. Vị Phạm tăng ấy bảo: "Ông không nhớ giảng Kinh Pháp Hoa ở chùa Đồng Đức sao?" Sư nói: "Thân tôi nay đã bốn mươi lăm tuổi, quanh quẩn vùng đất Ngô Sở, chưa từng bước đến Kinh Khẩu, làm gì có việc ở Lạc Trung?" Vị Phạm Tăng ấy bảo: "Ông đang bị lửa đói thiêu đốt, chưa rảnh để nhớ lại việc cũ". Bèn lấy trong đãy ra một trái táo lớn bằng nắm tay, và bảo: "Vật này sản sanh ở nước tôi. Người ăn nó, nếu là thượng trí thì biết được việc ở quá khứ và vị lai, hạng hạ trí thì chỉ biết được việc đời trước". Sư quá đói bèn ăn táo và vốc nước suối mà uống, bỗng nhiên ngáp dài rồi gối đầu vào đá mà ngủ, trong khoảnh khắc thức dậy, nhớ lại việc giảng kinh ở chùa Đông Đức như mới hôm qua. Nhân đó, lại khóc gào, hỏi vị Phạm tăng ấy rằng: "Hòa-thượng Chấn ở đâu?" Đáp: "Chuyên tinh chưa thấu đáo nên trở lại làm vị tăng ở đất Thục, nay đã dứt bỏ phan duyên". Hỏi: "Thần thượng nhân ở đâu?" Đáp: "Nguyện xưa chưa mãn". Hỏi: "Pháp sư Ngộ ở đâu?" Đáp: "Há không nhớ ở trước tượng Hương Tích đùa phát đại nguyện ư? Nếu chẳng chứng Vô Thượng Bồ-đề nguyện làm quỷ thần có sức mạnh. Hôm qua nghe đã được làm đại tướng quân. Trong lúc năm người lưu lạc khắp nơi, chỉ có mình tôi được giải thoát, và riêng mình ông là kẻ sĩ đói lạnh". Sư khóc, nói: "Tôi bốn mươi năm, mỗi ngày chỉ ăn một bữa, hơn ba mươi năm chỉ mặc một chiếc áo vải thô. Mải nổi trôi việc trần tục, quyết dứt nguồn gốc, sao cầu phước mà chẳng hoàn bị, lại mắc phải đói lạnh!" Vị Phạm Tăng ấy nói: "Bởi Sư lúc ngồi trên tòa sư tử, giảng nói những việc lạ lùng, khiến người học đối với nghĩa "Không" sanh tâm nghi ngờ. Giới châu từng bị sứt mẻ, mùi tanh hôi hiện còn chút ít, tiếng uế trược ảnh hưởng, thanh tịnh chưa đến được, thân hình gầy còm, báo ứng nên như thế". Sư nói: "Vậy thì làm sao?" Vị tăng ấy nói: "Việc ngày nay tôi không tính, việc đời khác cảnh tỉnh với ông". Bèn tìm trong đãy đựng bát lấy ra một cai gương hai mặt đều trong sáng, và nói với Sư rằng: "Muốn biết được thân phận sang hèn, kỳ hạn ngắn dài, Phật pháp hưng suy, Đạo ta thạnh suy, nên nhìn vào gương một cái". Sư soi chiếu xem xét giây lâu, mới cảm tạ rằng: "Sự báo ứng, lý hưng suy, cẩn trọng mà biết đó". Vị Phạm Tăng ấy lấy lại gương cất vào trong đãy, đi chừng hơn mười bước thì vụt biến mất. Đêm ấy, Sư vào chùa Linh Tả xin xuất gia, thọ giới cụ túc. Sau vân du các danh sơn, càng cao khổ tiết.

Niên hiệu Thái Hòa thứ nhất (827), Sư đến Lạc Dương, trụ chùa Thiên Trúc ở Long Môn, gặp Liễu Trình ở Hà Đông. Sư nói nguyên do với Trình, Trình nghe việc Sư nói đều chẳng thường mà lại còn lắm kỳ dị. Sư nói: "Tôi sống nay đã bảy mươi bảy tuổi, ba mươi hai hạ lạp, còn chín năm trì bát khất thực ở giữa đời. Ngày tôi thị tịch là Phật pháp suy diệt!" Liễu Trình hỏi nguyên do, Sư yên lặng không đáp. Mới bảo Liễu Trình đưa bút nghiên đề vài hàng ở vách tường phía Bắc Kinh tàng mà đi. Sư viết rằng: "Hưng chỉ như một hạt cát, suy thì như số cát sông Hằng. Thỏ mà vất bỏ, chó mà bắt lấy. Trâu hổ giao nhau bằng sừng nanh, nhưng không thể nào phá diệt Hoa Đàn bảo".

Liên hệ thử bàn:

Ngài Giám Không ăn táo của Phạm tăng mà biết được túc mạng. Cùng như thuốc của Tuyết Sơn giải ngôn âm các nước là đồng. Soi gương mà biết được tốt xấu, cùng như dòm ngó Đồ Trừng bôi xoa vào tay là đồng. Ăn táo soi gương há là ngẫu nhiên ư? Đó là sự gặp gỡ của người phi thường. Ngài Giám Không đề sấm mà lấp bít câu hỏi của Liễu Trình. Xét việc phá hủy Phật giáo vào niên hiệu Hội Xương (841

- 847), bấy giờ, vua Võ Tông bắt ép tăng ni hoàn tục có hơn hai trăm lẻ bảy ngàn người, phá chùa viện lan-nhã có đến bốn mươi bảy ngàn ngôi. Nên Sư đề: "Hưng chỉ như một hạt cát mà suy thì như số cát sông Hằng, thỏ mà vất bỏ, chó mà bắt lấy". Đó là nói tàn hại rất lắm. Vào năm Ất Sửu (845) phá hủy Pháp, đến năm Bính Dần (846) thì xuất gia!

Phật pháp dụ như cây đèn báu không bao giờ tắt mất, hoa nó vẫn phảng phất, cho nên nói như vậy. Nếu chẳng phải là dị nhân thì đâu thể giấu giếm việc đã qua và khảo cứu việc tương lai?

16. Truyện ngài Đạo Hạnh trụ núi La Phù ở Quảng Châu, thời Tiền Đường:

Thích Đạo Hạnh, họ Mai, người ở xứ Cối Kê. Cha Sư làm nha lại Việt Châu. Thuở bé, Sư đã sớm biết viết, so với người thì đã thành tựu tốt đẹp. Có vị tăng khất thực, Sư đón rước cùng đàm luận rất tinh thông thiền quán. Sư bèn xin xuất gia, đến Viện Bảo Thọ ở núi Tứ Minh chỗ Thiền sư Trí U mà bẩm thọ tiến tu, thường ngày lo việc lượm củi, múc nước.

Sau Sư đến Nam Nhạc, nghe Thiền sư Đại Tịch đang hóa đạo tại Giang Tây, Sư bèn sang đó theo hầu nương tựa, nuôi dưỡng mầm Thánh. Thấy núi La Phù kỳ dị, cao ba ngàn trượng, có bảy mươi hang đá, bảy mươi hai khe suối dài, Tiên Nhân cầm cây ngọc lá đỏ mọc ở trên, một nửa đuổi xuống biển. Sư ở trong hang đá vắng lặng an thiền. Nhưng cũng có lúc Sơn Tinh Thủy Quái thường hay kêu réo kinh hãi, Sư vẫn xem thường. Có một ông lão dung mạo quắc thước, áo mão sáng đẹp, đến lạy cúi đầu thưa với Sư rằng "Tôi ở trong đây đã hai trăm năm, nay nhờ Sư đến ở, thầm cảm vô cùng, được tiêu dao thoát khổ, sanh lên làm người hưởng vui". Sư cảm hóa vật tình phần nhiều giống như thế.

Vào niên hiệu Bảo Lịch thứ 9 (825 - 827), Sư thị hiện bị bịnh mà thị tịch, thọ chín mươi lăm tuổi. Ngày 19 tháng 9 năm đó nhập tháp.

17. Truyện ngài Phổ Mãn ở Lộ Châu thời Tiền Đường:

Thích Phổ Mãn, không biết Sư là người xứ nào. Sư từng ở tại Phần Tấn, phóng ý buông lung, chẳng giữ tăng thể, hoặc ca hoặc khóc, chẳng ai hiểu được ý Sư. Sư nói năng bài bác gì, việc qua rồi thì có chứng nghiệm. Nên người đương thời gọi Sư là Vạn Hồi. Hoặc có lúc Sư vào Kê Hồ khuyên người tu điều lành đến nỗi có người bỏ nghề săn bắn.

Đầu niên hiệu Kiến Trung (780), Sư vào trong Phật xá ở Lộ Châu, ghi vào bài thơ mà thị tịch. Sư có viết bài thơ rằng:

"Sông liền sông Kinh

Hai giọt máu đỏ sông

Trâu xanh dắt hổ đỏ

Lại gọi năm thái bình".

Sư viết vậy mà người sau chẳng biết. Đến Chu Thử là nguồn của sông Kinh, phản đường suy ủng giá đến Phụng Thiên. Khi đó mọi người mới thấy binh quan bổ giặc chiếm cứ vây bức liền đánh. Mọi người mới tỏ rõ. "Sông Thử" (vốn Sư viết là Thử thủy, nghĩa là nước Thử ) tức chỉ sông Thử. "Sông Kinh" tức là Kinh Châu, giặc mới làm loạn. Hai giọt máu đỏ (song chu huyết) tức là sông Thử và sông Thao. Trâu Xanh (thanh ngưu) tức chỉ niên hiệu Hưng Nguyên thứ nhất, là năm Ất Sửu (845). Ất là thuộc hành Mộc, sắc xanh; Sửu là trâu (ngưu). Bính thuộc hành Hỏa, là sắc đỏ, Dần là hổ. Đến lúc đó giặc mới trở lại bình lặng nên Sư viết là "lại gọi là năm thái bình".

18. Truyện ngài Ta Ta ở phủ Giang Lăng thời Tiền Đường:

Thích Ta Ta, Sư còn tên là Thanh. Vì Sư giao tiếp với mọi người, miệng tự nói Ta Ta, nên gọi Sư như thế.

Dưới triều vua Đức Tông, Ngài lãng du ở Chử Cung, y phục sách rưới, tướng trạng rất ngu si mà lại giỏi ca hát "Hà mãn Tử". Sư có hành vi buông lung nên không định kiểm, có lần gặp Túy Ngũ Bá, Ngũ Bá ở giữa đường làm nhục Sư, bắt Sư xướng ca. Sư liền cất cao tiếng xướng điệu, trong ngôn từ đều bới móc việc xấu vết ố âm tư từ trước của Ngũ Bá, điều mà mọi người đều chưa nghe biết. Ngũ Bá xấu hổ bàng hoàng. Những người bên cạnh nghe được, biết Sư là Thánh tăng, nên quỳ lạy sám hối tội lỗi.

Khoảng đầu niên hiệu Trinh Nguyên (785), Sư vào trong quán chợ, lũ trẻ con chạy theo. Dân chúng nước Sở đều cười nhạo. Sau, không biết Sư mất ở đâu!

Kế nữa, có một vị tăng cuồng, du hành vô độ. Mỗi lần đoán trúng, chỉ ăn mấy thăng dầu mè. Nếu được ai bố thí cho bát lớn đựng đầy dầu mè thì mừng vui. Có một nhà Kinh chữ đặc biệt mời nếm dầu mè, ngày đó Sư lại ứng trai ở Hồ Nam, Sư phân thân ứng cúng, nên hiệu là "Thực Du Sư" (ông thầy uống dầu).

Liên hệ thử bàn:

Chữ Ta là âm Thương hay Vũ? Thông đáp: "Truyện Gia Thể Lục nên hai hai trường hợp: Một là căn cứ theo văn chẳng âm, hai là miệng trao biết vận. Nay được như thế tức là căn cứ theo văn. Như tiếng thừa của Sở từ thì là Tô cá thiết (tức là âm ta). Vị Sư này là việc ở kinh Sở.

19. Truyện ngài Nghĩa Sư ở Quận Ngô thời Tiền Đường:

Thích Nghĩa Sư, không rõ Sư người xứ nào. Tướng mạo phong cuồng, nói năng đảo loạn. Đầu niên hiệu Trinh Nguyên (758), Sư đến xứ Ngô Uyển để khất thực, các việc thường biết trước. Mọi người vì thế mà sinh nghi về Sư. Dân chúng ở trong phố chợ có vài căn nhà, bỗng nhiên Sư mang vác búa đến chặt phá mái nhà. Mọi người can ngăn mà Sư không dừng. Những người ấy vốn biết Sư là thần dị nên mới đến lễ bái mà thưa rằng: "Đệ tử nhờ đó mà sanh sống, xin Sư chớ phá nhà chúng tôi!" Sư xoay lại bảo: "Các ông tiếc ư?" rồi ném búa mà đi. Đêm đó trong chợ bỗng nhiên phát hỏa thiêu cháy, chỉ mấy ngôi nhà bị Sư chặt phá là còn. Sư lại thích ở trong chùa đổ nát, chẳng kể Đông Hạ, thường gom các phướn lọng, tượng Phật bằng gỗ bửa chặt đem đốt, lại đem cá chép nướng trên lửa, mà phần nhiều là uy nạ trong tro, than càng đầy dẫy. Sư vỗ tay cười lớn, chẳng có đủ thìa muỗng mà ăn. Mặt mày dơ bẩn nhưng Sư chẳng rửa, nếu rửa thì trời liền mưa. Vì thế dân chúng đất Ngô cho là chiêm hầu. Đến lúc sắp tịch, Sư uống nước tro than chừng vài mươi hộc và ngồi niệm Phật. Các hàng sĩ thứ trông chừng thì mãn bảy ngày Sư mới tịch. Lúc đó, trời nắng rất nóng mà nhan sắc Sư chẳng biến đổi, các chi phần chẳng gãy. Dân chúng thỉnh nhục thân Sư ra ngoại ô mà trà-tỳ.

Kế nữa, tại chùa An Quốc ở Kinh Triệu có một vị tăng. Sự tích cũng bất thường. Đất chín mà đốt Phật gỗ. Chỗ gọi là việc người hẳn không hư phát. Đó cũng là vị tăng chẳng thể lường biết!

Kế nữa, có Ngài Thích Chứng Trí trụ chùa Vĩnh Thọ ở Kinh đô, không rõ Sư họ gì. Khoảng niên hiệu Trinh Nguyên (875 - 805), Sư ở chùa Kinh, thường phát thần dị mà mọi người không biết. Hoặc ban ngày ở tại Trương Độc Lan-nhã chăm sóc đất ruộng, đêm đến về lại trong chùa. Lan-nhã đó ở tại Kim Châu thuộc Hán Âm. Khu Kinh ấy rất lớn đến bảy trăm dặm. Người thời bấy giờ gọi là Thiền sư Trí. Đó đến trưởng túc An Pháp Vân Công đều có thể đến nơi xa trong nháy mắt. Đạo gia gọi đó là Súc Địa Mạch mà có khả năng vượt xa. Nếu đối với sắc trần mà hóa hiện thần biến thì tuy xa mà gần.

Lại nữa, có vị lão tăng ở chùa Tiến Phước, chuyên tinh trì tụng, ít có lúc khuyết sót. Nói điềm việc chưa đến, xảy ra thảy đều đúng cả. Đầu niên hiệu Thái Hòa (827), Tướng Quốc Vi Công đối xử nồng hậu đãi trọng Không môn, liên tiếp nhiều tháng riêng thỉnh các Sa-môn danh đức thiết trai cúng dường. Lão tăng thấy Vi Công vừa mới đăng dong, bèn bảo rằng: "Kỳ lạ thay! Tướng công có được chỗ qua đời tốt đẹp như thế!" Mọi người đều không hiểu. Sau, nhân đối tấu trước ngai bệ vua Văn Tông, Tướng công vội vã nên bị té nơi thềm cấp điện, lúc khiêng ra cửa điện thì đã tắt thở. Mới nghiệm lời Lão tăng nói chết ở trong điện, nên trước kia Sư bảo là "được chỗ qua đời tốt đẹp". Lúc đó là khoảng niên hiệu Khai Thành (836 - 841). Sau không biết Sư tịch ở đâu.

20. Truyện ngài Thần Giám trụ núi Linh Tú ở Đường Châu thời Tiền Đường:

Thích Thần Giám, họ Hàn, người ở xứ Tầm Dương. Thuở bé, Sư thuần tĩnh lặng, chẳng xen tạp với các đứa trẻ khác. Cha của Sư là nhân viên huyện Tề An, tâm rất quy hướng Phật pháp, thường ở nơi dinh sở thiết trí tôn tượng, thỉnh mời tăng chúng tụng kinh bái sám, xướng trỗi pháp nhạc. Sư vốn có dáng vẻ xinh đẹp, luôn theo chư tăng chẳng tạm rời, cầu xin xuất gia. Cha mẹ Sư không phương kế gì để ngăn cản được. Sư bèn đến chùa Đông Lâm, dưới pháp tòa Thiền Sư Trinh Tố cầu xin tu học. Sau giảng thông Kinh Đại Niết-bàn, Sư bèn đến dự chương ở phương Nam, tham vấn Thiền sư Đại Tịch rồi tiếp tục đến phía Tây Bắc núi Hoài An và ở tại đó. Núi đó trước kia có nhiều thú dữ, cứ đến gần trưa hay phá hoại. Kể từ lúc Sư đến ở thì tai họa bởi hổ cũng biệt tăm, mọi người xa gần đều khen ngợi. Bỗng có một người nam đội khăn, vén tóc ngang bằng, hướng về pháp tòa lễ kính rất tôn trọng, trong chốc lát liền biến mất. Bảy ngày sau có người mang đội mão xiêm huyễn dị ở trước phương trượng của Sư bay lên hư không xướng lời rằng: "Đại Sư đây thật là pháp bảo, khai mở mắt mũi cho trời người nên đến báo". Đồ chúng nghe thấy, biết Sư đạo cao. Sư thị tịch vào niên hiệu Hội Xương thứ 4 (844). Đến ngày 15 tháng 8 nhập tháp.

Hễ là người tu hành đắc đạo thì địa thần báo với không thần, lần lượt cho đến cõi trời Hữu Đảnh, ở đây thấy rõ.

21. Truyện ngài Thanh Quán trụ chùa Quốc Thanh ở núi Thiên Thai thời Tiền Đường:

Thích Thanh Quán tự là Minh Trung, người ở xứ Lâm Hải, họ Khuất. Lúc mới sanh, giữa các kẻ ngón tay ngón chân đều có màng mỏng liền nhau, như trong kinh gọi là "Võng man tướng". Đến độ tuổi nhi đồng, Sư có thần thái thông minh trội vượt, bèn phát chí xuất trần. Sư bèn đến chùa Quốc Thanh nương Luật sư Nguyên Chương, chấp trì bình bát, cha mẹ không ngăn trở được. Như chim Ca-lâu-la mổ xé muôn trùng vây. Năm mười tám tuổi, Sư thọ giới cụ túc. Bởi do căn lành đã trồng sâu từ trước nên Sư ngộ giải thiên nhiên. Giáo văn của Thiên Thai, Sư thấu suốt tam quán, kiêm đắc đại định sâu mầu, thần dị cảm thông, chúng ta chẳng thể biết được. Chỉ một thời gian ngắn, Sư xem đọc Bách Gia nên càng thông Tam Giáo. Sư khéo thuộc văn lại có sở trường thơ bút. Phàm các bang bá du hiên đều ảnh hưởng đạo phong của Sư mà đến tham yết. Ngài trì tụng như nghiêm quân, nên vừa trông thấy thì liền nể sợ kính phục, chỉ đến nơi kỷ trượng để tiếp đãi quý nhân. Nếu có người cúng thí vật báu, Sư đều đưa hết vào của thường trụ, không chứa nhóm riêng tư. Có người nói với Sư rằng: "Quý nhân cúng dường Sư đều là thí riêng, sao Ngài chẳng để riêng mình sử dụng?" Sư đáp rằng: "Còn hận chưa thể xả bỏ đầu mắt, huống gì là của cải trong đời!"

Đầu niên hiệu Đại Trung (847), chùa viện trong nước được trùng hưng, Sư vào kinh thỉnh Đại Hồng Chung về chùa để đóng và trùng huyền sắc ngạch, thì nhờ Hiền Viện Học Sĩ Liễu Công Quyền để viết. Liễu Công Quyền lại có bài thơ đề tựa "Tiễn đưa Sư trở về phương Đông". Sư lại đi thỉnh tạng Kinh về chùa. Năm Quý Dậu (853), thuộc niên hiệu Đại Trung, tại Giang Biểu có nhiều người bị đói khát mà chết, Sư bèn dốc hết lương thực mà ban thí cho họ.

Kế nữa, trong sơn tăng có Ngài Vật Ngoại Độ Hoang, tự nhập thất thiền định, bảo với đệ tử rằng: "Nếu ta không chết thì đến lúc lúa thóc chín, nên gõ khánh để dẫn ta ra!" Qua như lời nói, tới năm sau Sư mới xuất định. Một hôm, có người ở Khê Nam thỉnh Sư đến chứng trai diên thường cách xa chùa hơn hai mươi dặm. Đêm đó nước khe suối dâng tràn, không người nào vượt qua được nên cho rằng "Sư không đến". Chỉ trong khoảnh khắc thì Sư đến và cũng không bị thấm ướt gì. Tác dụng thần diệu của Sư có thể biết như thế nào, mọi người đều lấy làm lạ. Dân chúng xa gần đến chiêm lễ ngày một đông đảo, ồn ào phiền nhiễu đáng chán, Sư bèn sang núi Thúy Bình lập lan-nhã ở riêng một mình. Kế đó thì chúng tăng ở núi Thiên Thai lại thỉnh Sư làm Tăng chánh, Sư giả vờ rồ dại mà ẩn tránh. Châu Mục Đỗ Hùng bèn tấu trình lên vua Chiêu Tông ban sắc tặng Sư y phục sắc tía, Sư nghe thế mà như buồn lo không vui. Sau, không bịnh tật gì mà Sư thị tịch.

22. Truyện ngài Hy Vận trụ núi Hoàng Bá ở Hồng Châu thời Tiền Đường:

Thích Hy Vận, người đất Mân. Vào tuổi đến trường làng, đồng bạn đều xem Sư là người thông minh nhanh nhẹn. Sư bèn giã từ thân thích đến chùa Hoàng Bá, ở Cao An xin xuất gia. Tới tuổi trưởng thành, thân lượng giảm dần, vương thương giảm bớt một thước, nơi ngạch cửa lớn đề hiệu là "Nhục Châu". Nhưng Sư thoải mái, chẳng ràng buộc mà người chẳng lường được. Sư vân du đến núi Thiên Thai, gặp một vị tăng cùng đi, nói cười tự tại. Sư lén nhìn vị tăng ấy trong ánh mắt lóng lánh ngời sáng như bắn tóe vào người, cùng sánh vai mà đi. Đến cùng đường gặp một khe lớn, nước bồng bềnh tràn ngập. Sư bèn cầm nón chống gậy mà đứng. Vị tăng ấy đốc thúc Sư lội qua, Sư bèn nói rằng: "Sư cần lội qua cứ lội". Nói xong, vị tăng đó liền vén áo đạp sóng đi qua như bước trên đất bằng không thấm ướt gì. Khi đã đến bờ kia rồi, vị tăng ấy xoay lại đưa tay vẫy gọi bảo Sư: "Lội qua!". Ngài chỉ tay quở rằng: "Ôi! Nếu tôi sớm biết thì đã chặt chân ông". Vị tăng ấy ngợi khen rằng: "Sư thật là pháp khí Đại thừa, tôi đây không sánh bằng. Giả sử có làm tổn thương, tôi chỉ nhận lấy nhục mà thôi!". Rồi trong khoảnh khắc đã biến mất. Sư bàng hoàng chợt tỉnh.

Đến lúc Sư đãng du chốn kinh quyết, đến một ngôi nhà, nghe sau cây ngăn che có tiếng bà lão nói: "Rất không nhàm chán!". Sư hỏi: "Chủ chẳng đãi khách, làm sao không chán?". Bà lão bèn mời Sư vào cúng dường. Sư thọ thực xong, bà lão nói: "Thân hèn năm chướng hổ then từng đến đảnh lễ Quốc sư Tuệ Trung. Xin khuyên Sư hãy sang tìm Thiền sư ở núi Bách Trượng. Chỗ đáng ghi nhớ, lồng lộng thay! Lớn lao thay! Thật là pháp khí Đại thừa! Sư nhớ nghĩ nhận hai lời dự ký vừa qua là đồng, bèn trỏ lại Hồng tỉnh, gặp được Thiền sư Hoài Hải khai rõ tâm thú, danh tiếng càng cao, và Sư bèn vâng lệnh đến ở tinh xá Hoàng Bá.

Bấy giờ, Thăng Bình tướng Bùi Công Hưu rất khâm phục kính trọng Sư nên đến lễ yết, có đề thơ dâng tặng Sư, đề rằng:

Từng truyền ấn trong tâm Đạt sĩ

Ngạch có châu tròn, thân bảy thước

Treo gậy mười năm gá đất Thục

Chén nổi ngày nay lội sông Chương.

Một ngàn long tượng theo bước cao

Muôn dặm hương hoa kết nhân tốt.

Nguyện muốn thờ thầy làm đệ tử

Không biết trao pháp cho người nào!

Cho nên Bùi Tướng Công đắc pháp xuất phát từ môn tịch của Sư.

Vào niên hiệu Đại Trung (847 - 860) Sư thị tịch tại chùa. Vua Tuyên Tông sắc phong thụy hiệu là "Đoạn Tế Thiền Sư", tháp tên là "Quảng Nghiệp". Sư có ngữ lục lưu hành ở đời.

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

QUYỂN 21

CHƯƠNG SÁU: CẢM THÔNG TRONG PHẦN 4 CỦA CHƯƠNG VI

(chánh truyện có mười tám vị, phụ có ba vị).

1. Truyện ngài Thần Anh trụ viện Pháp Hoa ở núi Ngũ Đài thời Tiền Đường:

Thích Thần Anh, không biết Sư họ gì. Có túc duyên ngộ đạo, năm mới lên tuổi tết tóc, Sư theo thầy, phúng tụng siêng năng, suốt ngày đêm chẳng trễ nải, biếng lười. Năm đang tuổi Sa-di, Sư được thọ giới Cụ túc. Sau mới chống tích, ôm bát du tìm hỏi tri thức. Sớm thông được huyền thoại, giỏi cả Kinh Luận. Sư lần lượt đến tham yết Thiền sư Thần Hội. Ngài Thần Hội nói với Sư rằng: "Ông có duyên ở núi Ngũ Đài, nên chóng sang đó chiêm lễ Bồ-tát Văn-thù và tìm hỏi di tích".

Đã được sự chỉ bảo, vào trung tuần tháng 6 niên hiệu Khai Nguyên thứ 4, Sư đến núi chiêm lễ, ghé dừng nghỉ nơi tăng trù một ngày. Sau khi thọ thực xong, Sư đi đến Tây Lâm, bỗng thấy một Tu Viện đề hiệu là Pháp Hoa. Sư bèn vào trong, thấy một ngôi tháp Đa Bảo, đẹp đẽ rực rỡ, đồng như trong kinh Pháp Hoa nói. Ở đó có bốn cửa bằng Ngọc thạch, công đức nhỏ nhiệm sáng rỡ, thần công khó lường, mặt sau có lầu của Hộ Quốc Thiên Vương, phía trên có tôn tượng hai vị Bồ-tát Văn-thù và Phổ Hiền bằng ngọc thạch. Ở trước Tam môn có mười ba gian, trong cửa hai bên có hành cung đạo tràng. Đó là nghi trượng của Bồ-tát Văn- thù và Phổ Hiền. Ngoài tam môn, núi Trạng Đài có mười ngôi chùa, mịt mờ ngoài vật, trông xem mênh mông, thần tình lâng lâng. Sư thử ra viện, lại thấy có chúng tăng, khác hẳn những điều thường thấy, lại nhiều việc lạ lùng, dự nghi chưa quyết định, Sư lại ra cửa đi về hướng Đông chừng ba mươi bước, bỗng nghe tiếng khua đóng cửa, đưa mắt nhìn lại thì không hề thấy vật gì. Sư bèn buồn khóc tự nhủ: "Đại Thánh giật tỉnh ta ư? Ở chốn này hẳn có duyên!" Bèn đến chỗ tháp Đa Bảo, Sư dựng am mà ở. Sư phát nguyện rằng: "Ta nương tựa Hóa Viện, xây dựng một cơ sở mà trú trì". Sư ở chừng một tháng, tín thí đến như rừng, người quy y đông nhiều. Bèn kiếm tìm công thọ, có người cao giá thệ chẳng đáp trả, Sư bèn đến Dịch Châu xa ngàn dặm lấy ngọc thạch để tạo công đức, nhiệm mầu sáng rỡ, công đức đều thấy. Vách tường đó là vết tích của Ngô Đạo Tử bạn của Vương Phủ. Sáu Pháp tuyệt diệu, được mọi người mến chuộng. Viện đó xây dựng trước sau hoàn tất, nhân đó đặt hiệu là "Pháp Hoa". Ngài giảng pháp và trụ trì. Ở đó bằng thẳng như kéo cắt. Sau, tự nhiên không bịnh, Sư gọi môn nhân dặn dò mà thị tịch, thọ bảy mươi lăm tuổi. Mộ tháp hiện nay vẫn còn.

2. Truyện ngài Ngưu Vân trụ chùa Hoa Nghiêm ở núi Ngũ Đài thời Tiền Đường:

Thích Ngưu Vân, họ Triệu, người ở xứ Nhạn Môn. Thuở bé, Sư tợ như chẳng có tinh thần, đưa vào trường làng tập học mà cả ngày không biết một chữ. Chỉ khi thấy tăng ni thì chắp tay có dáng mạo như sợ sệt. Năm mười hai tuổi, cha mẹ Sư đưa sang viện Thiện trụ ở chùa

Hoa Nghiêm trên núi Ngũ Đài cầu xin xuất gia, đảnh lễ Ngài Tịnh Giác làm thầy. Thường ngày luôn bảo vác củi, gánh nước. Bấy giờ mọi người xem thường Sư ngu độn, phần nhiều hay đem điều trái ngược kết quy về Sư. Sau khi giới cụ túc, Sư càng khó tụng tập. Đến năm ba mươi hai tuổi, Sư mới dự nói rằng: "Ta nghe trên núi Ngũ Đài, thường có Bồ-tát Văn- thù hiện hình, nay ta cất bước đến đó, nếu được thấy Bồ-tát Văn-thù thì chỉ cầu được thông minh để học tụng Kinh Pháp!" Khi đó, Sư mạo hiểm xông vào trong tuyết lạnh, tâm tình chẳng thối lui sụt, đi đến đảnh Đông Đài, thấy có một ông lão ngồi đốt lửa. Sư hỏi rằng: “Tuyết lạnh như vậy, ông từ đâu đến?" Ông già đáp: "Tôi từ dưới Tứ Xuyên đến". Sư hỏi: "Đi đường nào mà không thấy dấu giầy?" Ông lão đáp: "Tôi đến đây trước khi tuyết phủ". Và lại hỏi Sư rằng: “Ông có tâm nguyện gì mà đi trong sương tuyết đến đây, há không khổ nhọc ư!" Sư đáp: "Tôi tuy là một vị tăng mà tự hận ngu dốt, không tụng niệm được Kinh Pháp, đến đây, muốn được trông thấy Bồ-tát Văn-thù để cầu xin có được quả báo thông minh!" Ông lão bảo: "Kỳ lạ thay!" Lại hỏi tiếp: "Đến xứ này mà không thấy được Bồ-tát Văn-thù thì muốn đến nơi nào nữa?" Sư đáp: "Muốn lên Bắc Đài". Ông lão bảo: "Ý tôi cũng vậy", và tiếp: "Xin mời Sư đi trước!" Sư bèn đi khắp đảnh Đông Đài rồi cáo biệt ông lão và từ hướng Tây mà đi.

Đến sẩm tối, Sư mới tới Bắc Đài, lại thấy một ông lão ngồi đốt lửa, Sư kinh hãi lấy làm quái lạ hỏi rằng: "Vừa cùng từ biệt ở Đông Đài, do đâu ông lại đến đây trước?" Ông lão bảo: "Sư không biết đi đường tắt nên mới đến trễ!" Sư tuy vâng nhận lời nói đó mà trong tâm vẫn do dự, nhưng nghi đây là Bồ-tát Văn-thù ứng hiện!" Sư bèn xưng gọi mà đảnh lễ sát chân. Ông lão nói: "Tôi là người phàm tục không nên làm lễ", Sư chỉ tham thiết lễ tình thuộc chẳng dời. Giây lâu ông lão lại bảo: "Hãy thôi lễ lạy, đợi tôi nhập định xem ông đời trước tạo hạnh nghiệp gì mà hôn mê ngu độn như vậy!" Ông lão bèn nhắm mắt, trong chốc lát lại mở mắt bảo Sư rằng: "Đời trước ông làm trâu, nhờ chuyên chở Kinh Tạng nên đời nay được xuất gia làm tăng mà ám độn. Ông hãy đến bên cạnh Long Đường lấy một cái vạc đến đây, tôi sẽ cắt bỏ thịt dư trên đầu ông thì liền sáng suốt". Sư bèn được vạc độ cho. Ông lão bảo: "Ông hãy nhắm mắt, đợi tôi bảo mở mới mở". Nhân đó Sư nhắm mắt, kế đến dường như tâm đang ở trong vạc mà thân không đau khổ. Tâm hoát nhiên tỏ rõ, tợ như trong nhà tối mà có ngọn đèn sáng, đêm dài mà có ánh trăng tròn. Sư mở mắt bèn thấy ông lão ứng hiện hình tượng Bồ-tát Văn-thù và nói với Sư rằng: "Từ nay về sau ông tụng niệm Kinh Pháp qua tai liền không quên mất, lại có nhân duyên rất lớn đối với Viện Giản Đông ở chùa Hoa Nghiêm. Ông không được lui sụt". Sư bèn vừa buồn vừa khóc, tiếp chân mà lạy, trong khoảnh khắc chưa ngẩng đầu lên thì Bồ-tát đã biến mất.

Sau đó, Sư xuống núi, tay chân chẳng tổn hại gì, tất cả các kinh điển, xem qua mắt một lần, miệng liền đọc tụng. Tháng 5 năm sau, Sư đi nhiễu quanh tháp A Dục Vương, hành đạo tụng kinh. Đến đầu canh thấy một luồng ánh sáng thẳng từ đảnh Bắc Đài đến nền tháp rất lâu mà chẳng tan. Ở trong luồng ánh sáng đó hóa hiện một ngôi lầu tháp, phía trước có bảng vàng đề là "Thiện Trụ". Sư nhớ lại lời dự ghi của Bồ-tát bèn y cứ theo lầu báu hiện trong luồng ánh sáng mà xây dựng. Sư mở mang đạo pháp, mọi người đều quý trọng.

Đến niên hiệu Khai Nguyên thứ 23 (735) tự nhiên không bịnh mà Sư thị tịch, thọ sáu mươi ba tuổi, bốn mươi bốn hạ Lạp. Tên Sư mất chữ trước, nhân theo sự ghi nhận của Bồ-tát Văn-thù mà biết được bổn tích là trâu nên người đương thời gọi Sư là Ngưu Vân.

3. Truyện ngài Đạo Nghĩa ở chùa Thanh Lương, núi Ngũ Đài, thời Tiền Đường:

Thích Đạo Nghĩa, người xứ Cù Châu, thuộc Giang Đông. Vào khoảng niên hiệu Khai Nguyên (713 - 742) Sư đến núi Ngũ Đài, dừng ở Viện Chúc thuộc chùa Thanh Lương. Vị Điển tọa mời khắp mọi người chuyển củi mang vác vật nặng leo lên cao. Luôn có những dáng vẻ khó khổ, Sư mang một đôi giầy tre thay đổi cùng mọi người mang vác. Nhân đó, Sư đắp mặc luôn ba áo nạp. Từ Đông Bắc mà đi có tới ba dặm. Lại ở núi Lăng-già đi xuống gặp một vị lão tăng dáng mạo già xấu dắt một đồng tử, tên tự là Giác Nhất. Lão tăng đi trước, đồng tử mời Sư vào chùa Đông Biên uống trà rồi hãy đi. Sư bèn theo vào chùa, đảnh lễ khắp các Viện. Thấy một lầu cao ba tầng, trên dưới có chín gian, tất cả đều mầu vàng lánh sáng cả mắt. Lão tăng bảo Sư hãy sớm trở về chỗ ở, ở đó núi lạnh khó ở. Sư vâng lời từ giã đi ra khỏi chùa mới chừng năm bước, ngoảnh nhìn lại chỉ thấy toàn là núi rừng, mới biết đó là ngôi chùa hóa hiện. Sư bèn trở về Trường An. Đến niên hiệu Đại Lịch thứ nhất (766) Sư bày tỏ nguyên do cớ sự ấy, tấu trình với Bảo Ứng Nguyên Thánh Văn Võ Hoàng Đế (tức vua Đại Tông) mong được ban sắc đặt tên chùa là "Kim Các", tuyên bảo mười tiết độ trợ duyên. Bèn mời người đến tính toán vật liệu. Có một vị Sa-môn tên Thuần-đà vì tính toán đất cát cây gỗ, xây dựng chùa Kim Các. Ngài Thuần-đà vốn là tăng chúng ở trong viện Hỷ Thước, thuộc chùa Na-Lan-Đà ở Tây Vực. Sau khi chùa xây dựng xong, vua sắc tặng danh hiệu Bất Không Tam Tạng. Không lường biết về sau, Sư tịch ở đâu.

4. Truyện ngài Pháp Chiếu trụ chùa Trúc Lâm ở núi Ngũ Đài, thời Tiền Đường:

Thích Pháp Chiếu, không rõ Sư là người xứ nào. Vào niên hiệu Đại Lịch thứ 2 (767) Sư trụ chùa Vân Phong ở Hành Châu, chuyên tu không biếng trễ. Một hôm, tại tăng đường, theo chúng ăn cháo, bỗng nhiên Sư thấy trong bát cháo có áng mây lành năm mu. Trong áng mây có ngôi chùa, cách phía Đông Bắc chùa trong khoảng năm mươi dặm lại có mốt quả núi. Dưới núi có khe, phía Bắc khe có một cửa đá, đi vào khoảng năm dặm lại có một ngôi chùa, có bảng vàng đề là "chùa Đại Thánh Trúc Lâm". Tuy mắt thấy rõ ràng nhưng tâm Sư vẫn hoài nghi. Ngày khác đến giờ thọ trai, lại cũng thấy trong bát có áng mây năm mầu, trong mây hiện rõ các chùa trên núi Ngũ Đài, đều là đất vàng, không có núi rừng dơ xấu, toàn là ao đài lầu quán, thuần là các báu trang nghiêm. Bồ-tát Văn-thù ở trong một muôn thánh chúng, lại hiện ra các cõi nước thanh tịnh của các Đức Phật. Đến lúc ăn xong mới biến mất. Tâm nghi ngờ Sư vẫn chưa quyết dứt. Trở về viện, Sư hỏi chư tăng: "Có vị nào đã từng đến núi Ngũ Đài chăng? " Khi đó có hai Ngài Hỷ Diên và Đàm Huy nói đã từng đến, và nói đều phù hợp như những gì Sư thấy trong bát, nhưng vẫn còn chưa được tin tức về núi Ngũ Đài.

Đến mùa Hạ niên hiệu Đại Lịch thứ 4 (769), tại chùa Hồ Đông ở Hành Châu có lập một đài cao. Suốt chín tuần phát khởi năm hội niệm Phật đạo tràng. Vào giờ Mùi ngày mùng 2 tháng 6, từ xa trông thấy mây lành trên cao che phủ đài chùa. Trong áng mây có lầu gác, trong lầu các có vài vị Phạm tăng, vị nào cũng cao một trượng, cầm tích trượng hành đạo. Khắp thành quách Hành Châu đều thấy Phật A-di-đà và Bồ- tát Văn-thù, Phổ Hiền và một muôn vị Bồ-tát đều dự trong Pháp hội đó. Thân tướng các Ngài cao lớn. Những người trông thấy đều khóc mà thiết lễ. Đến hướng Tây thì biến mất. Chiều hôm đó, Sư ở ngoài đạo tràng gặp một ông lão, nói với Sư rằng: "Sư trước phát nguyện sang thế giới vàng ròng phụng hầu đức Đại Thánh, sao nay không đi?" Sư lấy làm lạ hỏi rằng: "Thời gian đường xá khó khăn làm sao đi được? "Ông lão nói: "Chỉ mau gấp đi, dường xá không gây hiểm trở". Nói xong, liền biến mất. Sư kinh hãi vào đạo tràng, trùng phát thệ nguyện thành khẩn, ước chừng mãn Hạ sẽ đi. Dẫu cho lửa nhóm sông băng cũng không bao giờ lùi bước.

Ngày 13 tháng 8, Sư phát xuất từ Nam Nhạc cùng vài người đồng chí hướng, quả nhiên không trở ngại gì, tới ngày mùng 5 tháng 4 niên hiệu Đại Lịch thứ 5 (770) thì đến Huyện Ngũ Đài, xa thấy ở phía Nam chùa Phật Quang, quả như chỗ thấy trong bát không gì sai khác. Canh tư đêm đó, thấy một luồng ánh sáng từ dưới Bắc Sơn soi chiếu thẳng đến Sư, Sư mịt mờ đi vào trong nhà hỏi mọi người: "Đó là điềm gì? Tốt xấu thế nào?" Có một vị tăng đáp rằng: "Đó là ánh sáng không thể suy nghĩ bàn luận của Đức Đại Thánh, thường đáp lại đối với những người có duyên". Sư nghe rồi liền sửa sang oai nghi, tìm theo ánh sáng mà đến chùa. Ở phía Đông Bắc chùa trong chừng năm mươi dặm quả nhiên có ngọn núi, dưới núi có khe. Phía Bắc khe co một cửa đá, thấy có hai đứa trẻ mặc áo xanh, chừng tám chín tuổi, mặt mũi xinh đẹp đứng ở trước cửa. Một người xưng là Thiện Tài, một người xưng là Nan-đà, cùng ngắm nhìn vui mừng thăm hỏi làm lễ, dẫn Sư vào cửa. Theo hướng Bắc đi tới khoảng năm dặm, thấy có một lầu cửa vàng, dần đến nơi cửa, thì đó là một ngôi chùa. Trước chùa có bảng vàng lớn đề là "Chùa Đại Thánh Trúc Lâm". Mỗi mỗi đều như những gì đã thấy trong bát. Chu vi khoảng hai mươi dặm, có một trăm hai mươi phòng viện, đều có tháp báu trang nghiêm, đất ở đó thuần bằng vàng ròng. Dòng chảy, cây hoa đầy đủ trong đó. Sư vào chùa, đi vào trong giảng đường, thấy Bồ-tát Văn-thù ở phía Tây, Bồ-tát Phổ Hiền ở phía Đông, mỗi Ngài đều ngồi trên tòa sư tử, tiếng giảng pháp rõ ràng nghe được. Chung quanh Bồ-tát Văn-thù có hơn muôn vị Bồ-tát và Bồ-tát Phổ Hiền cũng có vô số Bồ- tát vây quanh. Sư đến trước hai vị Bồ-tát đảnh lễ và thưa hỏi: "Hang phàm phu trong đời mạt pháp cách Thánh xa xôi, sự nhận biết yếu kém, cấu chướng rất sâu nặng, Phật tánh không do đâu mà hiển hiện. Biển Phật pháp thì mênh mông, chẳng hay tu hành pháp môn nào là thiết yếu nhất, cúi mong Đại Thánh xé trừ lưới nghi của con!" Bồ-tát Văn-thù dạy rằng: "Nay ông niệm Phật, chính là đúng lúc. Trong các pháp môn tu hành, không gì hơn niệm Phật. Cúng dường Tam Bảo, phước tuệ song tu. Hai pháp môn ấy là cần yếu nhất. Vì sao? Vì trong đời quá khứ, ta nhân quán tưởng các Đức Phật, xưng niệm danh hiệu Phật, cúng dường các Đức Phật, nên nay thành tựu trí Nhứt thiết chủng. Cho nên trong tất cả các pháp Bát-nhã Ba-la-mật, thiền định sâu mầu, cho đến các Đức Phật đều từ niệm Phật mà sanh. Nên biết niệm Phật đứng đầu trong các Pháp. Ông phải thường niệm Pháp Vương Vô Thượng, không để dừng nghỉ". Sư lại hỏi: "Phải niệm như thế nào?" Bồ-tát Văn-thù đáp: "Phía Tây thế giới này có Đức Phật A-di-đà, nguyện lực của Đức Phật ấy không thể suy nghĩ bàn luận. Ông phải xưng niệm nối nhau, đừng để đứt quãng. Sau khi qua đời chắc chắn sẽ vãng sanh, không bao giờ còn lui sụt". Nói lời ấy rồi, hai vị Bồ-tát mỗi vị đều duỗi tay xoa đảnh đầu Sư mà trao thọ ký, dạy rằng: "Ông đã niệm Phật, nên không bao lâu sẽ chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Bồ-Đề. Nếu người thiện nam tín nữ nào phát nguyện, mong chóng được thành Phật thì không gì hơn pháp môn hành tri niệm Phật, có khả năng mau chứng Vô Thượng Bồ-đề". Dạy xong, hai vị Bồ-tát cùng nhau nói kệ. Sư nghe rồi mừng vui hớn hở, lưới nghi đều dứt sạch. Trở lại đảnh lễ. Đảnh lễ xong lại chắp tay. Bồ-tát Văn-thù dạy rằng: "Ông hãy sang viện của các vị Bồ-tát lần lượt lễ bái". Thọ giáo rồi, Sư lần lượt đảnh lễ chiêm ngưỡng, và đến vườn trái cây bảy báu. Trái cây ở đó vừa mới chín, lơn như cái bát. Sư bèn lấy ăn, ăn xong thân ý thư thái, rồi trở lại trước Bồ-tát đảnh lễ mà giã từ thối lui. Sư trở lại thấy hai đứa bé mặc áo xanh tiễn ra ngoài cửa. Lễ bái xong, ngẩng đầu lên, thì mọi cảnh tượng đều biến mất. Sư càng buồn cảm gấp bội, bèn dựng lập trụ đá ghi dấu, ngày nay vẫn còn.

Lại nữa, từ ngày mùng 8 tháng 4, niên hiệu Đại Lịch thứ 5 (775), Sư nghỉ ở dưới lầu phía Tây Chùa Hoa Nghiêm, mãi đến ngày 13, Sư cùng hơn năm mươi vị tăng đồng đến hang Kim Cương, tới chỗ Ngài Vô Trước được thấy đức Đại Thánh, thành tâm kính lễ hồng danh ba mươi lăm Đức Phật. Sư mới đảnh lễ mười biến, bỗng thấy tại chỗ đó rộng rãi trang nghiêm, có cung điện lưu ly. Bồ-tát Văn-thù, Phổ Hiền cùng muôn vị Bồ-tát và Phật-Đà-Ba-Lợi đều trụ tại đó. Sư thấy rồi chỉ tự mừng vui, sau đó theo chúng tăng trở về chùa. Vào canh 3 đêm đó, trên lầu phía Tây Viện Hoa Nghiêm, bỗng nhiên Sư thấy nửa núi phía Đông của chùa có năm ngọn đền Thánh to hơn cả thước, Sư bèn chú nguyện rằng: "Xin phân thành trăm ngọn đèn kết quy về một bờ". Bèn phân như ý nguyện. Sư lại chú nguyện phân thành ngàn ngọn đuốc, nói xong bèn phân thành số ngàn, hàng hàng đối nhau, khắp cả nửa núi. Sư lại một mình đến hang Kim Cương, cầu nguyện được trông thấy đức Đại Thánh. Hết canh 3, Sư thấy một vị Phạm tăng xưng là Phật Đà Ba Lợi, dẫn Sư cùng vào chùa Thánh (nói rõ trong chuyện Ngài Giác Cứu).

Đến Đầu tháng 12, Sư vào đạo tràng niệm Phật của Viện Hoa Nghiêm tại chùa Hoa Nghiêm, tuyệt thực làm kỳ hạn, phát nguyện cầu sanh Tịnh Độ. Đến đầu hôm ngày mùng 7, trong lúc đang niệm Phật, Sư lại thấy một vị tăng vào Đạo tràng, bảo Sư rằng: "Ông thấy được cảnh giới ở núi Ngũ Đài, vì sao không nói?" Nói xong liền biến mất. Sư nghi vị tăng đó cũng định không nói. Hôm sau, vào giờ Thân, cũng trong lúc đang tụng niệm, lại thấy một vị Phạm tăng, tuổi chứng tám mươi, đến nói với Sư rằng: "Sư thấy được cảnh giới linh dị ở núi Ngũ Đài, sao không truyền bá chỉ bày cho khắp chúng sanh biết, giúp cho những người thấy nghe phát tâm Bồ-đề, gặt hái được lợi lạc lớn lao ư?" Sư nói: "Thật không có tâm niệm che dấu bí ẩn về Thánh Đạo, chỉ sợ người sanh nghi phỉ báng. Vì thế nên không nói". Vị Phạm tăng ấy bảo: "Đức Đại Thánh Văn-thù hiện tại núi này còn vời sự phỉ báng, huống gì cảnh giới mà ông thấy được, chỉ khiến chúng sanh những người thấy nghe phát tâm Bồ-đề làm duyên trống độc". Sư nghe lời ấy rồi bèn tùy sự nhớ biết mà ghi chép lại.

Bấy giờ vào niên hiệu Đại Lịch thứ 6 (771) vào tháng giêng, có Sa-môn Thích Tuệ Tùng ở Giang Đông cùng các Sa-môn Sùng Huy, Minh Khiêm. . . hơn ba mươi vị ở chùa Hoa Nghiêm, theo Sư đến hang Kim Cương, đích thân gần chỉ bày viện Bát-nhã, dựng trụ đá để ghi dấu. Khi đó cả đồ chúng thành tâm chiêm ngưỡng. Buồn vui chưa thôi, bỗng nghe có tiếng chuông, âm vang êm ái, tiết giải rõ ràng, cả chúng đều nghe, rất đối kinh dị. Xét những điều đã thấy thật không luống dối, nên viết lại trên vách thất, khiến khắp mọi người thấy nghe đều phát tâm cao quý, cùng cầu Phật tuệ. Từ đó về sau, Sư lại y cứ vào chỗ chùa Trúc Lâm hóa hiện đã thấy mà xây dựng một ngôi chùa trang nghiêm rực rỡ và lấy hiệu là "Trúc Lâm".

Lại nữa, đến ngày 13 tháng 9, niên hiệu Đại Lịch Thứ 12 (777) Sư cùng tám vị đệ tử ở Đông Đài, đôi ba phen thấy ánh sáng mầu trắng, kế đến có mây lạ kéo đen nghịt. Trong mây mở thấy ánh sáng năm mầu soi suốt thân mình. Trong ánh sáng ấy lại có vòng sáng mầu hồng, Bồ- tát Văn-thù cưỡi sư tử lông mầu xanh, cả chúng đều thấy rõ. Kế đến có tuyết mịn rơi xuống và vòng sáng năm mầu phủ trùm cả hang núi. Các đệ tử cùng thấy với Sư như Sa-môn Thuần Nhất, Duy Tú, Quy Chính, Trí Viễn, Sa-di Duy Anh, Ưu-bà-tắc Trương Hy Tuấn, v.v...

Sau, Sư dốc lòng bền chặt, tu luyện không bỏ thiếu, và không rõ về sau Sư tịch ở đâu! Ráng Châu Binh Duyện Vương Sĩ chiêm thuật lại bài ký chùa Thánh.

Liên hệ thử bàn:

Các Đức Phật thành tựu ba thân hẳn ở ba cõi nước. Hiển bày chánh báo, y báo trang nghiêm, Bồ-tát chưa thấm tên cõi nước mà chỉ gọi là trụ xứ, tu nhân làm thanh tịnh cõi nước Phật, tùy sanh vào nhà Phật. Nên trong kinh Hoa Nghiêm có phẩm nói về "Trú xứ của Bồ-tát ". Kinh Bát Tự Đà-la-ni chép: "Đại nguyện lực của Bồ-tát Văn-thù cùng Phật đồng cảnh giới". Cảnh giới thanh tịnh thì nói Pháp thanh tịnh, cho nên ba cõi nước nghĩa ngang nhau.

Có người hỏi rằng: "Trong các kinh nói Phật trụ tại thành Vương- Xá v.v... há chẳng phải là trú xứ ư?" Thông đáp: Ở đây nghĩa thì đồng mà tên gọi thì khác nhau. Hoặc có thể là trên đạt được kiêm luôn cả dưới. Lại như cung viện Đâu-suất là Tịnh Vực của bổ xứ. Các núi Bảo Đà Lạc, Thanh Lương, Chi Đề v.v... đều là những cõi nước do tịnh thức của các vị Bồ-tát biến hiện ra. Như vậy thì Tịnh Độ và trú xứ nghĩa đồng mà tên khác. Như chỗ Ngài Pháp Chiếu vào chùa Thánh Trúc Lâm được trông thấy Bồ-tát Văn-thù là tịnh cảnh. Ngoài ra như các chỗ khác tới đỉnh núi thấy ông lão và hai đứa trẻ, v.v... là uế độ được trông thấy bậc Thánh.