SỐ 2061 — TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

6. Truyện ngài Huyền Lãm trụ chùa Hoa Nghiêm ở Hàng Châu, thời Tiền Đường.

Thích Huyền Lãm, họ Trữ, Tổ Tiên Sư là người xứ Hà Nam. Do làm ăn ở Tiền Đường nên nhà Sư ở đó. Sư ra đời ứng với đức sáng, vừa mới sanh mà hiểu biết cao rộng, thấu đạt được thật tướng. Lấy sự sùng thiện làm gốc. Từ khởi niệm ban đầu đến lúc xả bỏ gia tục, Sư nương tựa ngài Tuệ Sưởng. Ngài Tuệ Sưởng đức hạnh đầy đủ, chúng dùng đều sung túc. Tuổi cao hạnh trọng, từ lâu làm bậc thầy khuôn phép, đến lúc thấy Sư không một khoảnh khắc trái với đức nhân, nên bảo với môn nhân rằng: "Đạo vô thượng lấy sự thanh tịnh làm chính. Nếu nhất niệm dùng được tâm ấy, thì tôi chưa thấy học chẳng đủ. Tại Giang Biểu không có chân tăng đã từ lâu, nay có thể dùng ông này (tức Huyền Lãm) làm pháp cổ ư? Khiến mọi người xa gần đều nghe biết thế. Đó là dự làm chỗ đúc luyện, tạc tượng khác nhau đến như vậy.

Tại bổn ấp có ngôi chùa cổ tên là Hoa Nghiêm, Sư đem đất bao tang gần nơi gò mộ của ngài Huyền Lễ, thuộc thời nhà Tùy chẳng tranh giành pháp vũ, buông thõng suy đồi, vết tích danh tướng Hác Thiên cũng một thời hoang phế. Đến đầu đời tiền Đường, chiêu mộ những người kính tin xây dựng lại. Vào niên hiệu Văn Minh (685), có sắc chiếu hoàn lại biển ngạch cũ. Dưới chế độ Quảng Luân dời đến bên trái núi Lâm Thủy, qua lại hình thắng. Ban đầu, Sư lấy giới cụ túc nương tựa Thiên Trúc, tiếp đến dùng tăng lục ở một chỗ nhàn cư, và sau nhân lão đức nên thống lãnh ba chùa Hoa Nghiêm. Lần lượt đồng đến nơi đạo. Đạo không đâu chẳng có, nhân nơi giáo mà có thay đổi. Sư thường thương xót mọi vật, lấy từ bi cứu giúp làm trách nhiệm của mình, bèn bàn lấy nửa cái hồ phía trước chùa thông suốt với dòng sông làm hồ phóng sanh. Bấy giờ, Thái Thú Viên Tùng Lễ nhân đó mà khuyên gắng vào sâu cửa từ, cấm xa đến sáu dặm. Tư Mã Dương Mẫn nói có cảm mộng, lại dời đến mười dặm để cho cá trở đầu vẫy đuôi, ngậm ngáp nổi chìm, chẳng phải lo hại, được bảo toàn tánh mạng.

Sư lại đem kinh tượng làm tối ưu thì trước điện họa bốn tượng, trong đó tượng đức Từ Thị làm đầu, đúc ba trăm năm mươi pho tượng bằng đồng mạ vàng, trong đó thánh tượng đức Di-đà làm đầu. Viết kinh hơn hai ngàn pho, trong đó kinh Niết-bàn bảng chữ vàng làm đầu. Công đức ấy vì thuận theo hiện báo, nên Vương Khảo Tông truy tặng, Thứ Sử Hà Châu Hữu Tán Kỵ Thường thị phong Thư Quốc Công vô lượng thì là anh em với Sư. Lượng ngày tu học Lâm Bình Hồ Long Kiến, không đâu chẳng đến xem xét. Thư Công an nhiên chẳng lìa án sách. Khí độ đến như vậy. Vào những năm đầu dưới thời Minh Hoàng, Thư Công hầu giảng, nhà vua vui mừng kính chuộng. Về hầu Thái phu nhân khi tuổi đã cao, anh em đều lấy hoa rải nơi đất sớm tối, nói pháp mà thôi. Đến niên hiệu Khai Nguyên thứ 20 (732), Sư thị hiện bị bệnh, thị tịch tại chùa do Lâm Bình xây dựng, thọ tám mươi bốn tuổi.

Các vị Sa-môn Minh Liễu, Đại Giác, Phổ Hiền, Thần Mãn, Hoài Tuân đều tham dự trong dòng pháp của Sư, đón rước các pháp khí cất giấu dưới nền của động Tế Lệ. Công Bố Thị Lang Từ An Trinh soạn văn bia ca tụng đức hạnh của Sư.

Kế nữa, lại có ngài Thích Thủ Như trụ chùa Ái Đồng ở Mân Trung. Sư có nhiều việc khuyến dụ. Dân chúng ở Việt Thượng quy hướng mây nhóm. Sư xây dựng Tịnh xá để giúp chúng, gấp kíp việc lợi tha. Niên hiệu Khai Nguyên thứ 10 (722), Sư cất nhà tắm tại chùa, đang lo thế đất ở chỗ cao vót mà dòng suối trong nằm ở dưới, khô khan không thể dùng cấp dẫn, đi xa thì sẽ mệt nhọc. Sư lo nghĩ chưa kịp không biết do đâu để đổi làm, thì bỗng một đêm, dưới dòng suối chóng khô cạn, và cách nơi chỗ Sư làm nhà tắm chừng hơn hai mươi bước có dòng suối trong tuôn chảy. Người thời bấy giờ cho đó là do công sức thần ngầm làm dời dòng suối ấy. Dân chúng khắp Thất mân không ai chẳng quy hướng kính tin. Sau, Sư thị tịch tại phòng riêng nơi Ôn Thất.

7. Truyện ngài Huyền Lãng trụ chùa Thanh Thái ở Đông Dương, thời Tiền Đường.

Thích Huyền Lãng tự là Tuệ Minh, họ Phó. Tổ tiên của Sư là con cháu của Phổ Dương Quận Giang Hạ Thái Thú Chửng Công. Dưới thời Tào Ngụy lánh đến Giang Tả, thì là cháu sáu đời của Đại Sĩ Phó Hấp ở đời Lương, nên trở thành người xứ Ô Lương. Mẹ của Sư họ Cát, lúc mới mang thai Sư, bà mộng thấy cỡi xe dê bay nhảy giữa hư không mà cảm thấy thân mình nặng. Từ đó về sau không thích nghe mùi máu huyết tanh nồng, đến lúc sanh ra Sư cũng nằm mộng như trước, sau khi tỉnh giấc, tâm nhẹ thân an, đứa bé (Huyền Lãng) chẳng gào khóc mà mỉm cười.

Năm chín tuổi, Sư xuất gia, thầy trao cho quyển kinh, mỗi ngày phải học qua bảy trang. Ngày 19 tháng 5 nhuận niên hiệu Như Ý thứ nhất (692), Sư được vua ban sắc phối danh chùa Thanh Thái. Năm hai mươi tuổi, Sư đi xa tìm đến Quang Châu chỗ Luật Sư Ngạn, cầu thọ giới cụ túc, trở lại học luật phạm, Sư lại xem rộng kinh luận, tìm cầu chỗ dị đồng, ngài rất tha thiết với Bổn Kinh Niết-bàn. Thường hận người xưa tuy có chương sớ mà phán định chưa bình đẳng xác đáng. Sư đến chùa Diệu Hỷ ở Cối Kê, cùng Thiền Sư Ấn Tông thương bàn luận mật yếu, tuy cùng nhau biên thuật Đại Chỉ, nhưng chưa chu toàn. Nghe Nhất Tông ở Thiên Thai có thể lắng lọc mọi vướng mắc, có thể giúp hướng đến nhất lý, nhân đó, Sư đến chùa Thiên Cung ở Đông Dương chỗ pháp sư Tuệ Uy. Ngài Tuệ Uy bẩm thọ vâng thừa ngài Trí Uy ở Quát Châu, bấy giờ đang rao truyền ngài Tuệ Uy là đệ tử tài giỏi của ngài Quán Đảnh tức thân sau của ngài Từ Lăng. Sư đến gần gũi nương tựa, chẳng lo nghèo khổ, mà thấu đạt được các kinh luận như Pháp Hoa, Tịnh Danh, Đại Luận, Chỉ Quán, Thiền Môn, Phàm Giáo tích của Nhất Tông Sư đều nghiên cứu cùng đến tinh tường.

Sau, Sư lại nương tựa Thiền Sư Cung, trọng tu Quán Pháp, thấu đạt sách Nho, kiêm thông cả đạo tông, không gì chẳng xem cùng. Tuy thông các kiến giải, nhưng chỉ dùng chỉ quán lấy làm lộ trình nhập đạo, làm địa vực an tâm. Tuy kế thừa tư tưởng của các Thánh, nhưng Sư vận dụng bi trí của Đức Quán Thế Âm, làm bến bờ của hành sự. Tâm Sư dạo trong thập thừa, thầm hợp với Tam Quán, lợi vật bằng bốn Tất-đàn, thể biến khắp sáu tức, tuy thấu đạt tâm bày ngoài vật, thân lắng nơi nhân, tình hết ở nhà cũ, mà chí nương gá nơi núi rừng hang hóc, chỉ giữ lấy mười tám món của mười hai hạnh đầu-đà. Sư ẩn dật tại khe núi, nhân đó lấy làm hiệu, "một mình ở một thất" hơn ba mươi năm dùng sợi gai làm áo mặc, lấy gạo thô cùng rau lá nuôi mạng sống. Có nguyện sanh lên cung trời Đâu-suất thì phải tu tạo việc phước, Sư xây điện vách, vẽ tôn tượng đức Quán Thế Âm và Tân-đầu-lô, Sư đốt hương thúc liễm ý niệm, bèn cảm hiện ánh sáng thần năm mầu, kẻ tăng người tục trông thấy đều khen ngợi là việc ít có. Sau đó, hoặc khỉ vượn đến mà bưng bát, hoặc chim bay ngừng lại lắng nghe kinh. Bấy giờ có một con chó bị mù đến nơi cửa núi, gào khóc lăn lóc dưới đất, Sư thương xót nó mà đốt hương, tinh thành sám hối cho nó, chưa đầy mười ngày thì đối mắt nó được thấy.

Đến niên hiệu Khai Nguyên thứ 16 (728). Thứ Sử Vương Thượng Khách thỉnh Sư xuống núi tạm ở dưới thành. Sư khước từ bằng cách cáo bệnh mà trở về ở chỗ cũ. Sau đó, Sư dạy người chẳng tỏ vẻ mỏi mệt, giảng nói không cần đợi chúng đông. Sư đắp mặc một pháp y Uất-đa- la-tăng hơn bốn mươi năm, sử dụng một Ni-Sư-Đàn trọn đời chẳng đổi, ăn không xem trọng mùi vị, ở riêng một nhà, chẳng phải nhân sưu tìm kinh điển thì không đốt một ánh đèn, chẳng phải nhân thân hầu Thánh dung thì không đi một bước. Sư tu tâm tế hạnh luôn vâng theo sự chế định của luật pháp, nên được các vị Sa-môn từ những chốn xa xôi, các bậc lão thành nơi gần gũi tìm đến đầy nhà, như mùa đông được nắng ấm, mùa hè được bóng mát, không mời mà tự đến. Mái chùa đó đến lúc đổ nát, Sư bèn chỉ trao Sa-môn Linh Bẩm xây dựng Điện Vũ, hình tượng chất chứa đến hai tháp gạch. Việc họa vẽ không dùng đến keo trâu bò, chỉ điều hòa bằng nước thơm. Đỉnh cao giáo pháp của Thiên Thai hưng thịnh đều do từ đó. Một hôm, Sư nói với môn nhân rằng: "Mọi việc của tôi đã hết năm sớm tối!" Tới ngày 19 tháng 9 niên hiệu Thiên Bảo thứ 13 (754) Sư thị hiện bệnh nhẹ mà thị tịch, thọ tám mươi hai tuổi, sáu mươi mốt hạ lạp, xây tháp thờ trên núi.

Thuở bình sanh, Sư có soạn "Pháp Hoa Kinh Khoa Văn" hai quyển. Có các đệ tử được phú pháp như: Ngài Đạo Tân chùa Long Khâu ở Cù Châu, ngài Tuệ Tùng chùa Tịnh An, ngài Pháp Nguyên, ngài Thần Ung chùa Pháp Hoa ở Việt Châu, ngài Thủ Chân chùa Phước Nghiệp ở Thường Châu, ngài Đạo Tuân chùa Báo Ân ở Tô Châu, ngài Đại nguyên chùa Đại Bảo ở Minh Châu, ngài Thanh Biện chùa Khai Nguyên ở Vụ Châu. Còn trẻ đã mến đạo, ý chí cầu thầy, chẳng quá ba năm mà tư duy đã hơn một nửa. Người hành đạo ấy được gọi là "Tả Khê". Thứ lớp truyền pháp gọi là "Ngũ Tổ", Sa-môn Thần Huýnh ở Vũ Sơn soạn chân tán.

Liên hệ thử bàn:

Xét từ đời Đường về trước, người cầu giới được tự chọn các bậc danh đức làm thầy. Đời gần đây do Quan độ dẫn thứ lớp an bài. Lập Tư còn chủ, chẳng do chính mình. Ngài Huyền Lãng cầu giới chẳng thế đó ư? Như vậy, thầy trò cùng luyện, ân nghĩa phát sinh. Thoát gặp việc thỉnh thì thí dụ đồng như dã mã (ngựa do bóng nắng mà có).

8. Truyện ngài Tuệ Minh trụ Phật Xuyên ở Hồ Châu, thời Tiền Đường.

Thích Tuệ Minh, họ Trần, là con cháu của Hán Thái Khâu Trưởng Thật, gia đình nhiều đới sống ở Dĩnh Xuyên. Vào niên hiệu Vĩnh Gia (145 - 146) thời Đông Hán dời lần đến phương Nam. Tổ tiên Sư làm Tư Đồ Duyện, Tằng tổ là Trọng Văn Hữu Tả mạng Hữu Tả Trần, được phong là Đơn Dương Công. Ông nôi là huyện lệnh của hai huyện Song Khê và Cốc Thục. Cha Sư làm Lan Lăng Trưởng, mới thành người xứ Lan Lăng. Mẹ của Sư cảm ngày đầu như giữ giới của Phật, chân không thích bước vào vườn trồng các thứ rau tanh nồng, miệng chẳng dùng chén bát có mùi máu thịt, thần thức trong mộng phảng phất như được nghe Pháp Âm, thế rồi hạ sanh Sư.

Chưa đến tuổi búi tóc mà Sư cầu xin xả tục, cha mẹ Sư đều chấp thuận, đến lúc Sư thọ giới cụ túc, tức niên hiệu Khai Nguyên thứ 7 (719), tập học luật Tạng, Sư từng nói với mọi người: "Xưa kia, Phồn Hình Thủ làm cho Bá Thành Tử phải trốn. Tôi tuy chẳng bỏ luật nghi, nhưng chán ghét tranh luận lăng xăng như pháp tâm ấn tâm đến vậy ư?". Sư bèn đi về hướng Tây, tới Phương Nham, chóng mở Tâm địa.

Trong niên hiệu Thiên Bảo (742 - 756), Sư có chí nguyện đến núi Thanh Lương, vừa tới sông Hoài, sông Biện bị binh lính cản trở, Sư vội khuyên các thiền khách đồng gặp cùng đi đến Uyển Lăng. Ở cửa Thạch Thương, đặt ba ngôi Lan-nhã. Có Đại hý đến quấy nhiễu như rồng múa. Bấy giờ, gặp lúc đói kém, bọn giặc cướp sắp đến, thì Sư kêu gọi báo trước, luôn có ứng nghiệm. Trước kia tại làng đó, dân chúng chuyên nghề săn bắn, Sư bèn chuyển hóa, họ đều đốt hết võng lưới, phá các khí trượng. Đến niên hiệu Thiên Bảo thứ 5 (746) Sư dừng tại đạo tràng Ngư Pha, có ngài Tử Vũ thuộc dòng Bạch Thổ Sử Tông, xa gần đi suốt, người đời chẳng biết. Lúc mới gặp gỡ, Sư bảo: "Nam Tổ truyền giáo, vì sao Bồ-tát đến chậm thế ư?" Ngày khác đồng lên trên đỉnh núi Ngư Pha, thấy ở phía Đông nam có ngọn núi xanh mầu sáng rất đẹp, Sư nói với ngài Tử Vũ rằng: "Tôi và ngọn núi này trước kia vốn có nhân duyên!".

Đến niên hiệu Thiên Bảo thứ 8 (749). Vua Huyền Tông có ban sắc chế độ người. Châu Tướng Vi Nam Kim dâng tạng văn đề cử các hàng tăng tục có cao hạnh, thỉnh Sư ghi thuộc danh Đạo tràng Ninh Hóa ở trong Châu, Sư cố khước từ đổi lệ là "Phật Xuyên". Tức ngày xưa, ngọn núi ở chỗ Ngư Pha đứng trông thấy, vào đời Lương, đời Ngô đều làn nền nhà cũ. Theo địa chí chép: "Ở phía nam đỉnh núi xanh, đào được hai tượng Phật cổ, không biết thuộc niên đại nào. Tại chỗ được tượng Phật có suối linh nước phún lên, nhân đó mà gọi tên là "Phật Xuyên" (Sông Phật). Cạnh dòng suối có đền thờ Ngô Vương cũ". Theo phong tục thì dâm từ lạm dùng hy sinh. Bấy giờ, vào đêm tối, Sư ghé dừng nghỉ nơi miếu, bỗng nhiên sấm sét mưa tuôn kéo đến làm cây rừng đổ ngã, ngói đá lốc bay. Trong chốc lát mưa tạnh, trăng sáng tỏ, thấy một trượng phu dung mạo mạnh mẽ to lớn. Sư bảo rằng: "Quân sĩ! Sống thề làm hiền nhân, chết thà làm minh thần. Cớ sao khiến muôn sanh thường bị huyết thực, đâu biết việc đó ương lụy đến nghiệp ấy ư?" Vị thần đáp: "Chẳng phải bổn ý của đệ tử, đó do mọi người tự làm như thế". Bèn đôi ba phen lễ bái sám hối. Nhân đó mà Sư cho thọ giới Bồ-tát. Vị thần vui mừng nói: "Sư muốn dời chùa, đệ tử nguyên xả bỏ nơi này, vĩnh viễn phụng cúng xây dựng nhà ngồi thiền". Sau, quả thật, Sư dời chùa đến bên cạnh đền miếu, tự nhiên đào được chiếc mâm đồng, dưới đáy có khắc hai chữ "Tuệ Minh".

Đến tháng giêng niên hiệu Kiến Trung thứ nhất (780), Sư thị hiện bị bệnh. Ngày đó, đình Thủy Xuân mưa suốt ngày, có Hổ dữ đi nhiễu quanh bờ tường kêu gào buồn thương mà đi. Đến ngày 12 tháng giêng, Sư lặng lẽ thị tịch, thọ tám mươi bốn tuổi, năm mươi mốt hạ lạp. Qua ngày 12 tháng 2, xây tháp tại núi ở phía tây chùa. Sư truyền pháp cho ba đệ tử: Tuệ Giải, Tuệ Mẫn và Như Tri. Như thường tình Thu Tử nhặt tiêu. Đệ tử thọ Bồ-tát giới là Thứ sử Lô Ấu Bình Ngạn Chân Khanh riêng một mình hỏi tục Đỗ Vị. Bùi Thanh sâu vào thiền vị, giúp cho thợ vẽ soạn bài minh trên tháp thờ Sư.

9. Truyện ngài Tử Vũ trụ chùa Đại Vân ở Hồ Châu, thời Tiền Đường.

Thích Tử Vũ tự là Chân Anh, họ Thẩm, người ở xứ Đức Thanh, thuộc Ngô Hưng. Tổ tiên Sư mất nước ở đất Thẩm, nhân đó mà lấy làm họ. Ngài là con cháu của Thẩm Tử thời xuân thu. Sư vừa mới sinh đã mà tỏ vẻ thông tuệ, chẳng nhờ thầy truyền trao dẫn dắt. Chưa đến tuổi búi tóc mà Sư giã từ cha mẹ, cầu xin xuất gia.

Vào niên hiệu Như Ý (692), có thánh chỉ đại xá độ người. Sư bèn nhuộm áo, cạo tóc, đóng bít việc đời, đến chùa Đại Phước Tiên ở Lạc Kinh, xin được thọ giới. Sư siêng năng thỉnh cầu, trong ba đêm, thấy có vị thần nhân rõ ràng trước mắt, chợt qua chợt lại, hoặc đồng hoặc khác, há có thể chẳng chí thành được ư? Từ đó, Sư đốt đèn Như Lai, đeo ấn Bồ-tát. Đến niên hiệu Chứng Thánh (695) Sư đến "đạo tràng Đại Vân" gìn giữ luật pháp bền chặt, cầm nắm tăng cương, sửa sai cử chỉ, cũng chẳng đáng ư! Sư vốn lai lịch thuần tịnh, không phạm lỗi, chẳng danh dự, khiến các kẻ sĩ trong thiên hạ có người như ngoại đạo, hay xiển-đề.

Tâm như gió thổi, nói năng như suối chảy, sao khuấy nhiễu thánh giáo của ta, diệu môn của ta ư? Sư dùng thong dong mà chỉ bày, lấy phương tiện mà dẫn dụ, không ai chẳng cúi đầu khuất phục mà vâng mạng. Sư thường lễ bái mười lăm ngàn danh hiệu Phật, kiêm lễ sám từ bi, một ngày đêm một vòng, hoặc hai ba ngày một vòng. Ban đêm có chín vị Thánh Tăng xuống tại chỗ ngài lễ sám cùng hành đạo trong chốc lát bèn đi. Hoặc có đêm không đèn đuốc, tâm miệng Sư là niệm, ánh sáng chiếu khắp phòng như đang ngồi dưới ánh trăng. Thường có như thế.

Sư bùi ngùi, vì khắp ấp Đức Thanh chưa có chùa tháp, bèn khởi tâm muốn xây dựng. Sư đề xướng thảy đều hòa ứng, mới thành Tinh xá. Trước sau, Sư đã viết chép ba tạng kinh, gồm tất cả mười sáu ngàn quyển. Đầu niên hiệu Thiên Bảo (742), có Pháp Sư Túc ở Lâm An bị chết giấc qua ba ngày đêm, sắp vào địa ngục, trong minh phủ, ngài thấy Sư bị người dẫn đến trước vua Diêm-la và ngươi ấy nói rằng: "Người này hay giảng kinh Niết-bàn, Diêm Vương nên rộng thứ cho!" Diêm Vương nói: "Chỉ nghe có Sư Nham Luân hay giảng, chẳng nghe tên sư này?" Đôi ba phen cứ như thế, Diêm Vương không chịu, do đó mà thả ra. Từng ở tại làng đó, có người thí trâu, tự nhiên không mang thai mà có sữa chảy ra, cảm thông đến như thế.

Đến mùa thu niên hiệu Thiên Bảo thứ 11 (752), Sư an tọa mà thị tịch, qua mùa xuân năm sau (753), sắp mở linh khám, muốn đón rước nhục thân Sư trà-tỳ, nhan sắc chẳng biến đổi, vẫn như lúc sống. Tuy ở Thiếu Lâm mang thai đã có râu, mùa Xuân ở Kỳ Châu dưỡng tóc, sao lại tốt đẹp như vậy! Đại Lý Bình Sự Nhiếp, Giám Sát Ngự Sử Điêu Đạm, Chủ Khách Lang Trung Diêu, Thứ Sử Dương Tuệ Tài đều quy hướng kính tin.

10. Truyện ngài Duy Thật trụ chùa Hương Sơn, thuộc Từ Khuê ở Minh Châu, thời Tiền Đường.

Thích Duy Thật, họ Thang, người ở xứ Phú Dương. Sư thực hành hạnh đầu-đà, tâm an thiền quán, đạm bạc lắng ở, thường ngồi không ngủ. Ban đầu, Mẹ của Sư ức chế tâm nguyện của Sư, không cho xuất gia. Nhưng rồi, lồng mở chim bay, bờ thủng nước chảy. Sư học theo Đồng Tử Thiện Tài tham lễ khắp nơi, đồng với ngài Ca-diếp luyện hạnh.

Vào niên hiệu Thiên Bảo (742 - 756), Sư đến núi Nhã Áo ở Minh Châu. Ban đêm thầm nghe có tiếng nói: "Nên đến Bồng Lai Thánh tích danh sơn!" Sáng hôm sau, Sư lên núi đó, hang động cheo leo, vách đá vót thành, có nhiều hang động xinh đẹp khác thường, thật chỉ là cảnh linh, có dấu chân Đức Phật rất lớn. Sư hỏi một ông lão ở núi đó thì ông nói rằng: "Vào niên hiệu Khai Nguyên (713 - 742) mới hiện điềm ứng nầy!" Sư bèn có chí ý nguyện nương náu tại đó trọn đời. Bấy giờ, gặp lúc giặc biển Viên Triều như ong kiến nhóm họp, phân chia cướp giật giết người vô tội. Nhưng, đến Hương Sơn, chúng đều chạy trốn. Sư ở nơi giường nhắm mắt, trước đó dùng một tảng đá lớn ngăn che cửa động. Bọn giặc cướp khoảng hai ba trăm tên lại khiêng một tảng đá to lớn hơn hai trượng đến lấp bít miệng hang. Sư dậy, cất tiếng kêu, và đưa tay đẩy ra, bọn giặc đều cúi lạy hối lỗi rồi đi. Dân chúng trong ấp vô cùng kính trọng Sư, bèn xây cất tinh xá, chưa tới năm sau đã hoàn thành. Đến niên hiệu Đại Lịch thứ 8 (773), Thái thú Bùi Sưởng tấu trình xin đề hiệu chùa là Hương Sơn. Vua Đại Tông ban chiếu độ tăng có bảy vị thuộc danh ở đó.

Đến mùa Đông niên hiệu Trinh Nguyên thứ 2 (786), Sư thị hiện bị bịnh, ngồi kiết già mà thị tịch tại chùa, thọ sáu mươi hai tuổi, ba mươi mốt Hạ lạp.

11. Truyện ngài Tăng Nhẫn trụ chùa Long Hưng ở Sóc Phương, thời Tiền Đường:

Thích Tăng Nhẫn, họ Sử, người ở xứ Trần Lưu, thuộc Bái Quốc. Đến tuổi đi học, Sư tời trường làng, các bạn đều yêu mến, ghé mắt liền nhập thần, lại tài giỏi nghệ văn, mới tùy theo kế, thường nêu không ngừng.

Đầu niên hiệu Hội Xương (841), Sư đi khắp vùng Tái Viên, tìm hỏi núi cổ Hạ Lan, vào trong chọn được chỗ đất sạch, là hang Bạch Thảo, Sư phát tâm Bồ-đề, chóng cởi treo mũ Nho, thẳng quy hướng Thích Giáo, mới cắt cỏ bện tranh làm nhà, càng gấp bội tha thiết tinh tấn, các giống dân Khương, Hồ đua nhau tìm đến cúng dâng tô lạc. Đến niên hiệu Hội Xương thứ 5 (845), Tiết Độ Sứ Lý Ngạn giúp tốt danh tiết, đến chùa Long Hưng, lập ra biệt viện, đề hiệu là Bạch Thảo, bởi lấy tên gốc nơi ban đầu Sư tu đạo.

Sư thường chích máu viết chép các bộ kinh. Niên hiệu Đại Trung thứ 7 (853), Lý Ngạn sợ Sư ốm gầy, bèn sang đôn đốc dẫn dụ, nói rằng: "sao Sư chí tu cho mình, thực hành hạnh Tiểu thừa. Sao chẳng kéo dài tiếc lấy sanh tánh, giữ gìn giáo pháp, ích lợi rộng lớn hơn thay!" Sư chấp tình bền chặt, bèn soạn "Tam giáo hủy thương luận" để thấy rõ chí khí. Lý Ngạn đọc qua càng thêm kính trọng. Đến niên hiệu Đại Trung thứ 9 (855), nhân đọc Kinh Đại Bi, nghiên tầm nghĩa lý bốn mươi hai cánh tay, đến đoạn cành tay Vô Úy, Sư sanh nghi ngờ nên kết đàn, trọn tuần cầu thỉnh. Tự giữa hư không hiển hiện Chánh Ấn, hai nắm tay rõ ràng trông thấy. Ngài bèn bảo thợ vẽ cánh tay ấy. Có người gièm pha phỉ báng, Sư bèn tinh thành tha thiết kính cáo. Thợ vẽ rửa bút trong bát đồng, bỗng chiêu cảm một đóa hoa thật tánh, cành nhánh tua nhụy mỗi mỗi đều sáng đẹp, mọi người trông thấy đều kinh hãi ngợi khen.

Đến ngày mùng 10 tháng 7 niên hiệu Hàm Thông thứ 12 (871), Sư thị tịch tại Viện Bạch Thảo, thọ năm mươi chín tuổi. Qua ngày 17 tháng 10, xây tháp thờ tại phía Nam Thủy Quán.

Ban đầu Sư chích máu viết kinh, tổng cộng hai trăm tám mươi ba quyển, đắp họa tôn tượng Lô-Xá-Na, lầu cao ba mươi lăm thước, cửa cao một trượng sáu thước. Khởi dựng họa Đại Bi công đức ba bước, tự soạn "Luận Đại Bi " sáu quyển, đều cất giữ trong các rương tráp. Sau Tiết độ Sứ Đường Hằng Phu kính ngưỡng di tích Sư, bèn tấu trình xin vua sắc ban thụy hiệu là Quảng Tuệ Đại Sư, tháp hiệu là Niệm Định. Đệ tử của Sư là Vô Triệt cũng là bậc tài giỏi cao xa, mang hai quyển Kinh viết bằng máu và một cành thụy hoa đến cung tấu trình, được triều đình tuyên cáo ban tặng Pháp y sắc tía, thị tịch trong khoảng niên hiệu Thiên Phục (901 - 904). Đến đầu niên hiệu Càn Hóa (911) thời Hậu Lương, Trung Thư Lệnh Tây Bình Vương Hàn Công Tốn ghi chép lại di tích của Sư để tấu trình. Vua Thái Tổ (907 - 911) ban sắc tặng thụy hiệu là "Pháp Không", riêng tặng tử phương bào. Đến niên hiệu Đồng Quang (923 - 926) thời Hậu Đường, Tùng sự Tịch Chiêu ghi làm văn bia nơi tháp thờ Sư.

12. Truyện ngài Văn Toản trụ chùa Hà Ân ở Kinh Triệu, thời Tiền Đường:

Thích Văn Toản, họ Trương, người ở xứ Tấn Dương, Dung mạo Sư trang nghiêm. Thuở nhỏ thờ thầy tại chùa Sùng Phước ở Tinh Châu, học cùng các sách, nắm mang Tam thừa. Đến như sách mạng của Kim Bản Ngân Thằng, văn chương của Long Thao Tượng Bí không thứ gì chẳng xem đọc, tình ruộng sóng cả, miệng biển tuyên xướng, mở mang đối dương phúc trời, mỗi mỗi đều vui mừng tin phục. Có chiếu mời phiên dịch, kiêm làm Đại đức các chùa Phật thọ ký ở Hà Nam, chùa An Quốc, chùa Hà Ân chùa Sùng Phước v.v... ở Kinh Triệu. Sư ưa thích tu phước, thiết trăm hội Vô già, phàm thánh lẫn lộn Sư đều bình đẳng cúng thí. Giả sử như gió mây kéo nổi liên tiếp, nhưng đến ngày trai thảy đều tạnh sáng bình yên. Cảm động đến người cầu phước chẳng luống dối. Sư thọ hơn sáu mươi tuổi, thị tịch tại Bổn Viện. Khắp trong địa vực mây giăng buồn như khóc suốt mấy ngày chẳng tan.

13. Truyện ngài Hoài Ngọc trụ chùa Sùng Phước ở phủ Thái Nguyên, thời Tiền Đường.

Thích Hoài Ngọc, họ Hứa, người ở Tinh Châu. Thuở nhỏ Sư sáng suốt thông lợi, mỗi ngày xem đọc đến ngàn từ, sớm bày mầm bén nhọn, chóng trội vượt đồng hàng. Đến lúc trưởng thành, giới hạnh tiết tháo Sư càng cao vợi, trường phạm khuôn phép. Sư chí ở tu tập, chẳng gián đoạn đây kia. Hạ ở chùa vũ, kinh có thiếu khuyết thì tu bổ liền, tượng có rách nát tức khắc sửa sang, ba nhậm kỷ cương, riêng có sùng kiến. Sư so sánh Đại Tạng kinh hơn hai mươi bổn. Trời rất rét lạnh hay nắng nóng quá độ, Sư chẳng phế bỏ thời khóa sớm tối, trang nghiêm thêm viện tịnh độ, làm việc tùy sức, càng thêm rực rỡ. Vua Đại Tông ngợi khen, giao phó Sư làm chủ đạo tràng Quán Đảnh, có đầy đủ tất cả chân ngôn bí quyết. Sư thọ sáu mươi ba tuổi, thị tịch tại bổn viện.

14. Truyện ngài Đại Bệnh Sư trụ chùa Đại Phạm ở Tấn Châu, thời Tiền Đường.

Thích Đại Bệnh, ngài người ở xứ Thiên Thai, thuộc Đài Châu. Sư họ Trần, vì Sư có phát đại nguyện hết báo thân này chịu mọi thứ bệnh thay cho chúng sanh, nên chẳng nêu tên gốc.

Sáng hôm Sư chào đời, có ánh sáng lành chiếu soi khắp phòng. Thôn xóm chung quanh đều lấy làm lạ. Năm bảy tuổi, Sư chịu tang cha, buồn thương hầu như mất trí. Sư thưa cùng mẹ cầu xin xuất gia, mẹ Sư vừa mở lời can ngăn, Sư bèn chặt ngón tay. Bà con thân thuộc đôn đốc khuyên răn. Sau đó mẹ đưa Sư đến chùa Quốc Thanh. Khi giới châu hoàn bị, Sư phát chí du phương, ban đầu Sư đến dừng tại nơi hiện nay là Đông Kinh. Tiếp theo, Sư đến Hà Dương, cầu mưa cho dân chúng, căn cứ theo kinh mà vẽ hình tượng tám vị Long Vương, thiết lập đạo tràng, khải cáo chú nguyện xong rồi ném xuống các dòng sông. Cả chúng đều trông thấy các hình tượng vẽ hoặc chìm hoặc nổi, bất định. Trong khoảnh khắc, mây giăng đầy trời, sấm sét nổi vang, mưa tuôn xối xả, khắp ngàn dặm đều tràn ngập. Từ đó mọi người quy tâm kính mến rất đông. Trước đây trong ba thành thường có gió giữ mưa đá, tổn hại đến lúa mạ, thành tường ngăn đổ ngã, mọi người cho đó là do rồng dữ gây nên. Sư vì trì tụng mật ngữ, sau trải qua một năm mọi sự tốt lành, mất hẳn mối lo sợ ấy. Dân chúng khởi tâm lập dựng Đường Vũ như đền thờ sống.

Năm Đại Lịch thứ nhất (766). Sư lên núi Thái Hành, đi đến Hoắc Sơn, vào nơi sâu xa, cất am tranh mà ở. Có kẻ trộm lấy chén bát của Sư ăn, bỗng chốc thấy hai con Hổ đứng cản đường, lại gặp Sư, kẻ trộm mới cúi đầu tỏ bày hối lỗi. Sư an ủi xong, bèn đưa tay xoa đầu hổ. Sư nhiều lần nhiếp phục thú dữ như thế. Kẻ trộm ấy vốn là tiều phu hái củi, xin nguyện nương tựa Sư thực hành hạnh khổ. Trong đó có miếu sơn thần, khắp vùng Tấn Giang tương truyền thần ấy thọ hưởng máu thịt, Sư bèn vào miếu khuyên thần thọ quy giới, dứt bặt sự giết chốc muông sanh. Tượng đá thần ấy thường theo khuyên lãnh thủ, ngoái nhìn lại thần phụ, nhưng không tỏ vẻ trả lời. Sư bèn cắt tóc cho thần và triệt phá thần phụ (vợ của thần), mọi người trong làng lấy làm lạ, rao truyền khắp châu ấp. Thái Thú tức giận việc làm của Sư, bảo rằng: "Triều đại Đường ta đây từ ban đầu Vua Cao Tổ khởi dựng đến nay, khốn khổ đã lâu, thần đó hiện hình chỉ đường để đón rước nghĩa sư, sau đó từ tảng đá lớn tạc thành tượng, thiết cúng chẳng thiếu sót. Nay vị sư hói ấy không tướng trạng gì mà dám làm như vậy". Bèn sai người bắt trói đem về giam giữ tại chùa Gia Truyền, khóa chốt rất nghiêm ngặt. Đến hai mươi ngày sau, mở cửa ra, thấy Sư lặng lẽ thiền định. Khắp cả thành đều đến chiêm ngưỡng kính lễ, nghe tiếng khánh, Sư thư thả xuất định. Thái Thú mời gấp mà Sư chẳng đến, đến nỗi ra lệnh chém đầu, Sư bèn chặt một ngón tay giao kẻ sứ mang về. Thái Thú cảm động, đích thân đến đón rước, thỉnh Sư về trụ chùa Đại Phạm, xây tháp gạch để tôn trí xương ngón tay Sư. Từ đó, các hàng Đàn Việt kề vai chen chân đua nhau tìm đến. Có người bỏ chất độc vào rượu đút lót một cô gái nghèo đem đến cúng thí. Sư đã biết trước, cô gái mang rượu đến, thưa với Sư: "Nhà thiếp ủ men nấu rượu cảm thấy ngon, nên chiết rót đem dâng cúng Hòa-thượng để cầu phước, huống gì Phật còn chẳng trái nguyện của chúng sanh, v.v... " Sư bảo: "Ngươi cũng là Phật". Nhưng cô gái ấy sợ phải uống trở lại, bèn bày tỏ đầy đủ sự tình. Sư cầm lấy chén rượu nếm thử, chỉ chốc lát hơi rượu thấm vào cổ, đất dưới chân bị nứt ra, mọi người nghe kinh hãi quái lạ, việc dùng rượu cúng dường bắt đầu từ đó. Dân chúng ở vùng Tây Hà thuộc phần thấp bị bệnh, Sư chỉ cho nước sạch mà uống vào thì lành hẳn. Hễ gặp lúc đói kém, Sư xin thức ăn để ban thí. Sau, Sư đến Triệu Châu, cứu nạn đói kém, thiết lập đạo tràng thí thực, trước sau có đến tám hội. Xa gần nương nhờ, đạo cảm có nhiều thứ.

Đến ngày mùng 8 tháng 7 niên hiệu Trinh Nguyên thứ 19 (803), Sư lặng lẽ ngồi kiết già mà thị tịch. Bốn chúng lúc đầu cho rằng Sư thiền định như trước kia ở chùa Gia Tuyền, bèn sắm sanh hương hoa cúng dường. Cách năm sau, da thịt dần cứng lại mới biết thật là Sư đã thị tịch, bèn sơn phết và dùng vải lụa vẽ đó. Đến thời vua Võ Tông phá hủy tháp tượng, bất kể lớn nhỏ đều bị phá hết, mọi người cùng bàn thỉnh dời vào lò nung, thế rồi mọc lên một lùm cỏ điềm lành, hình dáng cái như lọng bao phủ xung quanh che chở gió mưa. Đến lúc vua Tuyên Tông lên ngôi (847), trùng hưng Phật giáo, phong hiệu Tỳ-kheo xây một ngôi đình nhỏ, thỉnh dời chân hình Sư tôn trí vào đó. Xương ngón tay Sư chặt tôn thờ tại chùa Gia Tuyền đến nay đã hơn trăm năm, mà gân thịt và móng đều sáng đẹp như mầu vàng ròng. Hoặc gặp lúc chiến tranh thành hủy sụp đổ, ngón tay ấy bị mất, sau có người mang đi lành nạn, việc xong trở về lại như cũ, đó cũng là âm phúc. Đến nay, mọi người ở Bình Dương rất tôn sùng kính tin.

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG THỜI NHÀ TỐNG.

(Quyển 26 hết)

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

QUYỂN 27

CHƯƠNG CHÍN: HƯNG PHƯỚC TRONG PHẦN 2 CHƯƠNG IX

(chánh truyện có hai mươi mốt vị, phụ có ba vị)

1. Truyện ngài Tăng Kiệt trụ chùa Quang Trạch ở Kinh đô, thời Tiền Đường:

Thích Tăng Kiệt, không rõ Sư là người xứ nào, sống ở nhà Phật mà hành hóa ở cõi thần. Sư giữ châu nói giới, dừng nước lắng tâm, thường than rằng: "Keo lận bền chặt đến thế ư, chẳng chịu làm đàn na để cứu giúp!"

Vào niên hiệu Kiến Trung (780 - 784), Sư xây dựng "Mạn-thù Đường" phỏng theo Thánh tướng ở núi Ngũ Đài. bàn việc xây dựng Đài đến mé nước. Sư lo sợ tổn thương đến sanh mạng, bèn lập đạo tràng ba ngày, chú nguyện cho các loài từ nhiều chân cho đến loài không chân, nên dời sang nơi khác để tránh, chớ để thành nạn phạm hạnh. Để biết sự cảm động của năng lực chí thành thật chứng nghiệm chẳng luống dối, bèn đào đất ra đến suối không hề có một con côn trùng nào. Sư thường lấy lụa dày làm đãy lượt nước, gặp lúc múc nước có côn trùng thì bắt thả vào giếng hố, bấy giờ gọi đó là giếng hộ sanh, nước thường đầy chẳng cạn. Sư lại trông thấy loài sâu ngài mối đất lầm nhận ánh sáng của lửa là đường bay được nên cố bay vào, Sư bèn đúc ống đồng thiều để dứt bớt khói, dân chúng trong nước truyền nhau cách thức đó.

Tại viện Mạn-thù thường trì tụng Kinh Pháp, luôn được sắc tặng hương hoa. Chùa đó vốn có Đài Bảy Báu, trong chùa có đài do chính Thiên Hậu (Võ Tắc Thiên) tạo lập, Sư thường ở trong đó.

2. Truyện ngài Định Quang trụ chùa Phước Cảm ở Thành Đô, thời Tiền Đường:

Thích Định Quang, không rõ Sư là người xứ nào. Từ lúc nhập Pháp, thì quyết tánh chẳng bó buộc, chỉ ăn dùng gạo dở một bữa vào giữa trưa, mặc áo cánh cụt vải thô quanh năm. Sư đến Xứ Đông Thục hóa đạo những người có duyên, sự việc cũng nhiều ma giáo chẳng tốt đẹp. Không bao lâu thì gặp lúc vua Võ Đế phá hủy Phật pháp, lập bày trở lại Nho tông. Đến ngày Phật pháp trùng hưng, chúng tăng nhóm hội, Sư cùng sửa sang, xây dựng chùa chiền, nhân đó đúc Đại Hồng Chung, tính liệu vàng đỏ hơn muôn cân. Ngày đó, khua khóa tro bay gieo vào lửa dữ, có hai luồng khói lành từ chỗ cao nhất của tướng luận tháp phát ra liên tục bắn lên như cầu vồng. Cả muôn người cùng nhau nhìn thấy năm mầu tuôn vọt giữa hư không, cùng cảm như thế, kính tin cổ động ứng theo.

Tháp đó là nơi Vua A-dục tôn thờ xá-lợi. Đâu niên hiệu Đại Hòa (827). Giống người Nam man Mông say điên cướp dựt vào trộm thành, phân man tốt xả trong chùa, mái hiên vũ lan can đều cháy rụi hết. Chư tăng đều bỏ chạy trốn. Khi đó trên đỉnh tháp phóng ra bốn luồng khói đặc phân túa thẳng lên giữa hư không. Đến tối, bọn man trông thấy kỳ lạ như thế bèn cấm dừng ô uế. Tháp đó, trước kia ở phía Tây bắc cách hơn bốn mươi bộ. Khoảng cuối niên hiệu Thiên Bảo (756) Trưởng Sử Chương Cừu Liêm Quỳnh đến nhậm chức, vừa mới tới Kiến Môn, thấy một người cao hơn một trượng cầm mác đứng trên đường, Liêm Quỳnh kinh hãi bèn hỏi, người đó đáp rằng: "Tối là thần Hộ pháp ở chùa Đại Thạch, nên đến đây để đón rước, vả lại, có ít việc cần cầu hỏi đại phu, đó là vì ở phía Tây nam của tháp chùa Đại Thạch chưa được tốt lành lắm, nay xin dời sang hướng Đông bắc bốn mươi hai bộ. Cúi mong được đào bới phía dưới tảng đá ấy vì để trấn giữ xá-lợi". Liêm Quỳnh nói: "Việc đó dễ thôi". Bèn ấn quyết hình, đến phủ vài ngày, bèn bảo người lường xét chỗ đất ấy trước khi đào bới, quả thật có được tảng đá lớn, sâu không biết tới đâu là ngằn mé. Bèn thúc giục vài người thợ đá đến đục. Đến tối liền bị lấp bít. Liêm Quỳnh sai người ngầm dò xét, thấy có chừng mấy mươi con lợn trắng đưa miệng ủi đẩy đá đến lấp đó và dùng lưỡi liếm cho chặt như đồng sắt. Chương Cừu Liêm Quỳnh bảo ngưng đục phá, bèn dời tháp đến chỗ ở hiện nay, tức nơi nền cũ chùa Kim Hoa. Và Đại Hồng Chung do ngài đúc cũng dời đến chùa mới.

3. Truyện ngài Trinh Cán ở Gia Hòa, thuộc Quận Ngô, thời Tiền Đường.

Thích Trinh Cán, họ Võ, người ở xứ Vân Trung. Sư làn người có dáng vẻ cao xa, lấy sự thiền định vắng lặng làm việc chính. Sư chống tích trượng đi về phương Nam dò hỏi linh tích, và khi đến Cố Chướng, ở đó có chùa Côn Sơn, suối rừng xinh đẹp. Đó là nơi vào thời tiền Tống (thuộc Nam Triều). Ngài Chi Đàm Đế từng khảo thất tại đó, thấm mùi vị đạo, sùng hóa hơn hai mươi năm, dấu vết tích còn đó. Đến niên hiệu Nguyên Gia (424 - 454) thời tiền Tống, thuộc Nam Triều, xây dựng thành ngôi chùa lớn. Mãi đến sau này, gặp lúc vua Võ Tông - thời tiền Đường phá hủy Phật giáo, chùa ấy cũng bị phá hủy.

Ngài đến dừng ở đó, cùng Phạm Dương Lô Quân Tập đồng hưng khởi, xây dựng danh tích thứ 2 của Pháp sư Hoằng Giác, khi chùa hoàn thành, tiến sĩ Diêu Phù có làm thơ khen ngợi. Sau, Sư đến xứ, nay là Trường Thủy, thuộc Tú Châu, thấy chùa Linh Quang, dân chúng trong ấp muốn dựng xây điện lớn. Bấy giờ, Lô lịnh dời chữ "Ấp", dân chúng vui mừng gặp nhau, Sư đều biết trước. Có người nói "Sư đắc tha tâm thông, túc mạng minh", bèn thỉnh Sư xướng đầu, nhưng Sư nhàm chán sự ồn náo nơi yển thất (nhà nghỉ), bèn ngự ở sau nền điện, bện tranh làm nhà cạn mà ở. Đàn tín bốn phương chẳng mời mà đến. Sư lại cùng các Sa-môn Linh Cung, Quân Đạo v.v... trải qua nhiều năm mới dựng thành chánh điện như hiện nay. Chánh điện ấy rộng lớn, khắp trong nước thật ít có nơi nào sánh bằng. Sự việc hoàn tất, Sư bèn mang đảy rách và chống tích trượng cũ trở về phương bắc. Không biết về sau, Sư mất ở đâu.

4. Truyện ngài Đạo Tuân trụ núi Chi Hình ở Tô Châu, thời Tiền Đường.

Thích Đạo Tuân, tự là Tông Đạt, họ Trương, người ở xứ Ngô Hưng, sớm mang tiết tháo đặc thù, xứng danh kẻ sĩ thanh khiết. Vinh hoa chẳng đáng ràng buộc nơi tâm, thanh trần không hề xúc phạm đến tánh Sư.

Năm hai mươi tuổi, Sư đến Thiên Trúc; nơi Luật Sư Nghĩa uy cầu thọ giới cụ túc. Sư phụng thờ Đại Sư Hưng ở chùa Báo Ân là bậc đứng đầu Tông Tỳ-ni truyền giáo. Sau, Dư học pháp môn Nhất Tâm Tam Quán của Thiên Thai. Muốn viết chép "Kinh Pháp Hoa" rộng khắp, dựng lập Đạo tràng, mở mang kinh viện. Ngày thứ nhất phát khởi tâm niệm, ngày thứ hai dựng lập nền móng, làm chẳng vượt quá, tự quyết mà công thành, trụ Phước Địa ở Chi Hình.

Niên hiệu Đại Lịch thứ nhất (766), Châu Tướng Vi Nguyên Phủ, Binh Bộ Thượng Thư Lưu Yên, Thị Ngự Sử Vương Viên, Khai Châu Thứ Sử Lục Hướng, Điện Trung Thị Ngự Sử Lục Tấn, Đại Lý Bình Sự Trương Tượng đua nhau dẫn dụ chân tâm, cùng được thù thắng, mới cùng dâng biểu tấu trình. Vua Đại Tông ban chiếu thư đặc thư làm "Đạo Tràng Pháp Hoa". Từ sông trở về phương Đông tất cả mười bảy ngôi chùa, đều do Sư đứng đầu. Đề cử mười bốn vị Đại Đức có hạnh tinh tấn, thường trì tụng Kinh Pháp Hoa để báo ân quốc chủ. Đúc tôn tượng Phật Lô-Xá-Na, Tỳ-Lô-giá-na và tháp Đa Bảo, tu nghiệp sẽ sanh Tịnh độ, tạo tượng Phật A-di-đà. lại viết chép giáo nghĩa Thiên Thai, ích lợi cho đạo tràng, đặt hai khu vườn thường trú. Bình thường, Sư giảng Pháp Hoa Huyền Nghĩa, Thiên Thai Chỉ Quán, Tứ phần sao văn, Sư lên pháp đàn độ người, trao tâm, mở mang giới luật, đồ chúng đông đầy cả thạch thất.

Vào niên hiệu Thiên Bảo (742 - 756), Sư đến Đạo Tràng Linh Nham, hành trì Pháp Hoa Tam-muội, bỗng thấy ánh sáng lớn trên đèn soi suốt giữa trời, thân mình chánh niệm nghiễm nhiên trong ánh sáng. Hôm sau, Sư hỏi Đại Sư Trạm Nhiên ở Kinh Khê rằng: "Ánh sáng trí tuệ từ tâm phát ra, chẳng phải từ ý chí tinh tấn phát ra phải chăng?" Lại ở bổn tự, Sư vào Đạo tràng Pháp Hoa, thấy thân mình ngồi giữa hư không. Các bậc tiên chứng biết đó là tướng gội bụi trần. Năm đó, Sư đã bảy mươi mốt tuổi, bốn mươi sáu hạ lạp.

Đến ngày 29 tháng 7 niên hiệu Nguyên Hưng thứ nhất (784), Sư thị tịch tại chùa Chi Hình. Các Sa-môn Ích Công, Hàn Công đêm đó đều mộng thấy đại điện sụp đổ, quả nhiên là Sư thị tịch. Môn nhân Linh Hàn, Pháp Thạnh, Đạo Hàn, Du Tử, Linh Nguyên kính mến không thôi, bèn xây tháp cúng dường, tán dương đức hạnh của Sư.

5. Truyện ngài Hàm Quang trụ chùa Đại Hưng Thiện ở Kinh Triệu, thời Tiền Đường.

Thích Hàm Quang, không rõ Sư là người xứ nào, từ thuở nhỏ đã giác ngộ trần cảnh huyên náo, tìm nơi vắng vẻ.

Vào niên hiệu Khai Nguyên (713 - 742) thấy Tam Tạng Pháp Sư Bất Không là người rất được trọng vọng, kính quý vào thời bấy giờ, Sư bèn đến nương tựa. Đến lúc Pháp Sư Bất Không trở về Tây Vực, Sư cũng theo hầu, chẳng sợ gian nguy khó khổ, chỉ nghĩ tìm cầu thánh tích. Khi đi, thuyền nổi trôi trên biển, gặp cá lớn nhìn ngó vào thuyền như có ý muốn nuốt ăn, hai lần gặp phải gió độc dữ, kỳ quái vật lạ, thế rồi dần dần yên tĩnh, bỗng chốc đã đến nước Sư Tử. Gặp lúc A-Xà-Lê Tôn Hiền dựng lập đàn tràng Từ Bi Thai Tạng, chấp nhận cho Sư và ngài Tuệ Biện đồng thọ pháp Ngũ Bộ Quán Đảnh.

Đến niên hiệu Thiên Bảo thứ 6 (747), Sư trở về lại Kinh Triệu. Khi đó, Pháp Sư Bất Không đang phiên dịch kinh, Sư bèn tham dự cùng luận bàn Hoa Phạm. Sau khi Pháp Sư Bất Không viên tịch, vua Đại Tông kính trọng Sư như được thấy Pháp Sư Bất Không. Ban sắc giao phó cho Sư sang núi Ngũ Đài tu công đức. Bấy giờ, học thuyết Tông Thiên Thai có ngài Trạm Nhiên thấu suốt Thiền Quán, thành đạt được cốt lõi của ngài Trí giả, thường cùng các vị Sa-môn hơn bốn mươi vị ở Giang Hoài vào cảnh giới Thanh Lương. Ngài Trạm Nhiên và Sư gặp nhau, bèn hỏi về việc truyền pháp ở Tây Vực. Sư đáp: "Có Sa-môn của một nước thấu hiểu được Không Tông, hỏi về giáo pháp của Đại Sư Trí Giả, thì có vị Phạm Tăng nói là có nghe giáo pháp ấy, phân định tà chánh, thấu hiểu thiên viên, tỏ biết chỉ quán, công lao được suy tôn là bậc nhất, đôi ba phen dặn dò Sư. Hoặc nhân duyên lại đến nên phiên dịch từ Hoa Văn thành Phạm Văn gởi đến, tôi nguyện thọ trì. Thường luôn nắm tay đinh ninh dặn dò, rõ ràng ở đất Nam Ấn có lắm người thực hành giáo nghĩa Tông Long Thọ, nên có nguyện lưu bố này!"

Không biết về sau Sư tịch ở đâu.

Liên hệ thử bàn:

Chưa nghe giảng nói Phật giáo ở Trung Hoa mà lại truyền ngược đến Tây Vực, có việc như thế ư? Thông đáp: Xưa kia, thời vua Lương Võ Đế (502 - 550), có Thổ - Cốc - Hồn - Khoa - Lã - Kha - Hãn Sứ đến cầu Phật tượng và kinh luận mười bốn điều. Vua trao cho các bản kinh sớ do vua soạn như Niết-bàn, Bát-nhã, Kim Quang Minh v.v... gồm một trăm lẻ ba quyển. Vốn vị sứ giả ấy đã thông rành tiếng Hoa, đã thấu đạt âm tự, đến kia sẽ dùng thổ âm ở đó mà phiên dịch từ Hoa Văn thành tiếng của người Hồ, mới giúp mọi người thông hiểu. Ở kia cũng có chư tăng, sẽ lần lượt truyền dịch từ phía tây biển xanh đến các nước phía bắc Thông lãnh. Không bao lâu thì lưu hành khắp cả năm xứ Ấn-độ, không có gì nghi ngờ. Nên Xa Sư có Mao Thi, Luận Ngữ, Hiếu Kinh, lập ra học quan đệ tử để cùng trao dạy, tập đọc đều là tiếng người Hồ. Lại nữa, vào thời tiền Đường, ở Tây Vực, cầu đổi đạo kinh. Triều đình có ban chiếu các tăng sĩ và đạo sĩ phiên dịch Hoa văn thành Phạm văn. Hai Tông giáo tranh Bồ-đề là Đạo, phân vân không thôi, đến nửa chừng thì dừng nghỉ. Giả sử phiên dịch truyền đến kia (Tây Vực), thấy điển tịch sâu mầu uyên ảo của phương này (Trung Hoa), há chẳng tốt đẹp ư?

Lại nữa, Phật Giáo ở Tây Vực là cội gốc, ở Trung Hoa là nhánh lá. Sự hiểu biết của người đời là biết về nhánh lá mà không biết về gốc rễ, nghĩa là không biết nhánh lá, đất trồng và gốc rễ lớn vậy. Như cây Ni-Câu-Đà. Bởi vì người ở phương Đông thông minh lanh lợi. Vì sao biết? Vì người xứ Tần ưa thích sơ lược, nghiệm ở nói ít mà hiểu nhiều. Còn người ở Tây Vực thì thuần phác, vì sao biết? Vì ở Thiên Trúc ưa thích phiền nhiễu. Chứng nghiệm ở điểm nói lại và sau mới tỏ ngộ. Do đó mà quán xét, thì cái lợi của người Tây Vực là điểm Niệm Tánh, còn cái lợi của người Đông Phương là ở điểm giải tánh. Như Giáo nghĩa "Vô Tướng", "Không" phát xuất từ ngài Long Thọ, nhưng ngài Trí Giả diễn giảng đó khiến Tây Vực kính tin, ngưỡng mộ. Lại như Giáo nghĩa "Trung Đạo" được sanh ra từ ngài Di-lặc. Nhưng, do Đại Sư Từ Ân (Huyền Trang) giảng đó, nghi rằng ở Tây Vực ít có người sánh bằng. Cùng biết hai Tông trên đây đều trồng nhành là trên đất của Trí Giả và Từ Ân, vào đất sanh gốc rễ riêng. Người khéo giao tiếp thấy mà chẳng biết, nghe mà có thể mến thích. Lại như Châu Ngọc của Hợp Phố, người dân đất bắc có được bèn kết lại mà trang sức nơi mũ mão, làm bông tai, người xứ Nam Hải thấy mà không biết, nhưng nghe thì có thể mến thích. Như tơ của tằm phụ, nhà người thợ khéo giỏi có được đó mà thêu thùa làm xiêm y, thành áo Phủ áo Phất, các bà già tham cầm, thấy mà chẳng biết, nhưng có thể mến thích.

Tốt đẹp thay! Đại Sư Trí Giả, Đại Sư Từ Ân, bậc thầy của Tây Vực, có thể chẳng tôn sùng kính ngưỡng được ư?.

6. Truyện ngài Tịch Nhiên trụ Thiền Viện Châu Sơn ở Diễm Ốc, thời Tiền Đường.

Thích Tịch Nhiên, họ Bạch, không rõ Sư là người xứ nào. Danh tiết trong sạch kỳ lạ, nối gót Tứ Thánh chủng, nên hiệu là Đầu-đà.

Niên hiệu Thái Hòa thứ 2 (828), Sư chống tích du phương, tìm hỏi thắng cảnh Thiên Thai, đến Châu Sơn thuộc Diệm Ốc ở phía nam ngọn núi Thiên Mụ, đối diện Xích Thành Hoa Đảnh Thiên Thai, phía bắc trông nhìn về Tứ Minh có núi Kim Đình Thạch Cổ, tại ranh giới phía Tây bắc có ngọn núi Chi Độn, có sườn núi Dưỡng Mã, và ngọn núi Phóng Hạc lần lượt tiếp nối nhau. Từ đời Tấn, đời Tống về sau, tại núi đó hang động mở khai. Ban đầu có La-hán Bạch Đạo Du nói từ Tây Vực đến và ở hẳn tại núi ấy. Tiếp theo có các ngài Trúc Pháp Tiềm, Chi Đạo Lâm đến ở đó. Các bậc cao nhân thắng sĩ nối gót mà ẩn cư trong đó. Đến như Đái Quỳ, Vương Hy Chi, Hy Siêu, Tôn Xước, Hứa Tuân đều đến dừng nghỉ ở đó. Thấy ở trong đó, cảnh trí khác lạ, nghe các bậc danh sĩ phần nhiều đến ở đó, như trở về quê cũ, mến luyến mà chẳng thể bỏ đi. Thế rồi Sư hành đạo, mở mang hưng thạnh, nhóm họp thiền chúng. Chiếc Đông Liêm Sứ Nguyên Tướng Quốc, v.v... nghe thế, ban đầu vì chọn xây dựng, tiếp đến có Lục Trung Thừa Lâm Việt biết thế nên hỗ trợ đến hoàn thành, chỉ ba năm tạo thành Đại Viện, năm năm thì thật sự hưng thạnh. Sư thường vì thiền khách qua lại bàn nói tâm yếu. Sau, Sư thị tịch tại Sơn Viện, lúc đó nhằm niên hiệu Thái Hòa thứ 7 (833).

Bấy giờ, có Bạch Lạc Thiên ở Bảo Ly thuộc Hà Nam ghi lại, Lưu Tân Khách Vũ Tích biên chép.

7. Truyện ngài Phổ Ngạn ở chùa Phước Điền núi Thiên Thai, thời Tiền Đường.

Thích Phổ Ngạn, họ Thái, người ở xứ Hán Đông. Thuở bé, Sư đã thông minh hơn hẳn, cốt xương mắt xinh đẹp kỳ lạ, bẩm tánh vốn chẳng ưa thích mùi vị tanh nồng. Đến lúc lớn lên, có ý xuất trần. Cha của Sư nghiêm nghị dạy răn, trao cho kinh sách Sư dần thông nghĩa lý, cầm bút bày từ, bay bướm như hoa tảo. Nhân đó, Sư vào tăng xá được tạm cầm nắm quyển kinh, bèn than rằng: "Phật pháp huyền vi, chẳng thể vội vàng mà đến được!" Và Sư quyết chí từ giã thân thích.

Bấy giờ, Thiền Sư Hoài Hải đang ở núi Bách Tượng, các hàng xuất gia dẫm gót chen vai đông đúc, bấy giờ, gọi đó là Đại Tòng Lâm. Sư đến khấu đầu nơi cửa, được ngài Hoài Hải nhiếp thọ. Thường ngày theo Sư làm việc nặng nhọc, tối đến một mình cầm đuốc tụng kinh, chẳng hề sợ lao nhọc, bèn được xuống tóc, rồi đăng đàn thọ giới. Sư bèn học tập Thiền-Na, ngồi xoay mặt vào tường quên cả mỏi mệt, quán tâm là việc chính thường xuyên. Như hoa Chiêm-bặc nương gió mà hương tỏa bay xa. Mèo nhỏ gặp thú mà kêu lớn. Học giả đến vây quanh thỉnh Sư đến an tọa đạo tràng viện Thọ Sơn ở An Lục. Vây quanh như thế hơn bốn trăm chúng, cầm khí mà nghe thuyết Cù-Sa, ném thẻ đợi độ của Cúc- đa, lợi ích quần cơ, người đắc đạo rất đông.

Vào niên hiệu Thái Hòa (827 - 836), Sư nói với chúng rằng: "Tôi vân du sông núi chưa khắp đủ, mọi người chớ lưu giữ tôi lại! Xích Thành ở Thiên Thai, nơi Sư Đạo Du từng dừng ở. Thạch Lương ở Hoa Đảnh chỗ xưa kia Đại Sư Trí Giả hàng phục ma. Nay tôi sắp đi đến những nơi ấy". Sư bèn từ Tương Dương quanh co mà đến, Thiên Mụ Từ ở Ốc Châu đến cửa Tây của Thiên Thai, gặp được ngọn núi trong Bình Xuyên Cốc tên là "Đại Xá", hiệu là "Bình Điền". Sư nhìn xem bốn phía núi đó tốt tươi, đông tây hai phía của núi đều có cửa đá, và có ba giếng Long Đàm, ở phía đông đi vào cầu đá có chùa Thánh, đó là nơi Tôn Giả Lục Thân Đạo Du cất am mà ở. Sau đó không lâu, thấy con hổ đang cho con bú trừng mắt nhìn Sư, Sư cầm tích trượng đè vào đầu nó mà bảo rằng: "Bần đạo nghe tại núi này là hang động nhà cửa của thần tiên, có các vị La-hán ẩn cư. Nay muốn dừng nghỉ tại đây để an tĩnh ngồi thiền, Đàn Việt chớ làm kinh nhiễu!" Qua đêm thì hổ dẫn con mà đi.

Ngày 27 tháng 10 năm Quý Sửu (883), Sư xây dựng trượng thất, dẫn theo một đứa trẻ để hầu cấp củi nước. Sang mùa xuân năm sau, thiền lữ tìm đến đông đúc, góp sức tạo thành viện ấy, đề hiệu là "Bình Điền". Đến niên hiệu Khai Thành (836 - 841), trở thành đạo tràng lớn. Đến tháng 7 niên hiệu Hội Xương thứ 3 (843), Sư giã từ tăng chúng mà thị tịch, thọ bảy mươi bốn tuổi.

Ngài có đệ tử là ngài Toàn Lượng, vốn họ Trần, khi tỏ ngộ được đạo của thầy như được chim Phụng mọc lông, và một vị nữa tên là Duy Ước thị tịch tại Thượng Nguyên, nhục thân không rã hoại, Sư bèn xây tháp tại núi đó.

Trước tại chùa nầy có điện thờ năm trăm vị A-la-hán. Vĩnh Gia Toàn Ức Trưởng Sử, vẽ năm trăm hình tượng, mỗi lúc nghinh thỉnh thì đến nơi Thạch Kiều, ban đêm đốt hương, có đủ phướn lọng, loa bạt, dẫn đường vào điện, hương gió đưa đi, thế của cờ phướn ở trước vào cửa liền dừng. Chúa Thánh Thạch Lương ở trong Thạch Kiều, mỗi lúc chúc tụng, xướng khởi thì mùi hương mới bay, phía trước có chim mầu vàng ròng bay liệng sau rừng cây. Bên bờ đá, thấy có Phạm tăng hoặc đi hoặc ngồi, hoặc tướng trạng như vẫy tay, hoặc hình dạng như nằm giữa hư không, chỉ trong nháy mắt có ngàn muôn biến hóa. Hán Nam Quốc Vương họ Tiền hằng năm bố thí cúng dường, có nhiều điềm lành. Niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc thứ 3 (978), vua Thái Tổ thời Bắc Tống đến điện Tư Phước hỏi Lưỡng Chiết Đô Tăng Chính Tán Ninh rằng: "Thạch kiều ấy dài rộng bao nhiêu?" Ngài Tán Ninh mỗi điều như thật mà tấu trình. Nhà vua khen ngợi hồi lâu. Đến niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc thứ 8 (983), nhân có Đạo giả ở chùa Phước Điền tự dò hỏi, phát nguyện chặt đứt cổ tay mà thiêu đốt, xin xây dựng lại chùa đó. Vua Thái Tổ bèn tuyên bảo cho Nội điện Đầu Cao Phẩm Vệ Thiệu Khâm Trương Thừa Quý thay đổi quy chế cũ, như hóa ra thiên cung. Nay ảnh đường phụng thờ Sư ở phía hữu của chùa.

8. Truyện ngài Duy Tắc trụ chùa Phụng Từ ở Kinh đô thời Tiền Đường:

Thích Duy Tắc, Sư có chí cao vượt tục, thần gá ngoài vật. Hễ Sư làm việc lành, đề xướng thì mọi người liền theo. Sư thường nói: "Tượng là duyên mạnh mẽ để sanh thiện, không được không lập nhiều. Ban đầu quán chiếu đó thì như đối trước nghiêm quân, tiếp đến thì tâm chẳng loạn, ở giữa thì quán môn tự thành và sau cùng thì Như Như, thênh thang, Tam-muội làm sao chẳng hiện tiền ư? Vì vậy chúng ta khuyến hóa mê tục đâu được chẳng lấy đây làm trước ư?" Từ đó hoặc chạm trổ, hoặc đắp họa hình tượng rất nhiều, thường việc tấn tu, khắp trong thiên ấp đều khơi động khuyên gắng. Vào niên hiệu Nguyên Hòa (806 - 821), gặp lúc vua Hiến Tông vì Thái Hoàng Thái Hậu mà thiết trai cúng dường cả nước, Công Chúa Đại Trưởng truy phước xây cất lập Tinh Xá Phụng Từ, tìm chọn các bậc danh đức, nên Sư được chọn vào ở. Không bao lâu, nghe ở núi Mậu thuộc Tứ Minh có tháp của A-dục, vào thời Đông Tấn có Lưu-Tát-Ha Cầu hiện, Sư bèn đến chuyên lễ. Sư phát tâm nghiền bảy báu thành mạt vụn và dùng keo trộn đắp khuôn thành thủ tả, mở ra rất giống, bèn từ Dũng Đông đích thân mang về cúng dường chùa Phụng Từ. Mọi người khắp Kinh Ấp đều chiêm ngưỡng, quy tín.

9. Truyện ngài Minh Chuẩn trụ chùa Thiền Định ở Trường An, thời Tiền Đường:

Thích Minh Chuẩn, không rõ Sư họ gì, sinh ở đâu. Sư vốn xuất gia tại Đạo tràng Linh Khư ở Thiên Thai, Sư du phương đến Kinh Ấp, thấy thần tăng Trí Uyển xưa kia đến Uyển Dương Bắc Sơn khắc đá viết kinh, rót sắt để đợi đức Từ Thị Di-lặc hạ sanh, khỏi lo về nước lửa. Lại tại chùa Trường Thọ ở Đông Lạc Sư chép Kinh Hoa Nghiêm, ở chùa Thánh Thiện chép Kinh Pháp Hoa, tại Chùa Nhạc ở Tung Sơn chép Kinh Lăng-già, đều khắc trên đá mân cứng tốt, đồ họa chẳng hư mục.

Tháng Giêng năm Mậu Dần (798) thuộc niên hiệu Trinh Nguyên, Sư thấy chư tăng trong chùa đục núi lấy đá, đá đều cứng chắc, nên biết người thợ chẳng kiền thành, núi Linh bí hiểm. Khi đó, Sư bèn khải cáo âm linh cầu thỉnh hộ giúp việc lành. Bỗng chốc trong định thấy có mấy bức trữ vô lượng đá, trong khoảng mờ tối như có tể cắt, đều có khắc chữ ở trong. Khi đó, liền suất dẫn Bác Lục Thôi Công khơi khuyến Mộ Phủ cùng giúp, mỗi người viết một phẩm. Từ phẩm Tựa đến phần Khuyết phát tất cả hai mươi tám phẩm. Viên lang trội lập, chẳng mong mà hoàn tất. Sư hóa độ người phần nhiều đồng loại như thế. Lúc đó nhằm khoảng tháng 8 niên hiệu Nguyên Hòa thứ nhất (806). Không rõ về sau Sư tịch ở đâu.