SỐ 2061 — TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

19. Truyện ngài Tông Uyên trụ núi Bá Các ở Nghi dương, thời Bắc Tống.

Thích Tông Uyên, họ Cung, người ở xứ Cao Mật. Thuở nhỏ, Sư đã thông rành các kinh sách, sát tuệ như thần. Bỗng nhiên nguyện đến thiền viện ở phía bắc Đông Lai xin xuất gia. Sau, Sư đến tham học với Thiền Sư Nhạc Trung ở Giang Biểu. Tổ sư bạn lành giúp thần, đượm nhuần đến mình, sang tạo thật về, ít thích ngâm thơ ở nơi kinh sở. Thường Sư học ở thể của Ngài Tề Kỷ, tự nói: "Duyên tình tại phẩm vật, lưu ở ngoài hình!" Sư nhìn núi sông khắp thiên hạ rồi lại bảo: "Dẫm bước khắp núi thú lớn không ẩn thân mình!" Thích núi Bá Các ở Nghi Dương, Sư đến đó để cầu chí khí. Tiết tháo Sư cao vợi thanh khiết, hàng phàm tục không thể thấy được. Thường ngày, Sư gài riêng trì tụng phẩm kinh Quán Thế Âm. Bởi từng có người khéo đoán tướng, nói Sư lúc tuổi gấp kíp cần nên thọ trì phẩm kinh khổ môn.

Đến tháng 10 niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc thứ 5 (890). Sư dự báo lúc thị tịch, bảo thợ mộc làm một cái tòa hình dáng như đầu Nai, và gấp hối thợ mộc, vào giờ thọ trai ngày hôm sau cần dùng. Đến lúc đó, quả nhiên Sư an tọa mà thị tịch. Dân chúng làng quê, khắp nơi xa gần đều đến đốt hương lễ bái. Ngay năm đó xây một ngôi tháp nhỏ đề thờ Sư tại gò núi của chùa Bảo Vân. Sư thọ tám mươi ba tuổi.

Sư có "Lạc Tây Tập" trước soạn các văn từ gồm năm mươi bài, trong đó có một bài viết rằng:

"Khắp trong đời không người trăm tuổi Trăm năm rồi hẳn bụi dưới mồ

Nay tôi tuổi đà tám ba(83) nhỉ Tự soạn lời buồn tiễn thân tôi!"

Chỉ an táng một chiếc áo lót bằng giấy. Về sau, đào lên thần sắc Sư vẫn uyển nhiên. Đệ tử là Đạm nhiên vâng lời dạy bèn an táng trong hang đá.

Thử luận bàn:

Thái cực sanh lưỡng nghi, lưỡng nghi sanh muôn vật. Do khí điều hòa của đất trời mà lưu xuất, cổ động mà nẩy mầm, vì thứ loại bẩm thọ tự nhiên mà rõ ràng. Tự nhiên, tức là Đạo. Đạo, chỉ là Bổn Tâm. Tâm, không đâu chẳng thông. Thông được lý nơi vật đó là Đạo. Đạo ấy chẳng phải một, phiên dứt lưu hình, như cùng tận cầu vồng, vật cũng chỉ là một. Trời là một. Đất là một, đến lúc nhân Động thành Biến, vì Biến cầu chiêm đoán thì sanh tượng chẳng phải một. Đến như chim thú giao khí, cây cỏ cấu tinh. Hoặc dùng giống đực mà thấu suốt các loài cùng giống đực. Hoặc đồng căn mà khác thật. Cá sấu bay tợ như chim, Quýt biến thành chanh, giao nhau thành bầy, loài lông cánh sanh chim phượng. Vật loại thường lẫn lộn như thế mà tạo nên, lúc xen tạp thật lớn. Sự có đổi dời, vật có phân luân, mới rõ ràng tạp danh chẳng phải một, tên gọi bao gồm tất cả. Nên nói nghĩa tuy rộng thì biết có thể dùng một tên mà nêu.

Xưa kia, trong Truyện Các Bậc Cao Tăng đời Lương lập chương thứ 10 này với tên gọi là "Xướng Đạo". Bởi vì lấy ý nghĩa đầu tiên các vị Bồ-tát mà trong kinh nói đều gọi là Xướng Đạo. Xướng thì phải có hòa. Đạo (dẫn dắt) thì phải có Đạt. Chư tăng ở Chung Nam xem xét tựa đề đó có được ở phần biểu dương ca tụng mà thiếu mất phần Kiêm tài biệt Đức. Thí như riêng chia Thiên phân trọng phú toàn tài. Hổ chắp hai cánh mà bay, chim Ưng mọc thêm bốn chân mà đánh bắt. Từ đó mà lập ra tên gọi "Tạp Thiên" (= Chương nói về gồm nhiều thứ) bao gồm Các Đức, đâu chỉ âm thanh phô bày, mà bao gồm tất cả.

Có người nói: "Tục Cao Tăng Truyện" y cứ vào đâu mà sửa đổi Danh Đề?" - Thông đáp: "Tượng ban mạnh bền thêm các dòng phái liễn tạp trong chín dòng phái. Lập giáo như thế, làm người như thế, chẳng phải âm dương riêng, chẳng chuyên hình luật, hoặc gồm danh mặc, hoặc vượt cả ngang dọc, thì có thể xem đó là dòng phái tạp gia. Trong Hán Thư có thâu nhặt những điều để lại của Thái Sử Công. Ngài có chiếu lập đề sửa chữa sự hẹp hòi của Ngài Tuệ Hạo đời Lương.

Có người nói: "Có nghe Dương Tử Vân giận ghét các gian tạp ấy hay chăng?" Thông đáp: "Người ấy ghét Thái Sử Hoài Nam đã không tôn sùng Khổng mà lại chẳng thuần đức. Đó là ứng tạp mà tạp đoán không lỗi tạp. Nay người soạn truyện như du hạ, xét sự khởi ẩn rốt cuộc là buồn, đâu dám sai một từ!

Có người nói: "Sao bỗng đổi "Xướng Đạo" thành "Thanh Đức" làm gì? Thông đáp: Dụng của âm Thanh rất lớn. Bởi vì cõi nước của các Đức Phật riêng dùng một trần để làm cảnh ngộ. Tuy Nhẫn Sĩ rất quý chuộng âm thanh để làm Phật sự. Còn như Bồ-tát Quán Thế Âm nói về Viên Thông, mà Đức Thế Tôn khen ngợi là Văn luân hoàn bị. Cho nên như vị Tiên Tỳ-Mục ở thế giới Hương Tích, lạc hay chẳng lạc đều ở nơi Tai, đoanh vây không lâu mà đục thủng. Vì Thế, Ảnh Thắng Đại Vương chỉ thân đời trước là voi ngựa, do bát đãy của Thích tử động hợp mà gặp gỡ tại Trời Người, kẻ phản hồn theo tiếng chúc tụng mà đến nhà. Người trong sạch nghe tiếng chúc tụng mà hoan hỷ. Mới có thể gọi là Cung thương Phật pháp. Kim Thạch Thiên Âm, buồn mà chẳng thương, vui mà không mất. Dẫn đó vào thành Vực của Từ Bi, khuyên đó lìa chốn lắm ràng buộc. Thoát hoặc chấp nhận thọ chẳng tinh. Khí năng không giữ lấy, thì chẳng thể gọi là Thanh Đức.

Nay đây tìm kiếm các bậc có đức hạnh gần gũi, nhóm họp những người có tài kiêm giảng, trong ba người có thầy ta là đó vậy. Nước bị đánh bốn phía, thì ai dám đánh ư? Được chẳng hoàn bị năm sắc thái mà phục chương, bao gồm tám phong hóa mà thành nhạc, thì có lên Thiên Trúc mà làm Vượn Phạm, lay động linh tháp mà xuyên suốt cầu vồng. Xứng Trời thỉnh mà đều giảng tùy. Chiêm đoán địa lý mà Tể Thần ứng vị. Bồ-tát Quán Thế Âm đưa tay xoa đỉnh đầu. Đức Di-lặc gọi bảo Thần Sấm, mới hóa thành người thấp bé ngồi thị tịch mà đưa tay. Thấy Từ nhan mà chẳng tức giận, làm thơ thức để an Thiền. Trăn lớn chẳng kinh hãi, Ma núi nhiếp phục. Đến gương thần mà dự biết trừng thải, lễ Thiên Quan mà thệ ẩn dật nơi Linh Tích. Đập vỡ vò hũ mà có chim bay ra. Nhọc thân làm lụng thay súc vật. Áo cỏ nơi Hành Sơn, sáng tâm tại chùa Võ. Nuôi dưỡng đồng nữ vì toàn thân, gặp phải dòng độc mà mạng sống tồn tại. Đức phù hợp trăng thiền, thân vượt qua bãi cát. Hoặc biện giải thông suốt, hoặc âm ba lưu loát. Tốt lành thay! Thạc Đức rực rỡ nơi các Ngài, như các căn giúp nhau, đồng với sự nêu bày của năm việc, nên gượng gọi là "Tạp". Như Chiêm Bặc tiếp cây của Chiêm Đàn, mùi hương xông ngát gấp bội. Chim Ưng, chim Chiên nuôi dưỡng trong ổ của Đại Bàng, hơn cả ngàn lần chim Thứu mạnh. Dò hỏi ở đạo tràng lắng nghe nơi lời nói thẳng. Vì bậc tăng chẳng ứng nơi mười khoa, phụng sự Phật theo mất ở trăm năm. Nếu dùng Cao làm gốc, lấy Đức làm cành. Lấy Tu làm đài hoa, lấy Chứng làm hạt, sau đó thì từ cõi Ta-bà trội vượt lên làm dù lọng che kín thành bóng mát, phủ khắp Tam thiên Đại Thiên, gọi đó là "Đại Bồ-đề Thọ".

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG.

(Quyển 30 hết. )

LỜI BẠT:

Các nhà viết truyện đời trước hoặc gọi là: "Tăng Truyện", "Tăng Sử", "Ký Lục". Đề hiệu đều khác nhau và thanh tích cũng có khác. Đến đời Lương, Sa-môn Tuệ Hạo gọi là "Cao Tăng Truyện"(= Truyện Các Bậc Cao Tăng). Bởi vì lấy cái "Cao" mà chẳng lấy "Danh", thì Khai mở đức nghiệp, văn chia thành mười chương thấy rõ như trong truyện. Sau đó, lại có "Đường Tục Cao Tăng Truyện" (= Truyện tiếp theo về Các Bậc Cao Tăng đời Đường), mô phỏng theo Đại Thể của đời Lương mà làm thành. Đến thời Hoàng Triều (dưới thời vua Thái Tông - Triệu Quýnh - Bắc Tống) lại có soạn "Tống Cao Tăng Truyện" (= Truyện Các Bậc Cao Tăng đời Tống). Gặp lúc Phong Thái thanh bình nước nhà đang hưng thịnh chẳng sa sút, từ mùa xuân niên hiệu Chí Đạo thứ 2 (996), Sa- môn Tán Ninh vâng phụng, Duệ Ân chấp chưởng lạc kinh giáo môn sự. Trong những ngày tâm nhàn việc rảnh, bèn có được hành trạng của các Ngài Pháp Chiếu v.v... soạn thuật đã sửa đổi. Quyết như từ trước đến nay, tìm nhân chỉnh định nguyên bổn. Đại nghĩa không trái, có chẳng thể vậy, vì có sửa chữa. Trước gọi là thêm ta vài năm, đối với Tăng Truyện thì có thể. Ấy nay lại sửa chữa. Đâu dám vì tuổi xế bóng mà từ chối ư? Khi đó mới triệt giản. Đến đầu niên hiệu Hàm Bình (998), vâng chiếu làm chức Đông Kinh Hữu Nhai Tăng Lục, sau đó lại đổi làm Tả Nhai. Một hôm, ngoái lại nhìn bổn truyện chưa kịp biên chép, bèn bảo các đệ tử đóng bít các thùng sọt, khiến các bậc quân tử ở tương lai biết ta vì Tăng Truyện, kết tội ta cũng vì Tăng Truyện, nên ở cuối quyển mà viết thế này.

Ghi chú:

1/Tựa đề: Đầu đề của cả quyển 30, thiết nghĩ phải chuyển ngữ là "Truyện Các Bậc Cao Tăng viết dưới thời Bắc Tống" mới đích xác.

2/ Sách y cứ để chua (chú thích) niên hiệu: Ở đây tựa trên 2 bản:

* "Bảng đối chiếu ân dương lịch 2000 năm và niên biểu lịch sử" của Nguyễn Trọng Bỉnh, Nguyễn Linh và Bùi Viết Nghị do Nhà Xuất Bản Khoa Học Xã Hội xuất bản năm 1976 tại Hà Nội.

* "Từ điển Trung - Việt" của Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam, Nhà Xuất Bản Khoa Học Xã Hội xuất bản năm 1977 tại Hà Nội.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 186

TRUYỆN CÁC BẬC

CAO TĂNG ĐỜI MINH

SỐ 2062

(QUYỂN 1 → 8)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN