SỐ 2061 — TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

10. Truyện ngài U Huyền trụ chùa Bảo Lịch ở Hồng Châu, thời Tiền Đường:

Thích U Huyền, họ Lưu, người ở U Châu, sớm ôm hoài ý nguyện xuất tục. Đến năm hai mươi tuổi mới toại tâm nguyện trước. Sư đến nương tựa Thiền Sư Hiền mà tỏ ngộ huyền khế.

Niên hiệu Nguyên Hòa thứ 2 (807), Sư chống tích đến Giang Tả, tới chùa Đại Vân ở Cối Kê, thấy có ba học tăng thay nhau khất thực, duyên giúp đều thiếu, Sư mở lời, đàn việt hưởng ứng cúng dường chiêm ngưỡng. Sau đó không lâu, Sư dời đến trụ chùa Cổ Diệu Hỷ ở Quy Sơn thuộc Hô Tâm. Đến niên hiệu Nguyên Hòa thứ 9 (814), gặp lúc Bình Xương Mạnh Giản trấn tại đất Việt, xuống tìm Sư hỏi Đạo, bèn xây dựng thành Đại Điện. Niên hiệu Nguyên Hòa thứ 12 (817), Sư lại lên Nam Nhạc, trụ ở trên đỉnh núi. Qua năm sau (818), Dự Chương Thái Thú Thương Hựu dốc lòng kính trọng đạo phong của Sư nên thỉnh Sư tới ở tại chùa Đông Minh, tức ngoi chùa do vua An Đế (397 - 419) thời Đông Tấn xây dựng. Tăng chúng thường trụ đông đúc. Đến niên hiệu Bảo Lịch (825 - 827) Thương Hựu lại tấu trình xin đổi hiệu chùa là "Thế Phước", kiêm thiết lập giới đàn, rồi lại tiếp tục đổi hiệu chùa là "Độ Tăng". Hình tượng trong thời gian đó đều do Sư hóa đạo.

Đến niên hiệu Thái Hòa thứ nhất (827), Thẩm Phó Trung Thừa lại thêm kính tin, Sư xây dựng lầu Phật năm tầng ở phía Nam Viện. Đến lúc công việc hoàn thành, Sư bảo với đệ tử rằng: "Việc phước vô tận, bến bờ sự sống có hạn, vật tuy có thiếu sót, nhưng người sau sẽ làm đầy đủ. Sau khi tôi tịch hãy đem Nhục thân sơn phết quấn bố an táng phía dưới lầu!" Nói xong, Sư bèn thị tịch, môn nhân xây dựng tháp bên cạnh.

11. Truyện ngài Trí Quân ở núi Ngũ Đài thời Tiền Đường:

Thích Trí Quân, người xứ Trung Sơn. Từ thuở nhỏ, giã từ thân thích, Sư đến viện Thiện Trụ ở núi Ngũ Đài đảnh lễ Ngài Hiền Lâm thờ làm thầy. Sư trì tụng Kinh Pháp xứng hợp tư cách được độ. Thần tình Sư thông sáng, khí điệu cao vợi. Đối với của cải thế gian Sư luôn ít muốn biết đủ, chỉ ăn cơm gạo dở dể no bụng, chỉ mặc áo vải thô đẻ ngăn che rét lạnh. Có tấc vải dư nào Sư đều cấp thí cho những người bịnh khổ. Sư du phương tham ngoạn, đến dự các trường giảng tịch, truyền hai bộ Kinh Pháp Hoa và Duy-ma, cùng nguồn hết lý.

Sau, Sư chống tích đến Cao Phong dứt tâm quét bỏ. Vào niên hiệu Nguyên Hòa (806 - 821), chúng tôn Sư làm Ngũ Đài Sơn Đô Kiểm hiệu Thủ Tăng Trưởng. Khi đó Sư cố khước từ nhưng không được, bèn lên làm chức ấy. Sau, gặp năm đói kém, chùa chiền tiêu điều. Có chùa Hoa Nghiêm là chỗ ở của Đại thánh Lâu Chân. Mọi người qua lại rất đông, mà cúng thí sơ sài, viện đường rất nhiều chẳng thể tính kể. Chúng thỉnh Sư làm "Hoa Nghiêm Tự Đô cúng dường chủ". Bấy giờ, có các ngài Pháp Chiếu, Vô Trước, Trừng Quán ra đời, thấy Sư định soạn "Hoa Nghiêm Kinh Sớ". Tăng chúng nhóm họp đông đảo, bèn thỉnh Sư làm giảng chủ. Thường ngày cúng dường cả ngàn vị tăng, có hơn mười năm thọ dụng mà chưa từng nghe nói thiếu, đều bảo là có gạo bột của kho tàng vô tận, càng lâu năm càng thấy sung túc. Có Sa-môn Nghĩa Viên ở gần viện, cũng là bậc Thạc Đức ở đương thời, cho rằng từ lâu Sư trông coi của thường trụ, nên có lời phỉ báng rằng: "tâm Sư không bình đẳng là kẻ san tham". Đêm đó, có vị thần báo với ngài Nghĩa Viên rằng: "Tăng Trưởng (tức Trí Quân)là một trong số ngàn Đức Phật, ông có lời nói xem thường, nếu không sám hối tội lỗi, sẽ bị đọa vào đường ác". Đến sáng sớm, ngài Nghĩa Viên bèn tới đảnh lễ sát chân Sư bày tỏ sám hối. Sư có ứng nghiệm đến như thế.

Lại, gặp lúc vua Võ Tông thanh trừng đào thải, Sư bèn trốn ẩn trong hang núi, chẳng phải xả bỏ hóa cảnh của Văn-thù. Sau đó, chưa đầy một năm, vua Tuyên Tông lên ngôi (847), ban sắc các chùa ở núi Ngũ Đài độ tăng năm mươi vị, cúng dường y pháp. Sơn môn lại suy tôn Sư làm "Tăng Trưởng" của mười chùa, kiêm chức "Sơn môn đô tu tạo cúng dường chủ". Đến niên hiệu Đại Trung thứ 7 (853), Sư cùng Hoàn Hải đi khắp Ngũ Đài, chúng tăng lập đàn tràng Vô Già Tinh Diệu cúng dường. Suốt một tháng trời, Sư mới nói với đại chúng rằng: "Tôi muốn tạm ngừng nghỉ mảnh hình hài nhỏ bé, dứt tâm, giấu vết. Việc giúp đỡ chúng tăng, tôi không thể làm. Xin giao phó cho các bậc tài giỏi anh minh sau này tiếp nối dấu vết của tôi!". Sư bèn vào trong tịnh thất đoan tọa mà thị tịch, thọ bảy mươi bảy tuổi, năm mươi tám hạ lạp.

Liên hệ thử bàn:

Nhậm chức trong chúng tăng, như giềng mối của mành lưới, như rường cột của ngôi nhà. bắt đầu từ thời Diêu Tần lập là "Chánh Ngụy Thế Suy Đô". Thời Bắc Tề gọi là "Thập Thống Phân Viên", đến thời Tiền Đường thì gọi là "Tăng lục mạng chức". Khác thay những điều thường nghe. Núi Ngũ Đài từ niên hiệu Trinh Nguyên (785 - 805) (theo văn truyện tức trong niên hiệu Nguyên Hòa (806 - 821) chứ không phải Trinh Nguyên). Ngài Trí Quân bắt đầu được phong là "Tăng Trưởng".

Cũng như cá muối, nghêu hến cầu mong giữ gìn.

12. Truyện ngài Văn Chất trụ núi Lã Hậu ở Cối Kê, thời Tiền Đường.

Thích Văn Chất, họ Chúc, là cháu xa của Thượng Khâu. Sư là người xứ Tu Giang, thuộc Cù Châu, có người chú trong họ làm Sa-môn hiệu là Duy Khoan. Ngài Duy Khoan học thông nhiều bổn kinh luận, có được chiếu ban trụ chùa Đại Hưng Thiện ở Trường An, lại có chiếu mời vào Nội Đạo Tràng, kiêm thỉnh truyền thọ giới Bồ-tát. Sư theo ngài Duy Khoan vào Nội. Năm mười lăm tuổi, Sư trì tụng các bộ kinh Pháp Hoa, Hoa Nghiêm, Duy-ma v.v... Năm hai mươi ba tuổi, Sư thọ giới cụ túc. Chỉ bảy ngày, Sư tụng suốt giới bổn. Sau hai mùa hạ, ngài giảng Luật Tứ Phần. Năm hai mươi bảy tuổi, ngài giảng thông Luận Câu-Xá. Trong vòng bốn mươi năm, ngài tinh hiểu các bộ kinh luận lớn.

Sau, Sư đến chỗ hai Thiền Sư Đại Bi và Vũ Tích tham hỏi tâm yếu. Khi đã thấu đạt, Sư trở về chùa Pháp Lạc ở Gia Kỵ dẫn dắt đồ chúng. Bấy giờ có con Hổ đến nghe pháp, Sư đưa tay xoa đầu, nó bèn bỏ đi. Sau, Sư đến Vĩnh Gia, gặp lúc suy tra, bắt bớ vào pháp nạn Hội Xương, Sư bèn ẩn cư tại Thai Tức trong núi Đại Phù Dung ở huyện Lạc Thành, mà thôi. Đến niên hiệu Đại Trung (847 - 860), trùng hưng Phật pháp, Thái Thú Vi Quân nhiều lần thỉnh mà Sư không đến, bèn cưỡng ép đặt Sư ngồi trên giường khiêng đến ở chùa Khai Nguyên. Đàn Việt đua nhau kéo đến, vội xây dựng Phật điện lớn và phòng nhà, mái hiên, hình tượng, đồng thời viết chép Tạng giáo, thảy đều hoàn bị. Việt Châu Liêm Sứ Thẩm Nhị Khanh thỉnh Sư đến ở viện tại núi Lã hậu. Đó vốn là chỗ hoằng hóa xưa kia của Thiền Sư Ninh Bí. Sư đến chỉ dừng nghỉ nơi thảo am.

Ngày 14 tháng 10 niên hiệu Hàm Thông thứ 2 (861), Sư giã biệt đồ chúng, qua hôm sau (ngày 15), Sư đoan tọa mà thị tịch, thọ tám mươi bốn tuổi, sáu mươi hai hạ lạp, xây tháp an táng tại Vân Cốc. Thứ Sử Việt Châu là Đoàn Thức soạn hành lục của Sư.

13. Truyện ngài Tông Lượng trụ chùa Quốc Ninh ở Minh Châu, thời Tiền Đường.

Thích Tông Lượng, họ Phùng, người ở xứ Phụng Hóa. Nhà ở bên cạnh Nguyệt Sơn, nên sau gọi là Nguyệt Tăng.

Sư xuất gia thọ pháp vào niên hiệu Khai Thành (836 - 841) chuyên thực hành Tỳ-ni, vâng theo bốn oai Nghi, không có hành vi thiếu sót.

Sư bảo rằng: "Ta sanh không phải thời!" gặp lúc pháp nạn Hội Xương, Sư bèn ẩn trong hang sâu ở núi nhà. Đến niên hiệu Đại Trung (847 - 860), xây dựng lại chùa Quốc Ninh, chọn các vị tăng thanh cao, Sư dự làm chức trụ trì. Thái Thú Kiến Châu là Lý Tần làm bia chùa viết rằng: "Với những bậc tâm thanh cao, hạnh chẳng ô nhiễm có hai mươi tám vị. Lấy đủ số đó nhưng rộng trụ trì thì chỉ có Luật Sư Tông Lượng và Thiền Sư Toàn Hựu mà thôi". Tạng kinh được biên chép của chùa Quốc Ninh, do chính Sư đi tìm bản chánh, chọn lựa giấy mực, nhóm chúng cúng thí. Xây dựng Tam Môn Tạng Viện, các công đức mái hiên đều do công sức của Sư. Đến tuổi về già, Sư chuyên tu thiền tịnh, chẳng ra khỏi cửa chùa. Xử Sĩ Phương Can có tặng Sư bài thơ rằng:

"Nước thu trong trẻo thường thấy đáy

Khe thông ngàn thước chẳng mọc cành

Không môn học Phật biết ít nhiều

Chỉ mình sư cắt đứt hoa tâm!"

Sau, Sư thị tịch tại chùa, thọ tám mươi tuổi.

Sư thường cùng Sa-môn Quý Sương, Thế Ngộ, Bất Ngâm, v.v... mấy mươi vị, đều nắm giữ thanh kỳ, thay nhau làm văn hội, kết bạn dưới rừng, soạn bia chùa Nhạc Lâm. Thi tập có đến ba trăm bài tán tụng, đều lưu hành ở đời. Đối với hai thứ ruộng Phước Điền và Kính Điền, tâm càng bén nhạy mà sâu đậm. Sư được Sanh La Ẩn ở Giang Đông kính mến, An Lạc Tôn Cáp rất kính trọng. Soạn "Tứ minh quận tài danh chí", theo thứ tự các Nho sĩ tài tuấn ra, riêng đề Thích Tông Lượng, làm cho nhiều bậc văn sĩ tiên đạt ngưỡng mộ.

14. Truyện ngài Đàm Hưu trụ chùa Khai Nguyên ở Việt Châu, thời Tiền Đường.

Thích Đàm Hưu tự Đức Phu, họ Lý, Khí độ rộng rãi, chí hạnh tinh tu. Sau khi thọ giới, Sư không hề buông lung, thiếu sót chút ít. Sư học thông Tiệm giáo, thấu đạt tinh vi, tứ phần luật tướng bộ sớ tông phát triển thành phủ sâu. Các hàng sơ cơ cầu học đều đạt đến rất sâu.

Ngoài việc giảng dạy. Sư còn gánh vác việc chùa Liệu Thằng. Chùa ấy được xây dựng vào thời Nam Lương (502 - 557) đã qua bốn trăm năm, chỉ còn quán các trơ trọi, rui mè kèo cột lại đổ nát. Sư bèn thay cũ làm mới, sửa sang xây dựng không lúc nhàn rỗi, đặc biệt càng thêm rực rỡ. Lại nữa, lầu kinh Hộ Quốc, lên đến trên nóc mái đều thấy đỉnh tân. Kế nữa, cửa lầu của chùa, từ niên hiệu Trường An thứ 4 (704) do cố Luật Sư Đàm Nhất là người đầu tiên xây dựng, rồi bị hoang phế và vẫn được sửa sang lại, giống như mới xây. Sư lại buồn vì Đường tòa phụng thờ ứng thân Pháp Sư Khương Tăng Hội xây dựng vào niên hiệu Vĩnh Huy (650 - 656) quá thấp xấu, Sư bèn khuyến mộ mọi người sửa sang thay đổi khuôn pháp cũ, lúc đó nhằm niên hiệu Hàm Thông (860 - 847). Mỗi lời Sư nói, Đàn Việt thảy đều hưởng ứng.

Sau, Sư thị tịch tại chùa Sư ở, nay là chùa Đại Thiện.

15. Truyện ngài Trí Quảng trụ chùa Khai Nguyên ở Nhã Châu, thời Tiền Đường.

Thích Trí Quảng, họ Thôi, không rõ Sư là người xứ nào. Bình đức hạnh vốn nguyên vẹn, gốc hóa đạo bền chắc. Sư hành hóa rộng lớn, đặc biệt hiển hiện nhiều ký tích. Hễ trăm thứ bệnh tìm đến Sư, thì Sư chỉ dùng mảnh tre làm que chỉ vào chỗ đau, hoặc đánh vào đó, không bệnh gì chẳng lành ngay. Còn như bị bệnh bại liệt thì ngồi dậy, kẻ què quặt thì đi được. Ngoài ra, những bệnh nhỏ nhặt không có gì đáng nói.

Khoảng đầu niên hiệu Càn Ninh (894), họ Vương mới định chế thành đô, Nhã Quận Thủ La (mất tên) bãi nhiệm, dẫn Sư đến yết kiến Thục chúa. Họ Vương vốn biết thuật kỳ đặc của Sư, nên chỉ gọi là "Thánh Sư". Trước đây, vào niên hiệu Hàm Thông (860 - 874), vua Nam Man và Thản Xước lại vây hãm phủ thành đô. Bấy giờ, Thiên Vương hiện hình Sa-môn cao năm trượng, trong mắt bắn ra ánh sáng, binh lính Nam Man liền rút lui, nên dân chúng đất Thục dựng lập hình tượng vị tăng cao năm trượng trụ chùa Bảo Lịch ở phía Bắc Thành. Sau, bị Ngưu thượng thư dự định phá hủy, kế là binh lửa cùng dấy khởi. Chỉ sợ tượng Tỳ-sa-môn bị phá hủy. Họ Vương bèn nói với Sư rằng: "Dị thuật đạo đức của Sư động tới lòng người, nương đó có thể sửa sang thiên vương được chăng? Ngày trước, Ngô thượng thư đến đất Lỗ, từng mộng lấy bảo phải sửa lại tượng ta mới lo việc kinh dinh. Trừ thư gấp đến, xin pháp lực thành tựu ". Sư theo đó, dời đến dưới Lầu Thiên Vương, ở nghỉ bằng chiếc giường nhỏ đặt trong góc mà thôi. Hôm sau, người bệnh đến đầy nghẹt cửa, mỗi ngày thâu nhận sự cúng thí tứ hai mươi vạn đồng tiền đến ba mươi muôn đồng tiền. Sư lại mở lời khuyên người đem cúng cây gỗ, chỉ trong tuần lễ, đã vận chuyển đến chất thành đống, Sư bảo Tam Cương trông coi.

Ban đầu, Sư ở tại bổn tự trong Quận Nhã, tại nhà thờ thần Yết-Đế, Sư ở chỉ nửa căn nhà, cửa thấp làm bằng tranh cỏ, không cho người nữ đến cửa, chỉ có một ống trúc không, mỗi lúc đến giờ thọ trai, Sư đem hai mươi văn bỏ đầy vào ống rỗng, đặt trên điện Phật, đánh chuông nhóm họp chúng, tự tha đều bình đẳng phân chia. Thường ngày Tín thí cầu thỉnh cúng trai cũng thể theo ý Sư. Chỉ thí hai mươi văn, cơm tịnh, rau cổ châm, ngoài ra không vật khác, cúng nhiều chẳng lấy. Thọ trai xong thì đi, cũng không có lời cáo từ. Về sau, Sư cũng có thêm nhiều vật thần nghiệm, như gặp người bệnh, thì Sư chỉ đánh hoặc quát mắng liền lành, hoặc bảo đốt giấy mân hòa tan trong thức ăn uống. Hoặc bị bệnh quá thống não, thì vắt giấy thấm nước điểm vào cũng lành.

Niên hiệu Quang Hóa thứ nhất (898), Sư sửa chữa lầu Thiên Vương. Đến lúc hoàn tất, Sư bèn men theo sông ngòi ao, chú nguyện thức ăn cho cá. Qua đêm đó, cá lớn chừng hai thước trở lên, có đến muôn ức con đều chết nổi trên mặt nước, Sư liền nhẹ bước theo dòng nước cứu mười ngàn con cá sanh lên tầng trời là đao-lợi, là đồng.

16. Truyện ngài Pháp Tạng trụ chùa Bảo Đài ở Phu Châu, thời Tiền Đường.

Thích Pháp Tạng, không rõ Sư họ gì. Bẩm tánh ngay thẳng, thích ban ân cho mọi vật. Sư từng đến Vi Xuyên, khuyên người xây chùa, điện Phật, tăng phòng, mỗi mỗi đều trang nghiêm rực rỡ. Điêu khắc hoa Vi, Phu Trù mời Sư làm Trang Quán. Bỗng nhiên Sư mắc bệnh hiểm nghèo mà chết giấc. Thấy đến một tinh xá bằng bảy báu trang nghiêm, ở thế gian chẳng có. Phía ngoài cửa có vị Phạm Tăng, dáng mạo kỳ lạ, gọi Sư bảo rằng: "Pháp Tạng, ông xây dựng già lam, đều có quả báo tốt. Tại sao đối với vật của Tam Bảo mà ông có lỗi sử dụng lầm lộn? Như vậy, làm sao tẩy rửa cho sạch?" Ngài cúi đầu tỏ bày. Vị Phạm Tăng ấy bảo: "Ông chỉ nên viết chép kinh Kim Cương Bát-nhã và thường thọ trì, chẳng những tiêu tội, mà còn kéo dài thọ mạng nữa!" Vị Phạm Tăng nói xong, Sư sống lại. Từ đó, tự thân sao chép kinh ấy, nửa đêm tụng trì. Đến lúc Sư thị tịch là một trăm mốt tuổi.

Mọi người ở Điêu Âm đến nay vẫn kính tin sùng trọng Sư.

17. Truyện ngài Hải Vân ở núi Ngũ Đài, thời Tiền Đường.

Thích Hải Vân, không biết Sư họ gì quê quán ở đâu. Sư đi đến các Thánh tích, ban đầu tới bên cạnh Nam Đài, chọn lấy ngọn núi cao vót quanh co vắng vẻ hang hóc mà đặt biệt ở đó. Sư khắc khổ vui với đạo, chịu khó làm điều khó làm. Người đi theo Sư rất ít, mà Sư cũng không có chúng đông. Đến lúc Sư thị tịch, môn nhân là Thủ Tiết nhặt lấy xá- lợi xây tháp thờ.

Xưa kia, tương truyền Sư là ứng thân của Bồ-tát Phổ Hiền, môn nhân Thủ Tiết tức là con của Cao Lực Sĩ. Theo thầy mặc kiệm, có tiến không lùi. Ngài Hải Vân chỉ bày dạy răn rằng: "Ở Thượng Đô có Thiền Sư Ngọa Luân tuy nói là ẩn tích, nhưng thật là mở mang ấn trì của Lục Tổ, một thời khó lường biết. Phương pháp hóa đạo giống như bảy người con cửa Thi Cưu đều nuôi dưỡng. Ông hãy mau đến nương tựa vị ấy!" Đến lúc ngài Thủ Tiết đến diện kiến chưa bao lâu, ngài Ngọa Lu- ân bảo rằng: "Thầy ông là Hải Vân đã thị tịch rồi!" Ngài Thủ Tiết nghe lời đó rất buồn khổ, bèn vội trở về thì đúng như lời ngài Ngọa Luân nói, bèn nối gót hành hóa cùng cày, lúc Sư sắp thị tịch, mây rầu uất kết, quỷ thần buồn khóc, có tháp thờ hiện nay vẫn còn.

Liên hệ thử bàn.

Ngài Hải vân là ứng thân của Bồ-tát Phổ Hiền, phải vậy chăng? Thông đáp: "Bồ-tát mở mang hóa độ chúng sanh chẳng câu thúc nơi bịnh tướng. Như người đáng dùng thân hình Tỳ-kheo để độ thoát liền hiện thân Tỳ-kheo nói pháp cho nghe" - Hỏi: Nếu vậy thì loạn với cảnh giới của Bồ-tát Văn-thù khiến chủ bạn chẳng phân rành ư? Thông đáp: Nếu như đã hỏi tức là sự phân biệt của phàm phu. Các bậc thánh đâu có ngã sở mà cầu ư!

18. Truyện ngài Pháp Hưng trụ chùa Phật Quang ở núi Ngũ Đài, thời Tiền Đường.

Thích Pháp Hưng, là người ở kinh đô Lạc Dương. Bảy tuổi xuất gia, chẳng dự việc đời. Cầm khăn bưng chậu không sợ khổ nhọc. Sư trì tụng Kinh Pháp Hoa, một năm tròn pho bộ, lại tụng Kinh Tịnh Danh chẳng quá chín tuần (3 tháng). Giới luật oai nghi hành trì không phạm. Lại tìm cầu Thánh tích dừng ở chốn suối rừng, ghi danh thuộc chùa Phật Quang. Tiết tháo Sư đơn lẻ cao vợi, thắm đượm lợi vật, thân không chủ trì, giao phó cho môn nhân, tức tu công đức xây dựng lầu Di-lặc lớn ba tầng bảy gian, cao năm thước, tôn tượng bảy mươi hai vị Thánh Hiền, có tám Đại Long Vương theo tô điểm rất trang nghiêm. Chúng tăng ở núi Ngũ Đài khác miệng đồng lời thỉnh Sư nhậm chức "Sơn Môn Đô", bởi theo thống nhiếp phải có khuôn phép chuẩn mực, hòa xướng không tranh cãi.

Tháng Giêng niên hiệu Thái Hòa thứ 2 (828), nghe giữa hư không- có tiếng bảo rằng: "Giờ nhập diệt đã đến. Nay thiên chúng ở cung trời Đâu-suất đến đón rước". Khi đó, Ngài tắm gội thân mình, đốt hương, ngồi thẳng mà thị tịch, xây tháp thờ cách chùa một dặm về phía Tây Bắc.

19. Truyện ngài Hạnh Nghiêm ở núi Ngũ Đài, thời Tiền Đường:

Thích Hạnh Nghiêm, là người xứ Vinh Dương, gia đình nhiều đời làm nghề dệt tơ, Sư nối nghiệp kinh sách, Sư bẩm thọ đình cáo để chu toàn, khi nào thành pháp khí có thể dùng cứu giúp. Trong muốn tùy kế, không bao lâu phát khởi túc duyên. Nhân nghe phẩm Kinh "Diệu Trang Nghiêm Vương", bèn thưa với cha mẹ xin thoát trần lao. Gia đình ngăn cấm, nhưng Sư không lùi chí, thế rồi cắt bỏ trang sức xa hoa. Đến năm đủ tuổi, Sư thọ giới, hỏi đạo các nơi, có thừa khả năng. Nghe ở núi Ngũ Đài, Ngài Văn-thù ứng hiện, phàm Thánh lẫn lộn dấu vết, Sư bèn tìm đến ghi danh ở xứ đó. Từ đó, Sư chỉ trích học, Tam giáo đều thông, đàm luận giữa trời người mà người nghe mịt mờ chẳng biết là trong ngoài khu vực! Các hàng vương công đại nhân không ai chẳng hồi hướng.

Vào niên hiệu Thái Hòa (827 - 836), Sư thường thực hành và khuyên người tạo phước, tự thiết trai cúng dường lớn, mỗi ngày có đến ngàn vị. Những người thấy nghe đều khen ngợi rằng: "Hạnh hợp với giải thông, báu lạ ít có trên đời. Pháp trợ đạo phải tu như thế!" Niên hiệu Thái Hòa thứ 3 (829), Sư nằm nghiêng bên hông phải mà thị tịch. Xây tháp thờ cách chùa một dặm về phía Tây.

20. Truyện ngài Nguyện Thành trụ chùa Phật Quang ở núi Ngũ Đài thời Tiền Đường:

Thích Nguyện Thành, họ Tống, vọng gốc Tây Hà, gia đình nhiều đời có gia phong trong sạch, khơi nguồn xa dòng chẳng nổi dậy, con cháu tiếp nối ông cha chẳng ghi chép. Mẹ của Sư họ Âm, ban đêm Bà mộng thấy cây rước sân nở hơn ngàn hoa, hoa lần lượt rơi rụng, chỉ kết một quả. Tỉnh giấc bèn mang thai Sư. Mẹ Sư phát tâm nguyện được mang thai một đứa con trai là đủ. Sau mười tháng, đến ngày sanh quả đúng như ước mong, bèn đạt tên Sư là Nguyện Thành. Sau, chỉ muốn giữ tên đời, chẳng thích Pháp danh, vâng theo ý của từ mẫu. Sư từ nhỏ đã kính mến Không môn. Tuy làm quan học nhưng sanh ra đã có chí dứt trần. Tới lúc nương tựa nơi đất vàng, đảnh lễ Đại Sư Hạnh Nghiêm mà tôn xưng làm thầy. Ngài Hạnh Nghiêm là ngọc khuê, ngọc chương của Nho tông; Là sư tử trong họ Thích. Một ngày nọ bảo Sư rằng: "Ông, thần tình trong sáng đẹp đẽ, nên ở trong núi tinh cần tiết chế, há chẳng thể làm được ư?"

Vào niên hiệu Thái Hòa thứ 3 (829), Sư xuống tóc. Hai năm sau (831), Sư thọ giới cụ túc. Trước tiên, Sư trì tụng các bộ kinh thảy đều tinh luyện, khiến các hành nhân ghé tai nghe đạo ngày một đông nhiều.

Bỗng nhiên gặp phải pháp nạn ở niên hiệu Hội Xương (841 - 847) thảy đều dừng bỏ, chỉ mình Sư giữ chí không lay động. Đến niên hiệu Đại Trung (847 - 860) Phật giáo được sùng hưng, chọn lựa tăng chúng, riêng Sư đứng đầu. Sư bèn tìm lại chùa Phật Quang, đã bị hoang phế, Sư phát tâm lần lượt xây dựng mới lại. Tiếng tốt lan tràn tới tai vua. Chóng ban thánh chỉ ban tặng pháp y sắc tía. Nhà Hậu Lý từ lâu đã có tinh môn, từ xa kính phụng đức Văn-thù, đích thân đi đến thánh địa, trông thấy lịnh phạm, vỗ tay vui mừng, dâng biểu lên vua nhà Đường, kế đó bèn tặng Sư hiệu là "Viên Tướng" lại sung thêm chức "Sơn Môn Đô Kiểm hiệu"

Niên hiệu Quang Khải thứ 3 (887), Sư sắm sanh các thức ăn ngon, bảo tăng xả y bố thí. Đến lúc tiếng chuông dẫn chúng đều đến Trai Đường, thì Sư nằm nghiêng bên hông phải, gối đầu lên tay, lặng lẽ thị tịch. Xây tháp dựng bia cách chùa một dặm về phía Tây bắc.

21. Truyện ngài Thành Tuệ trụ chùa Thiên Tử ở núi Ngũ Đài, thời Tiền Đường.

Thích Thành Tuệ, ngài là Tông minh tổ phái của ngài Nguyên Lễ, người trong ấp cũ ở Linh Khâu, thuộc Uất Châu. Cha mẹ Sư có đức tin sâu, chú ý đến sự trong mát. Nhân chiêm lễ tôn dung đức Đại Thánh Bà mới cầu con làm hưng thịnh đất nước, thế rồi bà mang thai, bèn sanh hiền tử. Vừa đến tuổi búi tóc mà khí mạo tài năng như trời nương tựa, tự đến núi Ngũ Đài, mãi mãi làm con Phật. Bấy giờ, Thích Pháp Thuận ở điện Chân Dung thấy Sư tỏ vẻ tuấn triết, bèn dùng giáo pháp "Khổ" "Không" chỉ dạy, khuyên Sư xả bỏ thế tục đắp mặc pháp y. Đến lúc đăng đàn thọ giới cụ túc, Sư rất chăm học tỳ-ni. Từ đó về sau, một mình Sư đến chốn khe hang, thường hay ở ven suối rừng. Có các Sa-môn Trạm Sùng, v.v... thỉnh Sư ở chùa nầy. Sư gánh vác chùa đó, những lúc rãnh rỗi, đối với điển giáo nội ngoại, chẳng bỏ mảy may, cúng dường chiêm lễ tinh nghiêm không gì chẳng cung kính. Sư thường trì tụng kinh Hoa Nghiêm đến cả trăm bộ. Mỗi lúc đến cuối quyển, Sư khẩn thiết phát nguyện rằng: "Xin dùng tay tôi cầm kinh cứu người khổ não kia ". Gặp lúc Võ Hoàng cùng vua Thái Tổ (Chu Ôn - 907 - 913) thời Hậu Lương chiến tranh đánh nhau, trung nguyên chưa quyết định. Võ Hoàng trúng phải tên rơi, bị thương đau nhói khó chịu đựng, nghĩ nhớ đến Sư, bèn đốt hương nhớ tưởng, cơn đau bèn dứt, bay xa tới Nhạn trắng, thấu đạt gà vườn, bèn thỉnh Sư xuống núi đón rước vào cung. Võ Hoàng tự thân bái lạy, cảm tạ đức Từ Bi, bèn ban hiệu cho Sư là Quốc Sư. Sau đó, Sư xin trở về chùa cũ, núi vàng ngời sáng, cây ngọc cùng nương. Trân báu khắp chín châu đều đến, lầu đài của trăm chùa thảy dựng xây. Đến lúc Vua Trang Tông (Lý Tần Húc thời Hậu Đường) lên ngôi (923) ban chiếu tặng Sư pháp y sắc tía, và tuyên phong hiệu Sư, nhưng Sư cương quyết chẳng nhận. Nhà vua lại tuyên cáo, sau đó Sư đến nội cung, lại thêm vinh hiển. Sư thọ ân một tháng rồi giã từ trở về núi Ngũ Đài.

Đến tháng 12 năm Ất Dậu (925) tức niên hiệu Đồng Quang thứ 3, Sư dặn dò môn nhân là Đình Khuê rằng: "Nay tôi hóa duyên sắp mãn. Ông nên vì tôi mà dâng di biểu với triều đình. Mỗi người hãy tự gắng sức tu trì, chẳng thể thay nhau được!" Nói xong, bèn vào Trượng Thất, Sư nằm nghiêng bên hông phải mà thị tịch, thọ năm mươi tuổi, ba mươi hạ lạp.

Vua Trang Tông nghe mà xót thương, bèn sai Cao Phẩm trông hộ giúp đỡ lễ tang, và ban sắc cúng tế ba ngày. Sau khi trà-tỳ, còn lại di cốt năm mầu, thâu nhặt xá-lợi xây tháp thờ. Vua ban tặng Sư thụy hiệu là "Pháp Vũ", tháp hiệu là "Từ Vân".

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG.

(Quyển 27 hết).

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG.

QUYỂN 28

CHƯƠNG CHÍN: HƯNG PHƯỚC TRONG PHẦN 3 CHƯƠNG IX

(chánh truyện có mười lăm vị, phụ truyện có một vị)

1. Truyện ngài Trí Huy trụ viện Tham Dục ở Lạc Dương, thời Hậu Đường.

Thích Trí Huy, họ Cao, người ở xứ Hàm Tần. Vừa đến tuổi búi tóc mà Sư đã khởi tâm muốn lìa tục, chẳng theo lũ trẻ, riêng theo thiên phần. Sau gặp Thiền Sư Khuê Phong Ôn, khí mạo khôi vĩ, tâm rỗng thể đạo, bèn tìm đến cửa, trong lắng nêu riêng. Thiền sư Ôn nói với Sư rằng: "Ông thật là kẻ sĩ tài khí đa năng!" Sư bèn cầu xin xuất gia. Năm hai mươi tuổi, Sư đăng đàn thọ giới cụ túc, phong cốt phóng khoáng, ưa chuộng kỳ đặc. Trong núi thường vắng vẻ không việc gì khác, Sư chỉ gắn liền với Tạng Giáo, thiền luật suốt ngày, trì tụng cả trăm ngàn lời, nghĩa vị đều thưởng thức.

Nghe nói Phật có cho phép nên Sư đọc sách ngoài một thời gian trong ngày, Sư lại rất giỏi về ngâm vịnh, được thể tao nhã. Ngoài việc bút mực còn viết chữ rất khéo, phấn tường mê vui, mây núi trong tay. Sư có nói rằng: "Ta rất kính mến sáu pháp của Tăng Trân Đạo Phân, chỉ tiếc sanh không đồng thời!" Đối diện tường vách, Sư vẽ họa mỗi thứ đều thành hình tượng rất sinh động. Nhưng Sư thật là kẻ sĩ phóng khoáng. Hoặc chấn tích du quán khắp sơn thủy, hoặc nhẹ gót giày rảo xem khắp phố chợ. Ý muốn ở thì dừng, hết hứng thú thì đi, hoặc vào liên xã ở Đông Lâm, hoặc đến kinh hành ở Nam Nhạc. Tỏ ngộ tông chỉ ở Tào Khê, thà khổ nhọc một đêm. Tìm hỏi thần tiên nơi Viện Động, dò đến Tam Thanh, lấy việc chí cầu, không lúc nào phế bỏ. Ngoài ra, Sư hái thuốc nơi sơn cốc, cứu bệnh trong tăng lữ, chỉ khẩn thiết lợi tha, tâm không việc riêng.

Đến niên hiệu Càn Hóa thứ 4 (941) thời Hậu Lương, từ Giang Biểu, Sư đến Đế Kinh, nhìn thấy các phạm cung không đâu chẳng hoàn bị. Chỉ có nhà tắm tẩy rửa bụi nhơ việc còn thiếu sót, bèn dừng lại ở Lạc Châu, đục hang làm thất, ranh giới ở hai bờ nam bắc chất chồng có đến vài mẫu, chỉ bày để nêu bảng, mời những người ưa thích phước nghiệp cùng xem. Chưa đầy một năm mà dần dần xây sắp đủ. Trong viện, tăng phòng rực rỡ có thứ lớp. Từ đó, các bậc thượng lưu nơi đạo quán, chư tăng khắp Lạc Thành, người đến như trở về, người đến không ngăn ngại, thường hợp trước sau, năm ngày một lần mở tắm gội, không hề gián đoạn, trong một năm có hơn bảy mươi hội. Mỗi lần tắm, khắp cả xa gần nhóm tập có đến hai ba ngàn vị tăng. Ngài tự thân làm mọi việc, không hề nói mệt mỏi. Sư dùng gỗ đóng guốc mang chân, lấy sợi gai vá chằm áo mặc. So với Tôn Giả Ca-Diếp-Ba thì cách có bao xa! Hoặc lúc rảnh rỗi, Sư ngâm vịnh cúng dường chư tăng, nhàn rảnh thì chăm việc bút mực, miên tưởng đến Gia Lăng, Bích Lãng, Thái Hoa, Liên Phong, ngưng thần xa tít, có hứng thú thì làm. Khói cảnh Ngũ Khê, bốn vách rừng lạnh, dời ở trước mắt, có đủ nắng nóng và rét lạnh. Lại thêm vận nghĩ khéo léo tạo trục quay múc nước nhanh chóng như thần, không thể sánh bằng. Lại xây dựng nhà tắm ứng chân, phía trong Tây vũ có mười sáu hình tượng và Quán Tự Tại đường, chỉ hơn một năm đều hoàn tất.

Bấy giờ, Dương Thị Lang trấn nhậm tại đó, giả vờ ngông cuồng gọi là Dương Phong Tử, mà dốc lòng kính trọng Sư làm văn bia khen ngợi đức hạnh. Không biết về sau, Sư mất ở đâu.

2. Truyện ngài Quang Tự trụ Viện Chân Dung ở núi Ngũ Đài, thời Hậu Tấn.

Thích Quang Tự, họ Lý, người ở Xứ Văn Thủy, thuộc Thái Nguyên. Từ thuở nhỏ, Sư đã thích một mình vắng lặng, ít xen tạp với bọn trẻ, tin chuộng núi Ngũ Đài, mới làm đệ tử tài giỏi của Ngài Hạo Uy ở viện Chân Dung. Sau khi thọ giới, khí vũ Sư rộng lớn, phiền não nhiều bao tang, bèn ra đi cầu thiền Pháp, trải qua năm tháng học nội ngoại giáo điển đều phát triển tốt đẹp, biển lớn sóng dồi thật khó chống chỏi. Do đó, Sư quyết chí vượt Trùng Hồ, lên Mân Lãnh, thạnh hành đàm luận thế giới của Bồ-tát Văn-thù khiến người nghe kinh động. Trung Ý Vương họ Vương cúng thí danh hương sai sứ mang đến chùa.

Năm Quý Dậu (913), Sư đến Lưỡng Chiết, yết kiến Võ Túc Vương họ Tiền và được tiếp đãi rất nồng hậu. Cúng thí Văn-thù Thánh chúng các vật hương trà và một muôn cái bát. Kế nữa, ứng với mục tể các châu Ngô Việt đều khắc bỗng lộc nhập duyên, Sư đi theo đường biển đến Thương Châu, chuyển vận các vật vào núi. Bấy giờ, Đại Sư Hàng Long suất lãnh đè ép, chư tăng đều sợ. Vì Sư phân tán chúng ở các chùa, lan-nhã ít được quân bình, nên lúc đó, đồ chúng kiên quyết thỉnh Sư làm chủ viện. Tuyên cáo bổ sung Tăng Quan Hạc ở Các Đài Chùa Viện, gọi đó là Đô Cương và xưng hiệu Sư là Siêu Hóa. Sư dẫn đầu chư tăng như chim phụng thống lãnh các loài lông vảy. Suốt trong vòng mười lăm năm xây dựng Phạm Vũ cúng dường tăng ni chẳng hơn kỷ cực.

Đến niên hiệu Thiên Phước thứ nhất (947), Sư nhuốm bịnh, tới ngày mùng 5 tháng 9, Sư gài thị tịch. Môn nhân xây tháp an táng linh cốt, Xá-lợi đến nay vãn còn.

3. Truyện ngài Tuân Hối trụ chùa Tướng Quốc ở Đông Kinh thời Hậu Tấn:

Thích Tuân Hối, họ Lý, người ở xứ Tiều Quận. Ông nội Sư chẳng ra làm quan, mẹ của Sư họ Trương, mộng thấy vị thần trao cho mình một viên ngọc báu, bèn có thai Sư. Đến lúc sanh ra Sư rất kỳ lạ, lúc cho bú, Sư khéo biết sự vui buồn của người. Đến khi khôn lớn, hễ thấy chùa quán, Sư hẳn đều đi chậm rãi, lại quay đầu chăm nhìn chẳng tạm bỏ.

Năm mười một tuổi, Sư đến chùa Khai Nguyên ở Hào Thành, đảnh lễ Luật chủ Sùng Nhân, tôn xưng làm thầy. Sư trì tụng Kinh Pháp Hoa hoàn tất được hai bộ, từ đó càng siêng năng học hỏi. Đến tuổi hai mươi, Sư đăng dàn thọ giới cụ túc, hành trì luật nghi bền chặt như chuyển đá. Sư tìm thầy ở Tây Lạc, hỏi đạo ở Kê Viên. Ban đầu, đến nơi Pháp Sư Trí Tiềm, Sư được truyền giảng Kinh Pháp Hoa, tinh nghĩa nhập thần, thư hoàng đầy miệng.

Năm Mậu Thìn (908) tức niên hiệu Khai Bình thứ 2, thời Hậu Lương, Ngài trụ Viện Dược Sư ở Chùa Tướng Quốc, đứng đầu trong việc giảng dạy. Đến năm Tân Mão (931) tức niên hiệu Trường Hưng thứ 2, thời Hậu Đường, môn đồ tiếp tục thỉnh Sư giảng dạy. Đã khắp mười chín biến, lên giảng đường hơn hai mươi vị. Đến niên hiệu Thiên Phước thứ 2 (937) thời Hậu Tấn, có Đại Sư Kế Ngung ở núi Ngũ Đài là người thông hiểu Đại Kinh Hoa Nghiêm, đích thân vào Đông Kinh, đến chỗ vua Cao Tổ (Thạch Kính Đường 936 - 943) thời Hậu Tấn ban giáng Thánh tiết công đức. Sư kính ngưỡng Ngài Kế Ngung, biện sóng sông Kinh, như gió thổi xuống xu hướng, sung cho việc tuyên giảng. Sư lại khéo phân xuống trăm dòng, chứa thành tạng biển. Khoảng đời Hậu Lương, (907 - 923) đời Tống, vì Ngài Kế Ngung thôi thuyết giảng nên Thỉnh Sư Phu Dương, khắp giảng đường tăng tục đến đông đúc. Ngài khuyến mộ bốn chúng khắc một bộ Kinh Hoa Nghiêm trên vách đá trong giảng điện khắp ba mặt. Sư than dầu tố khác với tai họa như lửa dữ ở trên, khắc vào đá trinh mân này đâu còn lo sâu trắng ăn phá". Công thợ chưa báo hoàn thành mà đàn thí cúng dường đã đủ. Sư lại mời các hàng tăng tục mỗi người trì tụng một quyển, tất cả có được hai trăm bốn mươi vị thành được ba bộ. Bốn mùa thiết lập kinh hội, gần hai mươi năm không hề gián đoạn. Ngài lại riêng thí Pháp thực cho quỷ thần thủy lục, đều khuyên gắng trang nghiêm tâm hạnh Bồ-đề. Triều đình khen thưởng nêu bày công hạnh, tặng Sư danh hiệu là Chân Hạnh Đại Sư.

Ngày 16 tháng Giêng năm Ất Tỵ (945) tức niên hiệu Khai Vận thứ 2, Sư thị hiện tướng bị bịnh, dạy răn môn nhân đệ tử xong, Sư nằm nghiêng hông bên phải, xưng niệm danh hiệu Phật trong chốc lát thì thị tịch, thọ bảy mươi mốt tuổi, năm mươi mốt hạ lạp. Môn nhân vâng theo di chỉ an táng tại gò phía Đông, trong rẫy của chùa, thuộc phía Bắc Tùy Hà.

Kế nữa, có Ngài Thích Ngạn Cầu trụ chùa Long Hoa ở Hàng Châu, Sư họ Diệp, người xứ Tấn Vân. Vào niên hiệu Trinh Minh (915

- 921) thời Hậu Lương, Sư thọ giới. Sư đến Pháp tịch của Luật Sư Cảnh Tiêu, chóng thấy rõ Tỳ-ni sâu mầu, bèn đem truyền giảng, bỗng chốc tỏ ngộ La-hán Đạp Bà, Sư trở lại cầu Pháp vững bền, mới đến Mân Lãnh đạt được tâm quyết của Thiền Sư Trường Khánh. Sư trở về đất Chiết, nhận sự thỉnh mời của mọi người ở Đôn Khâu mà Sư dừng ở tại Viện Lục Thông. Đạo của Sư chỉ mong thơm cùng Phu Thân, tiêu nấm quế đua tranh phân biệt. Hán Nam Quốc Vương họ Tiền khâm trọng cao hạnh của Sư nên mời trụ viện Công Thần. Cuối cùng, Sư trở về châu, sửa sang chùa Long Hoa, nhóm họp đồ chúng diễn giảng. Sư thích làm việc chúng, xem trọng hơn thân mình. Chỉ lấy lợi người làm việc gấp, thọ nhận của cúng thí đều sung vào của thường trụ. Phòng Sư ở không khóa cửa, sọt không nắp cài. Chẳng cho Ni chúng đến lễ yết, không câu nệ thanh thế, thường chúc độ giới, người ở bốn phương xa nhóm về, thường ngày cúng dường cả ngàn vị tăng thọ thực, chưa từng nghe báo thiếu thốn. Nói trước tính sau, ăn đến cả muôn người.

Sư thị tịch tại chùa Sư ở vào niên hiệu Kiến Long (960 - 963) thời Bắc Tống.

4. Truyện ngài Trí Lãng trụ Viện Hỗ Thông ở Tào Châu thời Hậu Tấn:

Thích Trí Lãng, họ Hoàng, người ở xứ Thành Võ, thuộc Đan Châu. Mẹ của Sư họ Lưu, mộng thấy mấy vị tang môn viên tọa nói Pháp cho mình nghe rõ ràng như ở bên tai, bèn mang thai Sư. Đến lúc lớn lên, Sư khôi ngô có tập khí làm tăng, thuần tĩnh đơn giản, Sư khổ nhọc giã từ thân thích để xuất gia, sang Viện Hỗ Thông ở Tào Châu thờ ngài Hạnh Mãn, cúng dâng cẩn trọng. Đến lúc xuống tóc thọ giới, thành bậc Đại Tỳ-kheo, Sư học luật Tứ phần, Kinh Tịnh Danh, đều rất giỏi. Sư nói: "Người xuất tục sao dính mắc giữ gốc, chẳng thể thoát xiềng xích mở gông cùm?" Đối với tri kiến rộng lớn không gì Sư chẳng kham năng, bèn mang bình bát đi về phía Nam Hành Dương, lên non Nhạc, dừng ở chùa Bát-nhã, hành trì thuật Thai Tức mà xem đọc Kinh tạng, việc xong Sư trở về Mân Lãnh. Sư không có bè bạn, chỉ có hình với bóng. Đôi ba phen gặp thú dữ đều muốn há mồm cắn xé, rồi lại từ nhẹ bước mà đi. Gặp được hai Tổ Sư Động Sơn và Tuyết Phong mà rõ được Thiền huấn. Có người thưa hỏi thì đáp lời nhanh như bay, bởi liễu đạt không dính mắc. Sau, Sư trở về bổn viện, các người kính tin tìm đến như quay về, mà tứ sự cúng dường chư tăng không hề thiếu thốn, hơn bốn mươi năm làm mọi việc mà không tỏ vẻ mỏi mệt.

Ngày 23 tháng 11 năm Đinh Mùi (947) cuối đời Hậu Tấn, Sư thị tịch. Bấy giờ người tại gia rất đau khổ, còn chư tăng thì buồn thương, thú mất sức mạnh bởi kêu gào buồn khổ, chim ngừng bay mà lờ đờ. Có người kêu than rằng: " Sông ái biển khổ, ai người cứu vớt kẻ đắm chìm!" Sư thọ bảy mươi bảy tuổi, năm mươi ba hạ lạp. Sau khi trà-tỳ, thâu nhặt xá-lợi, xây tháp thờ tại viện.

Sư là bậc Thích Tử y vật thề chẳng qua tay người nữ, giặt rửa chẳng nhọc khổ đến môn đồ đệ tử, vật tượng báu của đàn việt cúng thí không hề dùng lẫn lộn. Bởi được đúc luyện bởi trước luật sau thiền thần dụng nên được vậy. Đại Doanh Phủ Thiếu Duẫn Lý Huyễn soạn văn bia.

5. Truyện ngài Sư Hội trụ Thiền Viện Thiên Thọ ở Đông Kinh thời Hậu Hán:

Thích Sư Hội, họ Cự, là con cháu của Thứ Sử Kinh Châu tên Võ, đời Hán, Tổ tiên Sư dời nhà đến ở Bắc Yên, nên thành người Kế Môn. Cha của Sư húy là Tri Cổ, mẹ của Sư họ Triệu.

Ngài xuất gia từ thuở nhỏ, đảnh lễ Đại Sư Đạo Phi viện Ôn Tuyền ở Kế Châu làm thầy. Khi công phu đã thành, tuổi tác đã đủ, Sư thọ giới cụ túc tại giới đàn chùa Kim Đài Bảo Sát. Vào niên hiệu Khai Bình (907 - 911) thời Hậu Lương, Sư trôi giạt phiêu bồng ở Sông Sóc, ôm bát rảo bộ nơi Giang Hoài, mới đến Hán Nam, gặp Ngài Nham Tuấn ở Viện Quán Âm, bèn trải chiếu đàm đạo, vỗ tay bình luận về tâm. Ngài Nham Tuấn hỏi Sư: "Huynh có nghe ở núi Đầu Tử có Thiền Sư Đại Đồng chăng?" Sư đáp: "Có nghe nhưng chưa gặp". Ngài Nham Tuấn bảo: "Huynh nên mau đến đó!" Đến lúc tham yết ngài Đại Đồng chỉ cách chừng nửa bước chân, ngoài việc nêu cao Sư còn rửa sạch rõ ràng. Sư rất bình an thản nhiên. Đến niên hiệu Càn Hóa thứ 2 (912) thời Hậu Lương, Sư trở lại Lương Uyển lễ tạ Ngài Nham Tuấn mà thưa rằng: "Xưa kia vằng vặc đường cao, mịt mờ sanh tử, tía thật mờ đỏ, cuồng loạn gián triết. Nếu không vâng theo thầy bạn chỉ quy, cơ hồ một đời luống qua! Nay đem cỏ Du dơ uế xin cùng cỏ huân đồng để một nơi cất giữ có được chăng?" Ngài Nham Tuấn cho Sư xét đức mà vào trong Pháp tịch.

Mùa Thu niên hiệu Càn Hóa thứ tư (914) Có Ngài Chí Tu trụ viện La-hán ở phường Bảo Tích thỉnh Sư đến trụ ở đó, viện ấy chỉ che lợp cỏ tranh năm gian mà thôi, mới cảm đàn việt Thượng Thư Tả Thừa Ngô Ái, Binh Bộ Thị Lang Trương Viên, như Viên Sáng bái yết Bảo Lượng, Từ Trạm kính lễ Tuệ Thông, cùng phát phụng chương, sắc đề biển ngạch là "Thiên Thọ". Chư tăng khắp nơi tự nhiên đến. Qua ba mươi năm cúng dường chư tăng hơn hai trăm vạn, sử dụng vật báu không ít lẫn lộn, chí tiết của Sư có thể biết như thế nào.

Niên hiệu Thiên Phước thứ 7 (942) thời Hậu Tấn, vua Cao Tổ cho rằng "Sư hạnh đã thành ở trong, Thanh văn ở ngoài", bèn sắc tặng Pháp y sắc tía. Đến niên hiệu Khai Vận thứ nhất (944), lại sắc tặng Sư hiệu là Pháp Tướng. Pháp y sắc tía thì Sư cất giữ mà thọ trì, còn hiệu thì Sư xem thường sự tôn xưng đó. Sư bảo: "Ta vốn chẳng cầu danh, danh tự đến cầu ta. Biết thì trong trắng mà chấp lấy thì tối đen, hòa với ánh sáng, đồng với bụi bặm. Đời huyễn hoặc quanh co, ta sanh chẳng nhằm thời!" Đến ngày 26 tháng 7 niên hiệu Khai Vận thứ 3 (946), Sư dặn dò môn nhân rồi an nhiên thị tịch, thọ sáu mươi bảy tuổi, bốn mươi tám hạ lạp. Sau khi trà-tỳ, thâu nhặt xá-lợi được mấy trăm viên. Xây tháp thờ tại làng Biện Dương thuộc Đông Giao. Hình Bộ Thị Lang Biên Duy Đảng soạn văn bia tán dương đức hạnh của Sư.

6. Truyện ngài Trí Giang trụ viện Quảng Thọ ở Tống Châu thời Hậu Chu:

Thích Trí Giang, họ Đơn, người xứ Nam Quản thuộc Tam Hà, ở U Châu, là con của phú tộc Du Hiệp. Tuy cỡi ngựa tre mà nhàm chán, trở về cửa nhà lửa, chợt vui cùng đống cát, khéo xây đắp phù-đồ. Lược nghe giáo pháp của Thiên Trúc, hẳn gạn lóng ngưng tình, như Tiêu Tương gặp lại người xưa.

Niên hiệu Càn Nguyên thứ 4 (897) thời Tiền Đường, mới mười lăm tuổi, Sư đến chùa Cảm Hóa ở Bàn Sơn, xuất gia làm Sa-di, hoàn bị tư cách Sa-di. Đến niên hiệu Thiên Phúc thứ 3 (903) thời Tiền Đường, Sư đến chùa Lô Viên ở núi Ngũ Đài, thọ giới cụ túc. Từ đó, Sư vác dù thỉnh nghiệp, chọn gỗ nương thầy. Hai bộ Kinh Tịnh Danh và Thượng Sanh, Ngài tinh luyện như lửa cháy làm tan băng, mà tâm vẫn không nhàm chán. Niên hiệu Long Đức thứ nhất (921) thời Hậu Lương, Sư đến chùa Khai Nguyên ở Thương Khâu, thỉnh một chi danh số, cái gọi là Tinh Nghĩa nhập Thần tan thỉ hưng thịnh. Nhân đó, Sư soạn "Thụy Ứng Sao" tám quyển. Các hàng thức đạt truyền nhau, học trò ảnh hưởng nương gá biên chép rất nhiều.

Đến niên hiệu Đồng Quang thứ nhất (923) thời Hậu Đường, Sư trú tại Viện Hư trụ của Vi Tử, sửa sang đường Vũ, thay đổi đáng chiêm ngưỡng. Lại đắp họa tôn tượng đức Từ Thị Di-lặc, Đức -ca Thế Tôn và mười sáu vị La-hán đều thêm vẽ họa khắc giống như thánh nghi. Công việc mới hoàn thành, bỗng chốc, Sư mắc bịnh lâu ngày khó chữa. Đến tháng 7 niên hiệu Hiển Đức thứ 5 (958) thời Hậu Chu, Sư thị tịch, thọ bảy mươi bốn tuổi. Đang lúc chúc khoáng, khắp viện trời người xen lẫn nhau hình trạng như đón rước dẫn đường. Ngày trước Sư thệ nguyện sanh lên cung trời Đâu-suất nên có chiêu ứng.

Lại Bộ Viên Ngoại Lang Lý Huyễn soạn bài minh trên tháp.

Liên hệ thử bàn:

Người trước lập nghĩa đều y cứ vào giáo văn, đâu được thích, ghét theo ý mình, đúng sai mặc biết. Vết xe trước đã đi chẳng xóa vết, xe sau sao chẳng cẩn thận mà theo đó? Thông đáp: Phàm soạn thuật có bốn thứ: Một là thuyết trước rất trái, đối với văn lại mịt mờ, hai là thấy hẹp hiểu lầm nên lãnh hội tự trái, ba là thích dài dòng ghét tóm gọn, bốn là ưa thẳng thắn mà ngờ lạ xa xôi. Có một trong bốn điều đó, thì không gì chẳng soạn thuật được. Ngài Trí Giang soạn "Thụy Ứng Sao", chưa được xem khắp, nghe những lời ở ngoài đường, cũng giúp được điều cần thiết của đương thời. Giả sử chẳng giúp dùng mà biến đổi nghĩa chương của cổ đức thì làm sao khác với lấy cũ sánh với cái bại hoại không được dùng mà phá hoại đó, sẽ có sự thất bại.

7. Truyện ngài Quang Dự trụ Viện Chân Dung, ở núi Ngũ Đài, thời Hậu Chu:

Thích Quang Dư, họ Hàn, người ở ấp Kim Thành, thuộc Ứng Châu. Thuở nhỏ, Sư đọc sách Nho, có ý chí muốn giúp nước chăn dân. Có lần nằm mộng thấy có vị thần khuyên bảo rằng: "Đối với Phật pháp Ngài có nhân duyên rất lớn". Sư bèn đến viện Chân Dung, nương tựa Ngài Pháp Uy cẩn trọng giữ phận làm đệ tử. Sau khi thọ giới cụ túc, Ngài trì tụng Kinh Tịnh Danh, thấu suốt đến nỗi chỉ y cứ vào nghĩa, chẳng y cứ vào ngữ. Sư thưa với Bổn sư cầu xin đi nghe giảng tập học. Ngài Pháp Uy chấp nhận.

Sư bèn đến viện Tam Học ở Thái Nguyên, vượt qua nóng lạnh nghiên cùng cứu xét chăm chăm, thường đổi Hòe đàn, Sư giảng hai tòa là Kinh Duy-ma và Thượng Sanh, bỗng nhiên Sư nói với bạn đồng học rằng: "Tôi nhớ năm trước mỗi lần trì niệm chỉ y cứ vào nghĩa. Gần đây ở trong học viện, nay giảng hai bộ kinh, cùng lý thấy tánh, biết quả nghiệm nhân, có được chẳng y cứ vào giáo khởi hạnh mà khỏi trái với hạnh tứ y chăng?" Sau đó không lâu, Sư từ giã Tấn Thủy trở về núi cũ, đội Kinh Hoa Nghiêm đi nhiễu quanh điện Bồ-tát, mỗi ngày sáu thời đi vòng quanh theo phía Hữu lễ Phật.

Bấy giờ, vua Cao Tổ (Thạch Kính Đường) thời Hậu Tấn, cầm nắm quyền chính đã năm thứ 3 (938), tiếng tăm Sư đã vang vọng đến cấm cung, vua bèn ban tặng Sư Pháp y sắc tía. Năm sau, lại trao cho Sư danh hiệu là "Thông Ngộ". Sơn môn Tăng Quan cùng đại chúng kiên trì thỉnh Sư lâm đàn. Sư cáo từ không chấp thuận. Tăng Quan nói với Sư rằng: “Sư hạnh giải hơn người mà chỉ tu cho chính mình, ngọc phác tốt mà chẳng mổ thì sẽ thấy khóc nước mắt như máu!" Từ chối không được, Sư đã độ hai ba người, trở lại cố cầu thoát khỏi. Gặp lúc thiếu vua nối ngôi, viện thiếu chủ giữ, đại chúng đều đề cử nói rằng: "Nếu không phải sư Quang Dự thì ai có khả năng?" Sư từ chối bảo rằng: "Ở núi này là chỗ khách ở khắp nơi đến. Cớ sao chẳng ra ngoài cửa viện, có tháng năm vậy, để biết cúng dường có gì cần dùng". Tuy khỏi chẳng theo, nhưng từ đó về sau, cúng thí chất chồng, trong mười tám năm cúng dường hơn trăm muôn vị tăng. Một đêm, mây móc nổi lên, sương tuyết rơi lác đác, cái dù của Sư xuyên dọc bằng một dải lụa trắng dài ba bốn thước bỗng nhiên không thấy. Đến hôm sau vào đêm khuya, lụa đã đến bỗng chốc để lại chỗ cũ, bởi do âm thần đưa đến.

Tháng 10 năm Canh Thân (960) nhằm niên hiệu Hiển Đức thứ 7 thời Hậu Chu, Sư thị hiện bị bịnh, nói với đệ tử rằng: "Như rồng nhàm chán đại hoạn, ôi! chim phụng buồn chết trên sông, các hành vô thường là Pháp sanh diệt!" Nói xong, Sư thị tịch, thọ sáu mươi sáu tuổi, bốn mươi sáu hạ Lạp. Trà-tỳ ở dưới Đông Phong, thâu nhặt linh cốt an táng ở tháp tràng. Còn xá-lợi tùy duyên cúng dường.

8. Truyện ngài Nham Tuấn trụ Thiền Viện Quán Âm ở Đông Kinh thời Bắc Tống:

Thích Nham Tuấn, họ Liêm, người xứ Hình Đài. Từ khi mới sanh về sau, Sư có lắm việc thần dị, trội thân vượt bỏ buộc ràng, thệ nguyện vào chốn Không môn. Theo bưng giới châu, trọn thân tròn sáng. Cầm bưng bình bát tích trượng, Sư nói đi khắp tham tầm. Bước lên Hành Lô kia, vượt đến đất Mân Thục, từng đến Phụng Lâm, chợt gặp một cái hang sâu, thấy sáng rực một khu vực, có bảy báu ngang dọc. Khi đó, người bạn đồng đi nhìn lại mà nói rằng: "Kỳ lạ thay! Có thể cúi xuống lượm nhặt được chăng?" Sư bảo: "Người xưa cày xới đất vườn, gặp dược vàng ròng còn xem như ngói gạch. Nếu muốn ôm hoài đó thì tự chuốc họa. Đợi chốn dân gian ta xây dựng che đảnh, cần phải cúng dường bốn phương tăng". Nói xong, bèn bỏ mà đi. Sư đến yết kiến chủ núi Tử Đầu ở Thư Châu. Chủ núi hỏi: "Khách từ đâu đến ở lại qua đêm?" Sư đáp: "Ở đạo tràng Bất Động". Chủ núi hỏi: "Đã nói là bất động sao còn đến đây?". Sư đáp: "Đến đây há là động ư?" Sư lại nói: "Vốn đến nhưng chẳng hề đắm trước ", Chủ núi im lặng mà chấp thuận.

Mãi đến lúc Sư muốn trở về đất Triệu, trên đường ra Trần Lưu, đến nơi nầy gọi là Đông Kinh, gặp Lương Thiếu Bảo Lũng Tây Công Tư, tức anh của Hà Đương Tiết Độ Sứ tặng anh em của Trung Thư Lịnh Chi. Tuy ở ngôi vị quan quý nhưng rất sùng kính Không môn, tiếp Sư đàm luận lý huyền, như Lưu Di Dân kính phụng Giả Viễn. Cùng bàn định xả thí vườn nhà, khiến xây dựng Nhân từ. Sư chẳng nhường trái, để an hình tánh, đã xét thiền thất mà hành tổ phong, mến đạo cùng huyền đường, Vũ lấp đầy. Hai vua Cao Tổ và Thế Tông thời Hậu Chu, lúc đang còn tiềm ẩn, cùng Sư kết giao bạn áo vải, mỗi lúc đến phương trượng, thì thi lễ quỳ lạy, cho đến lúc lên ngôi, vẫn kéo dài sự ưu ái, đến như sớm đạt kiến hẳn cúi đầu, đàm luận cao hư như đến núi báu. Tháng 3 năm Bính Dần (966) nhằm niên hiệu Càn Đức thứ 4 thời Bắc Tống, Sư thị hiện bị bịnh. Đệ tử là Di Lưu tìm thầy dâng thuốc, Sư trừng mắt ngậm môi chẳng ăn uống, dạy răn môn nhân mọi việc về sau đã, đang dáng bộ vui vẻ, Sư nghiễm nhiên chắp tay quyết biệt với tăng chúng rồi thị tịch, thọ tám mươi lăm tuổi, sáu mươi lăm hạ lạp.

Ban đầu, Sư được triều đình ban sắc tặng Pháp y sắc tía, Sư nhận mà không đắp mặc, ban tặng Sư hiệu là "Tịnh Giới Sư". Có mà chẳng xưng gọi. Đến lúc Sư sức khỏa suy yếu, vua Thái Tổ (951 - 954) thời Hậu Chu bảo với các vị thị giả chớ để Đại Sư chỉ ăn một bữa vào lúc giữa ngày, mà khi xế bóng lại nên dâng khư-xà-ni. Sư tuy vâng thuận mà khó thực hành theo. Sư trải lòng thương dịu dàng với mọi vật, đến chỗ tự hẹp mà rộng, thật cả ba viện mà chỉ một cửa. Ở hai nhà Đông Tây, tăng chúng ở thường chẳng dưới mấy trăm vị. Suốt năm mươi năm, Sư cúng dường chư tăng, tính số đến cả trăm ngàn vạn. Khắp các thiền lâm kinh thành, Sư là người đứng đầu. Đến ngày mùng 8 tháng 4 năm đó (966), đón rước nhục thân Sư về an táng tại làng Phong Đài thuộc Đông Giao, tháp trắng nay vẫn hiện còn. Ngày đó các chùa viện ở Thần Đô, đều tự cầm cờ phướn, thổi loa ốc, náo bạt nối nhau đến hai, ba dặm đường. Kẻ tăng người tục dự lễ tống táng có đến muôn người. Tri Chế Cáo Vương soạn văn bia bộc bạch luyến tiếc, phát quyết đức hạnh của Sư.

9. Truyện ngài Ngạn trụ viện Bảo Đàn ở Tây Kinh thời Bắc Tống:

Thích Tùng Ngạn, họ Mễ, người ở xứ Yên. Ban đầu, từ thức hoàn, tìm biết quỵ quất, ngung ngang trội chất, hoát đạt an nhiên. Năm mười lăm tuổi, cha mẹ chấp thuận cho Sư xuất gia tại thiền Viện Tuệ Giác ở Tinh Bộ.

Sau khi thọ giới, Sông Kinh Sư khua mái chèo, biển luận Sư hóa cá côn, đồng bạn nể sợ, đều biết sùng phụng. Sư mới lưu tâm đối với Tổ giáo, mong ngài ngọc ở núi khác, do đó, bắc cách biệt trời giá rét, nam quán cùng biển quế, Sư chẳng sợ ác khí chướng, chí kính mộ tòng lâm, mừng vui gặp được Thiền Sư ở núi Long Nha, vì quyết dứt điều nghi thành bậc đạt giả.

Đến năm Bính Thân (936) nhằm niên hiệu Thanh Thái, thời Hậu Đường, Sư lại đến Tung Thiếu, ở Lạc Trung mới an ổn, nhân tình hòa hợp. Sư xây dựng Thiền phường, thỉnh tăng nhóm họp chúng mà cúng dường. Trải suốt ba triều đại Hậu Tấn (936 - 947) Hậu Hán (947 - 951) và Hậu Chu (951 - 960) đều gia tăng ân sủng. Sư nói rằng: "Ân sủng và hổ thẹn nếu làm kinh động ta thì không kinh động lâu dài. Nhưng trong môn Tục Đế cảm Thế Chủ vì đề tú duyên sức gỗ mục!"

Ngày Mùng 3 tháng 8 niên hiệu Khai Bảo thứ 2 (969) thời Bắc Tống, Sư thị hiện bị bịnh mà thị tịch. Đến năm Tân Mùi (971) nhằm niên hiệu Khai Bảo thứ 4, đổi quyền theo cũ, an táng tại tầng tháp.

10. Truyện ngài Giác trụ viện Phổ Tịnh ở Đông Kinh thời Bắc Tống:

Thích Thướng Giác, họ Lý, người ở xứ Trần Lưu. Ban đầu, Sư làm con nuôi, khí điệu tuyệt kỳ, vào trong trường làng, đọc tụng kinh sách, bọn trẻ nhỏ đều ở dưới Sư. Đến tuổi hai mươi, Sư đến Lô Sơn, vân du Nhị Lâm, trèo vượt Ngũ Lão, mới đến lễ yết Thiền Sư ở chùa Quy Tông, sung vào khổ hạnh.

Niên hiệu Càn Hóa thứ 2 (912), thời Hậu Lương, Sư được cạo tóc xuất gia. Năm sau, Sư đến giới đàn Cam Lộ ở chùa Đông Lâm thọ giới cụ túc. Từ đó về sau, tu thân đúng như lời nói. Tuy học ba Tạng nhưng để ở ngoài ý, dùng tâm học để chuyên nghiên cứu đến cùng tận, Ngài lại vào núi Ngũ Đài đảnh lễ linh tích đức Đại Thánh Văn-thù. Mãi đến niên hiệu Thiên Thành thứ 3 (928) thời Hậu Đường, Sư mới đến Đông Kinh, bên phải cửa Lệ Cảnh, có xây dựng Thiền phường nhỏ, đề biển ngạch là "Phổ Tịnh", lần lượt từng tháng ngày 28, thiết bày phương tiện cúng dường chư tăng khắp cả kinh thành tắm gội, như hoặc rót múc nước nóng có hương thơm, củi đuốc thiếu, Sư hẳn bảo phá triệt nhà nhỏ kéo rút cột rui mà yểm trợ. Có công Vương quý mến kính trọng, đề biểu kính dâng Pháp y sắc tía, nhưng Sư từ chối chẳng nhận. Sư miệt mài lấy sự lợi hành cứu vật làm việc chính của mình.

Đến ngày mùng 3 tháng 12 niên hiệu Khai Bảo thứ 4 (971) thời Bắc Tống, Sư mắc bịnh mà vẫn nhẹ nhàng không nhiễu loạn, tới ngày 11, Ngài cáo từ tăng chúng rồi nằm nghiêng bên hông phải mà thị tịch, thọ bảy mươi sáu tuổi, năm mươi sáu hạ lạp. Trà-tỳ thâu nhặt Xá-lợi năm lầu rất nhiều không thể tính xiết.

Sư từng ở Kinh Ấp, thường lên viện ấy, đọc xem Bắc Hải Đào Thượng Thư Cốc, vì Sương Đông Trương Trọng Tuân soạn lời tựa thơ tặng Sư mà đề rằng: "Bắt đầu từ niên hiệu Thiên Thành (926 - 930) thời Hậu Đường đến niên hiệu Càn Hựu (948) thời Hậu Hán, mỗi tháng ngày 28, chúng tăng khắp Lạc Thành tắm rửa, trải qua nhiều năm, tổn phí tiền đến số một trăm ba mươi sáu vạn, tính dây xâu tiền có đến ngàn muôn, tuy do đàn việt chung sức mà thành, nhưng kỳ thực chính là do tự khả năng hoằng hóa dẫn dắt của Sư. Ôi! Dưới Đại hỏa Trần Lưu Cổ Phong, từ thời nhà Chu nhà Tần về sau, đó là đất nước chiến tranh. Người vật đông nhiều mà thổ phong còn thuận lợi, xe thuyền tụ hội mà buôn bán nhiều thứ lẫn lộn. Xưa kia, chư hầu của Lương Tuệ Vương có nói với Mạnh Kha rằng: "Đâu vì lợi nước ta, vậy đủ biết chuyển hóa lễ nhượng không hơn tâm ham thích lợi, rõ ràng vậy". Vả lại, xứ Lương cách đất Lỗ ngàn dặm mà gần, Đạo còn chẳng đồng, huống gì mười vạn tám ngàn dặm ư? Vua nhà Lương cùng Mạnh Tử là người cùng thời đại, tâm còn có khác, huống gì là Cù-đàm thượng nhân ư? Mạnh Tử kia thuộc văn đó còn chưa mất mà không thể nêu cao phơi bày ngoài Đạo của vua. Nay Thượng Nhân cách Thánh quá xa, chợt hay thực hành được giáo điển của đấng Pháp Vương. Nếu không phải bậc ba nghiệp bên trong đã tịnh, sáu trần bên ngoài đã trong, thì dùng hạnh của chí công hành hóa". Đào lại nói lời tựa rằng: "Từ Linh Sơn phủ che biển Pháp theo dòng, ngọc hào ẩn tối và lời nhiệm mầu bặt dứt. Gậy vàng gãy mà làm dị đoan, chỉ có Thượng Nhân đối với Sắc, Không đều quán bình đẳng, ta vật đều mất, vừng mè lúa thóc đều là trai, đồng với thiền duyệt. Nóng lạnh chỉ một áo nạp, để che phủ thân khô gầy. Các vương thần trước sau muốn dâng chương biểu tặng hiệu cho Đại Sư, thỉnh Sư đắp mặc y phục phương bào sắc tía, đều đích xác từ chối". Trương Trọng Tuân dâng tặng Sư bình bát, tích trượng, giầy cỏ, mọi thứ đều dùng ngũ ngôn viết thành chương khắc nơi cột đá mốc nhỏ. Đó là danh lưu thạc học, riêng biệt tán dương như thế.