SỐ 2061 — TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

12. Truyện ngài Hoài Tín trụ chùa Tháp Tây Linh ở Dương Châu thời Tiền Đường:

Thích Hoài Tín, ở tại Quảng Lăng, không có kỳ tích riêng, năm Quý Hợi (843) tức niên hiệu Hội Xương thứ 3, vua Võ Tông vì Triệu Quy Chấn phá hủy Phật giáo, lúc sắp phá hủy giáo pháp, thì có Hoài Nam Từ Khách Lưu Ẩn Chi đến Tứ Minh, giữa đêm nằm mộng thấy như đang trôi nổi giữa biển, ngoảnh đầu nhìn thấy một ngôi tháp đang tiến về hướng Đông. Nhìn kỹ đó là tháp chùa Tây Minh ở Hoài Nam. Tháp đó chế độ cao vót, so với tháp của Hồ Thái Hậu Vĩnh Ninh thì nhỏ hơn. Tại tầng thứ ba của Tháp thấy Sư tựa lan can cùng Ẩn Chi giao đàm. Sư bảo: "Tạm đưa tháp qua Đông Hải, trong chừng tuần lễ thì hoàn trả lại". Vài ngày sau Lư Ẩn Chi trở về Dương Châu liền đến tham yết Sư, Sư hỏi rằng: "Có nhớ được lúc cùng gặp trên biển chăng?" Lưu Ẩn Chi bỗng nhiên tỉnh ngộ. Sau đó vài ngày, lửa trời thiêu đốt tháp cháy hết, có mưa mầu trắng tưới mát, bên cạnh có thảo đường không hề tổn hại gì. Do đó mà xem xét người ở Đông Hải thấy được tháp Vĩnh Ninh, chẳng phải sai lầm.

Liên hệ thử bàn:

Tháp bị thiêu đốt, đều nói là dời sang Đông Hải, biển há bị đốt cháy ư? Thông đáp: Ngũ hành là vật, cũng là tánh của bảy đại, có thể chẳng cùng khắp pháp giới ư? Thuận thì cùng sanh, nghịch thì cùng hại. Tuy nghịch thuận mỗi thứ khác nhau, nhưng cùng đồng với pháp giới, ngằn mé chứng biết đó chỉ có thức. Vả lại, trời tiên quỷ vật cùng với người có sự khác nhau. Các trời tốt đẹp thì định quả cung điện. Thần tiên thì gá vật biến hóa, quỷ thần thì hưởng dòng thực khí chất ngại, lửa hóa thì được thọ dụng. Phàm tháp chùa trang nghiêm rực rỡ phần nhiều bị quỷ thần lấy, biển như sông hầu cũng là phi nhân. Như lửa trời thiêu đốt điện của Trần Trọng Vân, khi ấy người ở Đông Hải thấy ảnh điện. Lại ở gần Mã thị Phách ở Hồ Nam, cuối niên hiệu Thiên Sách thì gác bị lửa trời thiêu đốt, đêm đó ở Lãng Châu nghe giữa hư không có tiếng la quát rằng: "Lánh hồi Thiên Sách Các đến". Từ trong mây vọt thẳng như ngàn muôn người khiêng vát vật nặng, nhưng nhiều ngày lửa mới đến Đàm Châu. Nếu Ngài Hoài Tín thấy Lưu Ẩn Chi nằm mộng, thì Sư cũng là vị tăng chẳng thể lường.

13. Truyện ngài Tân Thất Sư ở Thiểm Phủ, thời Tiền Đường:

Thích Tân Thất Sư, không rõ hiệu xuất gia của Sư. Bấy giờ, dòng họ theo hàng lớp mà xưng gọi, người ở Ký Thục, lại không có vời thể riêng. Thật ra Sư là người Thiểm Quận.

Ban đầu, thuở Sư còn nhỏ chăm chú lắng nghe rất nghiêm túc cẩn trọng, không hề khinh thường. Tuy bé thơ mà đã có tướng lão thành. Cha ca Sư làm Thiểm Quận thú, thấy hành vi của Sư mà nói với mẹ Sư rằng: "Đứa con này chẳng như trẻ nhỏ bình thường, hãy khéo nuôi dưỡng nó". Năm lên mười tuổi, Sư đã biết Phật pháp rất đáng kính chuộng. Đối với Kinh quyển tự nhiên Sư phân rành đó là Hoa ngữ, đó là Phạn văn, đều chẳng nhờ Thầy chỉ dạy. Và Sư pha trà rất đậm, tuy thân thuộc khuyên cố gắng, Sư càng xài hủy. Trước kia ở phía Nam Quận Thành có bảy lò nung ngói gạch. Một hôm, sau khoảnh khắc khóc gào, Sư phát cuồng bỏ trốn đi. Bọn trẻ nhỏ trong nhà men theo vết chân mà tìm đến, thấy Sư vào trong một cái lò mà ngồi thẳng, thân có ánh sáng lạ phát ra như sắc vàng, các trẻ nhỏ kinh hãi đến hỏi mà Sư chẳng nói gì. Chúng lại càng sợ mà chạy ra chỗ khác, đến một lò khác, lại thấy Sư trong tướng trạng như trước. Cứ như thế trải qua bảy lò, mỗi mỗi đều thấy Sư ngồi thẳng thân phát ánh sáng. Do đó, những người ở đất thiểm càng phục Sư như thần, hễ gặp thì liền lễ bái.

14. Truyện ngài Hòa Hòa trụ chùa Đại An Quốc ở Kinh đô thời Tiền Đường:

Thích Hòa Hòa, không rõ Sư họ gì và quê quán ở đâu. Ngài là vị tăng cuồng mà chẳng loạn, ngu mà có biết. Chẳng lường được nguyên do Sư. Sư mở lời thì có nhiều việc đúng. Người thời bấy giờ gọi Sư là Thánh. Sư trụ tại chùa An Quốc, vào ra chẳng buộc ràng, thấy trong chùa đang sửa chữa điện các chưa hoàn thành. Có Việt Quốc Công Chúa và Giáng Vinh Dương Trịnh Vạn Quân tuy cầm sắt hài hòa đã vài năm mà không có con. Nhân đó Sư đến chỗ công chúa, Vạn Quân đang đốt hương quét tước mà đón đợi Sư. Công chúa quỳ lạy quy hướng. Vạn Quân cầu nguyện khẩn báo với Sư rằng: "Tôi tự tham chọn muốn sanh được một đứa con để nối dõi, chỉ Sư có thể làm việc đó?" Sư bảo: "Dễ thôi! Chỉ đưa cho ta ba ngàn xấp lụa, Công chúa sẽ sanh hai người con trai!" Vạn Quân ân cần kính trọng như nghe lời Phật nói, bèn cúng thí số lụa như chỗ Sư cần. Sư lấy đó đem giao lo việc tu sửa điện các ở chùa, và hồi hướng công đức cho thí chủ. Sư mới bảo rằng: "Công chúa có mang, ta khiến hai người trời xuống làm con của Công chúa, chỉ có điều lo là Công chúa không thể cùng mang thai hai đứa con trong một. Ta giúp cho chúng nó đồng năm mà sanh có trước sau". Quả nhiên như lời Sư nói. Đầu năm sanh một đứa và cuối năm sanh một đứa. Đứa lớn tên Tiềm Diệu, đứa nhỏ tên Hối Minh đều xinh đẹp có tướng trượng phu, sau thành việc rộng khắp. Khắp trong kinh ấp truyền dương phất vị, lường về địa vị của Sư chẳng thể khinh bàn.

15. Truyện ngài Lăng Đại Sư Thích Quảng trụ chùa Hiếu Cảm ở Dương Châu thời Tiền Đường:

Thích Quảng Lăng Đại Sư, người xứ Duy Dương, không biết rõ Pháp danh. Vào thời Ngài Hoài Hải, người ta đua nhau xưng gọi Sư là Quảng Lăng Đại Sư.

Thân tướng Sư lùn xấu, tánh rất thông minh, tướng trạng chân xuất, tương tự như hạng người giết thịt bán rượu, chỉ khác là hình dáng Sa-môn mà thôi. Sư ưa thích uống rượu ăn thịt, thường mặc áo vải lông cừu, dày nặng có thể biết. Lúc trời nắng nóng cũng chẳng tạm cởi, thấy rận nhóm tụ ở trên. Sư ngụ tại chùa Hiếu Cảm riêng trong một phòng. Ban đêm đóng cửa ngủ, việc ấy là thường. Hoặc có lúc tánh bộc phát cuồng, giết chết chó lợn. Ban ngày thì nhóm tụ bọn xấu ác đánh đấu, có khi nằm bên vệ đường, dân chúng ở Dương Châu vì thế mà chán ghét Sư.

Vào niên hiệu Trinh Nguyên (785 - 805), có một gã Thiếu niên cường tráng, vốn có tiếng là người mạnh mẽ. Một ngày nọ, gã thiếu niên ấy đánh cờ với người, Sư rất tức giận, đưa tay đánh nát con cờ. Gã thiếu niên ấy cười bảo: "Trẻ con lẩn thẩn sao dám nghịch với tráng sĩ ư?" Sư lại mắng chửi, nhổ nước dãi vào mặt nó, khi đó đòi đánh nhau với nó, mọi người trông coi vây quanh có đến cả ngàn. Gã thiếu niên ấy bị Sư đánh khốn đốn, sợ hãi tìm đường chạy trốn. Từ đó, mọi người mới biết Sư có sức thần.

Lại nữa, cũng ở giữa chúng đông người, Sư tự phụ sức lực của mình, luôn vào nơi quán chợ, cướp đoạt tiền vật của người. Người trong chợ đều sợ sức mạnh của Sư nên không dám chống cự. Sau có một vị tăng trưởng thượng gọi Sư đến mà răn dạy, bảo rằng: "Ông sao bất cẩn chẳng giữ giới pháp. Cớ sao ăn thịt uống rượu, giết hại chó lợn, cướp đoạt tiền vật của người ở chợ, lại đánh đấu với hạng người vô lại, rất không có luật nghi. Đâu là bổn phận của người xuất gia ư? Một ngày nào đó, mọi người chẳng dung thứ, bắt đến quan lại, căn cứ luật pháp mà trị phạt. Khi đó biết lẫn trốn nơi nào! Vả lại, rất ảnh hưởng đến Phật pháp". Sư tức giận đổi sắc mặt đáp lại vị tăng ấy rằng: "Loài ruồi ve bu theo thứ máu thịt tanh hôi, ông sao biết được chí khí của chim Hồng, chim Hộc ư? Nhưng mà Đạo của ta, ông chẳng thể biết được. Hơn nữa, ta bên trong thanh tịnh ngoài dơ bẩn, đâu giống như các ông hẹp hòi không rộng lượng ư?" Vị tăng trưởng thượng ấy không thể làm Sư khuất phục. Sau, một ngày nọ, từ ngoài trở về, Sư vào thất đóng cửa. Có người nhìn qua lỗ hổng ở cửa, thấy Sư ngồi trên chiếu phát ra ánh sáng thần từ giữa hai đầu chân mày, soi suốt mọi vật, người nhìn thấy kinh hãi trở về báo lại. Trong chốc lát chư tăng trong chùa đua nhau kéo đến chiêm lễ xưng tán, hoặc có người tự sám hối tội lỗi đã từng phỉ báng Sư, hoặc có người búng ngón tay khen ngợi ca vịnh. Đến sáng ngày, chư tăng đến hầu Sư đi ra, đốt hương đến lễ. Đến lúc mở cửa thì Sư nhắm mắt như nhập thiền định, mà sự thật là Sư đã thị tịch.

16. Truyện ngài Minh Toản ở núi Nam Nhạc thời Tiền Đường:

Thích Minh Toản, không rõ Sư thuộc họ gì và quê quán ở đâu. Ban đầu Sư du phương đến núi Tung, nơi Thiền Sư Phổ Tịch đang mở mang thiền pháp hưng thạnh, Sư bèn theo đó, và thầm chứng được tâm khế của Ngài Phổ Tịch. Ít người tôn trọng. Sau đó, Sư đến Hành Nham nhàn cư. Chúng tăng có làm việc gì, Sư vẫn yên nhiên. Giả sử như có người mắng chửi, Sư vẫn không xấu hổ. Bấy giờ, mọi người gọi Sư là "Toản biếng lười", có thuyết nói vị tăng ấy là mọi rợ sai vượt. Hoặc có lúc Sư theo chúng thọ trai, có lúc Sư dùng nồi đất nấu đất mà ăn, bảo là ứng thân Phật Di-đà. Chẳng biết Sư chứng nghiệm gì. Có thuyết nói là Sư ưa thích ăn đồ thừa của chúng tăng. Hoặc theo đó thì lúc Sư mở lời nói năng đều khế hợp với Phật lý. Sự tích về Sư thật khó biết rõ.

Đầu niên hiệu Thiên Bảo (742), Sư đến chùa Nam Nhạc làm lụng mọi việc, hết chuyện trên chùa, đêm đến dừng nghỉ dưới đàn bò, suốt hai mươi năm như thế mà chẳng hề mỏi mệt. Tướng quốc Nghiệp Công Lý Bí lánh nạn Thôi Lý nên ẩn cư tại Nam Nhạc mà lầm xem xét việc làm của Sư, bảo rằng: "Sư là người khác thường". Lắng nghe Sư trong đêm đọc tụng kinh điển, âm hưởng vang vọng tận hang núi. Lý Công tai nghe âm thanh phân biệt được tốt xấu, nên nói với Sư rằng: "Tiếng đọc tụng kinh nghe buồn thương mà sau lại vui thích, ắt là lúc người giáng chức đày đi!" Vào nửa đêm, Lý Công Ngầm vào tham yết Sư, trông vào tịch môn mà tự khen ngợi và bái lạy. Sư quát mắng lớn và ngửa mặt giữa hư không mà mắng chửi rằng: "Đó là sắp hại ta!". Lý Công càng thêm trịnh trọng chỉ bái lạy mà thôi. Ngài lấy củ khoai lùi trong lửa phẩn bò ra ăn, giây lâu mới bảo là "Hãy dùng chiếu đất", và lấy nửa củ khoai Sư ăn trao cho Lý Công. Lý Công quỳ mà nhận lấy, ăn hết rồi tạ ơn. Sư bảo Lý Công rằng: "Cẩn thận chớ lắm lời, làm tể tướng trong mười năm!" Lý Công bái lạy mà lui.

Vào một tháng, Thứ sử Tế Nhạc sửa chữa đường đi rất bằng phẳng. Nửa đêm gió thổi sét đánh, một ngọn núi đổ ngã, đường men theo núi bị đá lớn cản ngăn, bèn dùng vài con trâu buộc vào đá mà kéo đi, lại dùng vài trăm người cổ xúy hô hào để đẩy đi. Sức vật đã hết mà đá lại bền chắc, không còn phương cách gì hết. Sư bảo: "Vì sao phải cần dùng nhiều người như thế? Ta mới trừ đi!". Mọi người đều cười lớn. Sư dùi vào đá mà lay động. Bỗng nhiên đá chuyển thế mà xuống, âm thanh va chạm như sấm sét rung chuyển, đường núi được mở thông, chúng tăng kính lễ Sư mà mừng vui hớn hở. Cả Quận đều gọi Sư là bậc chí thánh. Thái Thú kính thờ Sư như thần minh. Sư vẫn lặng yên có ý muốn đi. Phía ngoài chùa, hổ báo tự nhiên nhóm họp thành đàn, hằng ngày gây thương tổn không biết làm sao để cấm ngăn. Sư bảo: "Đưa cho ta một cây roi nhỏ, ta sẽ trừ diệt nạn đó cho các ông". Mọi người nói với nhau rằng: "Đá lớn còn đẩy đi được, hổ báo sẽ dễ cưỡng chế!" Bèn đưa cho Sư một cây roi gai và đều nép mình phía sau để xem. Sư bước ra cửa, một con hổ ngậm vào đó mà đi, Sư đã đi, hổ báo cũng mất dấu vết.

Đến những năm cuối niên hiệu Thiên Bảo, vua Túc Tông đi tuần về phía Bắc đến Linh Võ thì dừng. Sai sứ tìm mời, gặp được Lý Bí từ Tung Dĩnh vội chạy đến hành sở tại, vua vui mừng dùng đó giúp cho Chưởng Xu Vụ Quyền Du Tể Tướng phán xét việc Quảng Bình Vương Phủ Tư Mã. Vua Tuệ Tông bảo: "Khanh là thầy bạn của trẫm, nay cha con ba người giúp Khanh đạo nghĩa". Liền bị Thôi Viên Lý Phụ Quốc làm hại khả năng, Lý Bí lo sợ xin đi đến Hành Nhạc, vua ban chiếu chấp thuận. Tuyệt thực vài năm, bỗng thấy Sư. Sau qua đời đang ở tướng vị. Đó là huyền ký về Sư. Vua Túc Tông hạ sắc tặng Sư thụy hiệu là "Đại Minh Thiền Sư", tháp thờ Sư hiện còn ở Nhạc Trung, v.v...

17. Truyện ngài Đãi Giá trụ chùa Từ Vân ở Giản Châu thời Tiền Đường:

Thích Đãi Giá, họ Vương, người ở huyện Kim Thủy, xuất gia từ thuở bé, làm những điều lạ lùng. Cha của Sư đặt tên là Đãi Giá. Lúc ấy là cuối niên hiệu Thiên Bảo (756). Sư luyện hạnh tinh tấn, bấy giờ được gọi là Đầu-đà. Đến lúc vua Huyền Tông đi dạo, Sư tự đến phủ cạo tóc làm tăng, đến đây, Sư được độ. Lời ấy đáng tin.

Sư đi cách xa huyện ấp hai mươi dặm, cắt cỏ dựng am riêng trên đảnh núi, sau, trở thành một ngôi chùa. Núi nầy có nhiều binh tích. Ban đầu tên là Thạch Thành, đến lúc Minh Hoàng đến núi Kiếm môn, thần thấy hình nghinh giá, xứng với họ Lý, bèn ban sắc cho tên gọi Huyền tôn. Sau, Trắc Võ gánh vác Đông Đài, xa trông thấy mây lành khí tía cuộn kết giữa hư không, bèn hỏi mọi người chung quanh rằng: "Đó là xứ nào?" Đáp rằng: "Đó tên là Thành Sơn", mới tỏ ngộ ý của thần núi hỗ vệ, bèn đổi tên là Vân Đảnh và làm chùa Từ Vân. Sau, Sư thị tịch tại chùa đó.

Kế nữa, có Ngài Thích Hoài Nhất trụ chùa Lăng-già ở Phước Châu. Vào niên hiệu Cảnh Long (707 - 710), Sư có ý xây tinh xá ở phía Đông chùa Ái Đồng, nhưng dò xét địa hình không có nước để cấp dùng mới bỏ đi. Bỗng nhiên có loài chim đầu đà trên đất, Sư lấy làm lạ, bèn bảo thợ đào xem, mới sâu hơn một thước thì có dòng suối tuôn chảy, về sau, dùng quanh năm mà chẳng hao hụt, mỗi lúc trong chùa có chuyện buồn vui, thì nước mới tạm giảm hao.

Đến niên hiệu Vinh Thái thứ 2 (766), Sư thị tịch, đệ tử Sư là Siêu Ngộ tấu xin vua Đại Tông đề cho biển ngạch chùa. Đệ tử tài giỏi thủ của Sư là Trí Hằng và kế tiếp là Hạnh Bật. Thứ sử Việt Châu là Hoàng Phủ Chính soạn văn bia ghi lại đức hạnh của Sư và do Tiết Độ Sứ Dương Châu là Vu Giáp viết chữ.

18. Truyện ngài Hoài Đạo trụ chùa Ái Đồng ở Phước Châu thời Tiền Đường:

Thích Hoài Đạo, là người đức xa tình cao, từ nhẫn tế vật, suy nghĩ dạt pháp, thường hằng mà du phương. Hễ gặp được người thông hiểu, thì lễ bái cầu ích lợi. Đến ngày trở về quê cũ, Sư lễ Phật siêng năng, lúc vén thâu tọa cụ nhặt được viên ngọc, sau tôn trí ở tim tượng họa của Bồ-tát Văn-thù. Viên ngọc đó tròn sáng mà khác hẳn ngọc trai. Lại lặng lễ giáng xuống cốt xá-lợi, Sư bèn phân đặt trong tháp Nam Giản. Đến niên hiệu Chí Đức năm thứ 2 (757), Sư bảo đệ tử là Tăng Thường trì tụng Kinh Pháp Hoa, suốt ngày đêm chẳng phế bỏ. Bỗng nhiên có một bộ pháp phục ca-sa bằng lụa trắng giáng xuống trong tháp, chẳng biết từ đâu đến. Đó là do tâm Sư tu luyện mà cảm đến Minh Lý. Về sau, cốt đài thú Lý Ung soạn văn bia đều có ghi rõ.

Kế nữa, có ngài Thích Trí Hằng kế tiếp ở Viện Pháp Hoa. Ngài Trí Hằng là đệ tử Ngài Hoài Nhất. Đạo hạnh cũng sánh ngang với Ngài. Sau khi tịch, Lễ Bộ Thị Lang Lưu Thú Chân soạn văn bia kệ tụng, tường tựa ghi rõ trong văn thơ. Kế đến lại có các ngài Siêu Ngộ, Hạnh Bật đều là những bậc có tiếng tăm như nhau, và hành hóa ở đất Mân, người thế tục ai cũng kính trọng.

19. Truyện ngài Tuệ Trung trụ chùa Trang Nghiêm ở Thăng Châu, thời Tiền Đường:

Thích Tuệ Trung, họ Vương, người ở xứ Thượng Nguyên, thuộc Nhuận Châu. Lúc đầu, mẹ của Sư mới mang thai, bỗng gặp một vị tăng lạ bảo rằng: "Sẽ sanh quý tử, làm thầy trời, người". Sau khi sanh, Sư chẳng ăn các thứ máu thịt tanh nồng. Có tướng khác thường, bẩm tánh thuần hậu.

Năm hai mươi ba tuổi, Sư nhờ hiểu Kinh nên được độ, lúc đó là niên hiệu Thần Long thứ nhứt (705), Sư được phối thuộc ở chùa Trang Nghiêm, chí tiết cao giản, đồng bạn đương thời đều tôn kính. Nghe Thiền sư Oai ở núi Ngưu Đầu, tiếp nối vết chân của Tổ Sư Đạt-ma, đắc Phật tâm ấn, Sư bèn đến núi lễ bái tham yết, Thiền sư Oai thấy Sư liền bảo rằng: "Chủ núi đã đến!". Nhân đó mà giảng pháp đốn ngộ thượng thừa. Thiền sư Oai có được Sư như Lão Tử gặp được Y Hỉ, mới bảo Sư nhận thất trao pháp truyền đăng và giao phó mọi việc trong sơn môn, bèn ra khỏi ly tụ. Sư nối gót ở núi đó, sớm tối tinh tấn, thường hành hạnh Đầu-đà nơi núi đầm, uống nước suối nằm chiếu cỏ, ăn một bữa đúng thời. Sư thường dùng một cái chỏ nấu chung các thứ. Dùng xong treo móc ở cành cây, mới lên giường dây an tọa suốt ngày như chiếc ghế nhỏ, y phục chẳng đổi thay, nóng lạnh cũng chỉ một áo nạp. Như thế suốt bốn mươi năm, bèn hiển bày linh ứng chẳng phải một. Châu Mục Minh Hiền từng đến núi lễ yết, lại thỉnh Sư đến Quận giáo hóa đạo tục.

Đến niên hiệu Thiên Bảo thứ nhứt (742), Ngài mới ra trụ chùa Trang Nghiêm. Sư bảo rằng: "Xưa kia, dưới thời nhà Lương, chùa Trang Nghiêm rất hưng thạnh, nay đã lâu năm tàn tạ". Sư có tâm muốn sửa chữa, bèn ở phía Đông Chánh điện, định xây pháp đường, trước đó có cây cổ thụ, có chim thước làm ổ trên đảnh, khi người thợ sắp muốn chặt nó, Sư bảo: "Đợi chim thước dời đi hãy chặt". Và nhân đó Sư đến bên gốc cây, chú nguyện rằng: "Chỗ đất này xây Pháp đường, nên chóng dời đi nơi khác". Sư nói vừa xong, chim thước ấy đua nhau ngậm cành dời sang cây khác. Tăng tục khắp thành quách đều nhìn, không ai chẳng khen lạ. Lại nữa, lúc đặt nền móng chưa quyết định, có hai vị thần đến chỉ nơi chốn, nhân đó mà quyết định. Cấp dẫn không bỏ phế. Thần khoáng chẳng quấy nhiễu, đồng bạn bốn phương đồng nương tựa ngày một kéo đến rất đông.

Đến niên hiệu Đại Lịch thứ 3 (768), trước hang đá ở cửa chùa, có treo chiếc y của Ngài trên lùm cây. Năm đó, giữa mùa Hạ, tự nhiên héo khô, nấm tiên Linh Chi cũng chẳng sống lại. Tới tháng Chín, Sư đang giảng Pháp nơi tòa cao, tự nhiên nước tuôn chảy quanh tòa. Đến ngày rằm tháng 6 năm sau (769), nhóm chúng tăng Bố-tát tới chiều tối, Sư bảo thị giả cao tóc và tắm gội. Đêm đó có mây lành giăng phủ khắp chùa, nhạc trời nghe vang vọng giữa hư không. Qua sáng sớm ngày 16, Ngài an nhiên ngồi thẳng mà thị tịch. Khi đó, mưa gió chấn động, cây cối đổ ngã. Tăng chúng chùa Diên Tộ ở Hòa Châu đêm đó đều thấy có vầng cầu vồng từ Đông sang Tây xuyên suốt vào trong núi. Chim thú kêu buồn tận hang hóc núi chầm, tiếng khóc suốt mười ngày mới ngưng nghỉ! Nhạc mục Vi Công Tổn nghe mà buồn thương, sai sứ mang tặng lễ vật phúng điếu và sai bảo Thượng Nguyên Lịnh Lưu Quân đầy đủ oai nghi, đón rước về núi. Lúc đó trời đang nắng nóng như thiêu đốt. Đến ngày mùng 7 tháng 7, trời mưa tưới mát, qua ngày mùng 8, thần quan đưa ra, mảy bụi chẳng bay. Lại có bầy chim hạc bồi hồi bay che ở trên, đưa đến sơn môn. Sau khi đã an táng vài ngày, trong phần mộ phát ra ánh sáng chiếu suốt núi rừng. Đến mùa Xuân niên hiệu Đại Lịch thứ 5 (770), y theo pháp ngoại quốc trà-tỳ, thâu nhặt được vô số xá-lợi tròn nhỏ như hạt ngọc, màu sắc sáng chói. Tăng tục xa gần có người buồn không khắc nhặt được, bèn đến nơi chỗ tro bụi củi tàn thiêu đốt tìm cầu đến trăm ngàn người đều có được xá-lợi. Cho nên biết pháp thân viên ứng, cảm vật vô cùng, thánh lực ngầm thông, sáng vượt ngàn xưa. Môn nhân dựng tháp gỗ để thờ. Sư thọ tám mươi bảy tuổi, thân cao hơn bảy thước, lông mày điểm sương dài hơn cả tấc, nghi dung lớn khác y hàm long, tai thần khí cô bạt, sắc da như đấng vàng, đều sáng ngọc nhuận như Phạm tăng. Tại chỗ Sư ở màn trướng chẳng giăng, muỗi mòng không xúc phạm.

Sư từng ở chốn lan-nhã vắng lặng, thông trúc mọc dày, từng có loài hổ và nai đến sản sanh, thuần quen vào ra nơi thất không tỏ vẻ kinh sợ. Trong niên hiệu Khai Nguyên thứ 27 (739), Thượng Nguyên Lịnh Trương Tôn Toại ban đầu được nghe sơ sơ những điều khác lạ về Sư, bèn đích thân đến núi dò xét kiểm nghiệm. Khi vừa đến nửa núi, có con hổ dữ đón đường gầm thét, bèn kinh sợ chẳng biết làm sao. Sư nghe nên xuống núi dẫn dụ, hổ nhân đó mà lặng tiếng ẩn mình vào rừng. Trương Tôn Toại khiếp sợ liền chắp tay lễ tạ mà lui. Lại nữa, khi Sư đến trong viện Cụ Giới ở Quận Ngô có bụi cây lăng vân đang giữa mùa Hạ mà khô héo, mọi người nghĩ chặt bỏ nó đi, Thiền sư Oai bảo rằng: "Chớ nên chặt bỏ nó. Ngày Tuệ Trung trở về, bụi cây ấy sẽ sống lại". Mọi người không tin. Đến mùa Thu, Sư trở về, bụi cây ấy liền tươi tốt trở lại. Lại nữa, xưa kia, có người cúng gạo thóc cho chư tăng ở trang trại, ban đêm có Trương Đạo đến trộm lấy, hổ bèn gầm thét đuổi đi, Đạo bèn vất bỏ mọi vật mà chạy trốn, đại loại như thế rất nhiều, khó ghi lại hết. Sư có soạn "Kiến tánh tự" và "Hành lộ nan", tinh chỉ diệu mật, lưu hành ở đời.

Kế nữa, có Ngài Thích Viên Tịch ở đất Nghiệp, họ và nơi sanh của Sư không tìm được. Ban đầu, Sư từ Tung Sơn gặp được Thiền sư Lão An. Đạo khế hợp nhau chẳng lường được ngằn mé. Đến niên hiệu Hàm Hanh thứ 2 (671) thời vua Cao Tông, Sư thị tịch, thọ trên trăm tuổi. Tương Châu Tiết Độ Sứ Nghiêm Thụ khuynh tâm cúng dường cũng tôn xưng Sư là "Vô Sanh Hòa-thượng".

20. Truyện ngài Tuệ Tú chùa Thiên Cung ở kinh đô Lạc Dương thời Tiền Đường:

Thích Tuệ Tú, họ Lý, người ở xứ Trần Lưu, nay là Đông Minh. Ngài xa lìa trần cấu, mến chuộng tiêu dao. Ban đầu dùng giới luật để tự tiết chế tự thân, sau dùng thiền định để chuyên tu. Sư đến đất Kinh Dĩnh tham vấn Tổ sư, tỏ rõ an nhiên, Sư bèn trở về chùa Thiên Cung ở Lạc Ấp. Gặp lúc Võ Hậu (Tắc Thiên) thường đến thần đô, mà tiếng tăm của Sư vang vọng tơi tai, Võ Hậu thường mời Sư vào kính lễ tôn trọng. Sư dự ghi mọi việc chưa xảy ra, sau đều khế hợp.

Vào niên hiệu Trường An (701 - 705) Sư đến chùa Từ Thành, nói đạo dạy người, tự nhiên đều quy hướng. Bỗng nhiên Sư bảo đệ tử trong thiền viện tắt hết đèn đuốc. Có người thưa Sư rằng: "Đèn lớn chiếu sáng nên để lại". Sư bảo cũng tắt luôn. Nhân đó, Sư nói: "Hỏa tai khó lường, không thể không chuẩn bị. Đã từng có nhà chùa không coi sóc đèn lửa nên điện Phật bị thiêu cháy. Lại có chùa mà lầu chuông bị lửa cháy, lại có chùa mà kinh tàng cháy thành tro bụi, rất đáng đau tiếc". Khi đó, chúng tăng không hiểu ý chỉ của Sư, đến đêm tối để lửa lại; nên điện Phật, lầu chuông, kinh tàng ba nơi đều biến thành tro than; mới tỏ rõ Sư dự biết trước nên cảnh báo.

Lại nữa, lúc vua Huyền Tông đang trên đường cùng các vương giả đồng đến chỗ Sư để hỏi Pháp, thì ung dung tặng Sư một ống sáo. Khi vua Huyền Tông đi ra rồi, Sư gọi đệ tử đến bảo: "Hãy cẩn thận gìn giữ ống sáo ấy, sau có lúc cần hãy dâng". Sau, nhận vua Duệ Tông để truyền Thiền Pháp, đệ tử của Sư là Đạ-ma v.v... mới hiểu lời Sư nói, nên đem ống sáo đó kính dâng. Vua Duệ Tông mừng vui, biết trước nên trở lại ban tặng rất nồng hậu. Tự nhiên Sư thị hiện bị bịnh nhẹ, dặn dò cùng môn nhân rồi an nhiên thị tịch, thọ một trăm tuổi.

Yên Quốc Công Trương Thuyết vốn quy tâm, bèn đón rước về an táng ở núi Long Môn, tăng tục có đến mấy ngàn người đến dự lễ tang buồn thương ai điếu.

21. Truyện ngài Thích Duy Trung trụ chùa Pháp Định ở Huyện Bỉ, thuộc Thành Đô, thời Tiền Đường:

Thích Duy Trung, tăng từ thuở bé, trong đồng bạn không ai chẳng tôn kính. Sư xuất gia tại chùa Pháp Định.

Vào niên hiệu Vĩnh Bình (58 - 76) thời Hậu Hán, khi Phật pháp mới lưu truyền đến Trung Hoa, có lập "Tịnh Đức già-lam", ánh sáng thần luôn hiển hiện. Đến đời Tống, Ngài Thích Tuệ Trì, từ Lô phụ, giã từ Pháp huynh Tuệ Viễn, phát thệ nguyện đến hoằng hóa xứ Mân Thục. Gặp lúc tao loạn vô đạo, có vài bọn cầm mũi nhọn muốn đến giết hại ngài Tuệ Trì. Ngài Tuệ Trì bèn búng ngón tay bọn chúng kinh sợ vấp ngã. Đến niên hiệu Khai Hoàng thứ 4 (584) đời Tùy, mới đổi tên là chùa Pháp Định. Trong chùa có thánh tượng Đức Di-lặc. Vào niên hiệu Võ Đức (618 - 627) thời Tiền Đường, bỗng nhiên có cây gỗ khô theo mé sông trôi đến, ban đêm phát ra ánh sáng, nhân đó chạm trổ làm đầu tượng. Vào nên hiệu Trinh Quán (627 - 650), Đậu Quỹ làm Trưởng Lại Kiếm Môn. Đầu tượng Phật phát sáng soi suốt đến cung phủ, Đậu Quỹ mới bảo người đến rước lấy. Cả mấy trăm người cũng không khiêng nổi, mới bảo nên chú nguyện tùy muốn đem đến phương nào, và nói: "Có thể đến chùa Pháp Định chăng?" Liền đó. chỉ một người đã bưng lên nổi. Đậu Quỹ bèn tạo thân tượng Phật. Trưởng sử Cao Sĩ Liêm làm lọng điện để che. Sau, có Sa-môn Phiếm Ái dựng xây tháp, bắt được một con cua lớn, thân và chân dài hơn hai thước. Tháp đó rất nhiều đời linh dị, nếu có người nào đem rượu thịt say sưa đến trước Thánh tượng, thì liền bị tai họa.

Vào niên hiệu Thiên Bảo (742 - 756), Sư đang ở tại chùa đó, càng thêm tinh tấn, tự nhiên tháp bị sét đánh nhổ bứt trụ tim tháp văng ra ngoài. Bỗng co ý muốn thay lại bằng cây gỗ nhỏ, chúng tăng đều lấy làm lạ, không ai lường dược nguyên nhân. Sư bèn cúi cầm thánh tượng đức Di-lặc, khấn cáo với trời rồng gia tâm úy trọng, cớ sao sét đánh đoạt mất trụ tim của tháp vậy? Cho nên biết Thử Nữ kêu mà sét đánh Đài Cảnh Công. Thật có sự chiêu cảm. . Một hôm, sét lại đánh có gió dữ cùng chấn động như trước, lại thấy đó là Long thần đưa trụ cũ an trí như xưa. Đang Lúc thay đổi trụ, mây phủ bốn bề, có bốn thần dùng sức mang vác, đứng ngang với tháp. Sư có sức cảm kích tới vật như thế! Trước Pháp nạn Hội Xương, chùa bị nứt rạn, có bảy viên xá-lợi vọt ra trên tướng luân, ánh sáng mầu trắng đầy khắp giữa hư không hướng về phía Tây bay đến đất Thục, đều là chỗ tự trông thấy. Khi sắp đảo lộn, có ánh sáng mầu đỏ thấy thấy nửa ngày. Thêm nữa, tại chùa đó có một cây táo rất lớn, trong năm sắp phá hủy chùa, cây táo ấy khô héo. Mãi đến niên hiệu Đại Trung (847 - 860) sắp đặt trở lại, cây táo đó lại tốt tươi. Sau, Sư thị tịch tại chùa đó.

Liên hệ thử bàn:

Giáo Pháp hưng suy há chẳng phải là số phận ư? Số toán đã định, thời khắc chẳng dời. Như trước Pháp nạn Hội Xương (841 - 847), xá-lợi dự bay, cây táo khô héo. Ấy là biết số suy đang cường mạnh mà số hưng là suy yếu. Hưng chẳng hơn suy. Đến niên hiệu Đại Trung (847 - 860) trở lại hưng thịnh, thì ấy là số suy chẳng hơn được hưng. Như chẳng là sự đổi dời của bốn tướng, chẳng hệ lụy số phận hưng suy. Giáo Pháp là Pháp hữu vi, làm sao khỏi sự đổi dời biến chuyển? Than ôi!

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

(Quyển 19 hết)

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI TỐNG

QUYỂN 20

CHƯƠNG SÁU: CẢM THÔNG TRONG PHẦN 3 CỦA CHƯƠNG VI

(chánh truyện có hai mươi hai vị, phụ có bốn vị)

1. Truyện ngài Xử Tịch trụ tại Lan Nhã Sơn Bắc ở Tư Châu, thời Tiền Đường:

Thích Xử Tịch, họ Chu, người ở xứ Thục. Sư kính thờ Thiền sư Bảo Tu, làm việc chuyên cần ít muốn, thông hiểu sâu xa.

Lúc Sư ở Bắc Sơn, thực hành pháp Đầu-đà, Thiên Hậu nghe thế bèn ban chiếu mời Sư vào cung, dâng tặng y ma nạp tăng-già-lê. Sư từ giã xin trở về núi, trải qua suốt bốn mươi năm chân Sư chẳng vào xóm làng. Sư ngồi trên chiếc giường người Hồ, lẳng lặng chẳng ngủ, thường có con hổ nằm ở phía dưới như vật nuôi trong nhà. Dân chúng Tư Châu vô cùng kính trọng. Những người học theo Đạo của Sư đua nhau tìm đến. Từ đó, có lắm điều kỳ lạ, như Đại sư Vô Tướng từ nước Tân-la sắp đến tham yết Thiền sư Tiên, Sư biết trước bảo đồ chúng rằng: "Có khách từ ngoài ngày mai sẽ đến, nên lo quét tước để đợi đón rước". Ngày hôm sau quả nhiên có khách người Tân-la (Ngài Vô Tướng) đến.

Đầu niên hiệu Khai Nguyên (713) có Tân Trừ Thái Thú Vương Hoa, vốn là một vị Hoàng Quan, vào niên hiệu Cảnh Vân (710 - 712) có lập chút công, cắm giữ ở quận đó, cuối cùng có tâm muốn gieo họa đối với Phật giáo. Khi mới lên nhậm xử phân ban, ra lịnh khắp trong cảnh vức phải ứng theo đó. Các Sa-môn bị tìm kiếm gom về, riêng Sư từ lâu chẳng xuống núi, có người khuyên Sư nên sang tham yết để khỏi phải bị để ý. Sư bảo với đệ tử rằng: "Ông xuất gia nhưng vẫn chưa biết nghiệp. Ta đây chưa chết, Vương Hoa làm gì ta được". Đến lúc Vương Công lên quan 3 ngày, các hàng tăng sĩ đều nhóm đến. Có người nói: "Chỉ có Xử Tịch khi miệt Phiên Hầu chẳng đến đặc giá". Vương Hoa hơi có chút giận. Lúc chúng tăng đều vào chỗ nghe rồi, Hoa tức giận, hỏi lý do vì sao Sư chống cự. Tự nhiên đổi sắc mặt bừng bừng, chư tăng đều lo sợ. Bỗng chốc Vương Hoa ngã lăn ra đất, mọi người chung quanh, ẵm dìu về nhà. Sau khi về đến sảnh sự đứng lặng như có tiếng đánh tát vào má, giây lát bèn tắt thở. Từ đó mọi người cho đó là vọng muốn thêm các đạo nhân, mới một mà đã đến như thế.

Đến tháng Giêng niên hiệu Khai Nguyên thứ 22 (734) Sư thị tịch, thọ tám mươi bảy tuổi. Trong xứ Tư Châu đến nay vẫn còn tôn sùng kính ngưỡng.

2. Truyện ngài Vô Trước chùa Hoa Nghiêm ở núi Ngũ Đài thời Tiền Đường:

Thích Vô Trước, người xứ Vĩnh Gia, thức đạt khoan minh, tiết tháo cứng cỏi, để tâm nơi Đại Đạo, ước chí du phương. Sư đến chùa Vân Hoa, chỗ Pháp sư Trừng Quán, nghiên cứu tập học giáo điển Hoa Nghiêm. Tất cả các kinh luận, chí Sư gồm thông, đối với biển Pháp Hoa Tạng, Sư trọn hẹn dạo chơi trong đó.

Vào niên hiệu Đại Lịch thứ 2 (767), Sư đến núi Ngũ Đài, Sư muốn dạo đến cảnh giới của bậc Thánh. Tháng 5, Sư đến chùa Hoa Nghiêm. Ban đẩu ở trong nhà nếm trà, thấy một lão tăng, thân hình thấp xấu, nằm ở giường phía Bắc, nói với Sư rằng: "Ông từ phương Nam đến, còn mang theo xâu chuỗi, xin cho được xem!" Sư cung kính đưa đến, quay lại nhìn thì không thấy vị tăng ấy đâu nữa. Khi đó tinh thần Sư hoảng hốt, vừa nghi vừa mừng, tự bảo rằng: "Xưa kia Tăng Minh vào đây trông thấy cối đá chày gỗ, sau được vào chùa Thánh, được trông thấy các bậc Thánh Hiền. Nay ta nguyện ở đây, đó chẳng vui thích ư?" Kế đến, lúc ở lầu kinh Bát-nhã, Sư thấy được chim Cát tường lông cánh sặc sỡ liệng bay trên đảnh, trông về hướng Đông Bắc có trống dục mà đi. Ngày hôm sau, có hai vầng ánh sáng trắng phóng vào nhà rất nhanh chóng, chỉ khoảnh khắc liền biến mất, có Tăng pháp v.v... ở cùng phòng cũng thấy mà lấy làm quái lạ, nói rằng: "Đây là điềm lành gì vậy? Mong thấy hiện lại để dứt nghi của chúng sanh!" Bỗng chốc thấy lại ánh sáng như trước.

Nhân đó, Sư sang hang Kim Cương, vọng lên hư không kính lễ, vừa ngồi muốn ngủ, nghe có tiếng bò rống ba tiếng rằng: "Uống nước". Có một ông già dáng mạo suy hoại, mặc áo vải thô ngắn, chân mang giầy gai, khăn lót rất kỳ lạ. Sư bèn đứng dậy đón rước nắm lấy tay hỏi: "Từ đâu đến?" Ông lão đáp: "Ở phương ngoài núi tìm cầu thức ăn".

Ngài hỏi: "Dùng lại ở xứ nào?" Đáp: "Tìm thức ăn ở Đài Sơn". Ông lão lại hỏi Sư rằng: "Sư định ở nơi nào?" Sư đáp: "Nghe nói ở đây có hang Kim Cương, nên đến tùy hỷ". Ông lão hỏi: "Sư có nhọc mệt chăng?" Sư đáp: "Không!" Ông lão bảo: "Đã không nhọc mệt sao vội ngủ vậy?" Sư đáp: "Phàm phu hôn trầm, đâu có gì lạ ư!" Ông lão bảo: "nếu Sư hôn trầm thì hãy đi nếm thử chè nấu đi?" Và liền chỉ về hướng Đông Bắc thấy một Tinh xá cách khoảng hơn vài bộ. Ông lão liền dẫn trâu đi trước, Sư tiếp bước theo sau. Đến cửa chùa, Ông lão kêu ba tiếng "Quân Đề", có đồng tử đáp tạ và ra mở cửa, tuổi chừng mười bốn, mười lăm, tóc để ngang mày, mặc áo vải thô lót mình. Dẫn trâu vào chùa. Sư trông thấy đất ở đó toàn bằng lưu ly, đường sá mái hiên đều có ánh sáng mầu vàng. Ở đó xinh đẹp, chẳng như cảnh giới ở nhân gian. Ông già ngồi trên giường ngà trắng, chỉ cái đôn gấm, bảo Sư ngồi. Đồng tử bưng hai chung trà đến, cùng uống xong, lại đưa đến hai chén bằng đồi mồi trong toàn là chất tô lạc, mỗi chén một thìa. Sư ngậm nuốt vào mà như có sở chứng, thần phủ hoát tỏ ngộ mọi việc xưa trước. Ông lão hỏi: "Từ lúc Sư xuất gia đến nay, có làm gì, có lo nghĩ gì chăng?" Sư đáp: "Có tu mà không chứng, đối với đại tiểu hai thừa nhiễm chỉ mà thôi". Ông lão hỏi: "Chẳng hay lúc mới xuất gia là cầu tâm gì ư?" Sư đáp: "Cầu tâm đại thừa Bồ Đề". Ông già bảo: "Sư dùng tâm ban đầu mà tu tức đắc". Ông lão lại hỏi: "Sư bao nhiêu tuổi?" Sư đáp: "Ba mươi mốt tuổi". Ông già bảo: "Sư thuần thục, năm ba mươi tám tuổi thì gốc rễ phước đó trồng ở đất này rất tươi tốt! Vả lại hãy từ từ xuống núi, khéo tìm đường đi, chớ làm thương tổn hại chân. Nay tôi tuổi đã già nua, từ ngoài núi đến rất là mệt nhọc, muốn được yên nghỉ ". Sư hỏi: "Ở lại qua đêm tại đây có được chăng?" Ông lão bảo: "Không được! Vì Sư có hai người bạn đi theo, đêm nay không thấy sư về sẽ rất lo buồn. Đó là Sư còn chấp bám lấy tình". Sư nói: "Đệ tử Cù-Đàm có chỗ nào để chấp. Tuy có bạn cũng không đoái hoài luyến tiếc". Ông lão lại hỏi: "Sư có mang theo ba y chăng?" Sư đáp: "Từ khi thọ giới đến nay luôn mang theo". Ông lão bảo: "Đó là chỗ chấp". Sư nói: "Cũng có trong Thánh giáo mà, nếu cho phép dừng ở qua đêm thì tạm niệm xả y, nếu có nhân duyên ngoài ý muốn, thì Phật cho phép". Ông lão bảo: "Nếu theo pháp Tiểu thừa, không nạn chẳng được xả y, phải nên gìn giữ". Ông lão bèn phẩy vạt áo, Sư cũng rảo bước. Ông lão lại bảo: "Hãy nghe tôi nói kệ đây:

"Nhất niệm tịnh tâm là Bồ-đề

Hơn tạo vô số tháp bảy báu

Tháp báu cuối cùng cũng đổ nát

Nhất niệm tịnh tâm thành Chánh Giác"

Sư lắng thần cúi nghe, cảm tạ rằng: "Được nghe một kệ như uống đề hồ. Dung nhập vào trí môn đâu dám quên chỉ quyết. Trượng nhân có thể gọi là biết lời minh khắc vào tâm phủ". Ông lão gọi: "Quân đề! Hãy đưa Sư đi". Khi sắp đi, Ông lão lại vỗ vai Sư, bảo: "Khéo đi!". Sư lại cúi mình, cùng đồng tử sánh ngang cùng bước. Đến trước hang Kim Cương, Sư hỏi Đồng tử rằng: "Đây là ngôi già-lam gì mà không treo bảng chùa?" Đồng tử chỉ hang Kim Cương, mà lại hỏi Sư rằng: "Ấy là hang gì ư?" Sư đáp: "Đời trước tương truyền tên là hang Kim Cương". Đồng tử hỏi: "Dưới Kim Cương có chữ gì?" Sư chỉ suy nghĩ giây lát đáp: "Dưới Kim Cương có Bát-nhã". Đồng tử mỉm cười rồi chỉ vào chùa Bát-nhã. Sư nắm tay Đồng tử vái chào mà từ biệt. Đồng tử đưa mắt nhìn thẳng vào Sư như muốn nói điều gì. Sư nói: "Tiễn đưa tôi có thể dùng lời thay cho vải the và ngọc chuyết chăng?" Đồng tử bén nói kệ rằng:

"Trên mặt không sân đủ cúng dường

Trong miệng không sân nhả hương thơm

Trong tâm không sân là tâm báu

Không nhiễm không dơ ấy chân thường. "

Nói kệ xong, trong khoảnh khắc, đồng tử và chùa Thánh đều biến mất, chỉ còn thấy núi rừng đất đá. Sư buồn bã dâng đầy, sùi sụt không thôi, bèn thán rằng: "Lời đầu dư luận như sênh ca, âm hưởng sau cùng vẫn còn!" Sư nhìn kỹ lại chỗ núi ông lão đứng, có mây trắng ùn ùn nổi dậy cách đất khoảng một lần, biến thành sáng mây năm mầu, trên có đức Đại Thánh cưỡi sư tử và các Bồ-tát vây quanh. Chỉ chừng trong khoảng bữa ăn, ở phương Đông có một đoạn mây trắng tạm che mặt Bồ-tát, các tượng và mây đều biến mất. Sư chợt thấy sáu vị Sa-môn Tu Chính, chủ chùa Bồ-đề ở Phần Châu đều sắp trở về đến trước hang để làm lễ, bỗng nhiên nghe tiếng đá núi rung chuyển như sấm sét, chư tăng vội bỏ chạy, giây lâu vắng bặt không thấy gì. Sư bèn trình bày lại cuộc gặp gỡ, cả sáu vị đều hối hận tự trách không thấy được tôn dung Đại Thánh, chỉ thước miên mạc biết tội chướng khó ngăn che. Sư bèn ẩn cư tại núi đó đến ngày viên tịch.

Vào niên hiệu Nguyên Hòa (806 - 821), môn nhân là Văn Nhất truy niệm thuật lại.

3. Truyện ngài Phổ Hóa ở Phủ Chân Định thời Tiền Đường:

Thích Phổ Hóa, không biết Sư là người xứ nào, bản tánh khác thường có lắm chân suất, cử chỉ phóng khoáng, nói năng chẳng bó buộc.

Sư tự thân kính thờ Thiền Sư Tích ở Bàn Sơn, kín đáo chỉ dạy, vào sâu chỗ mầu nhiệm, khuyên răn Sư gìn giữ, nhưng Sư phát cuồng bột, thường gặp gỡ ngài Nghĩa Huyền - Lâm Tế, mới đối đáp với đó bằng tiếng lừa kêu, đứng hầu bên cạnh mà chẳng mỉm cười. Có lúc Sư ca múa, có khi Sư buồn khóc, hoặc có lúc tiếp người, biến hóa muôn ngàn sắc thái, hời hợt bất thường. Một hôm, Sư vác hòm gỗ đi tuần giữa đường cái, lần lượt từng nhà mà cáo tử rằng: “Ngày mai Phổ Hóa tôi chết rồi". Khi đó, những người trông thấy biết không thể mắng trách. Dân chúng đất Triệu cùng dẫn nhau đưa ra cửa thành phía Đông. Rồi Sư lớn tiếng bảo rằng: "Hôm nay an táng chẳng hợp với thanh ô!". Qua hai ngày sau, đi ra cửa Nam mọi người cùng theo đưa. Sư lại bảo: "Ngày mai mới tốt". Như vậy rồi đến cửa Tây cửa Bắc đi ra rồi trở lại. Mọi người phiền ý biếng lười. Bỗng một hôm, Sư an tọa giữa chỗ hoang vắng như nhập thiền định. Trong Thiền tông có ai soạn thuật gì, lấy đó làm lời phát ngôn, bậc Tiên giác xếp Sư vào trong khoa mục Tán Thánh, lời nói chẳng phải chánh viên.

4. Truyện ngài Đại Xuyên chùa Thê Hiền ở Hán, Châu thời Tiền Đường:

Thích Đại Xuyên, không rõ Sư là người xứ nào. Trầm mặc tự sống, tiết tháo nghiêm khắc, giới không thiếu sót, nói năng chẳng buông lung. Sư trụ tại chùa Thê Hiền ở Hán Châu, thực hành pháp Tứ Thánh Chủng, khắc khổ tinh tấn. Sư vui thích, chẳng trễ nải, không già trẻ nào chẳng tôn sùng kính phụng. Đến lúc Sư thị tịch, nằm ở ngoài chùa, các hàng tại gia trang nghiêm giường chõng cùng nhau đón rước vào trong chùa để cử hành tang lễ. Bỗng nhiên có hai con nai dẫn trước như đi hầu. Mới đến ngưỡng cửa, biển ngạch tự nhiên rơi xuống đất. Mọi người xa gần đều kinh ngạc, khen ngợi.

Lại nữa, ở núi đó vô cùng kinh dị, chẳng dung chứa thô bỉ. Có Sa-môn Thâm Tạng, bất cẩn chí nguyện, có nhiều trái phạm, bị vị thần ném xuống núi xa chừng bảy dặm, chỉ thương tổn ngón chân. Từ đó, không ai chẳng chừa đổi giữ giới. Vào khoảng đầu niên hiệu Đại Lịch (766), ở phía Bắc núi biến thành mầu vàng ròng, phía trên có lầu gác, có Bồ-tát hành đạo, chỉ trong phút chốc có đến muôn hình ngàn trạng. Sư vốn ở chùa đó, cùng đất đều linh, nên lưu lại di ảnh cúng dường như kính tụng thờ linh từ.

Kế nữa, có Ngài Pháp Cảnh ở đất Mân Thành, không rõ Sư là người xứ nào. Sư hành trì Pháp hạnh Đầu-đà, chuyên cần khắc khổ, khơi bày khuyến hóa dân chúng đất Mân, từ khí thẳng thắn. Nghe ở Giang Nội thuộc luyện môn Hải Đàn có quả chuông lớn, tương truyền rằng: "Xưa kia có người sang Quảng Châu, kính mến chuông trống, đến bằng thuyền lớn nhưng vừa đến gặp phải sóng gió nên bị chìm. Mỗi tháng vào ngày rằm, triều dâng đến, nước thối lui, bờ lau mới xuất hiện có thể dung chứa một người, từ trong xuyên qua chu vi đường kính khoảng hơn một trượng. Vào niên hiệu Đại Lịch (766 - 780), Sư muốn ra chuông đó, trước đó chùa Khai Nguyên thiết đại trai hội, tự chủ sai một vị tăng nhỏ đến Long cung cầu thỉnh chuông để đem về nơi nhân thế đánh lên để cảnh tỉnh hôn mê. Vị tăng nhỏ ấy thấy thần biển nói rằng: "Ta tiếc vì trấn biển, riêng ban tặng ba viên châu nhỏ để làm tin". Đương lúc đó, vị tăng nhỏ ấy như tỉnh giấc mộng thì có ba viên châu đã ở trong tay.

5. Truyện ngài Nan-Đà ở Tây Vực thời Tiền Đường:

Thích Nan-Đà, Hán dịch nghĩa là "hỷ". Không rõ Sư thuộc họ gì và người ở nước nào. Sư là người lạ lùng khác thường, cung kính khinh mạn bất định.

Khoảng niên hiệu Kiến Trung (780 - 784), tự nhiên Sư đến xứ Mân Thục. Bấy giờ, Trương Ngụy Công mời Sư trấn nhậm ở Thành Đô. Sư tự nói: "Ta đã thành tựu Tam-muội Như Huyễn, từng xuống nước không ướt, vào lửa không cháy, có thể biến ra vàng đá, hóa hiện vô cùng". Ban đầu, Sư đến đất Thục cùng ba cô Ni trẻ đồng đi, hoặc có lúc say mèm, điên cuồng ca hát, có khi nhóm chúng nói Pháp. Nhung Tướng rất giận ghét, kíp bảo bắt trói, Sư bị bắt đến, bèn nói rằng: "Bần đạo gá vết nơi tăng môn, riêng có dược thuật". Nhân đó, Sư chỉ ba cô Ni mà bảo rằng: "Đây là những người khéo múa hát". Nhung Tướng mới tôn trọng Sư, giữ Sư lại thiết bày rượu thịt dạ yến cùng chung ăn uống hát xướng. Sư bèn mượn áo cánh, quần dài, khăn lược, ba cô Ni mới tự son phấn cùng bày ngồi, ngắm nhìn cười cợt trạng thái trội vượt tuyệt trần, cùng uống đến nửa cuộc vui, Sư nói với các cô Ni rằng: "Hãy vì Áp Nha nhảy múa?" Nhân đó, chậm rãi tiến đối, múa men quay vòng, thoắt nhanh đứng dậy xoa đùi, tài khéo chẳng ai bằng. Giây lâu khúc nhạc đã hết mà múa vẫn chưa thôi. Sư mới quát rằng: "phong cách Phụ nữ như vậy hay sao". Sư vụt đứng dậy lấy dao của Nhung Tướng, mọi người đều cho là tửu cuồng. Những người ngồi thảy đều kinh sợ bỏ chạy, Ngài bèn chặt đầu ba cô Ni đều ngã lăn ra đất, máu chảy lan đến vài trượng. Nhung Tướng rất kinh hoảng, kêu mọi người chung quanh bắt trói Sư lại. Sư cười bảo: "Không sao". Rồi từ từ nâng ba cô Ni dậy và dùng gậy trúc chống đỡ, máu chảy đến chỗ rượu uống. Sư lại bỏ ngồi uống tiếp, riêng sai người chặt đầu dùng đinh đóng hai tai vào cột, đều không có máu dơ, thân thể đã ngồi trên chiếu, rượu mang đến thì đều rót vào chỗ chặt, sắc mặt cũng đỏ, miệng lại ca múa, tay lại đánh vỗ ứng tiết, đến lúc tiệc tan, thân tự đứng dậy đến nơi trụ lấy đầu đặt vào, liền không vết sẹo gì.

Sư thường luôn nói chuyện lành dữ của người, phần nhiều là câu đố, sau đó mới ngộ hiểu. Tại Thành đô có người cúng dường vài ngày, Sư chợt không muốn ở, bèn đóng cửa lưu giữ Sư lại. Sư liền vào vách tường bít lại, và dẫn đó tạm vào, chỉ chừa lại một góc áo ca-sa, xa xa lại chẳng thấy. Ngày hôm sau, thấy trên vách tường có họa ảnh vị tăng, hình dáng như thường ngày, cách ngày dần dần rơi xuống, qua bảy ngày nữa thì không có vết mực đen, đến ngày thứ tám thì vết mực đen cũng biến mất. Có người sớm thấy Sư đã sang cõi Bành Châu. Sau không biết Sư đi đâu!

Liên hệ thử bàn:

Hình trạng vết tích của Ngài Nan-đà là tà hay chánh? Tà mà tự nói đã đắc Tam-muội Như Huyễn thì đồng như vua Vô Yểm Túc. Tam- muội đó tức là Đại định của các Đức Phật. Chỉ như huyễn thấy như huyễn, không thể dùng ngôn luận mà phân cảnh giới. Trong bốn thứ thần thông có Như Huyễn thông, có khả năng chuyển biến vật bên ngoài, nên Ngài Nan-đà cảnh giác dân chúng đất Thục phần nhiều kính chuộng quỷ đạo thần tiên. Nếu chẳng phải loại Tam-muội đó thì không đủ để cảm hóa thế tục khó cảm hóa.

6. Truyện ngài Huyền Tông ở núi Tử Kim thời Tiền Đường:

Thích Huyền Tông, họ Ngô, người ở xứ Vĩnh Gia. Sư xuất gia từ thuở thiếu thời, khí độ rộng rãi. Sư ở tự viện Bảo Thọ, núi Vĩnh Định trong bổn bộ, nương tựa Thường Tỉnh làm Sư Chiếu. Sau khi đắc giới, Sư lại du phương tham học. Sư đến môn tịch của Thiền Sư Từ Lãng ở Giang Lăng, như vàng ròng đã được đúc, quyết rõ nghi lầm, Sư lại chống tích đến phương khác, thấy núi Tử Kim mà vui thích ở tự tâm nên dừng lại hành trì thiền quán. Núi đó trước kia có lắm hổ dữ, hoặc cắn người đi buôn, làm tổn thương kẻ tiều phu hái củi. Người lánh hà khắc khóc vợ rất u buồn. Từ khi Sư đến ở thì tiếng gầm thét cũng mất, từ đó, người vào núi không còn phải lo sợ. Một hôm, Thiền chúng nhóm họp, thấy có một ông lão rảo bước đến trước tòa quỳ lạy rất cung kính. Sư hỏi: "Ông là ai" Ông lão đáp: "Tôi vốn là hổ ở trong núi này ăn thịt chúng sinh. Nhờ Đại sư đến hành hóa ở đây, thầm xoay tâm tôi nên được thoát nghiệp thân hổ, đã sanh lên cõi trời, nên trở lại báo tạ, trong khoảnh khắc ông lão biến mất.

Đến niên hiệu Đại Lịch thứ 2 (767), Sư dặn dò giã biệt môn nhân rồi an nhiên thị tịch, thọ tám mươi sáu tuổi, tháng 2 nhập tháp, lập văn bia, nay vẫn hiện còn.

7. Truyện ngài Quảng Phu trụ núi Dương Kỳ ở Viên Châu, thời Tiền Đường:

Thích Quảng Phu, họ Trịnh, người ở xứ Nam Yên, thuở nhỏ Sư nương tựa Đại Đức Tư Hạo ở Kinh Vọng, dưới nương thừa pháp huấn. Sau khi thọ giới cụ túc, Sư đến hai Kinh Tung Sơ, Thiếu Thất, gặp được Thiền Sư Thần Tú mà tỏ sáng huyền chỉ. Sư đến núi Dương Kỳ ở Nghi Xuân, dừng ở. Là nơi Trung Phong Loan Tích Thúy Động Huyệt Thiệp u nhàn, mầm mống nấm chi bám vào cỏ bôn. Sư suốt ngày nhắm mắt, ăn dùng cỏ cây qua bữa. Khi đó có những người đội mũ cao, choàng khoát áo lông, cỡi hạc ngồi xe loan, ban đầu thì chợt qua chợt lại, sau thì lên am đến cầu cạnh. Đó là các khách tiên đến, hẳn là mây nhẹ sương bạt từng bước mà đến, những người theo ủng hộ là thiên đinh lực sĩ khiến đi xa, cùng đối gặp đàm luận qua thời gian. Sau khi đạo hóa đã hoàn thành, đến ngày mùng 4 tháng 3 niên hiệu Trinh Nguyên năm thứ nhất (758) Sư thị tịch, thọ chín mươi mốt tuổi.

Liên hệ thử bàn:

Thần tiên khác đạo, đàm luận há đồng ư? Thông đáp: Thuở xưa, còn nhỏ có vị chân nhân hay đàm luận về lý Không. Thần tiên các núi bèn xây tháp, tin sùng Phật đạo, chỉ không cạo bỏ râu tóc, không đắp mặc pháp y, gọi đó la Bồ-tát tại gia. Lại nữa, các vị tiên ở núi Tuyết, giỏi về luận ngũ minh mà cầu độ, là đồng. Nhung Đạo tương tự ấy phải phân biệt cho rõ. Như năm trong hai mươi đế ở Tây Vực, chỉ lượng về năm đại thì tên gọi đồng với Pháp của Phật giáo, còn sở chấp thì khác xa, thật là khó phân biệt!

8. Truyện ngài Viên Chấn trụ núi Ô Nha ở Đặng Châu, thời Tiền Đường:

Thích Viên Chấn, họ Trần, người ở xứ Trung Sơn. Từ thuở nhỏ, Sư đã cảnh ngộ mà ham học, vào trường học nghiên cứu Ngũ Kinh. Chợt gặp một vị Sa-môn vân du ở nghỉ qua đêm, cha của Sư làm Châu Nha lại, rất có Đạo tâm, giữ vị tăng ấy lại cúng dường. Sư kính lễ phụng sự vị tăng ấy, được nghe đàm đạo rất tỏ ngộ nhập thần, bèn bỏ sách Nho, tìm học kinh Phật, chóng giã từ thân thích, sang núi Bạch Tư kính lễ phụng thờ Ngài Trí U làm thầy mà thọ giáo. Sau gặp được thiền Sư Hà Trạch nên đắc Pháp. Sư đến ẩn cư tại núi Ô Nha ở Nam Dương. Trong núi đó trước kia vốn có nhiều con rắn lớn, trong hang đầm lại có rồng độc, dân chúng bản xứ rất lo sợ. Từ lúc Sư đến ở thì hai loài vật đó đều biến mất, từng có một người hình hài sắc phục lạ thường đến lễ bái, thưa Sư rằng: "Tôi ở tại đây đã hai trăm năm, ngày nay cảm được sụ giáo hóa vô tâm, tu hành không lo lắng, bọn chúng tôi thầm cảm được siêu thăng, há chẳng do năng lực của Sư ư?" Đến niên hiệu Trinh Nguyên thứ 6 (790), Sư thị tịch, thọ tám mươi sáu tuổi, đệ tử đón rước toàn thân nhập tháp.

9. Truyện ngài Thích Địa Tạng trụ chùa Hóa Thành ở núi Cửu Hoa, thuộc Trì Châu, thời Tiền Đường:

Thích Địa Tạng, họ Kim, là chi thuộc của Quốc vương Tân-la. Sư từ tâm mà dáng mạo xấu ác, thông minh dĩnh ngộ tự nhiên, thân cao bảy thước, đảnh cốt nhô cao, đạc biệt có tài cao, sức lực có thể địch nổi mười người. Sư thường tự hối rằng: "Trong Lục tịch hoàn và Tam thanh thuật, chỉ có đệ nhứt nghĩa hợp với phương thốn". Khi đó, Sư xuống tóc, vượt biển bỏ thuyền mà đi. Sư chống tích du phương, tình cờ đến Trì Dương thấy núi Cửu Tử mà trong tâm ưa thích, bèn dò bước lên trên đảnh được chỗ đất trong hang, mặt sáng mà khoan bằng. Đất ở đó mầu đen mềm, suối nước ngon ngọt, Sư ở trên khe múc lấy dùng qua ngày. Sư từng bị nọc độc mà vẫn an nhiên doan tọa không lo nghĩ. Bỗng có cô gái đẹp lạ đến lễ bái dâng cúng thuốc men, và thưa rằng: Tiểu nhi không biết, xin nguyện ra khỏi suối để tạ lỗi!" Nói xong, bèn biến mất, Sư trông thấy chúng quanh tòa nước chảy đầy. Khi đó, cho là thần núi Cửu Tử khơi dòng nước để giúp dùng.

Vào niên hiệu Thiên Bảo (742 - 756), Lý Bạch đến núi nầy, gọi là núi Cửu Hoa. Tục truyền rằng thần núi đó là phụ nữ. Trên đảnh núi phần nhiều thường có sương mù mây tụ, ít lúc nào lộ bày đảnh. Sư vốn nguyện hành trì bốn bộ kinh lớn, bèn xuống núi đến Nam Lăng, có Tín Sĩ viết giúp, được kinh rồi Sư thỉnh trở về núi.

Những năm đầu niên hiệu Chí Đức, có Gia Cát Tiết dẫn Thôn Phụ từ chân núi lên chỗ cao sâu không người, thương ngày có mây sáng đẹp, chỉ Sư ở một mình mà lại nhắm mắt xoay vào hang đá. Trong phòng có cái đảnh gãy chân, trong đảnh có đất trắng hòa với gạo rang mà ăn dùng. Quận lão kinh hãi than rằng: "Hòa-thượng khổ hạnh như thế, bọn chúng tôi có lỗi riêng ở dưới núi!". Bèn cùng nhau xây dựng Thiền vũ, không mấy năm mà thành ngôi chùa lớn. Đến những năm đầu niên hiệu Kiến Trung Trương Công Nghiêm nhậm trị bang đó, do kính mến cao phong của Sư, nhân đó đổi bản ngạch cũ, tấu trình đặt thành chùa, tại bổn quốc (nước Tân-la) nghe thế, bèn cùng nhau vượt biển tìm đến. Từ đó, đồ chúng rất đông mà không vật thực để cung cấp cho đồ chúng ăn. Đồ chúng đó vốn muốn thỉnh pháp để nuôi thần chẳng vì ăn uống mà dưỡng mạng. Ở phương Nam gọi đó là chúng Khô Cảo, không ai chẳng tôn sùng kính ngưỡng. Bên cạnh Long Đàm có đất mài mầu trắng lấy mãi mà chẳng hết.

Đến mùa Hạ niên hiệu Trinh Nguyên thứ 9 (793), bỗng nhiên Sư nhóm chúng mà cáo biệt. Không biết cái gì vụt qua, chỉ nghe tiếng núi đá rơi đổ gõ vào chuông phát tiếng. Sư ngồi kiết già mà thị tịch, thọ chín mươi chín tuổi. Nhục thể Sư an trí ngồi trong hòm, ba năm sau mở đêm ra nhập tháp, nhan sắc cũng như lúc còn sống. Nâng khiêng xương cốt bị động phát ra tiếng như lay lắc xích khóa vàng, bèn xây một ngôi tháp nhỏ ở Nam Đài, đó vốn chỗ đất Sư yên tọa. Bấy giờ, chúng sĩ hữu thâu nhặt di phí, quan khanh tựa sự vẫn còn. Vào niên hiệu Đại Trung (847 - 860), Sa-môn Ứng Vật cũng ghi lại đức hạnh của Sư.