Hội Thảo Khoa Học: Giáo Dục Phật Giáo - Định Hướng & Phát Triển

Cần Có Môn 'Văn Hóa Phật Giáo' Trong Chương Trình Đào Tạo Cử Nhân Phật Học Tại Các Học Viện Phật Giáo

Cần Có Môn 'Văn Hóa Phật Giáo' Trong Chương Trình

Đào Tạo Cử Nhân Phật Học Tại Các Học Viện Phật Giáo

PGS.TS. NGUYỄN CÔNG LÝ

Trường ĐHKHXH&NV-ĐHQG TP. HCM

Nhà: 130/4 (số cũ: 118/2) đường 30, phường 6, Gò Vấp, TP. HCM. ĐT: 090515630

Đã vài chục năm qua, chúng tôi có cái may mắn và cơ duyên là được cộng tác với giáo hội Phật giáo trong việc đào tạo, giảng dạy tại các trường Phật học, đặc biệt là ở Học viện Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh, hay tham gia các khóa bồi dưỡng giảng sư cao cấp do Trung ương giáo hội tổ chức, vì thế ít nhiều cũng có vài trăn trở, nghĩ s uy về chương trình đào tạo Cử nhân Phật học. Ở đây, tôi chỉ đề xuất một môn học nên bổ sung ngay trong chương trình đào tạo, đó là môn Văn hóa Phật giáo.

Có đề xuất trên là bởi, theo tôi được biết, hiện chưa có môn học này trong chương trình đào tạo Cử nhân ở Học viện Phật giáo tại thành phố Hồ Chí Minh. Tôi cũng không rõ các Học viện Phật giáo khác ở nước ta (Huế, Hà Nội, Cần Thơ) trong chương trình đào tạo có môn học này không.

Theo chủ quan của cá nhân, đây là môn học vừa mang tính cơ sở lại vừa mang tính chuyên ngành, mà trong chương trình đào tạo của các Khoa như Khoa Hoằng pháp, Khoa Phật giáo Việt Nam, Khoa Phật giáo thế giới thuộc các Học viện nên đưa vào. Nói cách khác đây là môn học nền tảng, không thể thiếu trong chương trình đào tạo Cử nhân Phật học.

Về mục tiêu, môn học này giúp cho học viên tìm hiểu những giá trị văn hoá Phật giáo, qua con đường hoà bình và bằng sức thuyết phục của trí tuệ - từ bi, đã thâm nhập văn hoá các dân tộc châu Á, Châu Âu; tạo lập nền tảng đạo đức, phong tục, lễ nghi v.v.. của các dân tộc đó. Trên cơ sở đó, định hướng cho học viên tự chọn để nghiên cứu về một vấn đề văn hoá Phật giáo cụ thể.

Về nội dung cơ bản, môn học này sẽ giới thiệu cho học viên nhận biết rõ sự hình thành và phát triển của Phật giáo, văn hoá Phật giáo, từ một tôn giáo có tính quốc gia đến tôn giáo quốc tế, những thành tựu và đóng góp của văn hoá Phật giáo cho toàn thể nhân loại, thông qua các thành tố văn hóa Phật giáo: Văn hoá nhận thức Phật giáo; Văn hóa tổ chức cộng đồng trong Phật giáo; Văn hoá nghệ thuật Phật giáo.

Tại Khoa Văn hóa học, Trường ĐHKHXH&NV – ĐHQG TP. HCM, mấy năm gần đây trong chương trình đào tạo Cử nhân chuyên ngành Văn hóa học có thiết kế môn học này và tôi có may mắn là được lãnh đạo khoa mời giảng dạy môn học đó. Môn Văn hóa Phật giáo (The Buddhistic Culture) có mã môn học: CUL W21, được thiết kế với dung lượng 3 tín chỉ (45 tiết, mỗi tiết = 50 phút), bố trí học vào học kỳ 4, khi sinh viên đã vào học chuyên ngành.

Về chương trình môn học, khi thiết kế, bên cạnh những yêu cầu bắt buộc như: Tên môn học, Số tín chỉ, Phân bố thời gian, Điều kiện tiên quyết, Mục tiêu môn học, Mô tả vắn tắt nội dung môn học, Nhiệm vụ của sinh viên, Tài liệu học tập, Tiêu chuẩn đánh giá si nh viên, Thang điểm, Kế hoạch giảng dạy, thì phần Nội dung chi tiết của môn học được chúng tôi biên soạn thành 4 chương với nội dung cụ thể như sau:

Chương 1. Sự hình thành và phát triển của Phật giáo

1.1. Phật giáo nguyên thuỷ và hệ thống tư tưởng cơ bản: Tứ diệu đế; Bát chánh đạo; Thập nhị nhân duyên

1.2. Phật giáo truyền bá ra quốc tế

- Phật giáo Tiểu thừa và Thế giới Phật giáo Tiểu thừa

- Phật giáo Đại thừa và Thế giới Phật giáo Đại thừa

Chương 2. Văn hoá nhận thức Phật giáo

2.1. Tổng quan về hệ thống kinh điển Phật giáo

- Những lần kết tập kinh điển

- Hệ thống kinh điển Tiểu thừa

- Hệ thống kinh điển Đại thừa

- Hệ thống thể loại kinh văn Phật giáo

2.2 Vũ trụ quan (Bản thể luận) Phật giáo và ảnh hưởng của nó trong đời sống tư tưởng, đời sống tâm linh con người

2.3 Nhân sinh quan (Giải thoát luận và con đường tu chứng) Phật giáo và ảnh hưởng của nó trong đời sống tư tưởng, đời sống tâm linh con người

2.4 Quan hệ con người và môi trường trong nhận thức Phật giáo

2.5 Việc dịch kinh Phật đối với sự phát triển ngôn ngữ và văn chương ở các nước châu Á Chương 3. Văn hoá tổ chức cộng đồng trong Phật giáo

3.1. Giáo đoàn, Giáo hội và Tín đồ

- Tổ chức Giáo đoàn, Giáo hội

- Tăng chúng

- Sinh hoạt của người xuất gia

- Giới luật

- Quy định của Tăng già

- Tín đồ Phật giáo (Phật tử)

3.2 Phật giáo với xã hội và gia đình

- Phật giáo với bổn phận xã hội

- Phật giáo với gia giáo và nền nếp gia đình

3.3 Chùa chiền - Thiền viện - Tịnh xá

- Chùa, Thiền viện như một cơ sở tôn giáo

- Chùa, Thiền viện như một cơ sở văn hoá, giáo dục, y tế, kinh tế...

3.4 Phong tục, nghi lễ liên quan đến Phật giáo

3.5 Lễ tết, lễ hội liên quan đến Phật giáo

Chương 4. Văn hoá nghệ thuật Phật giáo

4.1 Kiến trúc Phật giáo

4.2 Điêu khắc Phật giáo

4.3 Hội hoạ Phật giáo

4.4 Âm nhạc Phật giáo

4.5 Trang phục Phật giáo

4.6 Văn học Phật giáo

Với nội dung chương trình được thiết kế như trên, như đã nói, rõ ràng đây là môn học cơ sở của chuyên ngành, tạo nền tảng giúp cho sinh viên có kiến thức trọng tâm và cơ bản để học các môn học khác có tính chuyên sâu như: Kiến trúc Phật giáo, Điêu khắc Phật giáo, Hội họa Phật giáo, Văn học Phật giáo, v.v..

Mặt khác, trong nội dung chương trình như trên chắc chắn có một số kiến thức mà sinh viên đã từng được học tập và nghiên cứu khi học môn Lịch sử Phật giáo Ấn Độ, như: Phật giáo nguyên thủy; Tư tưởng cơ bản của Phật giáo nguyên thủy (Tứ diệu đế, Bát chánh đạo, Thập nhị nhân duyên); Sự phân chia các phái bộ Phật giáo; Phật giáo Tiểu thừa và Phật giáo Đại thừa; Những lần kết tập kinh điển, v.v.. nhưng ở đây trong chương trình môn học xin giới thiệu lại cho có hệ thống, lôgic thì thiết nghĩ cũng không phải là thừa.

Vì tầm quan trọng của môn học, viết bài này, chúng tôi hy vọng các vị Tôn đức lãnh đạo các Học viện Phật giáo đặt tại các vùng miền của đất nước nên tính toán để đưa môn Văn hóa Phật giáo vào trong chương trình Cử nhân Phật học để đào tạo ở một số Khoa cụ thể mà ở trên có đề cập.

TP. HCM, ngày 14-4-2012

Giác Ngộ Phật Giáo Và Giác Ngộ Xã Hội Chủ Nghĩa Những Nhân Tố Có Chung Cội Nguồn

Từ Thiện Xã Hội Một Công tác Cần Quan Tâm

Giáo Dục Phật Giáo Với Bảo Vệ Môi Trường

Trách Nhiệm Bảo Vệ Môi Trường Và Vai Trò Của Phật Giáo

Luận Về Giáo Dục Môi Trường Sinh Thái Qua Thuyết Duyên Khởi Của Phật Giáo

Vận Dụng Tư Tưởng Phật Giáo Vào Việc Giáo Dục Đạo Đức, Lối Sống Cho Học Sinh - Sinh Viên Việt Nam Hiện Nay

Vận Dụng Tư Tưởng Phật Giáo Vào Việc Giáo Dục Đạo Đức, Lối Sống

Cho Học Sinh - Sinh Viên Việt Nam Hiện Nay

PGS.TS ĐẶNG VĂN CHƯƠNG, Th.s TRẦN ĐÌNH HÙNG

Khoa Lịch Sử - Trường ĐHSP Huế , 34 Lê Lợi, Tp Huế, ĐT: 0914289728/0975800044

Theo định hướng phát triển giáo dục trong thời đại mới, Ủy ban khoa học, giáo dục và văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) đã đề xướng mục đích học tập là: "Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình". Hiểu một cách ngắn gọn là: Học để phát triển toàn diện, hài hòa về trí tuệ, kỹ năng, lẫn đạo đức, lối sống.

Ngày nay, trong khi con người đang tiến những bước dài trên con đường phát triển, hướng đến xã hội tri thức, xã hội mở thì nhiều “nguy cơ” lớn đặt ra cho toàn xã hội, trong đó sự xuống cấp về đạo đức, lối sống đang trở thành một vấn nạn toàn cầu, đáng buồn thay tình trạng đó lại diễn ra nhiều nhất trong thế hệ trẻ, học sinh, sinh viên – những chủ nhân tương lai của xã hội. Và Việt Nam là một trong những quốc gia đang cần gióng lên hồi chuông báo động về đạo đức, lối sống. Đứng trước yêu cầu phát triển bền vững của đất nước, Việt Nam cần thiết phải xây dựng một nền tảng đạo đức mới, phù hợp với thời đại trên cơ sở kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Trải qua khoảng 20 thế kỷ tồn tại và phát triển cùng với dân tộc, Phật giáo đã để lại những ảnh hưởng sâu sắc trong lịch sử, văn hóa – xã hội. Với triết lý từ bi, hỷ xả, khuyến khích con người hướng thiện, Phật giáo đã dễ dàng đi vào lòng người, có tác dụng hoàn thiện nhân cách đạo đức, hướng con người đến lối sống vị tha, bình đẳng, bác ái. Thực tế đã chứng minh, Phật giáo phù hợp với đạo đức, lẽ sống của con người Việt Nam, và nó đã có những đóng góp tích cực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Ngày nay, trong bối cảnh văn hóa, kinh tế, chính trị phức tạp, chúng ta cần phát huy mạnh mẽ những giá trị tích cực của tôn giáo này để góp phần xây dựng nền tảng đạo đức của con người Việt Nam nói chung và thế hệ học sinh – sinh viên nói riêng.

1. Tư tưởng Phật giáo về đạo đức, lối sống và sự cần thiết phải vận dụng nó vào việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh – sinh viên Việt Nam hiện nay

1.1. Tư tưởng Phật giáo về đạo đức, lối sống

Tư tưởng từ bi, hỷ xả của Phật giáo hướng con người đến việc xây dựng nếp sống trong sáng, lành mạnh, một tinh thần hướng thiện thực sự.

Là một trong những thành tố tạo nên nền văn hoá dân tộc trong suốt hàng nghìn năm, Phật giáo ngày nay vẫn lưu giữ những giá trị tích cực có thể góp phần xây dựng đạo đức lối sống cho con người Việt Nam. Tính hướng thiện của Phật giáo là một trong những nguồn gốc của chủ nghĩa nhân đạo; lòng từ bi, bác ái góp phần cứu giúp người hoạn nạn, giữ vững tinh thần lá lành đùm lá rách của dân tộc, triết lý vô thường, vô ngã giúp con người giảm bớt cái tôi vị kỷ…

Giáo lý nhà Phật khuyên con người luôn nhớ đến “đạo hiếu”, lấy chữ hiếu làm đầu: “hạnh hiếu là hạnh Phật, tâm hiếu là tâm Phật”, “muôn việc ở thế gian không gì hơn công ơn nuôi dưỡng của cha mẹ”[1].... Đó là những giá trị tích cực, thiết thực góp phần giáo huấn con người, giúp cho thế hệ trẻ vững bước trước những cám dỗ của cuộc đời, khích lệ họ quan tâm đến số phận của cộng đồng, sống lương thiện, coi trọng tính nhân bản...

———

[1] Nguyễn Văn Mạnh, Phật giáo với việc giáo dục đạo đức, lối sống đăng trên http://buddha.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=1774.

Phật giáo khuyên con người giữ ngũ giới: không sát sinh, không trộm cướp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu/bia. Kinh Sigalovāda (Kinh Giáo thọ Thi -ca-la-việt) thuộc Trường Bộ đề cập đến chuẩn mực đạo đức của giới tại gia. Đức Phật nêu 14 điều tội lỗi mà giới tại gia nên tránh:

- Bốn phiền não: Giết hại các quần sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối.

- Bốn trường hợp gây tổn hại: Tham dục, sân hận, sợ hãi, vô minh.

- Sáu việc làm cho tiền tài mỗi ngày một hao giảm: Thích uống chất gây say, tham đắm nữ sắc, ưa cờ bạc, thích ngủ nhiều, thích chơi bời ngoài đường, lười nhác.

Phật giáo khuyên con người nên đạt được các pháp hoàn thiện (pàramitas), gồm: (1) Bố thí, (2) Trì giới, (3) Xuất gia, (4) Trí tuệ, (5) Tinh tấn, (6) Nhẫn nại, (7) Chân thật, (8) Quyết định, (9) Tâm từ, (10) Tâm xả[187]. Phật nói: “Hãy để cho con người vượt qua sự giận dữ bằng tình thương, hãy để cho con người khắc phục tội lỗi bằng điều thiện”[188].

Theo cách này, đức Phật nói, nếu bất cứ ai thực hành các chỉ dẫn này sẽ gặt hái được ích lợi.

Sau khi thực hành, các đức tính phát triển là đại từ, chánh nhân, vị tha, chánh kiến và xa lìa kiêu ngạo, tự phụ.... Trước lúc nhập diệt, Người còn căn dặn rằng: “Hủy diệt là thuộc tí nh của vạn vật trên thế gian này. Các con hãy tự cứu lấy mình với sự chuyên cần”[189].

Có thể nói, quan niệm về từ bi hỉ xả và làm việc thiện là một trong những quan niệm giá trị nhất của Phật giáo. Nó không chỉ giúp con người sống cuộc đời đạo đức, lành mạnh mà còn giúp ngăn ngừa và vượt qua các tệ nạn xã hội (nhất là trong xã hội ngày nay); đồng thời nó kích thích con người yêu thương lẫn nhau và làm nhiều việc thiện (nhất là trong mặt trái của nền kinh tế thị trường ngày càng nhiều người sống ích kỷ, mưu lợi cho cá nhân, suy đồi nhân cách). Nếu có nhiều quốc gia và người dân thực hành các pháp hoàn thiện như đức Phật đã thực hành thì chúng ta sẽ xây dựng được một cộng đồng chia sẻ, đùm bọc nhau trong tình thân ái. Vì thế, Hồ Chí Minh đã nhận xét: “Tôn chỉ mục đích của đạo Phật nhằm xây dựng cuộc đời thuần mỹ, chí thiện, bình đẳng, yên vui và no ấm”[190] .

Trong mối quan hệ giữa con người với con người, tư tưởng Phật giáo luôn hướng đến việc xây dựng các mối quan hệ bình đẳng, ôn hòa, tôn trọng lẫn nhau:

- Về vấn đề bình đẳng giới:

Bình đẳng giới tính và nữ quyền thuộc về những vấn đề quan trọng nhất của thời đại mới. Trong đa số các nền văn hóa, giới nữ thường chịu nhiều bất công. Do đó tranh đấu về bình đẳng giới tính thường là đồng nghĩa với tranh đấu cho nữ quyền. Ở Việt Nam hiện nay, công tác đấu tranh cho bình đẳng giới vẫn đang là một trong những nội dung quan trọng trong việc xây dựng một xã hội bình đẳng. Trong cuộc đấu tranh này, sự đấu tranh về tư tưởng là điều quan trọng nhất, bởi khi nhận thức thay đổi thì hành động cũng thay đổi theo. Về mặt tư tưởng bình đẳng giới, (theo chúng tôi) Phật giáo chứa đựng những tư tưởng rất thiết thực.

Xã hội thời của Đức Phật Thích Ca sinh ra dường như người ta sống dưới sự thống trị của giai cấp giàu có và đầy quyền lực. Cuộc sống của con người luôn phải chịu đựng sự áp bức bất công, đau khổ, nghèo đói, ly tán. Nữ giới không bao giờ được xếp ngang hàng với nam giới trong xã hội.

———

[187] Tham luận “Phật giáo đóng góp về công bằng xã hội và dân chủ ” của Đại đức Sugata Priya tại Đại hội Ves ak 2008, Thích Giác Hiệp chuyển ngữ.

[188] Floyd H.Ros s , Tynette Hills (Dịch giả Thích Tâm Quang), Những tôn giáo lớn trong đời sống nhân loại , NXB Tôn giáo, TP.HCM, 2007, tr.73.

[189] Dais aku Ikeda, Phật giáo một ngàn năm đầu, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996, tr.18.

[190] Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 8, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 290.

Quan niệm hẹp hòi này không phải chỉ có ở người dân thường mà nó còn tồn tại trong hàng vua quan.

Đức Phật Thích Ca đã tìm hiểu rõ vấn đề này và Ngài đã làm một cuộc cách mạng quan trọng để giải thoát nữ giới ra khỏi những tư tưởng áp bức cố hữu và đã nâng cao địa vị của họ trong xã hội, để họ có thể hưởng được quyền lợi của mình như mọi người. Chính đức Phật đã truyền giảng cho kế mẫu của mình là Kiều Đàm nhi (Mahabaxabadê) giác ngộ. Điều này cho phép mở ra việc tu hành cho ni giới sau này, kể cả trong Phật giáo Theravada. Học giả Daisaku Ikeda trong một nghiên cứu của mình đã nêu lên một nhận xét về tinh thần bình đẳng của Phật giáo như sau: “vượt qua những quan điểm hẹp hòi về huyết chủng, đẳng cấp và dân tộc, Phật giáo thể hiện tính kiên quyết về sự bình đẳng của bốn đẳng cấp truyền thống trong xã hội Ấn Độ”1916].

Trên phương diện xã hội, Đức Phật Thích Ca có dạy cách vợ chồng phải đối xử với nhau như thế nào, qua đoạn kinh Thiện Sanh : "Người chồng nên lấy năm điều mà yêu thương cấp dưỡng vợ như : Một là yêu thương vợ. Hai là không khinh rẻ. Ba là sắm các thứ chuỗi ngọc, đồ trang điểm. Bốn là ở trong nhà để vợ được tự do. Năm là xem vợ như chính mình.”[192].

Từ câu "Ta là Phật đã thành, tất cả chúng sanh đều có khả năng thành Phật" của Đức Phật Thích Ca, là chứng nhân cho một giá trị tôn trọng quyền bình đẳng (trong đó có bình đẳng giới) của Ngài trong việc cùng nhau tự tu tập, giác ngộ và giải thoát.

- Tư tưởng Phật giáo luôn hướng con người có thái độ hành xử công bằng và tôn trọng các quyền cơ bản của con người Từ khi có mặt trên thế giới này, sự công bằng, bình đẳng, dân chủ và tự do là những ước vọng muôn đời của con người. Những ý niệm ấy được đặt trên nền tảng của đạo đức. Nếu thiếu đạo đức thì công bằng xã hội chỉ mang tính lý thuyết nhiều hơn là hiện thực. Liên quan đến vấn đề này, hơn 2500 năm qua, Phật giáo đã thể hiện được rất nhiều sự quan tâm thiết thực. Sở dĩ như vậy là vì mục tiêu của đạo Phật là kiến tạo cho đời sống nhân sinh những giá trị mang chất liệu của hạnh phúc, yêu thương, an lạc.

Trong rất nhiều bộ Kinh, đức Phật đã dạy về công bằng xã hội và nhân quyền. Theo Phật giáo, mỗi người đều giống nhau và đáng được giữ gìn nhân phẩm và sống cuộc sống có phẩm chất. Đức Phật dạy trong Kinh Vasala (Kinh Kẻ Bần Tiện), “Bần tiện không vì sinh, Phạm chí không vì sinh”193].

Tư tưởng bình đẳng trong những lời dạy của Đức Phật Thích Ca là một tro ng những điều tốt đẹp và tiến bộ cho nền Phật học ngày nay. Một trong những lời bình dị đơn giản của Đức Phật Thích Ca đã nói, nhưng ít ai để ý đến đó là: "Một người trở nên cao quý hay thấp kém là do ba nghiệp của họ, chứ không phải do nơi chốn mà họ sinh ra"[194].

Là một tôn giáo, Phật giáo cũng quan tâm đến vấn đề giải thoát cho con người. Bên cạnh tôn trọng và khẳng định những quyền cơ bản của con người, Phật giáo không loại bỏ những quyền của các sinh vật khác như thú vật và cây cỏ. Phật giáo cũng có mười điều răn: không được giết người, không được trộm cắp, không được nói dối, vv… Trong tất cả những điều răn của Phật giáo đều

———

[191] Dais aku Ikeda, Phật giáo một ngàn năm đầu , NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996, tr.108.

[192] Huệ Dân, Phẩm hạnh của nữ giới trong tinh thần Phật học cũng như học Phật , đăng trên http://www.chua-phuoc-binh.com/tinhhoaphathoc

[193] Tham luận “Phật giáo đóng góp về công bằng xã hội và dân chủ ” của Đại đức Sugata Priya tại Đại hội Ves ak 2008, Thích Giác Hiệp chuyển ngữ.

[194] Huệ Dân, đã dẫn

hàm chứa một điều: không nên hủy diệt cuộc sống, lời khuyên này không những áp dụng cho con người mà còn cho cả muôn loài có tri giác.

Phật giáo không tách rời lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội mà nhấn mạnh đồng thời, lợi ích cá nhân và xã hội phải đi cùng để tạo ra một sự hạnh phúc cho nhân loại. Triết lý này của Phật giáo có thể bắt gặp trong 5 giới điều, chuẩn mực nền tảng đạo đức của Phật giáo. Con người nên tuân giữ 5 giới để làm cho cuộc sống không bị tổn hại, không vi phạm pháp luật quốc gia, vì lợi ích cá nhân và lợi ích cho cả xã hội. Chúng cần thiết để hình thành xã hội dân chủ, cuộc sống an lành. Do vậy, Phật giáo không phải là một tôn giáo cách ly xã hội, mà là tôn giáo có tính xã hội, với tinh thần “nhập thế” hết sức sâu, đó là lý do hàng trăm triệu người trên khắp thế giới theo Phật giáo.

Hơn nữa, E.F. Schumacher trong tác phẩm “Nhỏ mà đẹp” đã viết, trong Phật giáo sự phát triển không nằm ở của cải, nó bắt đầu từ con người, học vấn, sự tổ chức và đạo đức của con người. Phật giáo không khuyến khích cạnh tranh mà khuyên nên hợp tác, đó là một biện pháp thích hợp nhất giải quyết khủng hoảng kinh tế, bất ổn chính trị, xã hội và thực hiện công bằng xã hội[195]. Không phải ngẫu nhiên mà nhà triết học thông thái người Đức P. Neitzch – đã đề cao ý nghĩa thực tiễn của giáo lý nhà Phật: “Phật giáo đã nhận lãnh trách nhiệm đặc các vấn đề một cách khách quan và bình tĩnh … Phật giáo không kích thích người ta làm chiến tranh chống các tôn giáo khác. Điều cảm động nhất chính là ở chỗ giáo lý nhà Phật chống lại tư tưởng phục thù, hằn học, oán ghét” [196]

Trong quan hệ giữa con người với tự nhiên, tư tưởng Phật giáo hướng con người đến việc tôn trọng và xây dựng môi trường bền vững.

Phật giáo đưa chúng ta tới một thái độ đúng hơn đối với vấn đề môi trường, một trong những vấn đề lớn trong thời đại của chúng ta. Trong lời răn không được hủy diệt cuộc sống thì quyền sống của thú vật và cây cỏ cũng được tôn trọng như con người. Thiên nhiên không những lệ thuộc vào con người, mà ngược lại con người cũng lệ thuộc vào thiên nhiên.

Khi chúng ta bàn về những ảnh hưởng tích cực đến môi trường sống của nhân loại từ giáo pháp của đức Phật, chúng tôi nhận thấy, yếu tố cần thiết phải xét đến là cách giải quyết đời sống kinh tế của loài người mà đức Phật quan tâm đến. Bởi đây là một trong những nguyên nhân gây nên sự tàn phá môi trường. Về điều này đức Phật đã dạy đệ tử cần phải thực hiện “chánh mạng”, nghĩa là phải kiếm sống một cách lương thiện, đúng đắn, không làm tổn hại cho mình, cho người và muôn loài.

Cách ứng xử về vấn đề kinh tế như vậy, nếu được thực hành một cách trọn vẹn, thì chúng ta sẽ thực hiện việc bảo vệ môi trường sống của con người một cách hoàn hảo . Thực hiện phương cách sống “chánh mạng”, chúng ta sẽ không tàn phá rừng và săn giết muôn thú vô tội vạ (nếu như nó không thực sự tối cần thiết cho cuộc sinh tồn). Cùng với thực hành “chánh mạng” trong Bát Chánh Đạo, đức Phật dạy bảo Phật tử phải giữ giới “không được sát sanh” để tăng trưởng lòng từ bi[197]. Có thể nói đây là những việc làm thiết thực, âm thầm và lâu dài trong việc bảo vệ môi trường sống của con người một cách hoàn hảo nhất.

Lời dạy của Đức Phật Thích Ca trong Kinh Từ Bi là minh chứng rõ ràng và toàn diện cho tư tưởng tôn trọng và sống hòa hợp với tự nhiên, vạn vật: "Nguyện cho mọi người và mọi loài được sống trong an toàn và hạnh phúc, tâm tư hiền hậu và thảnh thơi; nguyện c ho tất cả các loài sinh vật

———

[195] Tham luận “Phật giáo đóng góp về công bằng xã hội và dân chủ ” của Đại đức Sugata Priya tại Đại hội Ves ak 2008, Thích Giác Hiệp chuyển ngữ.

[196] Trần Văn Giàu, Sự phát triển tư tưởng Việt Nam từ thế k ỷ XIX đến cách mạng tháng Tám, Tập I, Ý thức hệ phong kiến và sự thất bại của nó trước nhiệm vụ lịch sử, Nxb KHXH, 1973, tr. 475.

[197] TT. Thích Huệ Thông với Tham luận “Đức Phật – tấm gương yêu quý, bảo vệ môi trường”, đăng trên http://www.phatgiaobinhduong.com/index.php?mod=news&cpid=56&nid=124&view=detail

trên trái đất đều được sống an lành, những loài yếu, những loài mạnh, những loài cao, những loài thấp, những loài lớn, những loài nhỏ, những loài ta có thể nhìn thấy, những loài ta không thể nhìn thấy, những loài ở gần, những loài ở xa, những loài đã sinh và những loài sắp sinh; nguyện cho đừng loài nào sát hại loài nào, đừng ai coi nhẹ tính mạng của ai, đừng ai vì giận hờn hoặc ác tâm mà mong cho ai bị đau khổ và khốn đốn"[198].

1.2. Sự cần thiết phải vận dụng tư tưởng Phật giáo vào việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh – sinh viên Việt Nam hiện nay:

Văn kiện Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh: “Tôn trọng và phát huy những giá trị đạo đức, văn hóa tốt đẹp của các tôn giáo”[199]. Việc vận dụng tư tưởng vào việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh – sinh viên Việt Nam hiện nay là rất cần thiết, xuất phát từ cơ sở thực tiễn lẫn cơ sở khoa học.

Vài nét về thực trạng đạo đức, lối sống của học sinh – sinh viên Việt Nam hiện nay:

Việt Nam đã và đang đạt được những tiến bộ vượt bậc kinh tế, khoa học kỹ thuật... nhưng mặt trái của nền công nghiệp, của kinh tế thị trường làm cho “môi trường nhân văn” bị ô nhiễm trầm trọng. Đạo đức, lối sống của nhiều người bị suy thoái, nhiều biểu hiện của lối sống xa lạ, trái với thuần phong mỹ tục trong một bộ phận cộng đồng dân cư diễn ra ngày càng phổ biến, đặc biệt là ở giới trẻ, học sinh – sinh viên. Họ có thiên hướng đề cao cá nhân, sống ích kỷ, lạnh lùng, ít chú ý đến nghĩa vụ và trách nhiệm ….

Hiện nay, số lượng trẻ vị thành niên nói chung và học sinh, sinh viên nói riêng phạm pháp đang gia tăng theo xu hướng trẻ hóa và mức độ tội lỗi ngày càng nghiêm trọng. Hàng loạt những hiện tượng đau lòng diễn ra ở chốn học đường gần đây khiến cho chúng ta không thể làm ngơ. Theo thống kê cho thấy 55 – 65% số người phạm tội ở nước ta những năm gần đây là thanh, thiếu niên, trong đó có không ít học sinh, sinh viên. Kết quả điều tra gần đây của Viện nghiên cứu và phát triển Giáo dục Việt Nam cho thấy: Càng học lên cao thì số học sinh, sinh viên vi phạm đạo đức càng tăng lên.

Biểu hiện vi phạm | Tiểu học | THCS | THPT | CĐ, ĐH

Tỉ lệ đi học không đúng giờ | 20% | 21% | 58% | 85%

Tỉ lệ quay cóp | 8% | 55% | 60% | 69%

Tỉ lệ nói dối cha mẹ | 22% | 50% | 64% | 83%

Tỉ lệ vi phạm Luật giao thông | 4% | 35% | 70% | 84%

Năm 2007, khảo sát từ 30 trường ĐH, CĐ cho thấy: 51,4% SV cho rằng “Sống thử trước hôn nhân” là hiện tượng phổ biến. Số liệu khác của ủy ban Dân số – Kế hoạch hóa gia đình năm 2007 đã báo động: mỗi năm cả nước có hơn 1,5 triệu vụ nạo phá thai, trong đó tuổi vị thành niên chiếm trên 35% (trong đó khoảng 20% là học sinh, sinh viên)[200].

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói, đại ý rằng: Thanh niên là người chủ tương lai của đất nước, nước nhà thịnh hay suy, mạnh hay yếu, một phần là do thanh niên. Nghị quyết Đại Hội Đại Biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã chỉ rõ phương hướng nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới: “Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí

———

[198] Ayya Khema, Hãy Đến Để Thấy Phật Giáo, Con Đường Đưa Đến Hạnh Phúc , đăng trên http://www.quangduc.com/kinhdien-2/295haydendethay10.html.

[199] Đảng Cộng s ản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị Quốc gia, H., 2011, tr. 81.

[200] http://ired.edu.vn/vn/Home

tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, kho an dung, tôn trọng tình nghĩa, lối sống có văn hoá, quan hệ hài hoà trong gia đình, cộng đồng và toàn xã hội”[201]. Vì vậy, trước yêu cầu phát triển của đất nước, việc xây dựng một nền tảng đạo đức, lối sống mới theo hướng nhân văn, tiến bộ và bền vững cho thế hệ trẻ, học sinh – sinh viên hiện nay là rất cần thiết.

- Một vài nét về ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo đến đời sống của người Việt Nam:

Trong lịch sử Việt Nam, Phật giáo có một ảnh hưởng lâu dài từ đầu Công nguyên cho đến ngày nay. Phật giáo đã trở thành một phần không thể tách rời của dân tộc Việt Nam. Người Việt Nam quen niệm “Nam mô A Di Đà Phật”. Trong văn học cũng như trong đời sống thường nhật, người ta hay nhắc nhở hình ảnh Phật Bà Quan Âm cứu khổ cứu nạn… Đó là kết quả của một quá trình chọn lọc của nhiều thế hệ tu hành và có lẽ quan trọng hơn còn là sự lựa chọn của quần chúng. Từ đó Phật giáo đi vào cuộc sống, vào tâm thức Việt Nam.

Trong suy nghĩ của một số dân tộc châu Á nói chung và nhân dân Việt Nam nói riêng, đạo Phật là một trong những tôn giáo có nhiều đóng góp nhất cho xã hội loài người. Thậm chí, có y‟ kiến còn cho rằng, chính đạo Phật đã mở ra con đường văn minh đầu tiên cho dân tộc.

Nếu như Nho giáo đã đóng vai trò tư tưởng quan trọng như thế nào ở các nước Đông Bắc Á như Trung quốc, Nhật Bản hay Triều Tiên, thì ở các nước Đông Nam Á lục địa như Thái Lan, Myanma, Việt Nam, Campuchia hay Lào, Phật Giáo đóng vai trò quan trọng như thế. Phật giáo đã trở thành một bộ phận trong tư tưởng và quan niệm của cư dân bản địa, là sợi dây vô hình gắn kết các bản mường, các cộng đồng người khác nhau trong cùng một quốc gia hay giữa các quốc gia với nhau. Phật giáo được coi là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân Việt Nam v.v...

Vai trò của Phật giáo đặc biệt được thể hiện một cách tập trung, sinh động ở ngôi chùa. Ngày xưa, chùa là trung tâm tôn giáo – giáo dục – văn hóa trong từng bản làng, thôn xóm. Chùa được hình thành không chỉ để làm tròn chức năng tôn giáo mà còn làm tròn chức năng giáo dục đào tạo.

Nhiều bài học đạo đức luân lý của nhà Phật được các Sư Tăng mà cũng là các giáo viên thuyết giảng đã giúp ích cho các thế hệ thanh thiếu niên theo đó tu bồi nhân phẩm, sống theo lý tưởng và nền nếp nhà Phật với một tâm hồn dịu dàng, một lòng vị tha, trung thành không vụ lợi. Chùa là trường, trường là chùa, vừa dạy chữ vừa là tiền đề khơi dậy nguồn cảm hứng sáng tác thơ ca, văn chương cho con em. Trong lịch sử Việt Nam (nhất là thời Lý -Trần), một số nhà thơ lớn, nhà tư tưởng hay lãnh đạo quốc gia (như Vạn Hạnh, Khuông Việt, Trần Thái Tông, Trần Nhân Tông, Tuệ Tĩnh…) đã trưởng thành từ giáo dục nhà chùa và bản thân họ là những tấm gương mẫu mực về đạo đức, lối sống. Ngày nay, chùa như là nhịp cầu nối liền các tín đồ với đạo Phật, là điểm gặp gỡ, hòa nhập giữa các thành viên trong cộng đồng. Tại đây, tất cả mọi người, Phật tử hay không phải Phật tử đều có thể đến để thỏa mãn nhu cầu đời sống tâm linh và vui chơi trong dịp lễ hội hay sinh hoạt văn hóa.

Văn học nghệ thuật ở các quốc gia Đông Nam Á lục địa nói chung và Việt Nam nói riêng mang đậm dấu ấn Phật giáo. Văn học Phật giáo đã trở thành một đặc điểm nổi bật trong nền văn học của dân tộc. Giáo lý đạo Phật đã trở thành tư tưởng chủ đạo trong nhiều áng văn chương như Thơ Văn Lý Trần của Việt Nam v.v… Đặc biệt, nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc chùa chiền Phật giáo thể hiện rõ nét về vị trí của đạo Phật trong đời sống tinh thần của cư dân. Những công trình nổi tiếng

———

[201] Phạm Minh Hạc, Nguyễn Khoa Điềm (CB) (2003), Vế Phát Triển và Xây Dựng Con Người Trong Thời Kỳ Công Nghiệp Hoá và Hiện Đại Hoá, Nxb CTQG, Hà Nội, tr. 5.

như chùa Một Cột, tháp Báo Thiên, chùa Thiên Mụ và có rất nhiều chùa nổi tiếng khác trên khắp đất nước đã trở thành niềm tự hào và là biểu tượng thịnh vượng của đạo Phật nước nhà.

Từ thế kỷ XIV-XV về sau ta không nghe nói đến những thiền sư như Khuông Việt, Vạn Hạnh với vai trò chính trị ảnh hưởng đến cả tiến trình đất nước. Ta cũng không gặp một thời kỳ mà Phật giáo ảnh hưởng mạnh mẽ đến tư tưởng và học thuật, văn học và nghệ thuật như thời Lý Trần. Nhưng ảnh hưởng có thể lại sâu rộng hơn trong quần chúng. Tư tưởng bác ái, cứu nhân độ thế, vị tha của A Di Đà, Quan Thế âm đã bồi dưỡng thêm lòng nhân ái của người Việt Nam.

Ngày nay, cuộc sống hiện đại làm cho các hoạt động của con người trở nên tất bật, căng thẳng. Vì thế, hơn bao giờ hết con người cần có những giờ phút để thư giãn. Tư tưởng từ bi hỷ xả của Phật là liều thuốc an thần làm cho tâm tĩnh, làm tươi mới đời sống tâm hồn là một phương cách dưỡng sinh cho con người hiện đại…

Tóm lại, trên cơ sở của một nền văn hóa bản địa vững chắc, trong thiên niên kỷ đầu công nguyên, Việt Nam đã tiếp thu nhiều yếu tố văn hóa mới từ Trung Quốc, Ấn Độ, đặc biệt là Phật giáo. Bức tranh văn hóa Việt Nam nhờ đó ngày càng phong phú, đa dạng và giàu có. Người dân đã tiếp biến giữa các yếu tố văn hoá và tôn giáo để rồi tạo nên những nét riêng của Phật giáo Việt Nam. Nhờ đó Phật giáo có vai trò hết sức to lớn trong đời sống chí nh tri, văn hoá, xã hội của đất nước.

- Phật giáo là một hệ thống giáo dục:

Theo học giả Master Chin Kung, Phật giáo du nhập vào Trung Quốc năm 67 sau công nguyên. Thời bấy giờ, Hoàng đế đang trị vì đã cử đặc sứ đến Ấn Độ cung thỉnh các tăng sĩ Phật giáo tới Trung Quốc để truyền bá những lời dạy của Đức Phật mà vào lúc đó được xem như là một hệ thống giáo dục hơn là một tôn giáo. Thực vậy, bản thân Đức Phật muốn thông qua lời giảng dạy của mình để giáo dục con người, giúp con người có được cuộc sống tốt đẹp, tiến tới xóa bỏ khổ đau, chứng đạt niết bàn, chứ không phải là thực hiện học thuyết của Người như một hiện tượng tâm linh, tôn giáo thuần túy.

Mục tiêu cao nhất của giáo dục Phật giáo là có đạt tới trí tuệ. Trí tuệ của Phật giáo gọi theo Phạn ngữ (Sanskrit), một loại cổ ngữ của Ấn Độ, là “Anuttara-samyak-sambhodi” có nghĩa là trí tuệ vô thượng chánh đẳng chánh giác. Giáo dục Phật giáo giúp chúng ta nhận chân rõ trí tuệ tối thượng, hoàn hảo thiên bẩm đó. Có trí tuệ, chúng ta có thể giải quyết tất cả mọi vấn đề và chuyển khổ đau thành hạnh phúc. Bởi do không có trí tuệ, mà chúng ta đã nhận thức, kiến giải và cư xử một cách sai lầm, và khổ đau xuất hiện như là kết quả của những việc làm sai trái mà ra. Nếu chúng ta có trí tuệ, thì những suy nghĩ, quan điểm và c ách cư xử của chúng ta sẽ trở nên chín chắn, đứng đắn; chúng ta sẽ vượt qua được tham – sân – si, sống một cuộc đời hạnh phúc, chí thiện và hòa bình.

Cũng theo Master Chin Kung, có thể chia giáo dục Phật giáo hiện nay thành bốn loại. Loại giáo dục thứ nhất là Giáo dục tín ngưỡng, là loại giáo dục có thể được chứng kiến trong ở các ngôi chùa hiện nay. Nhưng đây không phải là mô hình của một nền giáo dục Phật giáo chân chính. Loại giáo dục thứ hai là giáo dục kinh viện được dạy ở trong các ngôi trường đại học ngày nay, nơi mà chúng ta thấy Phật giáo đơn thuần được xem như là một triết lý, một môn học, đặc biệt ở Nhật Bản. Loại giáo dục này cũng không phải là nền giáo dục thực sự của Đức Phật. Loại giáo dục thứ ba và là loại giáo dục bất hạnh nhất trong tất cả, là Phật giáo suy thoái hoàn toàn, trở thành một hệ thống thờ cúng tôn giáo. Loại giáo dục thứ ba này làm tổn hại quần chúng nhiều hơn cả hai loại đầu. Cuối

cùng là loại nền giáo dục truyền thống, mà cơ bản bao gồm những lời dạy của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni thì rất hiếm thấy ở trong thời buổi của chúng ta hiện nay[202].

Bản thân Đức Phật là một tấm gương sáng ngời về đạo đức, lối sống và một nhà giáo dục thiên tài. Chúng ta gọi Ngài là “Bổn Sư”, cũng giống như người Trung Quốc gọi Khổng Tử là “Người Thầy và là vị Hiền giả vĩ đại nhất”. Mối quan hệ giữa Đức Phật và chúng ta là mối quan hệ thầy trò, chứ không phải là mối quan hệ mang tính cách tôn giáo.

Vào thời Đức Phật tại thế, Ngài đã thiết lập một hệ thống giáo dục mang tính liên tục cho các vị xuất gia đầu tiên. Dưới sự giáo dục của Ngài, có nhiều đệ tử - học trò là đã đạt được thành tựu. Mỗi năm, những người đệ tử này đều được chỉ định đi khắp nơi giảng dạy giáo lý trong khoảng 9 tháng. Ở Ấn Độ, mùa mưa kéo dài từ giữa tháng 4 đến giữa tháng 7 nên rất bất tiện cho việc đi lại giảng dạy, thế nên trong ba tháng này tất cả những đệ tử - học trò đều phải trở về yết kiến Đức Phật để tiếp thu thêm giáo lý và học hỏi lẫn nhau qua các buổi thảo luận trên lớp. Khóa học này được gọi là An Cư Kiết Hạ, nó tương tự với hệ Giáo dục thường xuyên cho các giáo viên ngày nay[203]. Thông qua những đồ đệ của mình, Đức Phật muốn tư tưởng của mình sẽ lan tỏa đến đông đảo người dân, làm cho ai cũng được giáo dục, ai cũng được khai trí, khai tâm.

Giáo dục của Phật giáo rất giàu nhân bản, bởi vì nó giúp cho mọi người có niềm tin chân chính, quyết tâm thực hành chánh pháp để trở thành những con người hoàn thiện, những con người có đời sống thanh cao, với hai phẩm chất nổi bật là từ bi và trí tuệ. Đó là hướng phấn đấu cụ thể, thiết thực, không viễn vông, mà hình ảnh của đức Phật là một tấm gương sáng ngời cho chúng ta noi theo.

2. Gợi ý một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của Phật giáo trong việc giáo dục học sinh - sinh viên về đạo đức, lối sống

Có thể nói, khoa học kỹ thuật đã, đang và sẽ ngày càng tiến bộ, nền kinh tế của nhân loại sẽ ngày càng phát triển theo xu thế văn minh, hiện đại, theo đó đạo đức và lối sống của con người cũng cần phải biến đổi để phù hợp với hoàn cảnh sống mới, nhưng dẫu biến đổi, đạo đức và lối sống của con người luôn phải dựa trên các chuẩn mực của những giá trị nhân bản truyền thống và “không thể tách rời đạo đức khỏi những quy tắc tôn giáo” như cựu tổng thống Nga V.Putin đã nói. Rõ ràng bất cứ tôn giáo nào ngoài hệ thống những giá trị đặc thù để bảo vệ niềm tin tôn giáo, còn có những chuẩn mực đạo đức mang tính nhân bản sâu sắc, như sống hiếu thảo với cha mẹ, trung thực, nhân ái, hướng thiện… Vì vậy, việc giáo dục lối sống và đạo đức trước đây và hôm nay không thể tách rời khỏi đạo đức và lối sống của tôn giáo , nhất là Phật giáo. Điều đó có nghĩa là chúng ta cần phải có những giải pháp để phát huy hơn nữa những giá trị đạo đức tốt đẹp của tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng trong việc xây dựng nhân cách đạo đức cho con người Việt Nam nhất là tầng lớp học sinh – sinh viên. Những giải pháp đó có thể là:

- Về mặt nhận thức, nên xem tư tưởng Phật giáo về giáo dục là một trong những tư tưởng giáo dục tiến bộ trong lịch sử nhân loại

Hiện nay tư tưởng chính thống ở Việt Nam là chủ nghĩa Mác – Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Những tư tưởng này không chỉ có ý nghĩa trong đời sống chính trị - xã hội mà còn được vận dụng và mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong lĩnh vực giáo dục. Tuy nhiên, cuộc sống luôn có những biến đổi và “con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội” cho nên giáo dục cần phải vận dụng nhiều phương thức giáo dục khác nhau nhằm đạt đến những giá trị cao nhất của con người,

———

[202] Mas ter Chin Kung, Buddhism as an Education on http://www.buddhanet.net/budasedu.htm

[203] Mas ter Chin Kung, đã dẫn

nhất là giáo dục về đạo đức, lối sống. Nghĩa là, chúng ta cần phải tìm kiếm và vận dụng những tư tưởng giáo dục tiến bộ vốn có trong lịch sử giáo dục của nhân loại từ phương Đông sang phương Tây. Nếu như ở phương Tây, người ta đề cao tư tưởng giáo dục của Socrates vì nó nhằm hướng đến sự hoàn thiện bản thân và mối giữa cá nhân với cộng đồng thì ở phương Đông, tư tưởng của Đức Phật và Đức Khổng Tử được xem là có ý nghĩa giáo dục to lớn nhằm góp phần đem lại cho con người một cuộc sống chân – thiện – mỹ thực sự…Phật giáo hàm chứa nhiều giá trị quí báu về giáo dục nhân cách sống cho con người, đó là điều đã được khẳng định. Hơn nữa, tôn giáo này có ảnh hưởng sâu đậm đến đời sống văn hóa tinh thần của người Việt và là cái dễ đi vào nơi sâu thẳm nhất của lòng người và lưu lại đó một cách bền vững. Có thể nói, Phật giáo thế giới cũng như Phật giáo Việt Nam đều nhằm giáo dục và xây dựng con người thành những người có ích, vì thế nó cũng có thể phục vụ đắc lực cho sự nghiệp giáo dục Việt Nam hiện nay, nhất là đối với việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh – sinh viên.

- Bản thân những người làm công tác giáo dục, dù trong lĩnh vực khoa học xã hội hay khoa học vực tự nhiên cũng đều nhắm đến việc giáo dục cho con người phát triển toàn diện, nên để việc giáo dục hiệu quả và sâu sắc hơn, các nhà giáo dục nên vận dụng kết hợp tư tưởng Phật giáo với các tư tưởng khác để tuyên truyền và giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh – sinh viên trong giảng dạy cũng như các hoạt động giáo dục khác.

Những tư tưởng cơ bản của Phật giáo là những tư tưởng về con người và cuộc sống của con người, đó là vấn đề “khổ” và “cứu khổ” bằng “Bát chánh đạo và Tam học”, được thể hiện rõ nét trong học thuyết Tứ diệu đế. Rõ ràng đây là một tư tưởng mà bất kì đối tượng nào trong xã hội cũng có thể tham khảo và vận dụng để tự giáo dục mình chứ không nhất thiết là đối với những tín đồ Phật giáo. Tuy vậy, để học sinh – sinh viên quan tâm và thực hành những lời dạy tốt đẹp của Đức Phật về cách làm người thì việc cố vấn, chỉ dẫn và định hướng của các thầy giáo, cô giáo và những người làm công tác giáo dục là rất cần thiết. Để làm được điều này, người dạy cần phải có những hiểu biết và nhận thức nhất định về Phật giáo nói chung và giá trị về đạo đức, lối sống của Phật giáo nói riêng; quan trọng hơn, họ phải biết cách lòng ghép, đưa vào một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, hợp lý, hợp tình những tư tưởng đó vào các tiết dạy, những bài nói chuyện, những buổi hoạt động ngoại khóa, những lời căn dặn, khuyên bảo về kỹ năng, cách sống… cho học sinh – sinh viên.

- Khuyến khích học sinh – sinh viên tìm về những giá trị đạo đức tốt đẹp của nhân loại được chứa đựng trong các tôn giáo, đặc biệt là “Bát chánh đạo” và “Tam học” của Phật giáo .

Ngày nay, từ phương Tây cho đến phương Đông, giáo dục thường nhắm đến hiệu quả về mặt kinh tế - xã hội, do vậy thường nghiêng về giáo dục những tri thức về khoa học kỹ thuật, kỹ năng nghề nghiệp cho người học mà thường coi nhẹ việc phổ biến những giá trị đạo đức cho họ. Trong khi đó, giáo dục ở nhiều nơi đều nhấn mạnh phải phát triển toàn diện cho người học. Trong thực tế, giáo dục nhân cách sống cho người học là một việc vô cùng quan trọng nhưng không hề đơn giản, thậm chí còn khó khăn hơn rất nhiều lần so với việc trang bị về tri thức, kỹ năng. Do đó, chúng ta không chỉ rao giảng, khuyên bảo một cách máy móc các bài học về đạo đức, lối sống theo những mô-típ quen thuộc. Điều quan trọng là phải làm cho học sinh – sinh viên tự ý thức tầm quan trọng của việc rèn luyện nhân cách sống và khuyến khích họ chủ động tìm về những giá trị tốt đẹp của truyền thống dân tộc, giá trị đạo đức, lối sống của Phật giáo… Chúng ta hãy làm điều này một cách tự nhiên, không áp đặt, không ra lệnh mà hãy làm người gợi ý, động viên, khuyến khích cho họ. Hãy để họ tự lựa chọn, tự “chiêm nghiệm”, tự “tu tập” tư tưởng đạo đức Phật giáo hay bất kỳ một giá trị đạo đức tốt đẹp nào khác mà họ thấy phù hợp và yêu thích.

Cuối cùng, nên chăng giáo dục nhà trường cần phải kết hợp với các tổ chức xã hội, với các cơ sở tôn giáo (trong đó có Phật giáo) trong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh – sinh viên.

Thiết nghĩ, những sự kết hợp này sẽ không những làm đa dạng, phong phú hoạt động giáo dục mà còn tận dụng và phát huy được các ưu thế của của những tổ chức xã hội, cơ sở tôn giáo vào việc giáo dục đạo đức, lối sống cho người học.

Giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ là một nội dung cơ bản, thường xuyên của mọi nền giáo dục trên thế giới từ xưa cho đến nay nhưng trong từng giai đoạn cụ thể thì giáo dục cần phải vận dụng những tư tưởng, phương thức giáo dục phù hợp thì mới có thể mang lại hiệu quả. Vận dụng tư tưởng Phật giáo có thể mang lại những hiệu quả tích cực trước mắt và lâu dài cho việc giáo dục đạo đức lối sống cho sinh viên ở Việt Nam trong thời đại hiện nay, bởi Phật giáo “sẽ là một tôn giáo toàn cầu, vượt lên mọi thần linh, giáo điều và thần học. Tôn giáo ấy bao quát cả phương diện tự nhiên lẫn siêu nhiên, đặt trên căn bản của ý thức đạo lý, phát xuất từ kinh nghiệm tổng thể, gồm mọi phương diện trên, trong cái nhất thể đầy ý nghĩa"[204].

———

[204] Đức Phật và Phật Pháp đăng trên http://chuahoangphap.com.vn/news.php?id=445

Giáo Dục Phật Giáo Và Phát Triển Bền Vững

Quan Điểm Giáo Dục Của Phật Giáo Về Thái Độ Sống Bảo Vệ Môi Trường

Quan Điểm Giáo Dục Của Phật Giáo

Về Thái Độ Sống Bảo Vệ Môi Trường

TS. Thích Phước Đạt

Ngày nay nhân loại đang đứng trước vấn đề khủng hoảng môi sinh. Khủng hoảng môi sinh là sự ô nhiễm môi sinh do các phóng xa, sự phân bạch, bụi bạch của thiên nhiên, nạn khai thác rừng, cháy rừng, giao thông vận tải quá tải, sự thiêu đốt, sự khai thác các nguồn năng lượng vô tội vạ, phục vụ cho nhu cầu phát triển công nghiệp nhẹ và nặng trong một nền kinh tế thị trường đầy lợi nhuận luôn biến động. Nó gây ra những hậu quả và di chứng không chỉ đời này mà còn đời sau. Đó cũng là hệ quả của sự thiếu trách nhiệm đối với môi sinh của con người, có khi dẫn đến sự hủy diệt sự sống cuả loài người trong một tương lai gần.

Trong mấy năm gần đây, nỗ lực của cộng đồng của nhân loại là cùng nhau chung sống hòa bình, không bao giờ để cho một cuộc chiến tranh nguyên tử xảy ra lần thứ ba, tiêu diệt nhân loại.

Tuy nhiên, con người lại đối diện một sự khủng hoảng môi sinh mới, tai họa này có thể đưa nhân loại vào cảnh diệt vong còn mau hơn tai họa chiến tranh.

Mới nhất là Nhật Bản phải đối diện với vấn đề động đất và sóng thần. Trận động đất lớn nhất trong lịch sử Nhật Bản (mạnh 8,9 độ Richter) ngày 11.3 đã gây ra sóng thần cao 10m, cuốn trôi nhiều nhà cửa, làm hư hại nghiêm trọng hạ tầng miền đông bắc Nhật Bản và khiến hàng nghìn người chết. Sự kiện này kéo theo hậu quả là sự cố nhà máy điện Fukushima I xảy ra. Chính phủ Nhật Bản tuyên bố một "tình trạng khẩn cấp điện hạt nhân" do mất chất làm nguội và di tản hàng ngàn người dân sinh sống gần nhà máy Fukushima I. Cho đến ngày 11 tháng 4, Cơ quan năng lượng hạt nhân Nhật Bản nâng mức khủng hoảng sự cố nhà máy điện Fukushima I lên mức 7, mức cao nhất trong thang sự cố hạt nhân quốc tế. Như một nhà bảo vệ môi sinh học đã nói, nếu trong 50 năm nữa, thế giới không đồng loạt đứng lên bảo vệ môi sinh trên quả đất này, thời ngôi nhà chung của nhân loại có thể bị tiêu diệt, môi trường sống của chúng ta sẽ bị hủy hoại, không gì có thể cứu vãn được. Qua các tài liệu mới nhất của tổ chức Liên Hiệp Quốc bảo vệ môi sinh và của một số Tổ chức quốc tế khác có liên quan, chúng ta có thể biết những hậu quả nặng nề do khủng hoảng môi sinh gây ra tạo nên sự bất an cho cộng đồng nhân loại.

Vấn đề đặt ra, là con người phải có thái độ sống hài hòa với thiên nhiên để bảo vệ môi sinh. Theo quan điểm Phật giáo sự hủy hoại môi sinh, ô nhiễm môi trường là hậu quả đỉnh cao của tư duy hữu ngã, con đường tư duy và hưởng thụ lạc thú của con người. Thế nên nguyên nhân chính của cuộc khủng hoảng lớn về môi sinh đang được báo động là do vô minh và tham ái. Học thuyết Duyên khởi, nền tảng của giáo dục Phật giáo chỉ ra rằng con người là tập hợp 5 uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Trong đó, sắc uẩn của một con người là bao gồm thân vật lý của người ấy và toàn thể thế giới vật lý. Điều đó có nghĩa thiên nhiên hay môi sinh thực sự là cơ thể của con người, hay một phần rất lớn của cơ thể con người. Con người không t hể tồn tại được nếu không có môi sinh. Nếu môi sinh hay thiên nhiên bị ô nhiễm trầm trọng thì cơ thể vật lý của con người, hay đời sống của con người thời bị hủy diệt. Vậy là khi con người hiểu rõ sự thật Duyên khởi thì con người sẽ tự nguyện bảo vệ môi sinh khỏi ô nhiễm. Đó cũng là ý nghĩa bảo vệ nguồn sống, nguồn hạnh phúc của nhân loại.

Và như thế do sự ô nhiễm môi sinh và sự thành tựu của khoa học môi sinh đã chứng minh con người không thể sống tách biệt với thiên nhiên, con người phải có thái độ sống hài hòa với thiên. Cơ thể vật lý của con người không có sự giới hạn cái thân vật lý riêng biệt của mình ở bất cứ

một trú xứ hay một đại lục. Rõ ràng, đây là cái thân sắc vô ngã tính của con người. Tương tự đối với thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn. Sự thật này sẽ giúp con người có thái độ sống đúng đắn khi giải quyết vấn đề môi trường trên nền tảng học thuyết Duyên khởi về con người và thế giới.

Thực tế, khi đức Phật còn tại thế, bảo vệ môi sinh chưa đặt thành vấn đề, thế nhưng đức Phật với trí tuệ sáng suốt và lòng từ bi cứu khổ của Ngài, Ngài đã là bậc vĩ nhân, là nhà Giáo dục của nhân loại đã hướng dẫn con người thực thi nếp sống hài hòa với thiên nhiên, bảo vệ môi sinh là bảo vệ sự sống con người. Cụ thể, với trách nhiệm của bậc Đạo Sư, Ngài đã chủ động tạo ra một môi trường tu học thích hợp cho những đệ tử xuất gia và tại gia của Ngài, đức Phật đã chủ động tìm cách xây dựng cho mình và cho hội chúng Tăng già một nếp sồng hòa hài với thiên nhiên, một môi trường tu tập thích hợp hường tới giác ngộ và Niết bàn.

Nhìn lại cuộc đời đức Đức Phật, chúng ta sẽ nhận ra Ngài là một bậc Giáo chủ độc nhất, một nhà giáo dục mô phạm nhất, sinh ra dưới cây vô ưu taị vườn Lâm Tỳ Ni, hành trì Thiền định cho đến giác ngộ dưới gốc cây Bồ Đề, thuyết pháp lần đầu tiên tại vườn Nai ở Ba La Nại, và cuối cùng nhập Niết Bàn dưới hai cây SaLa tại Kusinara. Đời sống của Ngài là gần gũi thiên nhiên, thân cận núi rừng, xa chốn phồn vinh. Trong 45 thuyết độ sanh, Ngài để lại cho chúng ta hình ảnh một bậc đạo sư đi bộ từ làng này qua làng khác, từ đô thị này qua đô thị khác, sau khi khất thực trở về, thường ngồi trong một khu rừng gần đấy để an nghĩ hoặc thuyết pháp, hoặc ngồi thiền cho đến chiều. Nếp sống này được kinh điển ghi lại, như là vấn đề cảnh thức gìn giữ môi trường, giảm thiểu ô nhiễm: “Nhất bát thiên gia phạn, Cô thân vạn lý du, Kỳ vị sanh tử sự, Giáo hóa độ xuân thu” (Một bát ăn ngàn nhà, Một thân di vạn dặm. Vì vấn đề sanh tử, Giáo hóa độ ngày qua).

Chính đức Phật rất hoan hỷ khi thấy chúng tỷ kheo sống ở trong rừng dầu vị đó ngủ gục hay không ngồi thiền định. Trái lại Phật không an tâm khi vị ấy ngồi thiền, hay ngủ gục ở một nơi khác xa tinh xá (chùa) gần làng, vì sẽ bị các cư sĩ khác gây phiền hà…Bởi vì khi ở trong rừng khi không thiền định, hoặc ngủ gật ; khi thức tỉnh tiếp tục ngồi thiền mà không bị ai quấy phá. Kinh Tăng chi II, tr. 335 – 336 nói rằng: “Ở đây, này Nagita, ta thấy một tỳ kheo ngồi thiền định tại trú xứ ở trong khu rừng. Này Nagita, ta suy nghĩ như sau “Nay vị tôn giả này, sau khi đoạn trừ ngủ nghỉ và mệt nhọc, sẽ tác ý tưởng hoặc đạt được sự nhất tâm. Do vậy Ta hoan hỷ với trú xứ tại rừng của vị Tỳ kheo ấy”.

Đức Phật luôn luôn tán thán về môi trường tu tập ở núi rừng, và xem núi rừng là nơi trú ẩn lý tưởng cho những vị xuất gia hành đạo: “Làng mạc hay rừng núi, Thung lũng hay đồi cao, La hán trú chỗ nào. Đất ấy thật khả ái” và Phật khẳng định: “Khả ái hay núi rừng, Chỗ người phàm không ưa. Vị ly tham ưa thích, Vì không tìm dục lạc”. (Pháp cú 98 – 99).

Trong những bài thuyết pháp, Ngài thường dùng các ẩn dụ tìm thấy trong thiên nhiên, trong môi trường sống để minh họa cho giáo lý sống động thiết thực hiện tại. Nói đến sự cách biệt giữa pháp thiện và pháp ác, Ngài dạy: “Rằng xa thật là xa khoảng cách giữa mặt đất và vòm trời. Rằng xa thật là xa khoảng cách giữa bờ bên này đến bờ bên kia. Rằng xa thật là xa, khoảng cách giữa mặt trời mọc với chỗ mặt trời lặn, nhưng còn cách xa, cách xa hơn nữa là khoảng cách giữa pháp bất thiện và pháp kẻ ác” (Tăng Chi tr. 410). Nói đến hương người đức hạnh là ví với hương của hoa thơm, nhưng giữa hai loài hương có sự sai khác: “Không một hương hoa nào, Bay ngược chiều gió thổi. Chỉ hương người đức hạnh, Ngược gió khắp tung bay” (Pháp cú 52).

Chính đời sống trong lành, thanh tịnh của rừng núi là những trú xứ, là những môi trường thích hợp nhất để thành tựu chánh trí. Đó là lý do tại sao Ngài Kassapa, sống trọn đời ở rừng núi nói lên vì sao ngài ưa thích núi rừng: “Khu đất thật khả ái, Với nhữn g vòng tràng hoa. Hoa tên Ka ra ri. Trải rộng ra cùng khắp, Với voi rú khả ý. Đồi núi ấy ta thích. Những hồ nước trong mát, Tuyệt đẹp màu mây xanh. Che tán bởi loại bọ, Tên kẻ chan In da. Những ngọn núi đá ấy, Làm tâm

ta thích thú. Giống đồi mấy xanh biếc, Ví tháp đẹp lâu đài, Với vượn hú khả ý. Đồi núi được ẩn sĩ, Làm thành nơi trụ xứ, Vẳng lên tiếng chim công, Đồi núi ấy ta thích….”(Trưởng Lão Tăng Kệ, 252- 253)

Thế nên, thái độ sống của người con Phật, là người được đào tạo trong môi trường giáo dục Phật giáo phải xem thiên nhiên là nguồn sống bất tận trong tiến trình nuôi dưỡng thân tâm và cái đích cuối cùng là hướng tâm giải thoát. Các Thiền sư ngộ đạo đời Lý, đời Trần đã thiết lập những môi trường tu tập trong thiên nhiên để cho mọi người hướng tâm tu tập giải thoát. Các chùa Việt Nam như Quần thể chùa Yên Tử, chùa Hương là nơi ẩn sâu trong rừng là nơi được ví như cõi Phật mà ai đọc bài “Vịnh Vân Yên tự phú” của thiền sư Huyền Quang đều có thể tự hào. Hay như Trần Nhân Tông là ông vua kiêm Thiền sư đời Trần chủ trương sống và tu trong tinh thần yêu thiên nhiên, chính là yêu đạo như bài Thiên Trường vãn vọng sau đây mô tả: “Thôn tiền thôn hậu đạm tự yên, Bán vô bán hữu tịch dương biên. Mục đồng địch lý ngưu quy tận, Bạch lộ song song phi hạ điền”. (Trước xóm sau thôn tựa khói lồng, Bóng chiều dường có lại dường không, Mục đồng sao vẳng trâu về hết, Cò trắng từng đôi liệng xuống đồng).

Rõ ràng, thái độ sống mà đức Phật giảng dạy cho mọi người là luôn ý thức sống hài hòa với thiên nhiên. Muốn hài hòa với thiên nhiên, thì con người phải tôn trọng sự sống ngay cả loài vật và cỏ cây, một thái độ trên tinh thần duyên khởi. Trong Kinh Thừa Tự, Trung Bộ I, số 3, đức Phật dạy không nên đổ đồ ăn dư thừa trên cỏ xanh và trong nước có côn trùng, sợ làm hại cỏ và côn trùng. Ngài dạy các đệ tử xuất gia phải dùng vải lọc nước để ngăn chặn giết hại các sinh vật. Trong thời kỳ mùa mưa an cư kiết hạ, đức Phật khuyên các Tỷ Kheo không nên đi ra ngoài vì sợ dẫm đạp trên cỏ cây hoặc các loài côn trùng nẩy nở rất nhiều trên đất và trong không khí ẩm ướt. Ngài xác nhận không sát sanh là bố thí không sợ hãi, bố thí không hận thù, bố thí không làm hại: “Vị Thánh đệ tử từ bỏ sát sanh, đem không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh”. (Tăng Chi III, 229) Ngài tuyên bố rất rõ, Ngài không chấp nhận vì Ngài hay vì đệ tử can Ngài mà giết hại các chúng sanh để cúng dường đồ ăn.

Ngài cũng khuyên các đệ tử tại gia không nên làm nghề buôn bán hay buôn bán thịt. Tinh thần tôn trọng sự sống đối với mọi loài trở thành nếp sống mà ngày nay Phât tử Việ t Nam có truyền thống thả chim, thả cá, phóng đăng, ăn chay, thọ bát quan trai là những hình ảnh tuyệt đẹp can lòng từ bi ấy, đức Phật dạy các đệ tử xuất gia và tại gia cần phải phải hành trì bốn vô lượng tâm: Tu tập lòng từ để đối trị lòng sân, tu tập lòng từ bi để không hại người hại vật, tu tập lòng hỷ để trừ diệt lòng ganh ghét và tu tập hạnh xả để đoạn diệt hận thù.

Chính từ, bi, hỷ xả là bốn sức mạnh kết nối sự yêu thương, sự thông cảm giữa người với thiên nhiên, hướng đến xây dựng một môi trường tốt đẹp cho hành tinh của chúng ta. Lý thuyết Duyên khởi, cho rằng sự sống là sự hỗ tương giữa các loài. Đức Phật dạy lòng từ có được những lợi ích như sau: “ngủ được an lạc, dậy được an lạc, không có ác mộng, được người khác ái mộ. được loài phi nhân yêu kín h, được loài trời gia hộ” (Tăng Chi III,tr 11).

Sự thật cho thấy, khi một cá nhân khởi lòng từ với môi sinh thì tâm từ đó sẽ có thiện tâm với đồng loại để cầu giải thoát và giác ngộ, Hơn ai hết, đức Phật cho rằng nguồn gốc dẫn đến hủy diệt môi sinh là do tham lam, muốn hưởng lợi từ nguồn khai thác thiên nhiên. Cho nên, thái độ sống của đức Phật là: “Này các Tỳ kheo Ta không tranh chấp với đời, chỉ có đời tranh chấp với Ta. Này các tỳ kheo người nói pháp không tranh chấp với một ai ở đời”. (Tương Ưng III , tr. 165).

Rõ ràng, thế giới môi trường sẽ giảm thiểu sự nguy hại, khi mọi người có ý thức sống không khai thác các nguồn tự nhiên vốn có. Thay vì tận hưởng dục lạc thì đức Phật khuyến khích cho các đệ tử của Ngài sống đời sống ít dục, biết đủ. Ngài dạy các Tỷ kheo, như lý quán sát thọ dụng y phục, “chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc chạm của muỗi, gió, sức nóng

mặt trời và các loại bò sát…thọ dụng các món ăn khất thực, chỉ để thân này được sống lâu, và để bảo dưỡng, để thân này khỏi bị th ương hại, để hỗ trợ cho phạm hạnh… thọ dụng sàng tọa chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc chạm của ruồi muỗi, gió, sức nóng mặt trời… chỉ với mục đích sống độc cư an tịnh… thọ dụng các dược phẩm trị bịnh, chỉ để ngăn chận các cảm giác thống khổ đã sanh, để được ly khổ hoàn toàn…” ( Trung Bộ I, tr.98). Với nếp sống ly dục tri túc như vậy con người mới bảo vệ thiên nhiên được và sống một đời sống bình yên.

Như vậy đạo Phật tán dương một nếp sống hài hòa với thiên nhiên hài hỏa với loài người , tán thán lòng từ bi, khích lệ thương người thương vật, đề cao hạnh thiểu dục tri túc, sống đời sống lành mạnh và giản dị, với mục đích xây dựng một môi trường sống xanh và sạch. Đây là cơ sở để thiết lập nền hòa bình cho nhân loại.

Từ quan điểm sống hài hòa với thiên nhiên mà đức Phật đã thực thi, chúng ta cần rút ra những bài học, biện pháp xây dựng một môi trường sống hạnh phúc thật sự. Như đã nói, sự bảo vệ môi sinh, suy cho cùng là sự thiết lập của một tâm thức thanh tịnh. Một tâm không tham, không sân, không si sẽ giúp con người tự chủ, thóat ly mọi sự chi phối của các dục. Do đó, quan điểm giáo dục của Phật giáo về thái độ sống bảo vệ môi sinh trong điều kiện hiện nay là:

1. Giáo dục con người nhận thức rõ con người có mối liên hệ mật thiết với thiên nhiên và môi trường sống. Học thuyết Duyên khởi Phật giáo chỉ ra rằng không ai có thể sống một mình mà không có sự liên hệ với một cá nhân, cộng đồng, xã hội, với môi trường sống. Con người là tập hợp 5 uẩn và có một mối liên chặt chẽ với thiên nhiên, vì thế hãy tự nguyện sống hòa mình vào thiên nhiên, trên hết là tự nguyện bảo vệ môi sinh là bảo vệ nền hòa bình cho nhân loại.

2. Dựa vào sự thành tựu khoa học để giải thích sự ô nhiễm môi sinh là do thiếu ý thức bảo vệ môi sinh, khai thác tài nguyên thiên nhiên để chạy theo lợi nhuận kinh tế thị trường.

3. Giáo dục mọi người thực hành nếp sống trên nền tảng đạo đức Phật giáo là hướng thiện, tôn trọng sự sống, thực thi hạnh từ bi hỷ xả. Vì thế, mọi người hãy sống gần thiên nhiên, yêu thiên nhiên là yêu sự sống của chính mình và của cộng đồng.

4. Nhận thức mọi ham muốn của bất cứ ai về sự mong cầu hưởng lợi lộc từ việc khai thác các nguồn năng lượng dự trữ của thiên nhiên vố ý thức để trục lợi làm giàu thì sẽ bị thiên nhiên trừng phạt vì đã phá vỡ sự mất cân bài về sinh thái, gây ra khổ đau cho con người.

5. Có biện pháp cụ thể, thiết thực không chỉ dựa trên văn bản của luật bảo vệ môi sinh, hay trông chờ vào thành tựu của ngành khoa học của môi sinh mà trên hết vẫn là thực hành nếp sống yêu thiên, hài hòa với thiên, tôn kính thiên nhiên để tự nguyện bảo vệ hành tinh quý giá này.