Những Bài Giảng Về Hoằng Pháp Và Trụ Trì

Nét Đẹp Của Phật Giáo Nam Tông Khơ Me

Nét đẹp của Phật giáo Nam Tông Khơ Me

(Bài giảng tại khóa Bồi dưỡng trụ trì, chùa Khánh Sơn,

tỉnh Sóc Trăng ngày 3-6-2003)

Khả năng chuyên môn của tôi là hoằng pháp, vì tôi đã nhận trách nhiệm này hơn 20 năm. Tôi chưa làm trụ trì, nên chưa có kinh nghiệm về vấn đề này bằng quý vị. Tuy nhiên, tôi đã tham quan nhiều nước và thấy được sinh hoạt Phật giáo của nhiều nước. Vì thế, ít nhiều tôi có nhận thức về vai trò của vị trụ trì. Tôi trao đổi kinh nghiệm đã học được trên bước đường hành đạo trong và ngoài nước để bổ sung những điều mà quý vị chưa có, nhằm giúp cho việc quản lý Tăng Ni, tín đồ được tốt đẹp, Phật giáo được hưng thạnh.

Phật giáo chúng ta đã thống nhất tất cả hệ phái cùng sinh hoạt trong ngôi nhà chung của Giáo hội. Ngoài ra, chúng ta còn có sinh hoạt riêng mang tính đặc thù của từng hệ phái khác nhau; không thể lấy sinh hoạt của hệ phái này áp đặt cho hệ phái khác.

Đặc biệt tỉnh Sóc Trăng có đông sư sãi gốc Khơ me, đa số chùa ở đây thuộc dân tộc Khơ me và tu theo hệ thống Phật giáo nguyên thủy.

Nhìn chung tôi thấy các Hòa thượng, Thượng tọa Nam tông Khơ me đã có sự gắn bó mật thiết với Phật tử, cùng chung nhau giữ gìn tự viện, Giáo hội. Truyền thống này rất tốt đẹp, có thể nói các hệ phái khác trong Giáo hội cần học tập điểm này để quản lý chùa và giữ gìn tín đồ. Cách tổ chức, quản lý Tăng, tín đồ của Phật giáo Nam tông Khơ me khác với Phật giáo Bắc tông, chúng ta có thể rút kinh nghiệm lẫn nhau để sinh hoạt tốt hơn, nhưng không thể rập y khuôn.

Theo truyền thống Phật giáo Nam tông Khơ me, phần lớn thanh niên đều xuất gia trong thời gian dài hay ngắn tùy theo sự phát nguyện của mỗi người và hết thời hạn phát tâm tu thì hoàn tục. Phật giáo Bắc tông thì khác, xuất gia là phải tu trọn đời.

Tôi thấy các vị xuất gia tu một thời gian nhất định theo ý nguyện thì khi trở về thế tục, họ trở thành Phật tử hộ đạo đắc lực. Đây là điểm tốt của Phật giáo Nam tông Khơ me, thể hiện tinh thần trả ơn Tam bảo, người hôm nay tu được là nhờ người đi trước dìu dắt, giúp đỡ và khi ra đời, họ trả ơn Tam bảo đã hỗ trợ họ tu hành. Với cách tu như vậy, số lượng tu sĩ Khơ me lúc nào cũng đông. Vì vậy, chùa của Phật giáo Khơ me ở Việt Nam ít hơn chùa của Phật giáo Bắc tông, nhưng lúc nào cũng có trên dưới

10.000 tu sĩ Khơ me trong tổng số 30.000 tu sĩ của cả nước ta là điều đặc biệt.

Ngoài ra điểm đặc sắc nữa là hầu như tu sĩ và tín đồ Phật giáo Khơ me luôn hỗ tương giúp đỡ nhau tu hành. Chư Tăng và tín đồ Phật giáo Khơ me gắn bó chặt chẽ với nhau, điều này khó tìm thấy ở Phật giáo Bắc tông. Tín đồ đối với màu áo tu sĩ gần như có sự kính trọng tuyệt đối. Thử nghĩ các vị sư Nam tông Khơ me đã làm gì mà tín đồ kính trọng được, Phật giáo Bắc tông chúng ta nên học tập điểm này.

Tôi thấy các nhà sư Nam tông Khơ me hầu hết là những Thầy dạy về văn hóa cho tín đồ. Vì thế, người Phật tử Khơ me coi người tu là Thầy thực sự. Điểm đặc biệt này tu sĩ Bắc tông không có, hay hiếm có những vị tu hành vừa làm Thầy ở ngoài đời. Thậm chí, đôi khi Phật tử Bắc tông coi Tăng Ni là Thầy làm công việc chuyên môn cúng bái, nên gọi người tu là Thầy cúng. Họ không coi tu sĩ là Thầy của họ; đó là cái yếu của tu sĩ Bắc tông, cần học theo gương của tu sĩ Nam tông Khơ me để thay đổi tư duy của Phật tử.

Các vị sư Nam tông Khơ me vừa dạy chữ, vừa dạy giáo lý và dạy cả đạo đức cho Phật tử. Dạy đạo đức là lấy đạo đức của bản thân sống thực của mình làm gương cho xã hội. Tu sĩ Bắc tông xem nhẹ việc này, nên nhiều khi không được sự tin tưởng của tín đồ. Thật vậy, vì chủ trương xuất gia là phải tu suốt đời, nên khi không tu được và hoàn tục, họ bị mọi

người xem thường, vì đã bỏ cuộc, hư hỏng. Và thực tế cho thấy, nhiều người hoàn tục không đóng góp được gì cho chùa nữa đến mức họ bị bỏ rơi vào quên lãng. Tu sĩ Nam tông Khơ me thì khác hẳn, khi ra đời, họ được kính trọng hơn người không tu.

Theo Phật giáo Bắc tông, đã tu thì phải tu suốt đời mới được trọng thị, nên một số người sợ bị coi thường, không dám hoàn tục. Vì thế, nảy sanh lớp tu sĩ nửa Tăng nửa tục, mang hình thức người tu, nhưng tâm hồn là người thế tục. Trong khi theo Nam tông Khơ me, hình ảnh người tu thật đáng được kính trọng.

Ngoài ra, Phật giáo Bắc tông còn có tệ hại phải bài trừ là tu giả. Phật giáo Nam tông Khơ me không có tu giả, vì tu sĩ ở chùa đặt dưới sự quản lý của chùa, của Giáo hội. Còn việc quản lý tu sĩ của Bắc tông có sự buông lơi. Tu sĩ Bắc tông ra ngoài không ai quản lý được, nên xen lẫn lộn tu sĩ giả và tu sĩ thiệt, làm cho Phật tử không biết ai tu thiệt. Thực tế chúng ta thấy rõ những người lười lao động, tự ý mặc áo tu và tự cất am cốc ở. Vì tệ nạn này mà Phật giáo chúng ta đã trải qua giai đoạn lịch sử dài hàng trăm năm suy đồi. Từ đó, Phật giáo Bắc tông mới tổ chức phong trào chấn hưng Phật giáo; trong khi Phật giáo Nam tông Khơ me không cần chấn hưng vì đã giữ đúng đắn việc quản lý Tăng, tín đồ. Nhờ chấn hưng Phật giáo, thống nhất tổ chức và lãnh đạo để quản lý Tăng Ni, mới loại trừ được thành phần không thực tu.

Riêng về vấn đề chùa, thì Phật giáo Nam tông Khơ me có điểm nổi bật là chùa thì của Phật, của chư Tăng. Còn chùa của Bắc tông Phật giáo có thể chia ra ba loại. Một là chùa làng hay chùa công đã được lập ra từ thời phong kiến. Hai là chùa tư do tư nhân giàu có hay quan quyền thời trước dùng tiền riêng của họ để xây dựng chùa. Ba là những Tăng Ni xuất gia cũng mua đất, cất chùa. Với ba loại chùa như vậy đưa vào sinh hoạt Giáo hội thì chắc chắn là phức tạp. Chủ trương của Giáo hội chúng ta muốn thống nhất quản lý bằng cách hình thành một loại chùa như chùa của Phật giáo Nam tông Khơ me. Thiết nghĩ điều này đúng, vì người xuất gia tu hành không có tư hữu. Chúng ta khẳng định rằng chùa của Giáo hội, của Tăng Ni và tín đồ. Khi chúng ta quản lý thì có trách nhiệm trông nom, giữ gìn, nhưng khi Giáo hội phân công cho người khác quản lý, chúng ta hết trách nhiệm.

Trong nhiệm kỳ này, Ban Tăng sự sẽ nghiên cứu việc hệ thống hóa Tăng Ni và tự viện. Bước đầu, chúng ta thống nhất về giáo phẩm. Hàng giáo phẩm của Phật giáo Nam tông, Bắc tông hay Khất sĩ đều đặt dưới hệ thống quản lý chung của Giáo hội; đối với chư Tăng, về cấp bậc danh xưng có Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức, Ni sư, Ni trưởng. Riêng Phật giáo Nam tông Khơ me và Phật giáo Nam tông Việt Nam không có Ni bộ, vì không cho nữ giới xuất gia, nên không có cấp Ni trưởng, Ni sư, người nữ chỉ có 8 giới. Đối với Ni giới của Phật giáo Bắc tông có ba cấp : Ni trưởng, Ni sư, sư cô.

Những người có 20 hạ trở lên mới được tấn phong Thượng tọa và 40 tuổi hạ trở lên mới được tấn phong Hòa thượng, đó là nguyên tắc quy định của Giáo hội. Tuy nhiên, vấn đề được đặt ra hiện nay là việc tính tuổi hạ. Thọ giới nhưng không giữ đúng lời Phật dạy thì không được tuổi hạ. Thọ giới lâu, nhưng chưa kiết hạ tập trung thì cũng chưa được tính tuổi hạ. Thời kỳ Phật giáo suy đồi chỉ căn cứ vào việc thọ giới, không tính đến việc có nhập hạ hay không.

Thiết nghĩ ngoài căn cứ vào việc an cư kiết hạ, còn phải có sự thực học, thực tu, thực chứng mới quan trọng. Thiếu ba việc này không thể làm Phật giáo hưng thạnh. Phật tử tín tâm tin Phật sâu sắc, nhưng tổ chức của chúng ta chưa chặt chẽ, nên còn những thành phần không tốt xen lẫn. Vì thế đòi hỏi chúng ta kiện toàn lại sinh hoạt Thiền môn, phải thực tu, không thể nửa Tăng nửa tục, không thể lợi dụng chiếc áo tu. Các vị trụ trì có bổn phận quản lý chặt chẽ Tăng Ni thuộc địa phương mình, biết rõ từng Tăng Ni do ai cho xuất gia, Thầy Tổ của họ ra sao, giáo phẩm như thế nào, v.v… và phải theo dõi, kịp thời ngăn chặn, khiển trách những việc sai lầm của Tăng Ni. Ai không thực tu thì cho hoàn tục, không phải bắt ở chùa suốt đời, vì việc tu hành không thể miễn cưỡng. Người thực dạ muốn tu thì khó mấy, họ cũng chấp nhận. Chúng ta kiểm tra chặt chẽ đầu vào, để đào tạo những người thực tu trở thành người kế thừa tốt trong tương lai. Người không muốn tu hãy để họ trở về thế gian. Xưa kia,

tôi đã cảm thấy tiếc cho một vài Thầy Nam tông, họ học giỏi mà hoàn tục thì uổng phí. Nhưng sau nghĩ lại, tôi thấy họ hoàn tục cũng tốt, vì ép họ tu không có lợi, để ra ngoài họ còn làm được việc. Họ muốn tu, nhưng muốn làm việc xã hội, ta chắp gối cho họ đi lên giống như tu sĩ Nam tông Khơ me ra đời cũng làm được những việc tốt. Chúng ta cần gạn lọc thành phần tu hành, chỉ giữ người thực tu, số lượng Tăng Ni đông, nhưng chất lượng không có thì tác hại hơn làm lợi.

Thực tu rồi phải đi đến thực học, tức quyết tâm tìm Thầy, tìm pháp để tu, tu trong chánh pháp; không phải tu là ở trong chùa. Tu là tìm nghĩa lý sâu xa trong kinh để ứng dụng vào cuộc sống làm lợi ích cho ta và người. Còn sống trong chùa cho qua ngày, thì tuổi đời chồng chất, sức khỏe yếu lần, cuộc đời trở thành buồn khổ là bị đọa.

Tìm pháp tu, tìm Thầy để học, mở rộng được tri thức, được nhiều người kính trọng. Và nhờ nhận thức sáng suốt, sắc bén mà hành động thích nghi, tăng trưởng được đạo đức, được người quý mến. Tôi nghĩ người thực tu nhất định đi lên, không thực tu phải đi xuống và làm cho sinh hoạt Phật giáo yếu kém theo.

Thực tu, thực học để dẫn đến thực chứng và chính việc này mới thuyết phục được quần chúng. Tôi thấy các vị cao Tăng đạo đức có sức cảm hóa người một cách kỳ diệu, làm họ kính ngưỡng tuyệt đối, đó là do sự tu chứng của họ.

Tôi nghe nói chùa Vĩnh Bình của Ngài Đạo Nguyên là nơi vĩnh viễn bình an và có các vị cao Tăng liên tục xuất hiện. Vì thế, tôi quyết tâm tìm đến xem cách quản lý, tổ chức tu hành như thế nào để thực tập theo. Hòa thượng Viện chủ đã biết tôi đến cầu đạo, dù tôi không hề hẹn trước với Ngài, nên Ngài cho Thầy Tri sự đón tôi ở cổng chùa để mời vào phương trượng gặp Ngài. Ngài đã thực chứng, nên tâm ta nghĩ gì thì Ngài biết. Có người tu đắc đạo như thế làm tăng thêm niềm tin của tín đồ và người cầu đạo. Gặp Ngài, tôi thấy vui lạ, nhờ vậy tôi phát hiện thế nào là lực tác động của người thực tu, thực chứng. Đến nơi nào thấy an vui, chúng ta biết ở đó có người tu chứng, có lực gia trì tác động chúng ta.

Nếu may mắn gặp bậc cao đức, chúng ta học được ngôn ngữ, giáo nghĩa và đức hạnh của họ, nương theo đó để tiến tu. Vị cao Tăng ban cho chúng ta sự an lành, thì sự an lành đó được nhân rộng, phát triển mà Thiền gọi là tiếp tâm truyền đăng, tạo thêm sức sống đạo cho chúng ta.

Muốn cảm hóa người, dìu dắt người tu, làm cho Phật giáo hưng thạnh, phải có thực chứng. Đặc biệt là các Thầy quản lý cơ sở phải nỗ lực thăng hoa đời sống mình, thấp nhất là được quả Dự lưu, nghĩa là tối thiểu phải cắt bỏ được kiến hoặc phiền não. Mọi người ham muốn, khổ đau, buồn phiền; nhưng lòng chúng ta không hề như vậy. Mọi quyền lợi vật chất thế gian đối với chúng ta là không. Tu hành

hơn nhau ở điểm đó, phải cố quyết tâm lập hạnh tu. Người bị cuộc đời ràng buộc, mê lầm. Chúng ta không bị ràng buộc nên sáng suốt, đó là điều quan trọng để lãnh đạo cơ sở Phật giáo.

Phải sáng suốt nhìn thấy đạo, nhưng triển khai chữ đạo đối với tôi là thấy việc nên làm, thấy người nên tiếp xúc, thấy chỗ nên đến. Chỗ không nên đến mà đến là tự chuốc họa vào thân, không nên gặp thì gặp được ích lợi gì. Phật thấy rõ không sai lầm, chúng ta cũng phải thấy theo cái thấy của Phật; không thấy theo cái thấy của thế gian.

Trở lại thực tế, quý Thầy trụ trì phải thấy được nghị quyết 7 của Trung ương Đảng, tức chủ trương về dân tộc, về chính sách tôn giáo như thế nào, có cần thêm gì không và phải sống thế nào để không vi phạm, hành đạo được an lành.

Ngoài ra, người lãnh đạo cơ sở Phật giáo phải thấy quần chúng nghĩ gì, cần gì; đáp ứng được yêu cầu chính đáng thì họ sẽ quý mến, xâm phạm quyền lợi của họ thì họ sẽ ghét hại ta. Theo Phật dạy, người tu không tranh chấp với đời, chỉ có đời tranh chấp với ta. Theo kinh nghiệm, không đòi hỏi người làm gì cho tôi, nhưng tôi luôn làm theo yêu cầu của người, được họ thương là vậy. Tôi giảng các tỉnh miền Tây không quyên góp của Phật tử để cúng dường các trường hạ. Họ tự phát tâm nhờ tôi gởi cúng dường. Tôi làm giùm thì họ mang ơn tôi.

Trong thời kỳ đổi mới của đất nước và hướng đi lên của Giáo hội, quý Thầy trụ trì lãnh đạo cấp cơ

sở cần thông suốt những chủ trương của Giáo hội và Nhà nước để hòa nhịp cùng sự phát triển của đạo pháp và dân tộc, đóng góp nhiều hơn cho an sinh xã hội. Cầu nguyện cho lớp học thành công tốt đẹp.

Vai Trò Của Trụ Trì Trong Thời Hiện Đại

Vai trò của trụ trì trong giai đoạn hiện đại

(Bài giảng khóa Bồi dưỡng Trụ Trì tại tỉnh Bạc Liêu,

chùa Long Phước, ngày 3-6-2003)

Mỗi tự viện, tịnh thất, tịnh xá, niệm Phật đường là cơ sở hoạt động của Giáo hội do vị trụ trì quản lý. Việc quản lý về mặt vật chất quan trọng, nhưng quản lý tinh thần quan trọng hơn. Muốn trở thành người quản lý tinh thần phải có đời sống tâm linh. Quản lý cơ sở vật chất thì chùa nào quản lý chùa đó, không biết chùa khác, người khác; nhưng quản lý tinh thần thì rộng vô giới hạn.

Người tu không nặng về vật chất, thực tế chúng ta xuất gia, đều phát nguyện từ bỏ vật chất để đi vào lãnh vực tâm linh là việc vô cùng quan trọng. Nhưng đi vào thế giới tâm linh để quản lý được cơ sở, mở rộng sự nghiệp của Phật giáo; không phải phát huy tâm linh mà không làm được gì trong cuộc sống thực tế.

Phật giáo từ xưa đến nay là một tổ chức không giống bất cứ tổ chức nào trên thế giới. Điểm đặc sắc của Phật giáo là quản lý được cơ sở rộng khắp và tồn

tại lâu dài. Quý vị phải suy nghĩ, cân nhắc điều này để làm tròn trọng trách của người trụ trì.

Phật giáo có lúc thạnh, lúc suy, khi phát triển chỗ này, lúc thăng hoa chỗ khác. Vật chất không thay đổi, chỉ có sự di chuyển về tâm linh mới quan trọng. Có một vị Tăng đắc đạo thì chùa có sức sống kỳ diệu, thu hút người đến tu hành, cúng dường và thành tựu được những việc mà người bình thường không làm nổi. Nhưng nhà sư không đắc đạo đến trụ trì thì chùa xuống cấp lần và không còn sức sống. Vị trụ trì phải quan tâm ý này. Tinh thần đối với chúng ta quan trọng hơn. Về hình thức của trụ trì thì ai cũng như ai, nhưng về chiều sâu tinh thần, mỗi người hoàn toàn khác nhau. Ý thức điều này để chúng ta thăng hoa tâm linh và phát triển chùa.

Về hình thức có chùa lớn, chùa nhỏ, Thầy tu có người trẻ, người già. Tuy nhiên, về tinh thần có vị tuy tuổi đời còn trẻ mà tinh thần của họ già dặn, hiểu biết vượt trội hơn các bậc tôn túc lớn tuổi, điển hình là ngài Cưu Ma La Thập được gọi là đồng thọ.

Tuổi đạo, tuổi tri thức của chúng ta quan trọng hơn tuổi đời. Nhận ra điểm này để làm tròn trách nhiệm thiêng liêng của trụ trì. Trụ trì mà chùa trở thành hoang vắng, hay trụ trì thay đổi chùa dột nát thành tốt đẹp, phát triển. Việc làm của trụ trì khác nhau ở điểm đó.

Người Trung Hoa chia giới tu hành thành năm hạng, gọi là ngũ chủng Tăng. Bước đầu xuất gia, ai cũng là phàm Tăng. Nhưng trải qua nhiều năm, có

người đi lên Hiền Thánh, cũng có người đổ nghiệp, thành nghiệp chướng Tăng hay ác Tăng thì chỉ còn hình thức tu sĩ, mà việc làm phá pháp, phá hòa hợp. Trong Tăng đoàn, nếu có nhiều người phá sự hòa hợp, nhiều người phiền não, tất nhiên tổ chức phải suy yếu.

Tỉnh Bạc Liêu cũng trải qua nhiều giai đoạn lịch sử như vậy. Lúc Tăng chúng hòa hợp thanh tịnh thì Phật giáo tỉnh này phát triển được, nên chỉ trong 3 năm mà thành công một số Phật sự đáng kể. Nhờ tinh thần hòa hợp, đoàn kết, Phật giáo tỉnh nhà mới có sức mạnh làm cho nhân dân và chính quyền tin tưởng hơn. Còn những năm trước, vì nghiệp chướng trần lao, mất đoàn kết thì không ai bằng lòng ai, nên sinh hoạt bị phân hóa, hoạt động bị sút kém. Phân hóa về con người là điều đáng ngại. Tỉnh chúng ta có đủ sinh hoạt của Phật giáo Bắc tông, Nam tông, Khất sĩ, Khơ me, nhưng biết đoàn kết, hòa hợp, nên tạo được sức mạnh.

Trong sự đoàn kết hòa hợp, chúng ta tìm điểm chung để hoạt động. Tôi nghiệm thấy rõ vị nào phát sinh phiền não nhiều thì gặp khó khăn nhiều và kết quả luôn xấu. Vị nào không cho phiền não phát sinh thì nghiệp chướng bị mòn lần.

Khởi tu, quan trọng nhất là phải nhận thức được con người thực của chúng ta và từ đó mới phát triển lên. Đó là điều tôi muốn gợi ý với quý vị và cũng là kinh nghiệm của riêng tôi. Đầu tiên, xác định con người thực của chúng ta là người phàm; nhưng lập

chí tu hành là siêu phàm, vì chúng ta thấy Phật và các vị Thánh đã làm được, thì ta cũng sẽ được.

Quan trọng là phải làm và làm đúng; không làm hay làm sai dẫn chúng ta vào đường ác, phiền não phát sinh, cuối cùng bị đọa. Làm và làm đúng, căn bản là chúng ta phải khẳng định được vị trí mình và làm đúng vị trí mình. Phật giáo bị suy đồi vì người tu không làm đúng vị trí, Thầy trụ trì không làm đúng chức năng. Lý tưởng của trụ trì là trụ pháp vương gia, trì Như Lai tạng. Trụ trì phải ở nhà pháp vương, chùa chỉ là nơi mượn tạm, nếu biết làm đúng thì biến chùa thành nhà pháp vương, làm sai biến chùa thành địa ngục, tranh ch

chí tu hành là siêu phàm, vì chúng ta thấy Phật và các vị Thánh đã làm được, thì ta cũng sẽ được.

Quan trọng là phải làm và làm đúng; không làm hay làm sai dẫn chúng ta vào đường ác, phiền não phát sinh, cuối cùng bị đọa. Làm và làm đúng, căn bản là chúng ta phải khẳng định được vị trí mình và làm đúng vị trí mình. Phật giáo bị suy đồi vì người tu không làm đúng vị trí, Thầy trụ trì không làm đúng chức năng. Lý tưởng của trụ trì là trụ pháp vương gia, trì Như Lai tạng. Trụ trì phải ở nhà pháp vương, chùa chỉ là nơi mượn tạm, nếu biết làm đúng thì biến chùa thành nhà pháp vương, làm sai biến chùa thành địa ngục, tranh chấp quyền lợi, phát sinh phiền não.

Theo kinh Pháp Hoa, nhà pháp vương là nhà Như Lai, là tâm từ bi. Vì vậy, người ở nhà pháp vương phải thể hiện tâm từ bi đối với mọi người. Quý Thầy thiếu tâm từ bi khi xử sự với nhau, khi giao tiếp với quần chúng, thì nhà Như Lai biến thành cái gì đó tùy thuộc ở suy nghĩ và hành động của quý vị.

Tâm từ có thể mang an vui cho người, như vậy chùa là nơi tạo nguồn vui cho bất cứ ai có quan hệ đến. Trụ trì lúc nào cũng an vui là đang nhập từ bi, nên người đến chùa cũng được an lạc theo và Phật tử mỗi ngày đông thêm.

Tôi ở đâu mà người tìm đến để được an vui, hết khổ, là biết lúc đó tâm tôi đang trụ tâm từ bi. Vị trụ trì mang được niềm vui và hóa giải đau khổ cho người thì họ sẽ thương quý và hỗ trợ cho chùa vô

điều kiện. Thực chất việc làm của trụ trì là cứu vớt, giúp đỡ người, còn chỉ nghĩ đến có tiền xây dựng chùa lớn hơn, đẹp hơn, thì quên sự nghiệp tinh thần, chùa sẽ trở thành nơi không hồn, không có từ bi, dẫn đến xung đột, tranh chấp, thù hận.

Tôi nhắc nhở các vị trụ trì cần thể hiện tâm từ bi với tín đồ, với mọi người có quan hệ trong cuộc sống thường nhật. Ngoài ra, Đức Phật dạy chúng ta đến nơi nào phải tùy hoàn cảnh ở đó mà hành đạo. Thí dụ quý vị đang ở vùng xa, vùng nông thôn khó khăn, trụ trì phải biết tùy hoàn cảnh địa phương mà sinh hoạt để giúp đỡ người. Vùng Bạc Liêu sống chủ yếu về nông nghiệp và ngư nghiệp. Có một anh làm nghề nuôi tôm hỏi Thầy trụ trì rằng làm nghề này có tội hay không. Thầy trụ trì trả lời dứt khoát là có tội vì phạm giới sát. Anh này không đi chùa nữa. Trụ trì buộc tội như vậy thì đúng ở chỗ nào đó, nhưng chỗ này thì không đúng; cũng có cái đúng lúc này, nhưng không đúng lúc khác. Lúc mới thống nhất Phật giáo, tôi được Hòa thượng Pháp chủ dạy rằng tuy cùng là Phật giáo, nhưng cần nhớ miền Nam có cách sinh hoạt tu hành khác miền Bắc, không vì thấy khác biệt đó mà phê phán cái nào đúng hay sai. Sinh hoạt đạo thích hợp với hoàn cảnh, thích hợp với phong tục, tập quán, nếp sống, nếp nghĩ của dân chúng địa phương, thích hợp với luật pháp thì đúng.

Chúng ta đừng khuyên tín đồ tu hành mà mất công ăn việc làm; phải nghĩ đến cuộc sống của họ. Tuy thương Thầy, nhưng theo Thầy, họ không sống

được thì cũng phải bỏ Thầy. Vị trụ trì phải cân nhắc xem dân tình và nghề nghiệp của dân địa phương mình như thế nào. Nếu quý vị giúp họ tăng trưởng đời sống kinh tế, nhất định họ quý trọng và gắn bó. Đối với tôi, luôn cân nhắc, cho lời khuyên thích đáng mà người chấp nhận và làm được.

Giúp đỡ được nhiều người, làm họ an vui là trụ trì phát triển được ngôi chùa tâm linh. Trụ trì làm mất lòng quần chúng và trái luật pháp, bản thân không thể an lành mà còn làm cho sinh hoạt Giáo hội bị ảnh hưởng xấu theo, vì chùa chiền là một phần cơ sở của Giáo hội, vị trụ trì là một tế bào sống của sinh hoạt Giáo hội.

Tôi mong rằng chư Tăng tỉnh nhà đối với luật pháp, chính sách Nhà nước phải hiểu nhuần nhuyễn và vận dụng khéo léo để tiến tu được và tạo được điều kiện tốt cho quần chúng đến chùa tu học, đưa Phật giáo đi lên.

Ngoài việc xây dựng ngôi chùa tâm linh, tình cảm trong sáng của ta với tín đồ, với Giáo hội, với Nhà nước, chúng ta cần ý thức rằng thời đại chúng ta là thời đại khoa học và đất nước chúng ta đang ở giai đoạn hiện đại hóa. Vì vậy, vị trụ trì nói riêng và Tăng Ni Phật tử nói chung có nghĩa vụ đóng góp cho đất nước phát triển; làm như vậy, chúng ta mới phát triển được sinh hoạt đạo pháp.

Thử nghĩ Tăng Ni Phật tử chúng ta có theo kịp sự tiến hóa của xã hội hay không? Phần lớn chúng ta đi theo lối mòn cũ, trong khi xã hội đi lên mà

chúng ta lại đi lùi. Phải làm sao đi cùng nhịp với xã hội, thậm chí đi trước xã hội một bước như Phật giáo Nhật Bản hay Đài Loan, thì mới tồn tại và giữ được thế mạnh. Điển hình như Hòa thượng Tinh Vân xây chùa Tây Lai ở các nước Mỹ, Úc, Phi châu cả trăm triệu đô la. Ngài cho biết số tiền quá lớn như vậy không thể do quyên góp của tín đồ, mà do sự đầu tư sản xuất hàng hóa theo hình thức công nghiệp mới tạo được phương tiện dồi dào để làm đạo. Ngài thấy rõ lực lượng Phật tử rất đông và họ cần gì thì Ngài theo đó sản xuất; đáp ứng được yêu cầu của số đông này, thì đó quả là một thị trường tiêu thụ đáng kể. Ngoài ra, để sản xuất được hàng hóa tốt, cần phải có công nhân, kỹ sư chuyên môn, máy móc thiết bị kỹ thuật hiện đại. Số lượng công nhân được Ngài tuyển dụng và đào tạo trong hàng Phật tử thì không lo thiếu. Số vốn thì những Phật tử hằng tâm hằng sản cũng như những người ngoài sẵn sàng đầu tư cho công việc kinh doanh này khi họ thấy được kế hoạch sản xuất của Ngài nắm chắc phần lãi trong tay. Sản xuất và tiêu thụ với một vòng quay khép kín như vậy, Ngài đã giải quyết công ăn việc làm cho nhiều Phật tử, đã làm sinh lợi cho những đồng tiền nhàn rỗi của Phật tử, đã làm ra hàng hóa cho Phật tử tiêu dùng, đã tạo cơ hội tốt cho những người có trình độ chuyên môn hợp tác, đã tạo ra của cải đóng góp cho xã hội, cho sự phát triển đạo pháp.

Nhìn tấm gương hành đạo của người, chúng ta tự suy nghĩ những công việc có thể làm được, chẳng hạn như mỗi chùa có bao nhiêu Phật tử có khả năng

lao động tay chân hay trí óc, chúng ta nghĩ cách giải quyết việc làm cho họ. Được như vậy mới có sự gắn bó mật thiết giữa chùa và tín đồ.

Riêng tôi, thường quan tâm đến các học sinh, sinh viên Phật tử, giúp học bổng để các em hoàn tất việc học; vì mai sau các em sẽ là nhân tài của đất nước, của Phật giáo.

Mong các vị trụ trì suy nghĩ một số ý vừa nêu để đóng góp cho xã hội, cho Phật giáo, ngõ hầu tạo cho Phật giáo chúng ta giữ vững vị trí xứng đáng trong lòng dân tộc.

Điều Thiết Yếu Của Người Tu Sức Khỏe Tốt, Trí Sáng Suốt Và Trái Tim Nhân Ái

Điều thiết yếu của người tu :

Sức khỏe tốt, trí sáng suốt

và trái tim nhân ái

(Bài giảng tại Khóa Bồi dưỡng trụ trì tỉnh Đồng Tháp tổ

chức tại trường hạ chùa Phước Hưng,

thị xã Sa Đéc, ngày 3-7-2003)

Đức Phật thành đạo, Ngài không đặt vấn đề An cư, vì những người theo Phật hầu hết là Thánh Tăng. Vì vậy, ban đầu Phật dạy rằng mỗi người nên đi giáo hóa chúng sanh ở mỗi nơi khác nhau, hai người không nên đi chung một chỗ. Điều này cho thấy đệ tử Phật có những vị Hiền Thánh đi giáo hóa chúng sanh, sau gọi là chúng Đại thừa hay Bồ tát, tức người có năng lực và có đạo đức để cảm hóa người.

Chúng ta tự xét mình có phải là Hiền Thánh hay chưa. Nếu là Hiền Thánh thì bất kể ngày đêm mưa nắng ở đâu, hễ chúng sanh cần thì đến, không từ khó nhọc, không sợ gian lao. Thậm chí có vị nói

rằng chúng ta không vào địa ngục thì ai vào, đó là phát nguyện lớn của các vị đại Bồ tát như Quan Âm, Địa Tạng. Chúng ta lập hạnh Đại thừa phải làm như thế, tuy nhiên phải là con người vô nhiễm và có đạo lực mới được như vậy.

Về sau, nhiều người theo Phật nhưng chưa đắc đạo, còn nghiệp và phiền não, nên Phật có cách hướng dẫn khác. Những vị sạch nghiệp phải đi giáo hóa để nuôi những người còn nghiệp. Phật là vị Thầy có trí tuệ bậc nhất, Ngài xử sự với từng người, từng việc khác nhau, không đưa ra mô hình chung mà ai cũng phải theo.

Trên bước đường hành đạo, Phật đến Lộc Uyển, Kiều Trần Như đắc đạo nên được cùng với Phật đi khất thực để nuôi 4 người chưa được phép đi khất thực vì sợ họ ra ngoài bị tiêm nhiễm việc không tốt thì phiền não sẽ phát sanh làm gương xấu cho đời. Như vậy, người chưa đắc đạo phải ở yên một chỗ tu hành và người đắc đạo khất thực nuôi họ. Về sau, Phật dạy rằng nếu sau khi Phật nhập diệt, Phật tử có tín tâm nên cúng dường chư Tăng để họ có điều kiện tu đắc đạo. Đó là bước đầu của vấn đề An cư được đặt ra. Chỗ khác thì nói rằng nguyên nhân của việc cấm túc An cư là vì những người chưa đắc đạo gặp mưa nắng, bão lụt bị nước cuốn trôi, mất mạng hoặc bệnh hoạn, nên Phật cho họ ở một chỗ tu hành và chỉ đạo Phật tử cúng dường. Vì vậy, tùy hoàn cảnh từng người mà có cách tu hành khác nhau. Tuy nhiên, đối với Tỳ kheo chỉ được làm hai việc, một

là khất thực để sống, hai là Phật tử cúng dường để chúng ta sống và tu hành. Phật không cho phép chúng ta làm nông nghiệp, thương nghiệp và quan hệ với chính quyền. Cuộc đời của người tu chỉ có học và tu; nhưng tu cái gì?

Thực tế nhất trong cuộc sống tu hành là tự rèn luyện mình thành Hiền Thánh hay thành người hữu dụng trên cuộc đời, đó là hướng mà Phật xây dựng cho người tu từ khi Ngài còn tại thế. Chúng ta không lo vấn đề ăn mặc, chỗ ở thì phải phát huy năng lực để trở thành người hữu dụng cho đến thành Hiền Thánh, không phải tu theo hình thức mà thành vô dụng.

Muốn thành người hữu ích, thực tế ngày nay người tu phải có ba điều. Trước tiên là cần có thể lực tốt. Tu sai lầm làm cho bệnh hoạn, vô dụng, chúng ta có lỗi với Phật. Muốn làm được việc, sức khỏe là điều tiên quyết phải có. Một vị Thánh La hán rất khỏe mạnh, đi truyền đạo không sợ nắng mưa, đói rét. Tu hành, đầu tiên phải rèn luyện cơ thể theo cách của Phật. Phật dạy rằng tất cả loài vì ăn mà giết hại nhau, nên người tu từ chối ăn động vật. Đối với tôi, chúng ta điều hòa vấn đề ăn uống để có sự ăn uống thật kỳ diệu so với người đời. Làm thế nào chúng ta chỉ ăn thực vật, ngũ cốc mà vẫn khỏe. Điều này lạ đối với người đời, họ cho rằng phải ăn đủ thứ mới tốt, chỉ ăn thảo mộc thì không khỏe. Nghĩ như vậy là sai. Thực tế cho thấy những loài động vật chỉ ăn thực vật, nhưng rất khỏe như

voi, trâu bò, ngựa, v.v…, không phải ăn thịt chúng sanh mới khỏe.

Ngày nay khoa học cũng chứng minh rằng đạm thực vật tốt hơn đạm của động vật có nhiều độc tố. Đối với xã hội văn minh, ăn chay cho sức khỏe kỳ diệu, người ăn chay ít mắc phải những bệnh tật như người ăn mặn. Một trong những nguyên nhân gây bệnh là độc tố chứa trong thịt của con vật, vì trước khi bị giết, do sợ hãi nên phản ứng tự nhiên của cơ thể chúng đã tiết ra những độc tố; chưa kể những bệnh nguy hiểm khác tiềm ẩn trong thân con vật mà người ta khó biết được, gần đây nhất là bệnh bò điên cũng làm chấn động những người hay ăn thịt bò trên thế giới.

Tôi tự rèn luyện cơ thể mình có sức chịu đựng, cũng nhờ ăn chay không có độc tố, nên không sanh những bệnh nguy hiểm. Tuy nhiên, một số Thầy ăn chay, nhưng sanh bệnh nguy hiểm như Hòa thượng Thiện Hoa, Hòa thượng Huệ Hưng bị ung thư gan. Một số nhà khoa học nói với tôi rằng ăn rau quả, nhưng nếu có dư lượng thuốc trừ sâu hay sử dụng phân hóa học quá nhiều thì đó cũng là mầm gây bệnh. Hoặc ăn những chất lên men như tương chao thì trong quá trình ủ mốc có những loại mốc chứa độc tố gây bệnh ung thư. Tôi làm thị giả Hòa thượng Thiện Hoa thấy Ngài thường ăn cơm với chao, e rằng lâu ngày chất chứa mầm bệnh ung thư.

Tôi ăn chao, nhưng ăn ít và không ăn thường xuyên, thì cơ thể loại được độc tố nếu có; ăn nhiều

chao sợ cơ thể không đủ sức thải độc tố. Theo tôi, điều quan trọng chúng ta tu phải có công phu, nghĩa là phải áp dụng một pháp nào, chẳng hạn như luyện khí công. Khi ăn những chất ít độc tố, mà mắc phải chất độc nào, chúng ta dùng khí công trong lúc tọa Thiền sẽ đẩy được chất độc ra ngoài. Các Thầy tu của phái Thiếu Lâm khỏe mạnh nhất vì đã loại bỏ được chất độc ra khỏi thân và tâm. Theo kinh nghiệm riêng tôi, khi làm việc nhiều, cơ thể chúng ta không điều hòa. Chúng ta phải có thời gian tu tập Thiền quán để điều hòa lại cơ thể. Chúng ta ngồi yên, thư giãn, không suy nghĩ, để các hệ thần kinh tự điều hòa; vì cơ thể chúng ta là một cỗ máy kỳ diệu có khả năng tự loại bỏ độc tố.

Làm việc nhiều, lo lắng nhiều, dồn dập lâu ngày dễ thành bệnh. Chúng ta phải cho cơ thể nghỉ ngơi một khoảng thời gian nhất định. Riêng tôi, đối với những bệnh cảm cúm, tôi không uống thuốc, vì biết cơ thể có khả năng điều chỉnh và biết các siêu vi gây cảm cúm thường có chu kỳ sống trong khoảng 2 tuần. Vì vậy, chúng ta hạn chế làm việc, nghỉ ngơi để cơ thể có sức đề kháng chống lại siêu vi này. Ngoài ra, nếu biết vận công tạo thành sức nóng trong cơ thể cũng tống khứ được các siêu vi. Đối với những người không vận công được, có thể nấu nước xông với các lá cây trợ lực làm toát mồ hôi và ăn bát cháo gừng tạo thêm sức nóng bên trong thì cũng hết bệnh, không cần uống thuốc. Nhiều người lạm dụng thuốc, cơ thể trở thành suy yếu đến mức không còn sức đề kháng.

Vị A la hán không sợ lạnh nóng. Còn chúng ta lạnh một chút là mặc áo len, bảo vệ mình quá kỹ nên lâu ngày, lớp da không còn sức đề kháng. Hoặc trời nóng, chúng ta mở quạt, có gió tạo cảm giác mát, nhưng thực không mát, vì chúng ta đã làm tăng thêm nhiệt trong phòng. Ở Thiền viện Nhật, họ dạy tôi rằng trời lạnh tắm nước lạnh, trời nóng tắm nước nóng. Trời nóng tắm nước nóng không còn cảm thấy nóng, vì da của chúng ta tiếp thu nước nóng, nên gặp khí nóng bên ngoài, không cảm thấy nóng nữa. Ngược lại, trời lạnh thì tế bào da tự co lại, giúp cho cơ thể giữ được hơi ấm trong người chúng ta. Nhật Liên tông áp dụng pháp tu, mùa Đông họ lên núi Thân Duyên tu, ngồi ngoài tuyết, không mặc áo, chỉ đóng một cái khố. Ai chịu được lạnh, không bệnh, được coi là cao Tăng.

Muốn trở thành nhà truyền đạo phải rèn luyện cơ thể khỏe mạnh là bước đầu. Cơ thể hay phần sắc điều chỉnh tốt rồi, nghĩ đến tâm quan trọng hơn. Tâm chủ yếu là thọ, tưởng, hành, thức.

Trước tiên, chúng ta điều chỉnh thọ. Theo Duy Thức có khổ thọ, lạc thọ và xả thọ. Người tu tập xả, cái gì cũng bỏ, không lưu lại trong tâm; xả cho nhẹ, ghim giữ trong tâm thêm phiền. Người đời thì thích hỷ lạc, tránh khổ, nhưng càng tránh, khổ càng bao vây, càng tìm vui, nó càng tránh xa. Ngày nay chúng ta thấy rõ điều này. Con người muốn được an lạc là muốn tiện nghi cuộc sống thật nhiều, thì họ càng phá hại quả địa cầu này trầm

trọng hơn. Các nhà máy không có hệ thống xử lý chất thải đã gây nguy hiểm nhiều cho sức khỏe con người. Hoặc máy điều hòa cho một vài người hưởng khí lạnh, nhưng thải ra khí nóng và khí độc cho nhiều người và cả trái đất cùng gánh chịu. Đức Phật đã thấy vấn đề này từ xưa, ngày nay chúng ta mới biết. Cuộc sống quan trọng nhất là cân bằng sinh thái để ngôi nhà chung là trái đất có tuổi thọ lâu dài và an toàn.

Để trái đất được sự sống cân bằng, không bị nhiễm ô, Đức Phật dạy chúng ta cách sống tri túc; nghĩa là hạn chế yêu cầu của con người càng nhiều thì sinh thái của trái đất càng dễ cân bằng. Yêu cầu càng lớn, như phải sử dụng số lượng lớn dầu hỏa hay gỗ sẽ làm cho trái đất chúng ta nóng lạnh bất bình thường, không còn cân bằng sẽ dẫn đến sự tồn tại của nó không an toàn, không lâu dài.

Đối với cảm thọ, Phật dạy chúng ta hạn chế yêu cầu tối đa, những gì khắc phục được thì không đòi hỏi. Người tu không cầu lạc thú thì khổ cũng không tới; không thấy khổ, không thấy vui mới trụ được xả thọ, tâm hồn thanh thản. Cuộc sống tu hành không đòi hỏi xã hội và người làm gì cho ta, thì người mới đến với ta. Và ta đến với người chỉ để đáp ứng yêu cầu của họ, nhất định họ sẽ quý mến ta.

Thực hành xả thọ là làm thế nào tránh được yêu cầu của bản thân đến mức tối đa, giải thoát sẽ tới. Người tu giải thoát ở đâu, ăn thế nào cũng được, không đòi hỏi có nhiều tiện nghi, vì càng nhiều tiện

nghi càng bị lệ thuộc. Đức Phật đã thể nghiệm cách sống như vậy và dạy chúng ta.

Tiếp theo phần thọ là tưởng và hành. Trí óc con người luôn luôn suy nghĩ, tính toán, Phật gọi là tưởng uẩn. Tưởng có hai thứ, đối với vọng tưởng điên đảo, chúng ta phải trừ bỏ, vì chúng ta nghĩ lung tung, tưởng tượng những việc không bao giờ có thì quả là vô ích. Nhưng chúng ta dứt vọng tưởng mà trở thành gỗ đá thì cũng không đúng. Phật dạy chúng ta nên gom suy nghĩ lại, tức tập trung để tạo cho chúng ta cái nhìn chính xác; vì tán tâm thì không thể quán sát sự vật đúng đắn. Có thể lấy ví dụ điển hình về sức mạnh của tâm tập trung giống như chúng ta dùng cái kính chiếu vô mặt trời để gom sức nóng hội tụ vào một điểm thành điểm nóng, sẽ phát ra sức nóng đốt cháy được giấy. Tâm chúng ta cũng thế, phải gom nó lại một điểm để rọi vào vấn đề nào, sẽ cho chúng ta đáp số chính xác. Trong kinh diễn tả rằng chế tâm nhứt xứ, vô sự bất biện.

Tùy theo sức tập trung mà có những cái nhìn đúng đắn khác nhau, phàm phu không tập trung được, chư Thiên không tán tâm, chỉ nhìn thấy niềm vui. Nhị thừa thấy muôn sự muôn vật không có thực thể, nên không tham đắm, được giải thoát. Và Bồ tát thấy cao hơn, thấy thật tướng của mọi loài và thấy cách ứng xử tốt đẹp tương ưng cho từng người, từng loài, từng việc.

Theo Phật, chúng ta phải khéo sử dụng cái tưởng, nó rất quý báu nếu sử dụng đúng, không biết

sử dụng, nó trở thành hại. Tôi thường nói tập trung tư tưởng để nhìn qua lăng kính Phật hay nhìn đời theo cách của Phật, Bồ tát, thấy giá trị thực của cuộc đời, nên phiền não không phát sanh. Sử dụng tưởng cho chính xác cao độ và dùng đó làm hành trang đi vào cuộc đời gọi là hành uẩn, nghĩa là nghĩ ra cách cứu đời và vào đời để cứu giúp người.

Trải qua quá trình tu, điều chỉnh thân và tâm, có được trí tuệ tuyệt vời, thân khỏe mạnh; sử dụng thân tâm tốt đẹp của người hữu dụng mới dấn thân vào đời cứu vớt chúng sanh, thể hiện hình ảnh của Thánh hiền, Bồ tát ở nhân gian. Không cần biết tụng được bao nhiêu bộ kinh, tham Thiền bao nhiêu lâu, chỉ có sức khỏe tốt, thông minh và trái tim đầy nhân ái là ba chất liệu cần thiết cấu tạo nên tư cách Thánh hiền, Bồ tát. Vào nhà Như Lai là có trái tim nhân ái, không có tâm này, không thương tưởng cuộc đời không phải là đệ tử Phật.

Có đủ ba điều kiện tiên quyết này vào đời làm lợi ích cho người theo phương cách của Phật đã làm. Đức Phật được mệnh danh là đạo sĩ trầm mặc, khác với đạo sĩ Bà la môn luôn tranh cãi nhau không biết mệt; họ tập nói, tập chinh phục người bằng cách nói hơn người khác. Đức Phật yên lặng, không nói, nhưng tỏa ra đạo hạnh kỳ diệu khiến người phải kính phục, quy ngưỡng. Ngài luôn trầm mặc, nghĩa là tập trung tư tưởng và chiếu rọi vào cuộc đời thấy nơi nào cần đến, Ngài đến giáo hóa, thấy người cần cứu giúp, Ngài đến cứu giúp. Ngày nay, muốn giáo

hóa có kết quả tốt, các Thầy trụ trì phải có trí tuệ và dùng trí tuệ để giáo hóa, quán sát chỗ nào cần thì giúp để họ trở thành Bồ đề quyến thuộc, nhất định thành công, đừng giáo hóa chung chung. Không phải lựa gười giàu, người giỏi, có tiếng; họ không cần ta mà tìm đến họ, sẽ bị xem thường. Riêng tôi cần người có cùng tâm niệm, cùng hạnh nguyện để hợp tác, làm việc.

Đáp ứng được yêu cầu của Phật tử, họ tìm đến chùa đông là biết tu đúng pháp, làm tròn vai trò của trụ trì. Trái lại, làm mất lòng Phật tử, họ bỏ chùa là sai. Tuy nhiên, cần phân biệt để điều chỉnh, nếu hết duyên ở chùa này, thì phải đến chỗ khác tu, thậm chí hết duyên ở thế giới này phải đi thế giới khác. Hết duyên, Phật tử không đến, ta đi tìm chỗ có duyên, người có duyên để độ. Phật cũng chỉ độ được người có duyên, ngay cả hội Pháp Hoa còn có 5.000 người rời đạo tràng vì hết duyên. Duyên Thầy trò có thì họ sống chết hết lòng với ta, nhưng hết duyên, nhiều khi trở thành thù. Nếu họ không bỏ đi thì ta đi. Lịch sử cho thấy Tổ Bồ Đề Đạt Ma hành đạo, hết duyên ở Ấn Độ, Ngài cũng bỏ nơi này mà sang Trung Hoa tìm Huệ Khả để độ, mở ra trang sử mới cho Thiền tông. Hoặc Tỳ Ni Đa Lưu Chi độ Giới Hiền thành lập tông Tỳ Ni Đa Lưu Chi ở Việt Nam cũng theo tinh thần tìm người có duyên để độ.

Chúng ta mỗi người mặc áo Bắc tông, Nam tông, hay Khất sĩ cũng rõ ràng thể hiện cái duyên của chúng ta với tông phái ấy. Trên bước đường tu, duyên

với chùa, với người, với pháp môn tu… là điều quan trọng. Tùy duyên mà hành đạo, ngược lại, không giáo hóa được còn gây phiền hà cho ta và người.

Muốn làm đạo, phải tạo duyên, về sau mới có quả lành. Tạo ác duyên thì sanh trên cuộc đời, ta luôn gặp ác, người đã tạo được thiện duyên, đôi khi làm sai, vẫn được kết quả tốt. Phật dạy chúng ta tu hành phải thấy nhân duyên. Nhân duyên đầy đủ thì việc tự thành, không thể khác. Chúng ta muốn khác thì phải tạo duyên khác. Thật vậy, mọi vật biến đổi không ngừng, chúng ta tùy theo duyên biến đổi ấy mà hành đạo, ngược lại là tự chuốc họa vào thân. Thí dụ, tôi ở chùa nào, thấy người thương mình nhiều, người ghét ít, thì biết ở đây làm đạo được. Vì đối với người thương, ta trân trọng họ, tạo thêm cảm tình tốt với họ; đối với người ghét gây khó khăn, ta không buồn phiền, tìm cách tùy hỷ với những việc tốt của họ để chuyển đổi ác duyên thành thiện duyên với họ. Đối với người thờ ơ, chúng ta tìm duyên để kết nối, quan hệ với họ. Muốn làm bạn với họ, ta tập trung tư tưởng xem họ muốn gì, nghĩ gì, theo đó ta tùy thuận thì không có vấn đề xảy ra. Thí dụ người không muốn ta làm gì, chỉ muốn ta đi cho khuất mắt thì ta phải chào từ giã thôi. Nhưng mình đi rồi, họ lại cảm thấy nặng lòng; còn mình ở lại, dù cố gắng làm gì, họ cũng không vui. Chúng ta đi nơi khác mà có được đời sống cao hơn, họ sẽ quý trọng ta, còn ta sống thấp hơn, họ sẽ thương ta.

Người đối với chúng ta chưa có duyên lành, chúng ta phải kết duyên lành hay trồng căn lành bằng cách làm theo ý muốn của họ, đương nhiên vài lần, họ sẽ cảm tình tốt với ta; làm ngược lại ý người, chắc chắn trên cuộc đời này không ai thích bị trái ý, chẳng những không được quý mến mà nhiều khi còn chuốc họa không nhỏ, tất nhiên không thể được yên thân tu hành, tâm cũng không thể an ổn, nói chi đến làm được việc cao xa hơn.

Cầu mong chư tôn đức được thân khỏe, trí sáng, tấm lòng từ bi quảng đại, làm cho Phật pháp trường tồn lợi lạc trên thế gian này.

An Trụ Pháp Tịch Diệt

An trụ pháp tịch diệt

(Bài giảng Khóa bồi dưỡng trụ trì tại chùa

Bình An, Long Xuyên)

Đối với người tu, chỉ cần giữ Bồ đề tâm là trí giác. Vì chúng ta mang theo trí giác sau khi chết; mỗi kiếp tu, chúng ta sẽ tăng thêm trí sáng này. Tâm Bồ đề quý nhất đã có rồi thì xây dựng thêm tình người; đó là phước đức của Bồ tát. Người thấy khởi tâm thương kính vì ta đã gieo vào lòng người tình cảm trong sáng từ đời trước. Người ghét cũng vì đã tạo việc ác, hay sai lầm của chúng ta đời trước. Đức Phật khuyên chúng ta nên giữ gìn và phát triển tình cảm trong sáng đối với chúng sinh. Phật nói về kinh nghiệm hành Bồ tát đạo của Ngài rằng không có chỗ nào trong vô số thế giới mà Ngài không xả thân vì chúng sinh. Đó là những tình cảm thánh thiện mà Phật đã gieo vào tâm chúng sinh và những việc làm lợi ích mà Phật đã làm cho chúng sinh. Vì thế muôn loài mới thương kính Phật là đấng cha lành.

Tâm Bồ đề để nhìn đời chính xác và tâm từ bi để cứu người, giúp đời. Hai tâm này hợp lại

trong cuộc sống Bồ tát trên bước đường hoằng hóa độ sinh.

Thể hiện lòng từ bi, những việc tốt mà chúng ta giúp được cho người, thì không nên từ chối. Những việc tốt mà người khác làm, chúng ta không nên gây khó khăn. Có tầm nhìn chính xác và làm nhiều việc lợi cho đời thì phước đức tăng. Làm người khổ và phán đoán sai lầm, sẽ bị đọa. Đó là những pháp tu căn bản, mong quý vị suy nghĩ và thể hiện trong cuộc sống, để gặt hái được mọi điều tốt lành trong hiện đời và làm hành trang quý báu cho những đời kế tiếp.

Mục tiêu chính của chúng ta là hoằng pháp lợi sinh theo di huấn của Phật, thì chúng ta làm bất cứ việc gì cũng nhằm mang an lạc đến cho mọi người. Mang giáo lý Phật đi vào cuộc đời, tất cả Giảng sư cũng như trụ trì trước tiên phải thực hiện được lời Phật dạy trong cuộc sống của chúng ta. Không phải học làm Giảng sư là học cách nói thuyết phục, luyện tập giọng nói hay cử chỉ để người nghe theo. Trong đạo Phật, đó chỉ là phương tiện, không phải cứu cánh. Luyện tập điệu bộ, văn chương mà không trang bị đời sống phạm hạnh thể hiện trong cuộc sống là sai lầm lớn. Nếu làm như vậy, chỉ giảng được một thời gian ngắn, không thể giảng dạy lâu dài, không phải là con đường của Phật.

Chúng ta ôn lại xem xưa kia, Đức Phật rèn luyện Giảng sư như thế nào. Trong mười đại đệ tử Phật

thì đã có tám vị thuộc ngoại đạo. Họ là giáo chủ của các tôn giáo khác, là những nhà hùng biện đã từng chinh phục nhiều người. Tuy nhiên, kết quả chiến thắng của họ thật chua xót, vì chính bản thân họ không được lợi ích, huống chi là người khác.

Điển hình như Xá Lợi Phất là nhà hùng biện bậc nhất ở Ma Kiệt Đà, không ai có khả năng tranh luận với ông. Tất cả học thuyết đương thời bị ông bẻ gẫy, nhưng lòng ông có lúc nào được yên; vì lo sợ ngày mai có người giỏi hơn hạ bệ. Điều này chúng ta phải nhận ra khi học giáo lý Phật. Ta giỏi, hạ người để đạt hạng nhất, thì cũng sẽ có người khác giỏi hơn hạ lại chúng ta. Đâu có ai trong cuộc sống này là thượng hạng vĩnh viễn.

Phật dạy Mã Thắng đến độ Xá Lợi Phất. Mã Thắng không cần tranh luận để phân cao thấp, mà Xá Lợi Phất đã nhận thua cuộc; ông không giảng dạy giáo lý, nhưng Xá Lợi Phất ngộ được và phát tâm quy y Phật, trở thành đệ tử trí tuệ bậc nhất. Điều này đáng cho chúng ta suy gẫm lắm chứ.

Cảm nhận sâu sắc bài pháp không lời của Mã Thắng và sự tỏ ngộ của Xá Lợi Phất, tôi làm bài kệ tán dương Xá Lợi Phất như sau :

Vị tu hành thời đại luận gia

Danh văn phổ cập Ma Kiệt Đà

Hạnh ngộ Thánh Tăng nhi phát túc

Vị lai tác Phật hiệu Hoa Quang.

Chưa theo Phật, Xá Lợi Phất là đại luận sư nổi tiếng nhất ở nước Ma Kiệt Đà. Nhưng may mắn cho ông gặp được Mã Thắng là Thánh Tăng, tự nhiên không còn ý hơn thua trên cuộc đời và buông bỏ được tất cả sinh diệt huyễn mộng, tu theo Phật. Ông mới được Phật thọ ký làm Phật trong tương lai hiệu là Hoa Quang.

Đọc bài kệ này nhắc nhở chúng ta không còn ý nghĩ chinh phục người khác. Phật muốn dạy chúng ta hoằng pháp cách nào, dạy Mã Thắng những gì mà chinh phục được nhà hùng biện bậc nhất; chúng ta cần học.

Theo Phật, pháp tịch diệt là chân thật pháp của Ngài không dùng ngôn ngữ diễn tả được. Dùng lời nói chỉ diễn tả được pháp sinh diệt. Tịch diệt khác với sinh diệt. Trong kinh Niết Bàn, Phật cho biết khi hành Bồ tát đạo, Ngài phải trả giác rất đắt, bằng cả sinh mệnh để học được cốt tủy của pháp tịch diệt như sau :

"Chư hành vô thường thị sinh diệt pháp”, nghĩa là tất cả pháp đều luôn thay đổi, sinh diệt. Đừng chấp vào pháp sinh diệt; nương tựa pháp sinh diệt sẽ bị nó cuốn trôi, chẳng được lợi ích, mà còn bị nó tác hại khổ đau.

Sinh diệt này phải chấm dứt bằng cách không khởi tâm theo nó. Nhờ vậy, chúng ta ở trạng thái tâm tịch diệt; nghĩa là tâm hoàn toàn trong sáng, vắng lặng, thanh tịnh. Đó chính là niềm vui tuyệt vời của đạo Phật, gọi là Niết bàn, "Sinh diệt diệt

thời tịch diệt vi lạc”. Trên bước đường tu, điều cốt lõi chúng ta đạt cho được hai chữ tịch diệt.

Phật đến Lộc Uyển thuyết Tứ Thánh đế, dùng Đạo đế để phá trừ pháp sinh diệt, giúp cho năm Tỳ kheo từng bước vào pháp tịch diệt. Trước tiên, Phật dạy rằng Khổ đế và Tập đế thuộc sinh diệt pháp; Đạo đế và Diệt đế là tịch diệt pháp.

Tất cả tính toan, lời nói phải trái, việc làm hơn thua, v.v… đều thuộc pháp sinh diệt, mà chúng ta phải gạt bỏ, không cần hơn nhau những thứ này. Hơn nhau một lời nói rồi nó cũng qua đi. Những người nổi tiếng rồi sẽ có người khác nổi tiếng hơn nữa.

Người xưa có nói hai câu đơn giản nhưng rất hay :

Trường Giang hậu lãng xuy tiền lãng

Thế thượng tân nhân tống cựu nhân

Nhìn dòng sông Trường Giang ở Trung Quốc, thấy đợt sóng sau đẩy đợt sóng trước tan đi. Người mới xuất hiện thay cho người cũ. Nay chúng ta nổi tiếng, mai có người khác nổi hơn. Cứ vậy mà mọi việc ở sinh diệt tướng thay đổi mãi, không có gì vĩnh viễn tồn tại. Vì thế, chúng ta không bận tâm với pháp sinh diệt bằng cách thực hiện Diệt đế để đi vào con đường xa lìa mọi khổ đau. Và từ đó, bước lần vào thế giới chân thật thanh tịnh sống với đời sống thật, không sinh diệt; đó là hướng giải thoát của người tu, đừng chạy theo giã huyễn, làm người bắt bóng. Từng bước vào Tịnh độ, hay thật địa là thế giới an lạc vĩnh viễn.

Vào thật địa, Tịnh độ rồi, tâm chúng ta hoàn toàn trong sáng, thể hiện ra hoàn cảnh sống của chúng ta an vui, tốt đẹp thật sự; đó chính là Tịnh độ. Kinh Duy Ma dạy rằng Phật ấn chân xuống đất thì Ta Bà liền đổi thành Tịnh độ. Ta Bà và Tịnh độ là một, nên nói rằng tâm tịnh thì độ tịnh. Vì thế, đem tâm sinh diệt đặt vào Tịnh độ thì Tịnh độ cũng thành Ta Bà. Tâm thế nào sẽ xuất hiện thế giới tương ưng như vậy. Tâm thanh tịnh tạo thế giới thanh tịnh; tâm nhiễm ô tạo thế giới Ta Bà. Kinh Hoa Nghiêm diễn tả ý này là tâm sinh ra tất cả pháp.

Đức Phật dạy chúng ta suy nghĩ về hai chữ sinh diệt đến cùng tột ngọn nguồn, thì tịch diệt xuất hiện. Tôi diễn tả ý này là "Tâm trí lắng yên như vào Thiền định”. Tâm trí không còn suy nghĩ là vào cảnh tịch diệt. Vì quán tường tận sinh diệt, nên nó không phá rối được ta, tâm ta thanh tịnh; không khởi niệm thì sẽ hiện tướng giải thoát. Đức Phật dạy rằng tướng tùy tâm sinh, mà tướng cũng tùy tâm diệt. Chúng ta thấy có người phát tâm Bồ đề, xuất gia, họ hiện hảo tướng liền; vì tâm cầu đạo cao, hết lòng nghĩ đến Phật. Nhưng tu vài năm, họ xấu lần, mất tướng hảo; họ bắt đầu tính toán xem phải làm gì, phải tụng mấy thời kinh, phải … , họ suy tính cái gì thì cái đó hiện lên nét mặt họ.

Nếu trụ ở trạng thái tịch diệt tướng, tâm vắng lặng, lòng thanh thản trước mọi việc tốt xấu. Mã Thắng Tỳ kheo đạt vô niệm, thể hiện tướng tịch diệt. Phật

mới cho ông đi khất thực để mang tướng giải thoát đi vào cuộc đời, giáo hóa chúng sinh; người nhìn thấy sự thanh tịnh của ông là phát tâm. Với tâm thanh tịnh và tướng giải thoát, Mã Thắng giáo hóa Xá Lợi Phất mà không cần nói lời nào, vì nói thì rơi vào pháp sinh diệt. Không nói, nhưng đã thể hiện pháp tịch diệt.

Các vị Tổ sư, các bậc chân tu ít nói. Các Ngài đến vùng nào hành đạo, ở gốc cây hay thảo am tu hành; nhưng quần chúng kính ngưỡng, phát tâm xây chùa. Vì các Ngài đã chứng quả tịch diệt, là A la hán, người trông thấy phát tâm, liền được thanh tịnh, giải thoát. Người giải thoát xuất hiện làm cho người khác an vui, còn người nghiệp ác làm cho người buồn phiền, bực tức, nói nhiều cũng không ai tin. Các vị Giảng sư phải suy nghĩ điều này. Muốn giáo hóa chúng sinh, ta phải giáo hóa mình trước, làm cho mình giải thoát và tác động cho người thấy, hay nghe ta nói cũng được giải thoát; đó là pháp chân thật.

Đức Phật dạy Mã Thắng sử dụng pháp này để giáo hóa, đạt được hiệu quả cao. Mã Thắng chỉ cần độ một mình Xá Lợi Phất thôi, mà tác động đến 200 đệ tử của ông cũng theo Phật. Và Mục Kiền Liên thấy quả vị giải thoát của Xá Lợi Phất, cũng xin theo Phật, tất nhiên cả đệ tử của Mục Kiền Liên cũng về với Phật. Mã Thắng không phải nhà hùng biện, nhưng chỉ một buổi khất thực mà độ được hai nhà lãnh đạo rất tài giỏi và thu phục được 200 người có tầm cỡ. Quả là sự giáo hóa vi diệu.