Những Bài Giảng Về Hoằng Pháp Và Trụ Trì

Hoằng Pháp Ở Thế Kỷ 21( Thuyết giảng ngày 20 - 24 tháng 6 năm 2007)

HOẰNG PHÁP Ở THẾ KỶ 21

(Bài giảng tại khóa Bồi dưỡng nghiệp vụ Hoằng pháp,

chùa Phổ Quang, ngày 20 – 24 tháng 6 năm 2007)

Hoằng pháp ở thế kỷ 21 là đề tài mà hiện nay tất cả các nước theo Phật giáo đều rất quan tâm. Như mọi người đều biết quả địa cầu mà chúng ta đang sống luôn xoay chuyển, cũng như xã hội luôn thay đổi; nếu Phật pháp không thích nghi với thực tế cuộc sống, chắc chắn Phật giáo sẽ không thể tồn tại trong sinh hoạt của con người.

Lịch sử cho thấy Đức Phật hành đạo vào thời kỳ mà xã hội Ấn Độ phân chia bốn giai cấp một cách triệt để. Nhưng Đức Phật đã chủ trương bình đẳng tuyệt đối, với lời tuyên ngôn bất hủ rằng không có giai cấp trong dòng máu cùng đỏ, nước mắt cùng mặn. Và Ngài cũng đã thực hiện tinh thần bình đẳng ấy trong chính cuộc sống giáo hóa độ sinh, nghĩa là lời nói và việc làm của Ngài đi đôi với nhau, nên Đức Phật được tôn kính là bậc Minh Hạnh Túc.

Thật vậy, Đức Phật từ bỏ ngôi vị đế vương để sống cuộc đời của một người khất sĩ thuộc giai cấp thấp nhất trong xã hội Ấn thời bấy giờ. Và Đức Phật đã chuyển hóa được thành phần nghèo khổ nhất trong xã hội như Sunita hốt phân, hay sát nhân Vô Não, hoặc Bàn Đặc nổi tiếng kém thông minh, giúp họ trở thành bậc Hiền thánh trong xã hội đương thời.

Đức Phật dạy rằng không có giai cấp và bản thân Ngài đã thể hiện nếp sống bình đẳng, cũng như Ngài đã phát huy khả năng của những người tu theo Ngài tiến lên quả vị Hiền thánh. Tinh thần bình đẳng, không phân biệt giai cấp của Phật giáo đến nay vẫn còn giá trị tuyệt đối. Nói đến đạo Phật là phải nói đến tinh thần bình đẳng mà hầu như nhiều quốc gia ngày nay cũng chưa thực hiện được và sự bình đẳng vẫn còn là mục tiêu mà nhân loại mong muốn đạt được.

Xưa kia, khi Ba Tư xâm chiếm Ấn Độ, văn hóa Ấn đã được kết hợp với văn minh Hy Lạp, khiến những người tiếp thu cái mới có tầm nhìn thay đổi. Đương nhiên tư tưởng đổi mới phải gặp sự phản kháng của tư tưởng bảo thủ. Và khi hai cực của tư tưởng phát triển và bảo thủ càng xa thì sự chống đối nhau càng nhiều hơn.

Trong bối cảnh xã hội Ấn như vậy, nhìn ở mặt nào đó, thấy Phật giáo hưng thịnh nhờ tiếp thu cái mới; nhưng ở mặt khác, Phật giáo bị suy yếu vì tự chống đối nhau. Rõ nét là Phật giáo bảo thủ thời đó

e ngại tư tưởng văn minh Hy Lạp xâm nhập làm hư hoại đạo pháp, nên đã cố gắng giữ gìn nguyên vẹn hình thức Phật giáo. Nhưng Phật giáo bảo thủ càng cố gắng duy trì hình thái Phật giáo thì càng rơi vào tình trạng bị cô lập, vì không thích hợp với cuộc sống mới, cũng như không được sự đồng thuận của những người chủ trương canh tân Phật giáo.

Tư tưởng phát xuất từ thành Tỳ Da Ly là nơi tư tưởng Đại thừa manh nha, chủ trương một số thay đổi đời sống chư Tăng, mà phía bảo thủ gọi là mười điều phi pháp. Thí dụ phía canh tân cho rằng chư Tăng ăn một bữa, nhưng được ăn quá giờ ngọ một lóng tay; trong khi phái bảo thủ nhất định không cho phép ăn quá giờ ngọ. Sự bất đồng này dẫn đến tình trạng Phật giáo tự chống đối nhau. Riêng về điểm này, ngày nay, chúng ta thấy có những vị đã rời luật quá xa, ăn uống không còn giờ giấc; trong khi những vị theo Nam truyền Phật giáo vẫn không ăn quá ngọ.

Thực tế có những người bị đau bao tử, một ngày phải ăn nhiều lần, nếu buộc phải theo đúng luật thì họ không thể tiến tu được. Theo tôi, chúng ta cần cân nhắc, tùy theo trường hợp, người nào nên ăn một lần trong ngày, người nào nên ăn hai, ba bữa. Người bị cắt bỏ một phần bao tử thì không thể so với người khỏe mạnh. Tùy theo sức khỏe, nghiệp lực của từng người mà việc ăn uống có khác nhau. Ngoài ra, tùy theo địa phương, có nơi chỉ chấp nhận người tu ăn một ngày một bữa, có nơi không đặt nặng vấn

đề này, hoặc tùy lúc mà việc áp dụng luật thay đổi khác nhau.

Chúng ta nên suy nghĩ và sống theo tinh thần tùy duyên, cân nhắc xem mình hành đạo ở đâu, vào thời kỳ nào và đối tượng là ai để có sinh hoạt tương ưng thích hợp. Nhật Liên Thánh nhân gọi đó là giáo, cơ, thời, quốc. Căn cứ trên tinh thần tùy duyên, Phật giáo Đại thừa đã thay đổi giới ăn chiều. Luật Phật chế không ăn quá ngọ, nhưng trừ khi bị bệnh có thể ăn cháo buổi chiều, nhưng phải sanh tâm hổ thẹn.

Về vấn đề ăn uống có nhiều thay đổi tùy theo địa phương và tùy theo pháp môn tu. Ở Nhật Bản, riêng Chân Ngôn tông tu tập, bước đầu ăn cơm, sau đó không ăn cơm mà chỉ ăn rau quả và tiến đến không dùng thức ăn nấu nướng, sau cùng chỉ ăn vỏ cây thông, uống nước thạch tín. Pháp tu của Chân Ngôn tông chủ trương thực tập nếp sống huyền bí như là một phương tiện để cảm hóa người dân thời bấy giờ, vì họ ưa thích pháp huyền bí và chỉ tin theo những ai có đời sống huyền bí. Tuy nhiên, chỉ có Tổ Đạo Nguyên và một vài vị cao Tăng chinh phục được xã hội theo cách tu như vậy, vì các Ngài đã làm được những việc mà người đời không làm nổi. Còn những người khác không đủ khả năng chuyển hóa chất độc của thạch tín và vỏ cây thông thành chất dinh dưỡng nuôi cơ thể thì đã bị ngã gục. Ở đây cần phân biệt rằng tà giáo làm những việc khác thường để lừa dối những người mê tín dị đoan; trong khi các vị chân tu muốn thể nghiệm chân lý trên cuộc đời, tất nhiên

hoàn toàn khác với việc mê hoặc quần chúng. Sử dụng phương tiện tùy duyên, tùy chỗ, tùy thời là vậy.

Từ cái nôi canh tân ở thành Tỳ Da Ly, tinh thần đổi mới được tiếp tục phát triển. Điển hình như việc không bỏ phí những thức ăn dùng không hết bằng cách muối thức ăn dư vừa tiết kiệm, để dành được thực phẩm, vừa có thêm thì giờ Thiền định, khỏi đi khất thực. Như vậy, vẫn giữ được mục tiêu của việc khất thực theo Phật không phải là đi xin ăn, nhưng tiếp nhận thức ăn để duy trì mạng sống cho việc tu hành và cho việc độ đời. Vì thế, Đức Phật đã quán nhân duyên hóa độ nơi nào thì đến nơi đó, không đủ duyên, Ngài không đi. Nhưng việc muối thức ăn để dành không được các Tỳ kheo bảo thủ đồng tình, phê phán là phi pháp.

Bước theo dấu chân Phật, vai trò của người tu sĩ là hướng dẫn quần chúng sống sáng suốt và an lạc. Vì thế, Phật giáo phát triển cân nhắc trước vấn đề nếu chỉ khất thực và ngồi dưới gốc cây tu hành thì có còn sức cảm hóa được quần chúng không, hay là phải đổi mới sinh hoạt để đáp ứng được yêu cầu của xã hội mới tồn tại. Tất nhiên những người có tinh thần canh tân đã sinh hoạt theo hướng phát triển để cùng nhịp bước đi với sự đi lên của xã hội và phục vụ quần chúng. Chúng ta còn nhớ trong mười hai đại nguyện của Đức Phật Dược Sư, có nguyện thứ 11 và 12 là cho chúng sinh ăn ngon mặc đẹp, cũng không ngoài mục tiêu đem lại nếp sống sung mãn cho quần chúng.

Vì thế, sau Phật nhập diệt 200 năm, tư tưởng Đổi mới đã xuất hiện, theo đó suy nghĩ thâm ý của Phật dạy và thể hiện qua những điều đổi mới. Điển hình là kinh Duy Ma diễn tả ý này rằng giáo pháp của Phật là phương tiện ví như nắm lá trong tay, có giới hạn; cho nên không thể chấp chặt, mà phải nhận ra được chân lý ba đời của chư Phật chỉ dạy ví như lá trong rừng luôn thể hiện sức sống phát triển theo bốn mùa, không phải chỉ là nắm lá trong tay.

Xây dựng trên tinh thần phát triển, kinh Duy Ma chủ yếu đề cao Bồ tát Văn Thù và cư sĩ Duy Ma là hai vị Bồ tát tiêu biểu cho hàng xuất gia và tại gia ở tầng cao mới của xã hội; nói cách khác, Phật giáo luôn đi trước một bước, mở ra con đường sáng cho xã hội. Thể hiện tinh thần này, ở nước ta, Phật giáo Đinh Lê Lý Trần đi đầu trong việc xây dựng đất nước.

Hôm nay, chư Tăng Ni đại diện cho 54 tỉnh thành Phật giáo phía Nam về tham dự khóa hội thảo bồi dưỡng nghiệp vụ Hoằng pháp, mong quý vị cho biết sinh hoạt của từng địa phương, để rút kinh nghiệm truyền bá Phật pháp thế nào cho thích hợp. Kinh Pháp Hoa dạy rằng chúng sinh nghĩ gì, cần gì, làm gì; đáp ứng được ba điều này, chúng ta tồn tại, nếu không thì bị mai một. Thực tế cho thấy Hòa thượng Nhất Hạnh truyền bá Phật pháp tại các nước Tây phương thành công, vì Ngài đáp ứng được truyền thống văn hóa của họ.

Việc thứ hai lớn hơn mà chúng tôi muốn đề cập đến trong cuộc hội thảo là ở thế kỷ 21, vấn đề tâm linh được quan tâm rất nhiều và việc truyền bá chánh pháp cần được thực hiện trên siêu xa lộ thông tin. Ở mảng này, Phật giáo có mặt, nhưng còn rất khiêm tốn, chỉ có một số ít tu sĩ trẻ tham gia; trong khi chất độc xã hội đã thâm nhập vào đây quá nhiều. Các Giảng sư trẻ có học thức cần nghiên cứu, thực tập tinh thần Phật dạy và cân nhắc xem thời đại chúng ta yêu cầu cái gì để đưa các bài giảng thích hợp vào thông tin siêu xa lộ, tạo điều kiện cho Phật tử thời hiện đại phát tâm, tu học dễ dàng. Đó là điều rất cần thiết.

Ngoài ra, tuy hiện nay có thuyết pháp trên mạng, nhưng chưa tạo được món ăn tinh thần cho nhiều người ưa thích; vì không thích hợp với cuộc sống thiết thực của con người. Đưa Phật giáo vào sinh hoạt con người đòi hỏi chúng ta phải thiết thực, đừng rơi vào không tưởng. Chẳng hạn giảng dạy Thiền, bản thân mình phải thực tập được cốt lõi của Thiền là tinh thần ổn định, sáng suốt và sức khỏe tốt, ăn ít, ngủ ít, nhưng loại trừ được bệnh tật. Được như vậy, thì không nói cũng có đủ tư cách của Thiền sư; còn đau khớp, suy tim không phải là Thiền sư. Trên bước đường tu, cần thuyết pháp trên quả môn là nói bằng thành quả tu tập của chính mình.

Người tu phải có cái gì vượt lên trên người đời, đầu tiên là vượt trên cái nghiệp, khắc phục nghiệp, giải quyết nghiệp cho tốt. Người tu lúc nào cũng hoan

hỷ, sức khỏe tốt, được nhiều người quý mến, cuối đời ra đi nhẹ nhàng. Các vị Thiền sư hay Thánh Tăng đều thể hiện cuộc sống như vậy. Còn mang thân bệnh, tâm buồn phiền, mà đi truyền bá, khó thành công. Hoằng pháp ở thế kỷ 21 phải sống phù hợp với khoa học, nghĩa là chứng thực giáo pháp trong đời sống của chúng ta, làm được những gì ta nói. Tuy nhiên, có những điều mình tâm đắc, nhưng người xung quanh chưa thực hành được thì thôi, chờ đủ duyên mới nói.

Vì thế, Đức Phật dạy rõ thực tập quá trình văn, tư, tu rồi mới thuyết pháp độ sinh. Chính Đức Phật trước khi chuyển pháp luân, Ngài đã chứng chuyển, tức diệt được phiền não trần lao, Ngài mới khuyến chuyển, là khuyên dạy người khác làm theo. Thiết nghĩ ngày nay, nếu có nhiều Giảng sư thành tựu pháp Phật trong cuộc sống, chắc chắn sẽ làm cho Phật tử phát tâm tu theo và Phật giáo hưng thịnh.

Một điều nữa tôi mong quý vị suy nghĩ là thời hiện đại, Phật tử không có nhiều thì giờ dành cho việc tu tập. Nếu họ phải tu suốt một ngày và tụng kinh quá nhiều, mà không hiểu và không thực tập được gì, họ sẽ dễ chán, dễ bỏ cuộc, thậm chí than rằng tụng kinh nhiều khô cổ. Tụng kinh đúng theo Tổ dạy trong kinh Pháp Hoa là "Hầu trung cam lộ quyên quyên nhuận”, chẳng những không khát nước, không khô cổ, mà còn cảm thấy vị ngọt theo từng câu kinh. Thực tập điều này, tôi ít uống nước, không ra mồ hôi, ít bị cảm cúm.

Để đáp ứng điều kiện cho Phật tử tu học không có nhiều thì giờ, tôi rút gọn tinh yếu của kinh Pháp Hoa thành Bổn môn Pháp Hoa để có thể đọc tụng mỗi ngày, chỉ mất 20 phút, Phật tử còn thì giờ làm việc, nên rất nhiều người áp dụng theo.

Tóm lại, quý Tăng Ni suy nghĩ xem những việc gì chúng ta cống hiến được cho cuộc đời, làm an lạc cho nhiều người, thì người hoằng pháp sử dụng vô số phương tiện để tùy duyên hành đạo mới thành công, giúp cho Phật giáo trường tồn. Ý này được Tổ sư dạy rằng : "Đại dụng tại tiền, quyền tại thủ”. "Đại dụng” là chân lý mà ba đời chư Phật chứng đắc, "Quyền” là tất cả những phương tiện có trong tay được sử dụng thiên biến vạn hóa, vì tùy chỗ, tùy lúc, tùy người mà chúng ta thể hiện vô số việc làm khác nhau, nhưng đều có cùng một mục tiêu dẫn đến cuộc sống an lạc, giải thoát cho mọi người. Tiến bước trên lộ trình này, Phật giáo mãi mãi là ngọn đuốc soi đường cho nhân loại thoát khỏi thù hận, chiến tranh, khổ đau, tạo thành thế giới hiểu biết, thương yêu, cảm thông, chia sẻ, an vui, phát triển.

Hoằng Pháp Ở Thế Kỷ 21( kỷ Hoằng pháp 2007)

HOẰNG PHÁP THẾ KỶ 21

Kỷ yếu của Ban Hoằng pháp 2007

Trên bước đường tu hành, Đức Phật dạy rằng trong tất cả công đức lành mà hàng đệ tử cần vun trồng và phát triển, không có gì lớn hơn là công đức hoằng pháp. Thật vậy, vì nương theo sự hướng dẫn đúng đắn của Thầy, mọi người mới thăng tiến đời sống tâm linh và sẽ tái sinh vào cảnh giới chư Thiên, luôn được sống hạnh phúc và cao tột hơn cả là thâm nhập vào thế giới thanh tịnh vủa chư Phật hoặc vào Niết bàn thì vĩnh viễn không bị khổ đau sinh tử và sống giải thoát trong cõi vĩnh hằng, bất tử. Trong khi các pháp khác dù là thiện pháp vẫn còn phải chịu trầm luận trong sinh tử, vì là pháp hữu lậu, pháp sinh diệt.

Vì vậy, đối với hàng xuất gia bước theo dấu chân Phật, hoằng pháp là công việc hệ trọng nhất trong đời tu; cho nên khẩu hiệu “ Hoằng pháp vi gia vụ” là kim chỉ nam, là tâm niệm, là hạnh nguyện của hàng tu sĩ Phật giáo. Tuy nhiên, ở trên thế gian này, thùy theo từng thời đại, tùy theo từng nước, tùy theo từng

giai đoạn để phát triển văn minh loài người mà vấn đề hoằng pháp có sự thay đổi khác nhau.

Điển hình là trên bước đường hoằng hóa độ sinh, Đức Phật đã đưa ra nhiều pháp môn nhằm thích nghi theo hoàn cảnh, theo trình độ và nghiệp lực của chúng sinh. Chúng ta nhận thấy rõ Đức Phật xuất hiện trên cõi đời đời này vào thời văn minh cổ đại của nhân loại; có thể nói lúc bấy giờ, hiểu biết của con người về vạn vật, về vũ trụ, về mọi lãnh vực của cuộc sống chưa được phát triển, cho nên tư tưởng thần quyền đã thống trị, đè nặng lên tâm lý mọi người là điều tất yếu dễ hiểu. Trong bối cảnh thần quyền quyết định tất cả và bao phủ sự sống của con người như thế, Đức Phật đã triển khai việc hoằng pháp vô cùng khéo léo.

Thật vậy, nếu Đức Phật chỉ giảng dạy về sự tu hành của con người bằng cách phạt huy trí tuệ và đức hạnh để đạt được giác ngộ giải thoát sinh tử khổ đau và thâm nhập đời sống chân thật miên viễn, thì có mấy người nghe theo, chấp nhận được. Đơn giản chỉ vì mọi người thời ấy đã giao cuộc sống của họ cho thần linh quản lý, quyết định.

Đối trước quan niệm chế ngự tâm lý của mọi người là chỉ tin tưởng tuyệt đối vào quyền năng vô tận của thần linh, của thượng đế, nhưng thật sự không ai hiểu rõ nguồn gốc của vị này, sống như thế nào, đang ở đâu, làm gì, v.v…, mà học chỉ tưởng tượng ra một vị vô hình tối cao toàn quyền sinh sát, rồi tự sợ hãi, khuất phục. Vì thế, Đức Phật đã tự triển khai

các thế giới vô hình theo hệ thống rõ ràng, chuẩn xác qua các kinh điển Đại thưà. Ngài chỉ rõ cho thấy mọi sinh hoạt về tâm thức, về trí tuệ, về năng lực, v.v…của cư dân ở các thế giới siêu hình từ thấp đến cao, từ thế giới của ba đường ác địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, cho đến thế giới của chư thần, lên cac thế giới của chư Thiên, của chư vị Bồ tát, cho đến Tịnh độ của các Đức Phật trong khắp mọi phương. Từ sự phân tích rõ ràng cuộc sống khổ đau triền miên của chúng sanh trong lục đạo và sự hành hữu tự tại giải thoát của các vị Hiền Thánh, của chư Bồ tát và chư Phật, Đức Phật mới đưa ra các pháp tu để phát triển tâm linh, thăng hoa tri thức và đạo lực mà các vị Bồ tát ứng dụng, cũng như mô hình các thế giới an lạc mà chư vị Bồ tát xây dựng trong những bộ kinh Đại thừa.

Không chỉ xây dựng thế giới tâm linh tốt đẹp cho những người có phước đức, trí tuệ có khả năng thâm nhập, Đức Phật còn triển khai về mặt xã hội, Ngài thương tưởng tất cả mọi người hiện hữu trên cuộc đời đã đưa ra rất nhiều phương cách sống an lạc, hiểu biết, thương yêu, hòa hợp, hòa bình, phát triển mà mọi người hiểu được và ứng dụng được gọi là phương tiện của Phật có nhiều vô số, thường biểu thị bằng con số tám mươi bốn ngàn pháp môn tu. Nói chung là tam thừa giáo được Đức Phật triển khai giúp cho mọi người trên thế gian này có thể tự làm chủ vận mạng của mình, tự quyết định con

đường sống hạnh phúc, thăng hoa lên những cảnh giới hoàn thiện hay con đường sống đọa lạc khổ đau ở ngay trong hiện đời và trong tương lai gần, hay trong vô số kiếp lai sinh.

Có thể nhận thấy rõ rằng trên bước đường hoằng pháp lợi sinh, Đức Phật vừa giảng giải về thế giới tâm linh và cũng vừa xây dựng thế giới hiện thực thật sự tốt đẹp. Ngài đã triển khai rất nhiều phương tiện để dung hóa và kết hợp cả hai khía cạnh của sức sống con người về mô hình và hữu hình một cách hoàn mỹ.

Theo sự tiến hóa của nhân loại trên mọi lãnh vực của cuộc sống, tất nhiên tầm nhận thức của con người ngày càng phát triển, càng tiến bộ theo thời gian. Đặc biệt chúng ta tiến sang thế kỷ 21, tri thức của nhân loại thường được xem là phát triển ở tột đỉnh, với vô số phát minh mới, nhận thức mới trong từng ngày ở nhiều lãnh vực khác nhau.

Đứng trước nền văn minh vật chất của loài người đang ở đỉnh cao như vậy, thiết nghĩ các vị giảng sư cần đáp ứng được yêu cầu tri thức của thời đại. Thực tế là chúng ta biết rõ những gì mà mọi người đang suy nghĩ, đang bức xúc, nên cần giảng nói những gì mà họ chấp nhận được và phần nào giải tỏa những khó khăn cho họ, đồng thời đưa ra phương hướng sống giúp họ được an vui, phát triển về vật chất lẫn tinh thần. Làm được như vậy là giảng sư đã có được phương tiện thích nghi với yêu cầu xã hội hiện đại,

đã có được phương tiện ứng dụng Phật pháp vào cuộc sống nhân gian.

Tuy nhiên, căn bản hoằng pháp của đạo Phật không phải chỉ giới hạn trong những phương tiện của chúng ta mở ra mới có ý nghĩa và đúng với chánh pháp.

Thể nghiệm sâu sắc tinh thần này, trong bài sám Vu lan, tôi đã cảm tác: “ …Nương pháp chân thật, khai phương tiện môn, tận dụng Lục thông, cần hành Lục độ, chúng sanh hết khổ, con mới yên lòng…”.

Có thể khẳng định rằng đối với người xuất gia, việc chính yếu là nỗ lực thực hành tinh ba của Phật chỉ dạy để đời sống tâm linh thăng hoa và sử dụng thức mạnh thánh thiện ấy mà triển khai thành những pháp phương tiện trong cuộc sống, mới giúp ích cho mọi người tăng trưởng hiểu biết, được an vui, hạnh phúc trong đời thường, đồng thời cũng giúp họ thâm nhập và tiến bộ về tâm linh. Nếu chỉ nương theo hình thức bên ngoài, sống với vật chất thì họ sẽ ở mãi trong sinh tử. Ngược lại, chỉ phát triển tâm linh, dễ lạc vào không tưởng, xa rời thực tế thì cũng khó thuyết phục được người nghe theo.

Tóm lại, trên bước đường hoằng pháp, giảng sư phải thật tu thật chứng, để từ đó đưa ra những phương tiện tu học thích hợp với văn minh thời đại.

Kết hợp nhuần nhuyễn năng lực siêu tuyệt của tâm linh và phương tiện thực tiễn lợi ích trong cuộc sống con người, chắc chắn đạt được kết quả tốt đẹp trong công việc hoằng pháp lợi sinh.

Cầu mong các vị giảng sư tiếp thu nền văn minh của nhân loại ở thế kỷ 21 và phát huy được sức mạnh bất khả tu nghì của tâm linh như Phật dạy, để trở thành người phạm hạnh thật sự xứng đáng cho chư Thiên và loài người quy ngưỡng, mở rộng con đường hoằng pháp lợi sinh đến vô cùng tận

Hoằng Pháp

HOẰNG PHÁP

Bài tham luận tại Hội nghị Trung Quốc năm 2009

Đức Phật đã vắng bóng trên cuộc đời hơn 25 thế kỷ, nhưng nhân cách thánh thiện của Ngài vẫn còn tác động cho mọi người kính ngưỡng tôn thờ. Và lời dạy của Đức Phật cho đến ngày nay vẫn còn là kim chỉ nam hướng dẫn loài người thăng hoa tri thức, đạo đức.

Đặc biệt là thời đại chúng ta được coi là thời kỳ văn minh khoa học tột đỉnh, giáo lý của Đức Phật lại càng sáng rực hơn, nhất là ở các nước tiến bộ phương Tây, vì đã mở ra cho con người một phương hướng thoát khỏi sự khủng hoảng, bế tắc do chính họ gây ra.

Ngày nay, tiếp nối sự nghiệp hoằng pháp lợi sanh của Đức Phật, nghĩ đến tinh ba Phật pháp, chúng ta không thể không ôn lại những nét đặc sắc trong phương cách giáo hóa của Đức Phật và các vị Tổ sư tiền bối, đồng thời vạch ra đường hướng mới trong giai đoạn hiện tại để hoạt động hoằng pháp thích nghi và phát triển lợi lạc cho đạo pháp và dân tộc.

I – ĐỨC PHẬT VÀ CÁCH GIÁO HÓA CỦA NGÀI

Nhân cách siêu tuyệt của Đức Phật hàm chứa ba điểm quan trọng nổi bật, đó là sự hiểu biết cao tột, chính xác, đạo đức thánh thiện không chút lỗi lầm và đức hạnh vô ngã vị tha. Vì vậy, Ngài dung hóa được mọi thành phần xã hội quy ngưỡng theo Ngài, từ hàng vua chúa, trưởng giả, giới trí thức cho đến người bình dân và cả những người bị liệt vào hạng thấp kém trong xã hội. Dù là hạng người nào đến với Phật, Ngài đều dìu dắt họ thăng hoa tri thức và đạo đức.

Trên bước đường hoằng hóa độ sanh, Đức Phật đã thể hiện rõ nét việc phát huy trí tuệ và năng lực nhiếp hóa của Ngài. Suốt cuộc đời Ngài giáo dưỡng mọi người không biết mệt mỏi. Nói cách khác, ở nơi Phật toát ra đầy đủ sức mạnh về trí lực nghị lực và thể lực và đó chính là đặc tính ưu việt giúp Ngài thành tựu trọn vẹn công việc hoằng pháp lợi sanh.

Bước chân du hóa đến nơi nào, Đức Phật đều tùy hoàn cảnh của nơi ấy giúp người được an vui, lợi lạc. Có thể khẳng định cách giáo hóa của Đức Phật là vì người,làm lợi ích cho người.

Trước khi đi giáo hóa, Đức Phật nhập định, nghĩa là Ngài suy nghĩ xe nên đến nơi nào và làm gì để giúp ai. Ngài có suy nghĩ, có định hướng trong việc độ sanh và biết việc thật chính xác, biết rõ tâm tư, nguyện vọng, năng lực của đối tượng mà Ngài đến tiếp độ và tìm ra cách giải quyết tốt. Bấy giờ, Ngài mới đến với họ, khai thông bế tắc, đưa họ trở về nếp sống thánh thiện.

Phương hướng mà Đức Phật truyền bá đạo pháp mang lại lợi ích thiết thực và cũng thể hiện trí tuệ vô thượng, hoàn toàn khác hẳn với cách nói suông, viễn vông của hàng ngoại đạo thời ấy. Khi hoàn tất công việc độ sanh, Ngài trở về tịnh xá và lại nhập định; nói cách khác, là suy nghĩ, tự xét lại những việc vừa làm. Sau đó, Ngài xả định, thuyết pháp cho đại chúng để họ nhận ra giá trị của bài pháp sống mà họ vừa được chứng kiến khi theo Phật và lấy đó làm kinh nghiệm tu hành.

Đức Phật giáo hóa trong khi du hành như vậy rất phù hợp với thực tế cuộc sống, giống như ngày nay giáo sư dẫn sinh viên đi dã ngoại để nắm bắt tình hình rồi sau đó hội thảo, học tập.

Và cuộc sống con người thì luôn trôi chảy, diễn tiến không ngừng. Bước đi trên dòng chảy của cuộc sống nhân sinh. Đức Phật cũng không ngừng thuyết pháp giáo hóa. Từ kim khẩu của Ngài, từ cuộc sống cao thượng của Ngài, các bài pháp cùng theo dòng đời mà lưu xuất, mang lợi lạc cho từng lúc, từng nơi, từng người khác nhau.

Sau khi Phật Niết bàn, những người chấp giáo điều, không phát triển được sức sống của trí tuệ của đạo hạnh, nên rơi vào cục bộ, không thể tiếp nối mạng mạch của đạo pháp.

Tuy nhiên, các nhà truyền giáo chịu ảnh hưởng tinh thần Phật giáo phát triển, nắm bắt được yếu nghĩa kinh và thể hiện trong cuộc sống theo phương cách của Phật. Nhờ đó, họ cũng phát huy được thể

lực, trí lực và nghị lực, trở thành nhà tôn giáo lãnh đạo thực sự.

Thật vậy, chúng ta thấy các vị Tổ sư đều có óc sáng tạo, không đi theo lối mòn cũ. Các Ngài nương theo tinh ba Phật pháp, phát huy tầm nhìn chính xác, đưa ra những cương lĩnh mới thích nghi với thời đại, nên có sức thuyết phục được nhiều người. Từ đó, các Ngài mới lập giáo khai tông, dìu dắt nhiều người cùng tiến tu và tạo thành tông môn, hệ phái.

II – SỰ KẾ THỪA VÀ PHÁT HUY VIỆC HOẰNG PHÁP CỦA CÁC VỊ TỔ SƯ

Tiếp nối sự nghiệp truyền bá chánh pháp, có thể nói mỗi vị Tổ sư đều có sự thấy biết riêng biệt, không vị nào giống nhau. Nhưng điều chắc chắn là Ngài đều có tầm tri thức chính xác thích hợp với sinh hoạt đương thời, thể hiện thành việc làm lợi ích lớn lao cho đất nước, cho dân tộc, cho sự sống của đạo pháp được trường tồn.

Điển hình ở Nhật Bản, Ngài Nhật Liên đã đưa ra đường hướng thích hợp để vực dạy tình trạng trì trệ cổ hủ và tạo ra sinh khí mới cho việc phát triển sinh hoạt Phật giáo lẫn chính trị. Dân chúng Nhật kính ngưỡng Ngài như Thượng Hạnh Bồ tát của Kinh Pháp Hoa. Hoặc Ngài Đạo Nguyên Thiền sư là Tổ của phái Thiền Tào Động đã đề xướng phương pháp Thiền phổ cập cho quần chúng, ai cũng có thể thực hành được. Có thể nói đó là hình thức Thiền hóa sinh hoạt xã hội mà ngày nay đang phát triển mạnh. Một

người làm việc mệt mỏi có thể thư giãn năm, mười phút, luyện tập hô hấp cho điều hòa trở lại, giải tỏa sự căng thẳng trí óc và tâm lý phiền muộn. Ở Trung Quốc thì Tổ Huệ Năng, Ngài có sức tập trung kỳ diệu, chỉ nghe một câu kinh Kim Cang mà ngộ đạo, chỉ giã gạo, gánh nước, bửa củi mà phát sinh trí tuệ vô lậu, trở thành vị Tổ thứ sáu thừa kế sự nghiệp của Ngài Hoằng Nhẫn.

Riêng ở Việt Nam, chúng tôi chỉ nêu một vài vị tiêu biểu như Thiên sư Thảo Đường, vua Lý Thánh Tông, Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông, v.v…Mỗi vị đều có cách nhìn riêng và cách truyền bá Phật pháp thích nghi với tình hình đương thời; nhờ đó các Ngài đã làm lợi cho đất nước nước, làm sáng danh đạo Phật. Ở đời Lý, Thiền sư Thảo Đường đưa ra đường hướng đổi mới, chủ trương đơn giản việc ăn, mặc, ở và nỗ lực đào tạo nhân tài, dùng phúc lợi trang trải cho dân nghèo khó, nâng cuộc sống của học lên để giải quyết các tệ nạn xã hội. Vua Lý Thánh Tông đã chịu ảnh hưởng giáo hóa của Thiền sư Thảo Đường. Tinh thần lo cho người dân được thể hiện qua câu nói thương dân và những việc làm nhân từ cho của nhà vua, dù là đối với tù nhân, còn ghi lại trong sách Đại Việt Sử ký: “ Trẫm ở trong thâm cung, sưởi lò than, mặc áo cừu dày mà còn thấy lạnh buốt, huống là tù nhân ở trong ngục chưa rõ là oan hay ưng…Trẫm thương xót họ. Hãy bảo viên cai ngục lấy chăn chiếu phát cho họ và cho họ ăn mỗi ngày hai bữa cơm đủ no…” Vua cũng giảm một nữa thuế cho dân.

Ngoài ra, nhân dân Việt Nam và Phật giáo Việt Nam đều tự hào về hình ảnh Tổ Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông. Tùy theo tình hình đất nước mỗi lúc khác nhau mà Ngài có những việc làm tương ưng, lúc Ngài làm minh quân lãnh đạo đất nước phát triển, lúc Ngài làm dũng sĩ xông pha trận mạc bảo vệ quê hương,lúc thái bình, Ngài là Thiền sư đắc đạo. Tất cả những việc làm của Ngài đều mang lại lợi ích cho đất nước, hoặc phát triển tinh ba Phật pháp. Vì vậy, đối với Phật giáo Việt Nam, Đức vua Trần Nhân Tông chẳng những là vị đệ nhất Tổ của dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử, mà còn là một vị Phật thể hiện trọn vẹn nét đặc sắc của Phật giáo Việt Nam, Phật giáo nhập thế tích cực trên tinh thần “ Tùy thuận thế duyên vô quái ngại, Niết bàn sanh tử đẳng không hoa”.

Nói chung, các vị Tổ sư dù xuất than từ thành phần nào, đều có cái nhìn mới mẻ thích nghi với thời đại, thấy được cách truyền bá Phật pháp tương ưng với thành phần nào trong xã hội đương thời; cộng thêm thể lực tốt, nghị lực phi thường giúp các Ngài đủ sức vượt qua mọi sự chống đối, ám hại. Từ đó, chư vị tổ sư mới trở thành nhà lãnh đạo tập họp và cảm hóa được người có duyên, chỉ đạo họ sống theo hướng thánh thiện, lợi ích cho chính họ và cho xã hội, đạo pháp. Còn người tham lam, mê muội, yếu kém tri thức lẫn đạo đức mà muốn độ người giàu, người giỏi, giống như người nấu cát muốn thành cơm.

Ngày nay, tiếp nối sự nghiệp của chư vị Tổ sư, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã tạo được những thành quả tốt đẹp. Thật vậy, đối trước những vấn đề thực tiễn của cuộc sống, Giáo hội đã hướng dẫn Tăng Ni, Phật tử sống thích ứng với xu thế đi lên của dân tộc và hoạt động tích cực, tạo cho Phật giáo Việt Nam ngày càng phát triển vững mạnh.

Những thành công trong nhiều lãnh vực mà Tăng Ni và Phật tử Việt Nam đã gặt hái được trải qua gần 30 năm, góp phần không nhỏ trong việc xây dựng xã hội an vui, đoàn kết,phát triển. Đây là điều khẳng định sự hiện diện hữu cần thiết và tốt đẹp của Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong mạch sống dân tộc.

III – PHƯƠNG HƯỚNG HOẰNG PHÁP TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN TẠI.

Ai cũng biết vào thời đại chúng ta ngày nay, kinh tế đóng vai trò quyết định trong thành bại ở nhiều lĩnh vực và dĩ nhiên chi phối được nhiều lĩnh vực. Các nhà tôn giáo truyền bá cũng nhận thấy quy luật này và họ đã khai thác yếu tố kinh tế để phát triển sinh hoạt tôn giáo của họ.

Thực tế cho thấy các tổ chức tôn giáo thường mở công ty, xí nghiệp hay nhà máy, nói chung là lập cơ sở kinh doanh vừa đầu tư tiền bạc để chiếm lãnh thị trường, tạo ra của cải, vừa tập hợp người dưới hình thức công nhân, thợ thuyền làm việc cho họ. Tạo cho nhiều người có công ăn việc làm,có mức thu nhập

cao để phục vụ cho cơ sở của họ, nghĩa là họ đã tạo mối quan hệ gắn bó thiết thực và chặt chẽ với nhiều người. Và từ đó dễ dàng hướng dẫn người trở thành tín đồ theo tôn giáo của họ.

Nói một cách công bằng, ai có khả năng nâng cao đời sống vật chất cho người khác, thì chắc chắn được theo.Ngoài việc giúp cho người phát triển về mặt vật chất, sự hướng dẫn người mở rộng tri thức, thăng hoa tinh thần cũng là điều cần thiết cho việc thu hút quần chúng.

Thiết nghĩ Phật giáo chúng ta muốn phát triển trong giai đoạn kinh tế làm bá chủ, thì cũng không thể không đáp ứng được yêu cầu của thời đại. Có thể khẳng định rằng chúng ta muốn mạnh phải tự giải quyết được đời sống của chính mình và còn thừa sức lực, thừa của cải, thừa tri thức để xây dựng cho tín đồ vượt trội lên vật chất lẫn tinh thần.

Phật giáo không thể tồn tại nếu tu sĩ sống xa hoa, lãng phí, dựa vào tín đồ, hay tệ hơn nữa làm cho họ kiệt quệ thêm. Xưa kia, các bậc Tổ sư đều thông suốt ngũ minh và trên bước đường hành đạo, các Ngài đã sử dụng ngũ minh để dạy dỗ, cảm hóa mọi người, giúp họ mở mang kiến thức, phát huy nghề nghiệp, nâng cao cuộc sống tốt đẹp.

Theo tôi, ở thời đại chúng ta ngày nay, nhà truyền giáo cần trang bị vững vàng kiến thức về khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Thực tế nhất là những hiểu biết về khoa học tự nhiên như Toán, Lý Hóa, Sinh vật, Tin học, chúng ta phải nắm bắt

được. Vì đó là tổng hợp tinh ba của trí thức con người đã phát triển theo trình độ văn minh tiến hóa, chúng ta sử dụng nó như phương tiện để rút ngắn vũ trụ bao la, lý giải cho người thời nay nhận ra những điều Phật dạy về Pháp giới, về môi sinh, về sự sống chết, diễn biến của các loại,… mà kinh diển diễn tả dưới dạng siêu hình.

Về khoa học xã hội như lịch sử, văn học, triết học, chúng ta cũng cần biết rõ. Thật vậy, để có thể song hành, hội thảo với mọi người, đòi hỏi nhà truyền giáo tất yếu phải nắm vững được lịch sử văn minh con người và sự tiến triển của tư duy con người thể hiện qua những tư tưởng lớn trên thế giới như triết học Đông phương, triết học Tây phương, v.v…

Bên cạnh những hiểu biết cần thiết nói trên, hàng tu sĩ hơn người ở tri thức đạt được từ sự thể nghiệm Phật pháp trong cuộc sống. Với nền tngr trí tuệ hữu lậu và vô lậu, giúp chúng ta ít nhất chưa đắc đạo, thì cũng hiểu rõ được những hiện tượng thiên nhiên và xã hội, đồng thời đưa ra đáp số đúng đắn cho những vấn đề mà mọi người không giải nổi. Làm được như vậy, mới có sức thuyết phục người theo ta.

Tóm lại, chúng ta ý thức sâu sắc con đường giáo hóa lợi ích thiết thực của Đức Phật đã trải qua và nhận rõ được sự thành công trọn vẹn của chư vị Tổ sư tiền bối trong việc nối tiếp mạng mạch hoằng dương chánh pháp.

Chúng ta tự khẳng định cho chính mình sứ mạng kế thừa sự nghiệp thánh thiện vô giá của Đức

Đạo sư Thích Ca Mâu Ni Phật cùng chư vị Tổ sư, không gì khác hơn là mỗi nhà truyền giáo phải tự phát huy thế lực thể hiện nếp sống đạo đức, hiểu biết đúng đắn và những việc làm lợi ích cho đời, tốt đẹp cho đạo. Tiến bước theo lộ trình hoằng pháp của nhà truyền giáo chân chính như vậy, chúng ta xứng đáng là trưởng tử của Như Lai, hiện hữu trên cuộc đời được mọi người thương kính, quý trọng.

Đức Phật và chư vị Tổ sư, cũng như Giáo hội Phật giáo Việt Nam ngày nay đã vận dụng Phật pháp một cách thiết thực trong việc giáo hóa độ sinh, chuyển hóa mọi người thực hiện nếp sống đạo đức và tri thức, tạo thành xã hội ấm no, hạnh phúc.

Ngày nay, đi theo con đường của Đức Phật, dù là dân tộc nào, dù theo tông môn pháp phái nào, thiết nghĩ tất cả chúng ta đều cần thể hiện tinh ba của Phật pháp trong cuộc sống nhập thế đa dạng, để kiến tạo xã hội an lạc và phát triển, cũng như góp phần xây dựng ngôi nhà chung của nhân loại được hào bình và thịnh vượng.

Cầu nguyện hội nghị thành công tốt đẹp. Cám ơn sự lắng nghe của quý vị

Điểm Chung Nhứt Của Phật Giáo Nam Truyền Và Bắc Truyền

ĐIỂM CHUNG NHỨT CỦA PHẬT GIÁO NAM TRUYỀN VÀ BẮC TRUYỀN

(Cuộc nói chuyện với Tăng Ni sinh Học viện Phật giáo TP. Hồ Chí Minh khóa VI, VII, tại hội trường Nhà truyền thống Chùa Phổ Quang ngày 16-4-2009)

Tôi nhận trách nhiệm Viện trưởng Học viện Phật giáo TP. HCM thay thế Hòa thượng Minh Châu, thì anh em sắp ra trường. Vì vậy, thời gian còn lại của anh em ở Học viện Phật giáo rất ngắn; cho nên tôi có cuộc họp mặt hôm nay để trao đổi một số việc mà Ban Điều hành và Tăng Ni sinh thao thức. Về việc điều hành, chúng tôi có sắp xếp mới để sinh hoạt phù hợp với thời đại chúng ta. Riêng việc giảng dạy có một số thay đổi qua kinh nghiệm của khóa VI.

Tôi nhận thấy các giáo sư của Học viện Phật giáo xuất thân từ nhiều trường lớp khác nhau, thuộc nhiều tông phái khác nhau và khi nghiên cứu mỗi người lại theo những ngành chuyên môn khác nữa. Điều này làm cho chúng ta đôi khi có cảm giác như là mâu thuẫn với nhau.

Theo tôi, dù Tăng Ni học các môn khác nhau và Giảng sư dạy khác nhau; nhưng chúng ta vẫn có một sự xuyên suốt về dòng lịch sử của đạo Phật, một sự xuyên suốt về hệ tư tưởng của Phật giáo có thể dung nhiếp được tất cả các hệ phái theo đạo Phật trên khắp thế giới. Đó là mục tiêu của Học viện đề ra, để tạo mối quan hệ tốt đẹp giữa trường chúng ta nói riêng và Phật giáo Việt Nam nói chung với các tổ chức Phật giáo thế giới.

Về lịch sử đạo Phật, tất cả mọi người theo Phật giáo, dù tu pháp môn nào, cũng tôn kính Đức Phật Thích Ca Mâu Ni là giáo chủ đạo Phật trên thế gian này, Ngài là vị Thầy lớn nhất của chúng ta.

Mặc dù tất cả hàng đệ tử Phật có chung một vị đại Đạo sư, nhưng khi tu hành theo các tông phái riêng biệt, thì bắt đầu có cái nhìn khác nhau. Nếu tu theo pháp môn Tịnh độ, người ta nghĩ rằng Đức Phật Di Đà là giáo chủ, là Thầy của họ. Đối với người tu Mật tông, thì Đức Tỳ Lô Giá Na là chính. Với nhận thức chuyên biệt như vậy, lâu dần, người ta chỉ nghĩ đến Phật Di Đà, hay Đức Phật Tỳ Lô Giá Na, mà quên mất Đức Phật Thích Ca là giáo chủ đạo Phật.

Thiết nghĩ dù theo pháp môn nào, cũng cần khẳng định lại rằng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni là vị Thầy lớn, là đấng giáo chủ của đạo Phật. Có nhận thức rõ ràng như vậy sẽ giúp cho tất cả những người theo đạo Phật ở khắp năm châu bốn biển tu các pháp môn khác nhau cũng cảm thấy gần gũi nhau hơn, thân thiện với nhau hơn.

Về lịch sử Đức Phật Thích Ca, mọi người đều biết rõ Ngài xuất thân là thái tử, xuất gia tu hành làm Sa môn và thâm nhập Thiền định ở Bồ đề đạo tràng, Ngài thành tựu quả vị Phật. Đó là ba giai đoạn trong cuộc sống của Đức Phật được lịch sử ghi nhận như vậy.

Riêng cuộc sống của chúng ta cũng có ba giai đoạn. Giai đoạn một, chúng ta ở gia đình thuộc tất cả các ngành nghề khác nhau. Giai đoạn hai, chúng ta xuất gia làm Sa môn; nhưng giai đoạn ba là thành Phật, chúng ta chưa tới.

Nhìn về dòng lịch sử của cuộc đời Đức Phật gợi cho chúng ta có suy nghĩ sâu hơn, để thấy được tố chất siêu việt của bậc đại Đạo sư dẫn đến nguyên nhân tồn tại lâu dài của Phật giáo trên thế gian này và đó cũng là động lực thánh thiện thúc đẩy chúng ta cống hiến cho đạo pháp một cách tốt đẹp.

Mọi người sinh ra và lớn lên trong xã hội đều khác nhau, người thì xuất thân từ giai cấp thượng lưu, người thì xuất thân từ giai cấp thợ thuyền, nông dân, v.v… Giai cấp còn được gọi là dòng tộc. Đức Phật thuộc dòng tộc cao quý nhất, bảy đời dòng họ Thích Ca làm vua nổi tiếng là hiền đức. Yếu tố thứ hai là sức khỏe của Đức Phật khi còn là thái tử, Ngài cũng nổi tiếng khỏe mạnh nhất. Và yếu tố thứ ba, Đức Phật có chỉ số thông minh cao nhất.

Rõ ràng mọi người đều xuất thân là con người, nhưng nếu so sánh với Đức Phật, chúng ta thấy có sự khác biệt rõ rệt. Thử nghĩ xem dòng tộc chúng ta

có cao quý hay không, chúng ta có thông minh hay không và sức khỏe chúng ta có tốt hay không; chắc chắn là ba yếu tố này của chúng ta không thể sánh bằng với Đức Phật. Ý thức đúng đắn như vậy, khiến chúng ta nhận ra Báo thân, hay nghiệp báo của mỗi người không đồng nhau.

Vì vậy, sinh trên cuộc đời này giống nhau ở thân tứ đại của con người, nhưng nghiệp báo hay nghiệp duyên của mỗi người hoàn toàn khác. Đó là vì từ những việc làm quá khứ dẫn đến đời sống hiện tại và cuộc sống hiện tại sẽ làm nhân cho cuộc đời tương lai. Hiểu rõ sự tương quan tương duyên của ba đời nhân quả như vậy, anh em học về lý vô thường trong đạo Phật sẽ không cảm thấy chán đời, tiêu cực; mà trái lại, nghĩ về mặt tích cực, thì vô thường chính là sự tiến hóa về thể chất và tâm linh vậy. Không phải vô thường rồi sinh ra buồn bực, chán nản, cho rằng cuộc đời mình sống nay chết mai, nên buông bỏ cho nó trôi đi đâu cũng được. Nhờ có vô thường, nghĩa là nhờ có sự thay đổi, chúng ta mới có sự phấn đấu đi lên về vật chất và tinh thần.

Kinh điển Đại thừa ghi nhận rằng Đức Phật từ nhiều kiếp quá khứ đã nỗ lực tu hành. Kinh Bản Sanh của Phật giáo Nguyên thủy cũng nói như vậy. Ngày nay chúng ta cũng tu, nhưng vì chưa hoàn thiện Bồ tát hạnh; cho nên sinh trong dòng họ thấp kém, sức khỏe không tốt và hiểu biết còn giới hạn.

Vì vậy, Phật giáo Nguyên thủy và Phật giáo Đại thừa đều khẳng định Đức Phật đã trải qua nhiều kiếp

hành Bồ tát đạo mới kết thành cuộc đời hiện tại của Ngài hoàn toàn tốt đẹp, như sinh trong dòng họ cao quý, dung sắc tướng tốt đều đầy đủ, trí tuệ sáng suốt tột đỉnh. Khi xuất gia làm Sa môn, Ngài có sức chịu đựng phi thường. Tọa thiền ở Bồ đề đạo tràng, Ngài nhịn ăn đến mức độ chỉ còn da bọc xương mà tinh thần vẫn hoàn toàn minh mẫn. Trên bước đường vân du giáo hóa độ sinh, trải qua nắng mưa, nóng lạnh dãi dầu, thân tâm Ngài vẫn an nhiên tĩnh giác. Chúng ta tu hành, không làm được việc lớn, vì thiếu một trong ba tố chất quan trọng, nghĩa là hoặc dòng họ mình không cao quý, thực tế là không có tiền bạc, hoặc vì sức khỏe yếu kém, hoặc không thông minh; cho nên không thể phát huy được cuộc sống.

Đức Phật làm Sa môn tu khổ hạnh cũng không ai vượt hơn Ngài. Chúng ta cũng là Sa môn, nhưng từ nghiệp sanh; nghĩa là chúng ta còn bị ăn, mặc, ở chi phối. Chúng ta phải được cung cấp thức ăn đầy đủ, thiếu một chút dinh dưỡng là bệnh đổ ra; chỗ ở không tiện nghi cũng sinh ra bệnh hoạn, chúng ta không làm việc được; trí tuệ thì mờ tối, làm thế nào giải quyết được những việc khó.

Như vậy, so sánh với Đức Phật, chúng ta còn cách Ngài quá xa; tự biết kiếp trước chúng ta có tu, nhưng không bằng Phật, mà trong lòng chúng ta còn chứa đựng biết bao phiền não nhiễm ô. Chúng ta có tham Thiền quán tưởng, nhưng trí không sáng được, không đắc đạo. Còn Đức Phật tham Thiền quán tưởng, liền đắc đạo. Vậy Phật đắc đạo cái gì ?

Phật giáo Nguyên thủy và Phật giáo Đại thừa đều khẳng định rằng, Đức Phật đắc đạo là Ngài chứng được Tam minh và Lục thông. Vì Ngài tham Thiền, thấu tỏ được vô số kiếp quá khứ của Ngài và của muôn loài. Ngài nhập định thì thấy đúng mọi việc xảy ra trên cuộc đời và Ngài tu tập, biết được vận mạng của Ngài và mọi người trong tương lai. Nói cách khác, Đức Phật biết rõ quá khứ, thấy đúng hiện tại và xác định được tương lai. Phật giáo của cả hai hệ Nam và Bắc truyền đều có sự nhận thức thống nhất về thành quả đắc đạo của Đức Phật là như vậy. Chính vì có Tam minh, Đức Phật mới làm vị Thầy lớn của đạo Phật.

Đức Phật biết đúng hiện tại là biết căn tánh của chúng sinh, biết nhu cầu của tất cả mọi người. Vì vậy, Ngài biết người nào đáng độ, chỗ nào nên đến, người nào nên tiếp xúc và nên nói điều gì. Trong kinh Phật giáo Nguyên thủy ghi nhận rằng buổi tối, Phật thuyết pháp cho chư Thiên, lúc hừng đông Ngài quán nhân duyên và buổi sáng Ngài đi khất thực, hành Bồ tát đạo.

Đức Phật thành tựu quả vị Vô thượng Bồ đề và giáo hóa chúng sinh thuộc mọi tầng lớp xã hội, không trở ngại. Vì Phật biết phương cách giáo hóa, với người thuận theo thì Ngài có cách giáo hóa thuận và đối với người nghịch lại, Phật có cách giáo hóa tương ưng, cho nên cũng cảm hóa được họ. Trong giáo đoàn, Đức Phật quán sát từng người, chỉ dạy họ tu tập, từng bước mọi người đều được giải thoát.

Dù theo Phật giáo Nguyên thủy hay Phật giáo Đại thừa, Tứ Thánh đế được hiểu và triển khai theo cách này hay cách khác, thì Tứ Thánh đế vẫn là giáo pháp căn bản của đạo Phật. Các Tỳ kheo đều căn cứ trên Tứ Thánh đế để quán sát và tu tập, dần dần cũng được giải thoát.

Tất cả mọi người thấy cuộc đời này là khổ; nhưng Phật dạy nên thấy mặt nào khổ và mặt nào không khổ, nghĩa là con người có khổ đau trên cuộc đời và cũng có Niết bàn giải thoát. Ai đi theo con đường vô minh, sẽ dẫn đến đau khổ. Ai đi theo con đường trí tuệ, sẽ dẫn đến Niết bàn. Như vậy, Đức Phật đã vẽ ra lộ trình hướng dẫn chúng ta tu hành là căn bản thiết thực của lộ trình giải thoát và lộ trình khổ đau. Thực tập pháp nào thì sẽ đạt được quả vị tương ưng như thế. Tất cả Sa môn thể nghiệm pháp Phật, từng bước chứng quả vị Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm và A la hán. Đó là thành quả thiết thực nhất trong cuộc sống tu hành. Ai rời tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến, sẽ bước trên con đường giải thoát. Còn tu hành dù bất cứ pháp môn nào, mà kẹt vào phiền não, nhiễm ô, không giải trừ được vô minh, thì chắc chắn không phải là đạo Phật. Đức Phật tại thế, việc tu tập giáo pháp theo Ngài và đạt được kết quả là như vậy.

Ngoài ra, chúng ta thấy rằng khi Đức Phật lập giáo, tuyên ngôn căn bản của Ngài là Tam bảo. Ai muốn trở thành đệ tử Phật phải quy y Phật, Pháp, Tăng. Quy y Tăng là nương tựa theo những người tu

hành hòa hợp, đoàn kết và bản thân mình cũng phải sống hòa hợp đoàn kết. Nếu không hòa hợp, không đoàn kết, không phải đạo Phật. Đặt trên nền tảng sống hòa hợp, giáo đoàn của Phật luôn được an ổn. Tinh thần hòa hợp này về sau được triển khai thành sáu pháp hòa kính. Tất cả những người tu hành đều nương theo sáu pháp hòa kính để tồn tại và phát triển, dù Phật tại thế hay Phật Niết bàn. Còn hòa hợp tu hành là còn chánh pháp.

Tuy nhiên, Phật tại thế, Ngài là bậc Thầy sáng suốt hoàn toàn, cho nên việc điều hành Tăng chúng dễ dàng. Nhưng Phật nhập diệt, Tam bảo chỉ còn có hai phần là Pháp và Tăng, nên không đủ thẩm quyền để giải quyết. Từ đó, người ta mới hình thành ra Đức Phật vô hình. Đức Phật vô hình này tức là giáo pháp, nghĩa là phải nương vào giáo pháp và giới luật để tu hành, với chủ trương rằng giáo pháp còn là Phật còn, giới luật còn là Phật còn.

Như vậy, từ Đức Phật vô hình kéo trở về thực tế, giáo pháp được coi là Phật, mới có quan niệm sanh thân Phật đã mất, thì Phật chính là giáo pháp, lấy giáo pháp làm Thầy, lấy giáo pháp làm Phật, gọi tắt là giáo pháp Pháp thân, không phải Pháp thân vô hình. Đó là quan niệm căn bản bắt nguồn từ Phật giáo Nguyên thủy, chứ không phải sau này theo Phật giáo Đại thừa mới có.

Và sau đó thường xảy ra tình trạng chư Tăng tu hành, nhưng không hòa hợp, không đoàn kết với nhau, làm cho Phật giáo bị suy đồi. Vì vậy, người ta

đưa ra quan niệm cần nương tựa vào tập thể những người tu hành sống hòa hợp đoàn kết, hình thành Tăng đoàn Pháp thân. Không có Phật quyết định thì chúng ta có thể tập họp Tăng chúng hòa hợp thanh tịnh để giải quyết; tức là Tăng đoàn thay cho Phật.

Như vậy, giáo pháp có thể thay Phật, Tăng đoàn có thể thay Phật, hai điều này kết hợp lại để có Tam bảo đầy đủ; đó là tư tưởng phát triển của Phật giáo.

Và quan niệm Pháp thân có nguồn gốc từ Phật giáo Nguyên thủy, nhưng được manh nha thành tư tưởng mới là Báo thân theo Phật giáo Đại thừa. Báo thân được kết hợp bằng phước đức và trí tuệ, nên còn được gọi là phước đức trí tuệ thân vượt ngoài thân vật chất bình thường này. Thân phước đức trí tuệ là thân siêu hình không thấy được, nhưng quyết định vận mạng của con người. Thật vậy, Đức Phật tuy cũng mang thân người, nhưng Ngài siêu tuyệt hơn tất cả mọi người; vì Ngài có thân phước đức trí tuệ trọn vẹn. Chính thân phước đức trí tuệ toàn hảo của Đức Phật, hay Báo thân Phật quyết định Ngài là Phật.

Mọi người có thân tứ đại giống nhau, nhưng quả báo thân của mỗi người hoàn toàn khác nhau. Quả báo thân của Phật là phước đức trí tuệ hoàn hảo; còn quả báo thân của chúng ta, hay của chúng sinh là trần lao nghiệp chướng. Nghĩa là Phật giáo Đại thừa đã có cái nhìn khác rằng trong sanh thân con người của Phật có cái không thấy bằng mắt được, đó là phước đức trí tuệ, hay Báo thân.

Và kết hợp quan niệm giáo pháp Pháp thân cùng Tăng đoàn Pháp thân của Phật giáo Nguyên thủy với Báo thân theo Phật giáo Đại thừa, thì Đức Phật có ba thân là Pháp thân, Báo thân và ứng hóa thân là thân người. Đạo Phật theo chiều hướng này mà phát triển.

Tuy nhiên, tinh thần Đại thừa phát triển cái nhìn về Báo thân; trong khi Phật giáo Nguyên thủy phát triển cái nhìn về giáo pháp. Chính vì vậy mà Phật giáo Nguyên thủy ít thay đổi. Còn Phật giáo Đại thừa đặt nặng về Báo thân, cho nên dung hợp được nhiều người thuộc nhiều thành phần xã hội. Vì khi nói đến Báo thân, tức nói đến phước đức trí tuệ thì không thể hạn cuộc trong giới xuất gia. Phật giáo Đại thừa phần lớn ca ngợi phước đức trí tuệ, cho nên người xuất gia hay tại gia mà có phước đức thì lãnh đạo, hoặc được kính trọng, có trí tuệ thì làm Thầy, chứ không căn cứ trên hình thức.

Thực tế cuộc sống cho thấy người lãnh đạo thường có trí tuệ bao trùm được tập thể. Ai có trí tuệ cao nhất thì được chấp nhận lãnh đạo. Cho nên khi họp Hội đồng Trị sự Trung ương, người có ý kiến được đa số tôn trọng, thì được chấp nhận; nói cách khác là trí tuệ lãnh đạo.

Có phước đức đầy đủ như Đức Phật, thì quần chúng kính ngưỡng, chấp nhận, ủng hộ Ngài một cách dễ dàng. Người được quần chúng ủng hộ sẽ trở thành lãnh đạo, nhưng nếu đánh mất sự tin tưởng, kính mến của quần chúng, sẽ không lãnh đạo được

nữa. Xưa kia, vua Lý Huệ Tôn được truyền thống nhà Lý đưa lên, nhưng quần chúng không tin theo mà lại theo Trần Thủ Độ, cho nên ông này lên lãnh đạo.

Cố Hòa thượng Pháp Lan có làm hai câu thơ diễn tả cái đức của người tu như sau:

Tôn mạc tôn hồ Đạo, chỉ kỳ Đạo vô vi nhân phục

Mỹ mạc mỹ hồ đức, duy hữu đức, bất trị dân tùng.

Người có đức hạnh không buộc người khác nghe theo, nhưng người ta vẫn tin theo, tức là lãnh đạo bằng đức hạnh.

Đặt tiêu chuẩn của người lãnh đạo căn cứ trên trí tuệ và đức hạnh thì không cần phải xét đến tư cách xuất gia hay tại gia. Chính vì quan niệm như thế, kinh Đại thừa đã đưa ra nhiều vị Bồ tát mang hình thức cư sĩ. Phật giáo Nguyên thủy khó chấp nhận điều này; vì theo họ, hàng cư sĩ dù là vua chăng nữa cũng chỉ đóng vai hộ pháp, không thể chấp nhận lãnh đạo chư Tăng.

Lúc đất nước chúng ta mới thống nhất, một số Tăng Ni nghe người ta gọi mình là anh chị thì cảm thấy buồn. Theo tôi, họ gọi mình là anh, hay ông cũng được; đó là việc bình thường, vì mình có dạy họ đâu mà bắt họ gọi mình là Thầy. Ngày hôm qua, tôi đi họp, gặp anh Bí thư quận ủy quận 2 gọi tôi là Hòa thượng và xưng con, làm tôi ngạc nhiên. Nếu gọi tôi là anh thì tôi lại thấy bình thường và anh nói rằng Hòa thượng lớn hơn mẹ con hai tuổi, như vậy thì họ xưng con với mình cũng bình thường. Thiết

nghĩ nếu chúng ta cố chấp, rồi bất mãn, buồn phiền thì sẽ đánh mất tư cách của người tu. Nếu thật sự giải thoát, người ta đối xử thế nào, chúng ta cũng cho trôi về quá khứ. Thái độ xem thường, hay ghét bỏ của mọi người, chúng ta coi là túc nghiệp mình phải trả. Còn có phước báu thì sẽ được kính trọng. Đối với người thật tu, người ta kính trọng hay xem thường đều là chuyện bình thường, không có gì phải bận tâm để vui mừng hay phiền muộn; như vậy mới đạt được giải thoát.

Trong kinh Đại thừa, các hình tượng Bồ tát được tôn thờ là cư sĩ tại gia như các Bồ tát: Quan Âm, Đại Thế Chí, Văn Thù Sư Lợi, Phổ Hiền, Di Lặc, Dược Vương, Dược Thượng, Thường Tinh Tấn, v.v… 99% Bồ tát mang hình thức cư sĩ tại gia, duy nhất có Bồ tát Địa Tạng mang hình thức xuất gia. Đó chính là điểm phân cực giữa Phật giáo Đại thừa và Phật giáo Nguyên thủy.

Ngày nay, các nước như Thái Lan, Miến Điện, Campuchia, Lào … vẫn giữ truyền thống Phật giáo Nguyên thủy, quốc vương cũng kính trọng chư Tăng. Sự tồn tại hình thức tôn trọng Tam bảo như vậy cũng rất tốt.

Trong khi Phật giáo Đại thừa coi trọng phước đức trí tuệ, cho nên thường chấp nhận và kính trọng những ai có giúp đỡ, cưu mang, dạy dỗ người khác, gọi đó là Bồ tát; chứ không đòi hỏi phải có hình thức xuất gia. Ví dụ, cha mẹ sinh ra và nuôi nấng chúng ta nên người, nên cha mẹ được coi là người ơn, là Bồ

tát. Hoặc đối với Thầy bạn có công dạy dỗ chúng ta cũng được coi là ân nhân, là Bồ tát, dù thuộc hàng tại gia.

Với cái nhìn của Phật giáo Đại thừa rộng rãi và thoáng như vậy, Tam bảo, Phật Pháp Tăng vẫn tồn tại và phát triển; theo đó, Phật có ba thân là sanh thân, Báo thân và Pháp thân. Sanh thân của Phật không còn, nhưng phước đức trí tuệ của Ngài, tức Báo thân vẫn còn, vì vẫn tác động mãnh liệt đến đời sống của hàng đệ tử Ngài trên thế gian này. Và Pháp thân Phật vẫn được phát triển rộng khắp năm châu bốn biển, không phải chỉ là giáo pháp Pháp thân, mà tất cả các pháp đều trở thành Pháp thân. Tinh ba này được triển khai cao tột trong kinh Hoa Nghiêm, một trong những bộ kinh lớn của Phật giáo Đại thừa, qua sự khẳng định rằng không có gì không phải là Phật, mới thực là Phật. Nếu suy nghiệm lại sẽ thấy rõ kinh Hoa Nghiêm muốn chỉ dạy chúng ta rằng mặc dù Phật bằng đá, bằng đất, bằng đồng, bằng giấy cho đến bằng vàng chăng nữa, cũng đều là biểu tượng hình thành nên Phật. Nói cách khác, tất cả mọi vật trên thế gian này đều làm thành Phật, vì gợi nhắc cho người ta phát tâm tu hành, sống theo lời Phật dạy và sẽ thành Phật trong tương lai.

Khi chúng ta hành đạo theo Đại thừa Phật giáo, tất cả mọi việc đều do tâm tạo ra. Bài kệ nổi tiếng của kinh Hoa Nghiêm mà hành giả Đại thừa nào cũng đều thuộc lòng và dùng làm kim chỉ nam

cho mình trên bước đường thể nghiệm tinh ba của giáo pháp :

Nhược nhơn dục liễu tri,

Tam thế nhứt thiết Phật,

Ưng quán Pháp giới tánh,

Nhứt thiết duy tâm tạo.

Khi tâm chúng ta đã thanh tịnh, thì từ chơn như duyên khởi, các pháp đều thanh tịnh, cho nên tất cả các pháp đều thành Phật. Trái lại, tâm nhiễm ô sẽ duyên khởi các vật thành nhiễm ô, thành tội lỗi, thành chúng sinh.

Vì vậy, căn cứ trên tinh thần này, nếu nhìn ra bên ngoài mà thấy bất như ý, thì tự biết tâm chúng ta không thanh tịnh. Còn nhìn thấy tất cả muôn người, muôn vật, muôn sự đều dễ thương, là biết tâm chúng ta thanh tịnh.

Hôm nay là buổi hội ngộ cuối, trước khi anh em ra trường, chúng tôi chia sẻ một số kinh nghiệm. Nếu có duyên, chúng ta sẽ gặp lại, tiếp tục trao đổi sâu hơn.