Khai Thị-2008

Lời tựa

Hòa thượng THÍCH TRÍ QUẢNG

KHAI THỊ

KHÓA TU MỘT NGÀY AN LẠC

2008

NHÀ XUẤT BẢN TỔNG HỢP TP. HỒ CHÍ MINH

Lời tựa

Khóa tu Một ngày an lạc do Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức từ năm 2007 đến nay 2010, đã trải qua được ba năm. Một đoạn đường ba năm tuy không dài, nhưng nhìn lại thành quả của khóa tu về tổ chức, về giảng dạy, về số lượng Phật tử đến tu học, về tài chính cho khóa tu, v.v..., thì quả thật là bất tư nghì.

Thật vậy, từ thuở ban đầu, khi mới đưa ra kế hoạch tổ chức khóa tu Một ngày an lạc, nhiều vị Hòa thượng nghĩ rằng không thể nào tổ chức được, không thể nào duy trì lâu dài được, tất nhiên không thể nào thành công; vì có rất nhiều khó khăn, trở ngại.

Tuy nhiên, với sự hộ niệm của chư Phật, chư Bồ tát và sự hợp lực nhiệt tình của chư tôn thiền đức, cùng với sự tinh tấn tu học của các Phật tử, sự đóng góp của những người đệ tử Phật hằng tâm hằng sản, khóa tu Một ngày an lạc vẫn đang phát triển những điều tốt đẹp mà Ban Tổ chức đề ra.

Để phổ biến rộng rãi những bài giáo pháp đã được giảng dạy cho khóa tu, năm 2007, chúng tôi đã in quyển sách Khai Thị gồm 20 bài giảng.

Và tiếp tục việc truyền bá giáo pháp đến đại đa số Phật tử ở khắp mọi miền đất nước, nay tôi cho in sách Khai Thị với 29 bài giảng trong khóa tu Một ngày an lạc năm 2008. Hầu như những đề tài tu học lưu lại trong tập sách này đều liên quan đến những vấn đề thực tiễn mà Phật tử cần phải ứng xử trong cuộc sống hằng ngày cho đúng chánh pháp, như hóa giải hận thù, giải tỏa oan ức, vững chãi trước khen chê, thực tập nhẫn nhục, thân cận người trí, giáo dục con cái, vượt qua bệnh tật, sức mạnh của ý chí, củng cố niềm tin, thành công và thất bại, v.v...

Mong rằng quý Phật tử nương theo những bài giảng này để có được cuộc sống luôn luôn an lạc, xứng đáng là hàng đệ tử Phật tỏa sáng ngọn đèn chánh pháp của Đức Thế Tôn trên thế gian này.

TP. Hồ Chí Minh, mùa Xuân Di Lặc Phật lịch 2554 - 2010

Hòa thượng THÍCH TRÍ QUẢNG

Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam

kiêm Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo TP.Hồ Chí Minh

Trưởng ban Tổ chức Khóa tu Một ngày An lạc

Ý nghĩa cầu an

Ý nghĩa cầu an

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 21, tại chùa Phổ Quang, ngày 24-2-2008)

Lễ cầu an là truyền thống của dân tộc Việt Nam bắt đầu từ ngày mùng một Tết vía Đức Di Lặc kéo dài suốt tháng giêng, Phật tử thường đi hành hương trẩy hội. Tuy nhiên, muốn cho lễ cầu an được thể hiện đúng ý nghĩa, mang lại kết quả tốt đẹp, quý Phật tử cần phải cân nhắc việc làm này.

Riêng tôi có một số kinh nghiệm về việc hành lễ cầu an đầu năm để tìm được sự an lạc cho chính mình và ảnh hưởng sự an lành đó cho những người hữu duyên. Tôi muốn chia sẻ những thành quả này với hội chúng để tất cả chúng ta cùng thực hiện và đạt được sự an lạc hoàn toàn trong cuộc sống đúng theo chánh pháp.

Việc trước tiên của đầu năm mới, chúng ta mừng Xuân Di Lặc, hướng tâm cầu nguyện Bồ tát Di Lặc là Đức Phật vị lai chưa hiện sanh trên cuộc đời này. Theo kinh Pháp Hoa, Đức Phật Thích Ca giới thiệu với chúng ta Bồ tát Di Lặc đã phát tâm hành Bồ tát đạo từ thời Đức Phật Nhựt Nguyệt Đăng Minh và từ đó kéo dài suốt đoạn

đường tâm linh của Ngài giống như sợi chỉ xuyên suốt từ kiếp này sang kiếp khác, Bồ tát Di Lặc đã hoàn tất Bồ tát hạnh, cho nên trong tâm của Ngài luôn luôn được an lạc. Tất cả chúng sinh ở Ta bà nên nghĩ nhớ đến Bồ tát Di Lặc, nên chiêm ngưỡng Bồ tát Di Lặc và tạo mối quan hệ tinh thần với Bồ tát Di Lặc để nhận được sự chia sẻ của Ngài, giúp cho tâm chúng ta được an vui; vì Bồ tát Di Lặ có đầy đủ tâm đại bi trải qua quá trình dài hành Bồ tát đạo. Điều này rất quan trọng, chúng ta cần suy nghĩ.

Hành Bồ tát đạo chủ yếu là tu sáu pháp ba la mật, hoặc thực hành mười pháp ba la mật theo kinh Hoa Nghiêm. Tu sáu pháp ba la mật là bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ và thành tựu sáu pháp này là hoàn tất đạo hạnh Bồ tát theo kinh Bát Nhã là bộ kinh chuyển tiếp từ kinh Nguyên thủy sang kinh điển Đại thừa.

Cửa Bát nhã chỉ mở ra cho những hành giả đã thành tựu trọn vẹn 37 phẩm trợ đạo; nói cách khác, hành giả đã đắc quả vị A la hán, hay Bích Chi Phật thì cửa Bát nhã mới mở ra cho họ bước vào để thực hiện sáu pháp ba la mật. Vì vậy, chúng ta học kinh Đại thừa, nhưng không kinh qua giai đoạn nguyên thủy, mà thực hành sáu pháp ba la mật sẽ gánh lấy kết quả trái ngược, càng tu càng chuốc thêm phiền não khổ đau.

Đối với người tu Pháp Hoa, lấy bát chánh đạo là đỉnh cao của 37 phẩm trợ đạo theo Phật giáo Nguyên thủy làm chuẩn để thực tập. Quan trọng nhất là điều

chỉnh thân khẩu ý của chúng ta hoàn toàn thanh tịnh; nếu không, cửa Bát nhã không mở được.

Thật vậy, nếu thân nghiệp chúng ta còn nặng quá, ác nghiệp chưa thanh lọc được, thì tái sanh trên cuộc đời này, sẽ mang thân bệnh, xấu xí, hôi dơ, nghèo đói... làm sao sống an lạc được. Do đó, đoạn được ác nghiệp của thân, tự nhiên chúng ta có cơ thể tương đối khỏe mạnh, dễ coi. Chúng ta thấy các Thiền sư, các bậc A la hán không ăn uống nhiều, nhưng có sức chịu đựng, thân thể khỏe mạnh, mới dấn thân hành Bồ tát đạo được.

Đoạn được ác nghiệp của thân, chúng ta không lệ thuộc ba việc của thân là ăn, mặc, ở. Tu một ngày an lạc, quý vị phải cắt bỏ được ăn, mặc, ở. Tu một ngày trong đạo tràng, không bận tâm đến ăn cái gì, ở chỗ nào, chắc chắn được an lạc. Mặc dù nghiệp của quý vị còn, nhưng Ban Tổ chức đã cố gắng sắp xếp cho quý vị có thức ăn tinh khiết và ở trong không gian rộng rãi này, chẳng lẽ không được an lạc một ngày. Và khi trở về đời sống thường nhật, hãy duy trì nếp sống an lạc giải thoát này, bằng cách tập ăn thế nào cũng được, sống đơn giản cũng xong.

Tôi đã từng trải qua giai đoạn khó khăn, thiếu thốn rất nhiều, nhưng cảm giác không cần ăn nên không bị cái ăn chi phối. Người không cần ăn, nhưng có thức ăn và người không cần ăn nhưng không có thức ăn, cả hai người này đều được giải thoát giống nhau. Có thức ăn hay không có thức ăn, chúng ta không quan trọng, là

đoạn được nghiệp của thân; như vậy người khác hoặc xã hội không ràng buộc được mình.

Kế tiếp là đoạn nghiệp của miệng cũng dễ, nhưng nhiều người không cố gắng làm. Có người tu trong đạo tràng không ai muốn nghe họ nói, nhưng lại thích nói, làm cho người khác khó chịu. Theo kinh nghiệm riêng tôi, không nói thì chắc chắn không phạm sai lầm. Cố Hòa thượng Huệ Hưng mà tôi kính trọng, suốt ba năm Ngài không nói, đến khi bắt đầu nói lại, bị nói đớ, nên Ngài không muốn nói nữa. Ai cần chỉ dạy, Ngài mới nói. Trong khẩu nghiệp có nói dối, nói lời hung ác, nói thêu dệt, nói đâm thọc. Nói nhiều lỗi nhiều, nói ít lỗi ít, không nói không lỗi; vì thế, chúng ta không nói để lỗi của miệng chúng ta không có điều kiện sinh ra, không làm trở ngại cho việc tu hành của chúng ta.

Thứ ba là ý nghiệp đóng vai trò quan trọng. Trong ý, chúng ta phải quét sạch vọng thức là những suy nghĩ không cần thiết để tiềm thức chúng ta được trắng sạch, nhờ đó chúng ta được an lạc. Sở dĩ chúng ta thường khổ tâm vì chất chứa trong lòng mình quá nhiều dữ kiện mà mình không bằng lòng; đem vào lòng mình những điều mình ghét bỏ, phiền muộn, bực tức, oán hận thì làm sao an lạc được. Vì vậy, tu ý nghiệp, chúng ta cầu cho tiềm thức mình trắng sạch, bằng cách gạn bỏ tất cả những điều xấu ác mà chúng ta đã mắt thấy tai nghe qua các mối liên hệ hằng ngày với cuộc đời, hoặc là gạn bỏ tất cả những điều xấu ác tự khởi lên trong tâm tưởng của mình.

Đầu năm, cầu an đi trẩy hội mùa Xuân là tạo mối quan hệ giữa mình với tổ tiên ông bà, giữa mình với thế giới tâm linh, cụ thể qua các thần linh chủ yếu là những vị anh hùng dân tộc được nhân dân ta từ thế hệ này sang thế hệ khác kính trọng, thờ phụng. Chúng ta hình dung ra những vị đó đang hiện hữu trong thế giới chúng ta, đang tiếp tục che chở chúng ta, khiến tâm chúng ta cũng cảm thấy bình an. Đó là sự an lành bước đầu nối liền thế giới thần linh và cuộc sống thực của chúng ta.

Tiến xa hơn nữa, chúng ta phải đọc tụng kinh điển Đại thừa để cầu an, giải nghiệp cho mình. Vào cuối năm vừa qua, tôi đến vấn an Hòa thượng Trí Tịnh, Ngài cũng gợi ý này. Vào năm 80 tuổi, mắt Ngài không nhìn thấy gì, nhưng nhờ thuộc lòng những bộ kinh Đại thừa, hằng ngày Ngài đọc tụng kinh không cần xem sách và Ngài cảm thấy an lạc, lần lần bệnh của Hòa thượng được hóa giải, Ngài sáng mắt trở lại năm 90 tuổi. Tụng kinh Đại thừa giải được nghiệp và cuộc sống an lạc là thực hiện đúng nghĩa cầu an.

Và đi sâu vào kinh điển Đại thừa, chúng ta thấy Đức Phật giới thiệu hành trạng của chư Phật, chư Bồ tát; chúng ta đọc và cảm được việc làm cao quý của các Ngài trên bước đường giáo hóa độ sanh, khiến tâm chúng ta được an lạc theo. Đặc biệt là trong kinh Đại thừa, Đức Phật thường khuyên chúng ta làm theo hạnh của chư Phật, chư Bồ tát.

Thí dụ Bồ tát Quan Âm phát 12 đại nguyện cứu độ chúng sanh. Chính 12 đại nguyện đó gắn liền Bồ tát Quan

Âm với chúng sanh ở Ta bà, ai thích hợp với lời nguyện nào thì nương theo đó mà tu tập sẽ được an lạc. Đầu Xuân, chúng ta đi trẩy hội chùa Hương, rời bỏ cảnh trần thế mà tìm về cảnh núi non thanh tịnh với niềm tin sâu sắc rằng nơi đó có Đức Quan Âm ngự trị. Mỗi bước chân đi, chúng ta hướng tâm về Bồ tát Quan Âm để tâm ta tiếp nhận được tâm đại bi của Ngài, Ngài sẽ cứu giúp chúng ta thoát khỏi những nạn tai đúng như hạnh nguyện của Ngài. Khi tâm ta thông được tâm Bồ tát Quan Âm, chắc chắn ta cảm thấy an lành. Còn hành hương trẩy hội mà cảnh bên ngoài ồn ào như cái chợ và người đi hành hương để tìm thú vui vật chất, ăn uống đùa giỡn, thì chẳng thể nào tiếp nhận được sự gia hộ của Bồ tát, cuộc sống chẳng thể an lạc. Riêng bản thân tôi ở những giai đoạn cực kỳ hiểm nguy, cũng thường niệm Quan Âm và cảm nhận được lực gia bị của Bồ tát mà lòng tôi cảm thấy an lạc và hoàn cảnh thực tế cũng được chuyển đổi trở thành bình an thực sự.

Hoặc đầu năm trong tháng giêng, các chùa thường tổ chức đàn tràng tụng kinh Dược Sư để cầu an. Nói đến đây, tôi nhớ lại trường hợp Ngọc Lâm quốc sư tiền kiếp là ông Tăng xấu xí đến mức người khác không dám nhìn. Hòa thượng chùa Linh An khuyên ông nên tụng kinh Dược Sư, vì Đức Phật Dược Sư phát 12 lời nguyện, trong đó lời nguyện thứ 6 tương ưng với hoàn cảnh của ông : "Ta nguyện đời sau khi chứng Vô thượng Bồ đề, nếu có hữu tình thân hình hèn hạ, không

đủ sáu căn, xấu xí khờ khạo, tai điếc mắt mù, nói năng ngọng liệu, tay chân tật nguyền, lác hủi điên cuồng, chịu nhiều khổ não; nghe được danh Ta, liền được khỏi bệnh, thân hình đoan chánh, trí tuệ sáng suốt”. Nhờ thọ trì kinh Dược Sư mà trong kiếp lai sanh, Ngài rất thông minh và có tướng hảo, vua Thuận Trị phong Ngài làm quốc sư và chính Ngài đóng góp công đức nhiều nhất trong việc xây dựng triều đại nhà Thanh.

Tụng kinh cầu an, điều quan trọng là phải cảm hạnh đức của chư Phật, chư Bồ tát được nói đến trong kinh điển Đại thừa và nỗ lực thực hành theo hạnh của các Ngài trong cuộc sống hằng ngày, chắc chắn bản thân chúng ta được an lạc mà còn ảnh hưởng cho người thân trong gia đình và bạn bè mình được an lạc theo.

Ngoài ra, hành hương cầu an, chúng ta còn tìm đến điểm cao nhất là Linh Sơn. Thực tập pháp này, tôi tâm đắc làm bài kệ :

Quyết lòng tìm đến Linh Sơn

Cầu xin chư Phật hiện thân độ đời.

Vì hạ quyết tâm phải tới cái đích, chúng ta gạn bỏ những gì mình không ưa thích; nói cách khác, gạt trần thế sang một bên để tìm về Linh Sơn là chân linh của chúng ta, hay chúng ta tìm bạn tri thức chỉ sống với chân linh.

Con người có ba phần : Phần vật chất và hai phần tinh thần là vọng thức và chân linh. Người sống bằng vọng thức thì hiểu biết nhiều, nói nhiều, nhưng cuộc đời luôn khổ đau. Người cắt bỏ vọng thức, không quan

tâm đến cuộc đời, thường sống với chân linh, cho nên họ thấy được sự thật của cuộc đời, mới không bị cuộc đời chi phối.

Cầu an, chúng ta tìm về chân linh của chính mình, hay tìm đến người hiện hữu trên trần thế có đời sống chân linh thật sự, mà mình tiếp nhận được sự bình an. Tôi tiếp xúc với người có đời sống tâm linh cao, không lệ thuộc vật chất, cảm thấy lòng mình nhẹ nhàng, an vui. Các Phật tử nếu có cơ hội thân cận với người có tâm hồn bình an, sẽ nhận thấy họ không đòi hỏi mình làm bất cứ điều gì cho họ, mà chỉ san sẻ niềm an lạc cho mình, làm sao chúng ta không an.

Có thể nói cầu an là tìm đến thiện tri thức có cuộc sống bình an để họ chia sẻ bình an cho mình. Điều này thể hiện rõ nét trong cuộc đời giáo hóa độ sinh của Đức Phật. Khi Đức Phật tại thế, những người giàu có như ông Cấp Cô Độc và cả vua chúa như Tần Bà Sa La, A Xà Thế, Ba Tư Nặc đều tìm đến Đức Phật. Đức Phật có gì hơn họ ? Đức Phật đã từ bỏ tất cả sự nghiệp vật chất, chỉ là Sa môn đầu trần chân đất, nhưng họ tìm đến Phật; vì sau những tháng ngày lao theo sự nghiệp vật chất, họ đã chuốc lấy từ khổ đau này đến khổ đau khác, chỉ đến khi được gần Phật, họ mới nhận thấy sự bình an kỳ diệu tỏa sáng nơi Ngài. Ngày nay, các chùa của chúng ta cầu an là cũng để tìm về với Phật, Đức Phật vĩnh hằng bất tử ở Tịch Quang chơn cảnh và Đức Phật ở trong chính chúng ta.

Sau khi Đức Phật nhập Niết bàn, có các vị Thiền sư, cao Tăng, quốc sư hiện thân khắp đó đây. Riêng ở Việt Nam có pháp sư Ngô Chân Lưu mà Đinh Tiên Hoàng thường đến thăm viếng, hoặc vua Lý Thái Tổ thường đến với Thiền sư Vạn Hạnh, vua Trần Thái Tôn viếng Đại Đăng quốc sư. Những vị chân tu này sống với "cái thân ngoại vật”, nghĩa là cuộc sống tự tại, không bị ngũ hành chi phối, không bị lệ thuộc trong ba cõi. Người nào có nhân duyên thấy các Ngài, gần gũi các Ngài, được các Ngài chỉ dạy đều cảm nhận niềm an lạc vô cùng, đều thăng hoa cuộc sống đức hạnh của mình.

Thiết nghĩ Đức Phật và chư vị Tổ sư thể hiện cuộc sống an lạc như thế, nếu chúng ta đi đúng đường của các Ngài, chắc chắn chúng ta cũng được an lành. Không đi theo con đường của Phật, của Tổ, rồi nói thân mình không an, làm sao cầu cho người khác an ! Điều này cũng đúng thôi. Phật tử xin cầu an, không phải ông thầy đọc tên mình an đâu. An hay không là do đạo hạnh của thầy. Nhìn thấy thầy là mình an, vì tâm thầy an, nên chúng ta đến cầu thầy chia sẻ sự bình an đó cho mình.

Như đã nói, những người quyền thế, trưởng giả đến với Phật, đến các Thiền sư vì tâm các Ngài hoàn toàn bình an, không bị sự tác hại của tam giới, mới dẫn dắt được họ đi vào thế giới tâm linh an lành. Lịch sử đã chứng minh điều này, xưa kia vua Trần Thái Tông bị Trần Thủ Độ bứt ngặt làm chuyện vô luân, ông mới trốn lên núi Yên Tử tìm gặp Phù Vân để cầu an (sau

này là Đại Đăng quốc sư). Tâm hồn quá ư đau khổ của vua Trần Thái Tông gặp được tâm hồn thanh thoát nhẹ như mây của Thiền sư Đại Đăng mà tất cả buồn phiền khổ đau của triều chính nặng trĩu nơi lòng vua bỗng chốc tiêu tan. Thiền sư Đại Đăng phân tích cho vua thấy cuộc đời của vua và của những người liên hệ với vua về bên ngoài lẫn về tâm lý bên trong, tất cả đan xen hỗn độn như cuộn tơ rối. Và Ngài đã tháo gỡ được cái rối rắm cho vua một cách nhẹ nhàng, giúp cho tâm vua lóe sáng, thấy được lẽ sống bình an cho chính ông, cho cả triều thần và cho đất nước này. Vì công ơn tế độ đó mà vua Trần Thái Tông phong cho Phù Vân là Đại Đăng quốc sư, tức ngọn đèn lớn rọi sáng lòng vua.

Khi Trần Thủ Độ lên rước vua Trần Thái Tông về triều, vua đã làm bài thơ để lại non Yên Tử nói lên tâm trạng mình lúc đến đây :

Phong đã tùng quang nguyệt chiếu đình

Tâm đầu cảnh sắc cộng thê thanh

Cá trung tư vị vô nhơn thức

Đương dữ sơn Tăng lạc cộng minh.

Nghĩa là gió thổi lay động hàng cây tùng và ánh trăng rọi sáng sân chùa, phong cảnh ở chùa nên thơ như vậy, cộng thêm niềm tâm sự giữa vua với Thiền sư thật là tâm đầu ý hợp, tạo thành cái vô cùng cao quý mà người ngoài cuộc không thể nào biết được. Nói cách khác, vua Trần Thái Tôn đã cảm nhận được niềm an lạc vô cùng tỏa sáng nơi Thiền sư Đại Đăng, một

bậc chân tu ngộ đạo không gợn chút lợi danh phiền não. Và chính sự an lạc của Đại Đăng đã truyền sang tâm hồn vua, khiến ông thức suốt đêm trường tràn đầy niềm vui cùng với Ngài, không cần ngủ nghỉ.

Nghe lời dạy của Thiền sư Đại Đăng, vua Trần Thái Tông trở về triều đình; trước khi ra về, vua cảm tác hai câu thơ rất cảm động, nói lên tình thầy trò sâu nặng :

Cảm đức từ bi để nghìn kiếp nguyền cho thân cận

Đội ơn tế độ nát muôn thân thà chịu đắng cay.

Vua Trần Thái Tông bày tỏ công ơn tri ngộ đối với thầy rằng ông cảm đức từ bi của Ngài Đại Đăng, nên nguyện đời đời kiếp kiếp sanh ra được gặp Ngài làm thầy mình để nhờ thầy tế độ, sống theo lời dạy của thầy, dù cho phải nát muôn thân cũng chấp nhận.

Nhờ sự khai ngộ của Thiền sư Đại Đăng mà vua Trần Thái Tông tìm được niềm an lạc và ông đã trở thành vị minh quân làm được việc lớn cho đất nước; đặc biệt, nhà vua đã biên soạn được sách Thiền Uyển Tập Anh gồm những bài thơ ngộ đạo của các vị Thiền sư.

Tóm lại, cầu an là tìm thiện tri thức hiện hữu trên cuộc đời khai mở trí tuệ cho mình để hóa giải khổ đau và có được niềm an lạc trong tâm, trong cuộc sống hằng ngày.

Tuy nhiên, nếu không gặp được thiện tri thức trong cuộc đời, chúng ta tìm thiện tri thức trong sách vở, trong kinh điển. Đọc tụng kinh điển Đại thừa, Đức Phật giới thiệu cho chúng ta hình ảnh của chư Phật, chư Bồ tát và hành trạng của các Ngài mà chúng ta đặt

trọn niềm tin nơi các Ngài, hướng tâm trọn vẹn đến các Ngài, suy nghĩ về việc làm của các Ngài và làm theo lời dạy của các Ngài, chắc chắn chúng ta được an lạc trong sự gia hộ của các Ngài.

Riêng tôi luôn nhận được sự an lành trong việc đọc tụng kinh điển Đại thừa, nương theo đó tìm thấy thiện tri thức tháo gỡ cho tôi tất cả những bế tắc trên bước đường hành đạo, giúp tôi luôn vững niềm tin tiến tu đạo hạnh

Tôi mong rằng mỗi người đều tìm được thiện tri thức giải tỏa cho mình mọi điều phiền muộn khổ đau và tiếp nhận được một phần yếu nghĩa của Đức Phật dạy để đời đời kiếp kiếp được sống an lạc trong chánh pháp.

Hạnh nguyện Phổ Hiền

Hạnh nguyện Phổ Hiền

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 22,

tại chùa Phổ Quang ngày 9-3-2008)

Hạnh nguyện Phổ Hiền là đề tài rất quan trọng mà trong một buổi giảng này, vì thời gian có hạn, tôi chỉ có thể gợi ý, không thể triển khai đầy đủ. Thuở nhỏ xuất gia ở chùa Huê Nghiêm, tôi thường nghe Hòa thượng bổn sư của tôi đọc trong ngày sám hối những đoạn kinh mà tôi vô cùng xúc động, mặc dù lúc đó tôi chưa hiểu đầy đủ ý nghĩa sâu sắc.

Trong đoạn Hòa thượng đã đọc có những câu tôi nhớ rõ và thường suy nghĩ; nhân đây tôi nhắc lại vì có liên quan đến đề tài chúng ta học hôm nay.

"Mạt pháp Tăng hạnh đạo lực suy vi chướng duyên biến xí”, nghĩa là trong thời kỳ mạt pháp cách Phật xa, hạnh của chư Tăng kém yếu, không thể giống như hạnh của các vị Bồ tát lớn ở thời chánh pháp. Ngoài đức hạnh và đạo lực suy kém, chư Tăng lại gặp chướng duyên rất nhiều. Vì vậy, bước đường tu phải trải qua nhiều khó khăn là ấn tượng đầu tiên mà tôi ý thức được.

Trong đoạn kết phần sám hối, Hòa thượng bổn sư

cũng thường đọc "Nguyện nhơn nhơn ngộ Tỳ lô tánh hải. Các các nhập Phổ Hiền hạnh môn”. Suốt cuộc đời tu hành trên 50 năm, tôi không bao giờ quên mà luôn suy nghĩ về ý nghĩa của câu này.

Tỳ lô nói đủ là Tỳ lô giá na chỉ cho Pháp tánh. Nếu nhận được tánh sáng suốt trong con người chúng ta hằng hữu từ bao đời, chúng ta mới thâm nhập được Phổ Hiền hạnh môn. Không ngộ được Tỳ lô tánh, không thể nhập Phổ Hiền hạnh.

Tôi thường để tâm đến kinh Hoa Nghiêm là một bộ kinh lớn trong hệ thống kinh điển Đại thừa. Theo Ngài Trí Giả, Đức Phật thuyết kinh Hoa Nghiêm trong 21 ngày sau khi Ngài thành đạo, nhưng đó lại là một bộ kinh nhiều hơn tất cả kinh Đại thừa khác, trong khi kinh Pháp Hoa có 7 quyển mà Phật thuyết trong 8 năm.

Ngài Long Thọ nói rằng 80 quyển kinh Hoa Nghiêm chỉ là một phần nhỏ của kinh Hoa Nghiêm mà con người ghi nhận được; còn kinh Hoa Nghiêm đầy đủ có đến trăm ngàn muôn ức bài kệ. Bộ đại Hoa Nghiêm mà Ngài Long Thọ không mang về trần gian được, mà chỉ có người ngộ Tỳ lô tánh mới có thể đọc được. Và đọc được đại Hoa Nghiêm kinh, chúng ta mới hiện được Tỳ lô thân, tức đức hạnh và trí tuệ của chúng ta đầy đủ mới thể hiện được yếu nghĩa của Hoa Nghiêm trên bước đường giáo hóa độ sinh.

Bộ kinh Hoa Nghiêm 80 quyển có 100.000 bài kệ, trong đó phần Phổ Hiền hạnh nguyện chiếm đến 6.000

bài kệ, đây là con số nhiều, chắc chắn chúng ta không đọc hết và không hiểu trọn vẹn được. Riêng tôi, trọn đời thọ trì Phổ Hiền hạnh nguyện và tôi cũng có duyên may được học với Hòa thượng Trí Tịnh, cũng như tôi được hầu cận Hòa thượng Trí Thủ. Hai vị cao Tăng này đều chuyên thọ trì hạnh Phổ Hiền.

Có thể nói rằng việc ngộ Tỳ lô tánh và nhập Phổ Hiền hạnh đối với tất cả chúng ta là điều khó thực hiện; nhưng nếu thông qua người ngộ Tỳ lô tánh và đã vào Phổ Hiền hạnh, chúng ta sẽ được họ chia sẻ sở đắc và có thể nương theo đó mà thực tập được Phổ Hiền hạnh.

Theo kinh nghiệm riêng tôi, nhờ tiếp nhận được sự chia sẻ của những vị cao Tăng hữu duyên mà tôi thọ trì Phẩm Nhập bất tư nghì giải thoát cảnh giới Phổ Hiền hạnh nguyện kệ và tôi rất tâm đắc 60 bài kệ cuối cùng, nên tôi thuộc lòng và thường suy gẫm từng bài kệ để thực hiện hạnh nguyện Phổ Hiền trên bước đường thượng cầu Phật đạo hạ hóa chúng sinh của mình.

Hạnh Phổ Hiền có thể rút gọn thành mười đại hạnh mà chúng ta thường đọc tụng mỗi ngày : Nhứt giả lễ kính chư Phật, nhị giả xưng tán Như lai, tam giả quảng tu cúng dường, tứ giả sám hối nghiệp chướng, ngũ giả tùy hỷ công đức, lục giả thỉnh chuyển pháp luân, thất giả thỉnh Phật trụ thế, bát giả thường tùy Phật học, cửu giả hằng thuận chúng sinh, thập giả phổ giai hồi hướng.

Chỉ một câu Nhứt giả lễ kính chư Phật chúng ta đọc thấy đơn giản, nhưng nếu quý vị bắt đầu mở tâm

ra được để thâm nhập Tỳ lô giá na tánh hải thì thật là vô cùng vô tận. Vì vậy, một hạnh lễ kính chư Phật dù nói muôn kiếp cũng không hết, cho nên cả mười hạnh Phổ Hiền rộng lớn biết là dường nào. Chúng ta phải để tâm học sẽ hiểu được một phần nhỏ cảnh giới bất tư nghì giải thoát cảnh giới, tức một cảnh giới không hiểu được, không diễn tả được và người thường không làm được. Đó chính là Phổ Hiền hạnh mà chúng ta cần phải nương theo trên bước đường tu học.

Bài kệ mở đầu Phẩm Nhập bất tư nghì giải thoát cảnh giới Phổ Hiền hạnh nguyện như sau :

Tất cả chư Phật trong ba đời

Vô lượng thế giới khắp mười phương

Con dùng ba nghiệp rất thanh tịnh

Thành kính lễ lạy không hề sót.

Bài kệ này cho thấy Phổ Hiền Bồ tát đảnh lễ tất cả chư Phật ba đời : đời quá khứ, hiện tại và vị lai, nghĩa là Ngài tương thông được với ba đời chư Phật; điều này cũng giới thiệu cho chúng ta biết sự hằng hữu của vô số Phật ở trong thế giới vô cùng vô tận. Khi lạy vạn Phật, chúng ta cũng nhận ra một phần nào ý này, tuy lạy một vị Phật nhưng đã có vô số Phật đồng một tên. Vì vậy, nếu chúng ta đi vào được thế giới Phật để đảnh lễ các Ngài thì phải trải qua không biết bao nhiêu kiếp mà lễ cho hết.

Cần hiểu rằng muốn đảnh lễ được tất cả chư Phật ba đời như Phổ Hiền Bồ tát nói, chắc chắn phải ngộ Tỳ

lô tánh, không phải lễ lạy Phật ở hiện tượng trần gian. Nếu chỉ lạy tượng Phật ở thế giới vật chất và đọc tên Phật trên văn tự, nhưng không lặn sâu vào biển Pháp tánh, thì chỉ thấy tượng Phật mà thôi, không thể thấy Đức Phật hằng hữu ở Tịch Quang chơn cảnh, nói chi đến thấy được vô số Đức Phật trong ba đời.

Thấy Phật là phải thấy được Báo thân và Pháp thân Phật. Mọi người bình thường trên cuộc đời này có sinh ra và phải chết; duy chỉ có một người sống mãi là Đức Phật Thích Ca. Thật vậy, mặc dù sanh thân Ngài nhập diệt hơn hai ngàn năm trăm năm, nhưng cả nhân loại vẫn đang quy ngưỡng Ngài. Chúng ta quy ngưỡng điều gì nơi Ngài ? Chắc chắn chúng ta kính ngưỡng đức hạnh vô cùng và trí tuệ vô song của Đức Phật; đó chính là Báo thân viên mãn của Phật, một biểu tượng mà đời đời kiếp kiếp nhân loại thờ phụng, lễ bái, quy kính. Chính Báo thân viên mãn của Đức Phật mới tạo thành sức sống vô cùng vô tận của Ngài và đạo Phật trên thế gian này.

Khi chiêm ngưỡng tượng Phật, tôi thường hình dung Đức Phật đản sinh ở Ca Tỳ La Vệ, Phật thành đạo ở Bồ đề đạo tràng, Phật thuyết pháp ở Ba la nại và Phật nhập diệt ở Câu Thi Na; đó chính là bốn động tâm, tức bốn điểm kích động tâm chúng ta, tác động căn lành chúng ta khiến chúng ta phát tâm đến với Phật. Nếu chúng ta không phát được tâm Bồ đề, đương nhiên không thể đến với Phật, không thể hiểu Phật và không thấy Phật.

Khi tâm chúng ta được kích động bởi tứ Thánh địa của Đức Phật, chúng ta thấy gì ? Cố Hòa thượng Thiện Siêu đã nói với tôi rằng khi Ngài đến Bồ đề đạo tràng, hai hàng nước mắt tự nhiên tuôn trào. Riêng tôi, lúc đến Câu Thi Na nơi Đức Phật nhập diệt, tôi cũng không cầm được nước mắt và cảm thấy nhớ Phật một cách kỳ lạ. Trên bước đường tu, có cảm được Phật, mới nhận được lực bất khả tư nghì của Ngài gia hộ. Các Phật sự mà tôi thành tựu, phần lớn cũng nhờ độ cảm tâm về Phật như vậy.

Có thể nói nhờ những động tâm đánh thức căn lành, chúng ta mới phát nguyện quyết tâm tu theo hạnh Phổ Hiền. Lễ kính chư Phật mười phương như Phổ Hiền, chúng ta hướng tâm đến Đức Phật Thích Ca, nhận ra được Báo thân Phật, tức đức hạnh và tuệ giác của Ngài vô cùng mà chúng ta tu học theo để ngộ được Tỳ lô tánh và nhập được Phổ Hiền hạnh.

Và nương theo hạnh Phổ Hiền : Nhứt thân phục hiện sát trần thân, nhứt nhứt biến lễ sát trần Phật, nghĩa là từ tâm nguyện, hạnh nguyện, chúng ta đến được với Đức Phật Thích Ca, Phật Di Đà, Phật Dược Sư, Phật Đa Bảo, Phật A Súc... cho đến vô số Phật, chúng tađều hiện diện trước các Ngài để kính lễ. Bằng tâm, bằng căn lành, chúng ta mới nhập được Pháp giới, mới có Phật chỉ dạy chúng ta những điều cần thiết trên cuộc đời này và tu như thế nào để đến quả vị Vô thượng Bồ đề.

Chính Đức Phật Thích Ca đã thể hiện rõ nét điều

này. Ở Bồ đề đạo tràng, trong tư duy Thiền định, Đức Phật đã vào bể Pháp tánh và đã tiếp nhận được giáo pháp của chư Phật quá khứ truyền trao; sau đó, Ngài trở lại đời thường để chỉ dạy mọi người. Thật vậy, ở thành Xá Vệ, Đức Phật Thích Ca nói với Xá Lợi Phất rằng khi Ngài vào Pháp giới, Ngài đã gặp Đức Phật Di Đà ở thế giới phương Tây cách đây mười muôn ức cõi nước, Phật Di Đà đã nói cho Phật Thích Ca biết về Bồ tát hạnh của Ngài từ khi phát tâm tu đến khi thành Phật như thế nào và Ngài đã xây dựng thế giới Cực lạc ra sao.

Và đến khi Đức Phật Thích Ca đến thành Quảng Nghiêm là nơi mà người thường chỉ nghe âm thanh của gió lay động cành cây; nhưng lúc đó, Đức Phật đang đi trong Thiền định, Ngài mới nhận ra Đức Phật Dược Sư ở thế giới Tịnh Lưu Ly và nghe Ngài nói kinh Dược Sư.

Như vậy, Đức Phật Thích Ca đã vào Pháp giới bằng hạnh Phổ Hiền mà Ngài tương thông được với chư Phật quá khứ và Ngài vẫn hiện hữu trong trần gian; nghĩa là từ Phật quá khứ chuyển tiếp sang Phật hiện tại và tiếp tục gắn liền với chư Phật vị lai. Chư Phật vị lai này cũng ở trong Tỳ lô tánh hải, có cả chúng ta là Phật sẽ thành.

Nhập Phổ Hiền hạnh, đảnh lễ chư Phật ba đời, nhưng chư Phật quá khứ và hiện tại, chúng ta đã kính lễ rất nhiều; vì các Đức Phật này trọn lành, công đức đầy đủ, nên chúng ta phát tâm dễ dàng. Còn Phật vị lai là Như lai tại triền, tức Phật tánh bên trong có, nhưng bị phiền não bao vây, nên khó phát hiện được. Tất cả quý vị

và chúng tôi đều là Phật vị lai, vì chúng ta có Phật tánh, mới phát tâm tu hành; tuy nhiên, chúng ta chưa thành Phật vì phiền não, nghiệp chướng, trần lao đang bao vây chúng ta. Vì vậy mà chúng ta thấy nhau qua nghiệp, phiền não và trần lao; cho nên nghiệp của ta cộng với nghiệp của người, sinh ra vô số tội lỗi. Sám Quy Mạng nói rằng sáu căn tiếp xúc với sáu trần tạo tác vô biên tội. Thật vậy, vì thân tâm ta đã có đầy đủ phiền não, nghiệp chướng, khổ đau, nên người kích động làm những thứ này sống dậy khiến cho ác nghiệp chúng ta tăng thêm và ác nghiệp của người cũng nhân đó tăng theo. Kinh Hoa Nghiêm gọi đó là trùng trùng duyên khởi tạo thành địa ngục trần gian tiêu biểu cho sự đau khổ cùng tột ; nhưng bên trong chúng ta vẫn có tánh sáng suốt mà không chịu phát hiện, chỉ cứ mãi sử dụng nghiệp và phiền não, nên càng tu càng sinh ra nghiệp đốt cháy chúng ta. Nhiều người phạm sai lầm này.

Đối với tôi, kính lễ Phật quá khứ và hiện tại cũng tốt, nhưng nên tôn kính Phật vị lai là việc rất cần thiết, nghĩa là chúng ta phải nhìn nhau bằng Phật tánh của mình và thấy Phật tánh của người, đừng chăm chú vào phiền não của người. Với một câu lạy hướng đến Phật vị lai, chúng ta nhìn thấy cái tốt của người, dù họ có một trăm điều xấu. Đi thẳng vào cái tốt của họ thì liền biến đổi họ thành tốt với chúng ta. Họ có một sai lầm mà chúng ta phát hiện, thì cái xấu này sẽ tăng trưởng, tức chúng ta đã nuôi lớn cái xấu của họ.

Thâm nhập Phổ Hiền hạnh, đối với người xấu ác hoàn toàn, chỉ có một điều tốt nhỏ nhoi, chúng ta cũng phải nuôi dưỡng cho điểm tốt đó lớn lên. Đức Phật cảm hóa được chúng sinh vì Ngài chỉ thuần nuôi lớn điều tốt đẹp cho họ. Chúng ta có bạn tốt, nhưng vì cố chấp, vì nghiệp chướng trần lao mà biến người thân thành người xa lánh mình, mới bị cô độc, đau khổ.

Đức Phật dạy Địa Tạng Bồ tát rằng quán sát chúng sinh trong địa ngục toàn là cực ác, nhưng phải nhận ra được một điểm tốt của họ để đưa họ thoát khỏi địa ngục. Tôi có kinh nghiệm này, khi chúng ta nói việc tốt của người, họ rất hoan hỷ và trở nên tốt ít nhất là đối với mình. Còn họ không tệ, nhưng chúng ta luôn tìm cái xấu của họ mà khơi dậy, chắc chắn họ sẽ trở nên tệ đối với mình và nếu mọi người cùng xử sự sai lầm như vậy thì sẽ chống phá lẫn nhau, nói xấu nhau, dẫn đến một xã hội đen tối, khổ đau triền miên.

Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy rằng người chỉ nói được hai chữ Mô Phật, hoặc trẻ con giỡn chơi nhóm cát làm tháp Phật, Ngài khẳng định rằng họ cũng sẽ thành Phật, vì trong lòng họ đã có Phật. Chúng ta không thấy Phật trong lòng họ, nhưng chỉ thấy nghiệp chướng trần lao bao vây họ và chúng ta khai thác điều xấu đó làm cho họ trở thành hư hỏng.

Tu Phổ Hiền hạnh, nhìn tất cả muôn loài đều là Phật. Ý này được kinh Hoa Nghiêm diễn tả rằng không có gì không phải là Phật mới là Phật. Tiếng suối reo,

thác đổ cũng là pháp âm Phật, nghe tiếng thông reo mà nhận ra Phật Dược Sư. Còn chúng ta nhìn đời bi quan, điều gì cũng xấu thì tâm chúng ta bị xấu trước và sẽ dẫn chúng ta vào hoàn cảnh xấu. Tôi mong quý vị suy nghĩ điều này để kính lễ được chư Phật ba đời không sót. Chúng ta may mắn được tu học chung trong ngôi nhà Phật pháp, nên nhìn bằng tánh sáng suốt để nhận thấy Phật tiềm ẩn trong lòng mọi người, thấy mọi người là Phật sẽ thành. Thành tựu hạnh như vậy là lễ lạy không sót ba đời chư Phật theo hạnh Phổ Hiền, không phải nói suông. Khi còn thấy người không tốt, phải tự biết mình chưa lễ hết chư Phật như mình thường đọc mỗi ngày.

Đại hạnh thứ hai của Bồ tát Phổ Hiền là xưng tán Như lai. Chúng ta đã xưng tán Phật quá khứ và Phật hiện tại, điều này dễ làm; nhưng xưng tán chư Phật vị lai là điều cần thiết hơn và phải trải qua thời gian khá dài để thực hiện. Trong kinh Pháp Hoa, chúng ta thấy Đức Phật Thích Ca đã xưng tán chư Phật vị lai, gọi là thọ ký và Đức Phật đã thọ ký cho Xá Lợi Phất trước tiên trong phẩm Thí dụ thứ ba; trong khi mọi người nghĩ rằng Xá Lợi Phất tu hạnh Thanh văn chỉ đạt được quả vị A la hán, không thể thành Phật được. Nhưng bằng tuệ giác của Đức Phật, Ngài thấy rõ tánh Phật bên trong của Xá Lợi Phất, chứ không chỉ thấy hình thức Sa môn bên ngoài như những người chấp pháp. Và nhận ra Xá Lợi Phất sẽ là Phật, Ngài mới nói rằng các kiếp trước, Xá Lợi Phất đã tu hạnh Bồ tát, còn người khác thấy Xá Lợi Phất tu hạnh Thanh văn.

Và Đức Phật khẳng định rằng bề ngoài thấy Xá Lợi Phất tu hạnh xả ly tiêu cực, nhưng thật sự Ngài vẫn hành Bồ tát đạo, nếu là người tiêu cực chỉ nghĩ đến giải thoát riêng thì Ngài không đi giáo hóa độ sinh. Điều này gợi cho chúng ta hiểu rằng nhiều người đã nhận lầm người xuất gia tiêu cực, mang tâm niệm tiểu thừa. Đức Phật cho biết Xá Lợi Phất nói riêng và hàng đệ tử xuất gia theo Ngài nói chung đang hành Bồ tát đạo. Vì vậy, họ tu học, hiểu biết giáo pháp và sống trong pháp Phật, giáo hóa chúng sinh một cách tích cực, tại sao lại nói họ yếm thế.

Chính vì Xá Lợi Phất đang thể hiện hạnh Bồ tát, nên Ngài sẽ thăng hoa trên bước đường đạo hạnh và Ngài được Phật thọ ký tương lai thành Phật hiệu là Hoa Quang. Tụng kinh Pháp Hoa, nghĩ đến Xá Lợi Phất, tôi đã làm bài kệ cúng dường Ngài :

Vị tu hành thời đại luận gia

Danh văn phổ cập Ma Kiệt Đà

Hạnh ngộ Thánh Tăng nhi phát túc

Vị lai tác Phật hiệu Hoa Quang.

Bài kệ tóm gọn quá trình tu hành của Xá Lợi Phất, khi chưa gặp Đức Phật, Ngài là giáo chủ của đạo thờ thần lửa, là một đại luận sư tức người nói giỏi nhất, thường bắt người khác nghe theo, nhưng làm sao người ta nghe theo vì không thể thuyết phục người bằng vọng thức. Tôi còn nhớ Hòa thượng Thiện Siêu nói rằng vô ngại biện tài, nghĩa là không cần nói, nhưng người

phải chấp nhận; trong khi người khác thường nghĩ rằng vô ngại biện tài là phải nói giỏi. Đức Phật không dạy chúng ta phải lý luận, nói hay. Điều gì cũng nói được là sai lầm của Xá Lợi Phất khi còn tu theo ngoại đạo; vì biết nhiều để phiền não nhiều. Không nói nhưng người phải tâm phục là Mã Thắng Tỳ kheo đã làm được. Xá Lợi Phất nói giỏi, lý luận thắng tất cả mọi người; vậy mà khi trông thấy Mã Thắng không nói lời nào, chỉ yên lặng đi, khiến tâm Xá Lợi Phất yên tĩnh theo và tâm định tĩnh đó được lớn dần theo bước chân của Mã Thắng về đến tịnh xá, giúp cho Xá Lợi Phất chứng được sơ quả. Và khi vừa trông thấy hảo tướng hoàn toàn thanh tịnh của Đức Phật, Xá Lợi Phất liền chứng quả vị A la hán.

Chúng ta dễ dàng cảm nhận điều này, khi tiếp xúc với một người tâm hoàn toàn thanh tịnh, tâm mình liền thanh tịnh theo, tâm họ an lạc thì mình cũng được an lạc. Xá Lợi Phất đắc đạo một cách rất đơn giản, vì may mắn gặp được Phật và Thánh Tăng. Đức Phật thấy rõ Xá Lợi Phất là Phật Hoa Quang trong tương lai, không khởi tâm xem thường ông là ngoại đạo thờ thần lửa. Và Đức Phật cũng thấy những vị Phật tiềm ẩn bên trong Mục Kiền Liên, Ca Diếp, Tu Bồ Đề, A Nan, La Hầu La... , cho đến phẩm Pháp sư thứ mười, Đức Phật thấy tất cả mọi người trong pháp hội đều sẽ là Phật. Vì vậy, Phật gọi Bồ tát Dược Vương mà nói rằng tất cả Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di, Thiên long bát bộ, người cầu Thanh văn, người cầu Bồ tát, hay cầu Phật đạo mà ở trước Phật

nghe kinh Pháp Hoa một câu, một kệ, một niệm tùy hỷ, Ngài đều thọ ký Vô thượng Bồ đề. Nghĩa là tất cả những người trong chúng hội của Đức Phật đều tu Bồ tát đạo, trong đời vị lai đều sẽ thành Phật.

Và không phải chỉ những người hiện diện trước Phật được thành Phật, mà tất cả những người đời sau nếu thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng nói kinh Pháp Hoa, còn nghĩ đến Phật, thì Dược Vương Bồ tát nên nói cho họ biết họ cũng là Phật tương lai. Sự thọ ký này của Đức Phật nhằm đánh thức vị Phật đang tiềm ẩn bên trong mỗi người chúng ta. Riêng tôi thường cảm nhận rằng Đức Phật Thích Ca đã thôi thúc ông Phật trong tôi xuất gia, hành Bồ tát đạo một cách mãnh liệt.

Tóm lại, lễ kính chư Phật, hoặc xưng tán Như lai theo hạnh Phổ Hiền Bồ tát, chúng ta cần phải hiểu và đánh thức ông Phật vị lai của chính mình và của mọi người để kết thành thiện hữu tri thức và quyến thuộc Bồ đề, từ đó tạo thành cảnh giới thanh tịnh, an lạc, giải thoát ngay trong cõi đời ô trược này.

Bản chất Niết bàn

Bản chất Niết bàn

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 23

tại chùa Phổ Quang ngày 23-3-2008)

Bản chất Niết bàn chỉ cho trạng thái sống của chư Phật và các bậc A la hán. Vì vậy, quan sát sự sống của các Ngài, chúng ta sẽ hình dung được trạng thái Niết bàn.

Đức Phật dạy rằng có bốn thứ Niết bàn. Một là hữu dư y Niết bàn nghĩa là chư Phật và các vị A la hán khi còn sống trên cuộc đời này, các Ngài luôn sống an lạc, hạnh phúc, giải thoát. Vì yếu nghĩa ấy mà Niết bàn còn được gọi là chân hạnh phúc và trong chân hạnh phúc này, hành giả đạt được bốn điều là : thường, lạc, ngã và tịnh.

Có cuộc sống thường, lạc, ngã, tịnh ngay khi còn hiện tiền, thì đến lúc xả thân ngũ uẩn, trạng thái Niết bàn mà chư Phật và các vị A La hán đã đạt được trên cuộc đời này vẫn còn nguyên vẹn, không mất, đó là Vô dư y Niết bàn hiện hữu ở thế giới vĩnh hằng bất tử của Đức Phật. Nói cách khác, người thực tốt trên cuộc đời thì dù không còn thân tứ đại, họ vẫn tiếp tục sống tốt ở cảnh giới khác. Tuy nhiên, làm thế nào để biết đã đạt được trạng thái Niết bàn.

Có thể khẳng định rằng khi còn sống, hành giả có lực cảm hóa người và khi không còn hiện hữu trên cõi đời này, trạng thái Niết bàn của hành giả vẫn tỏa ra lực tác động lợi lạc cho người sống. Thật vậy, điển hình là ngày nay tuy Đức Phật đã vắng bóng trên cuộc đời, nhưng tất cả hàng đệ tử của Ngài nhờ nương vào trạng thái thanh tịnh thường hằng, an lạc của Đức Phật mà có thể tiến tu vững vàng, an lạc và giải thoát trong Nhà lửa tam giới. Trên bước đường tu, nếu chúng ta thể nghiệm bốn trạng thái thường lạc ngã tịnh theo Đức Phật, chúng ta sẽ nhận được lực gia bị của Phật, gọi là Phật hộ niệm, nhất là hành giả Pháp Hoa sẽ dễ dàng cảm nhận sự hộ niệm của Phật. Riêng tôi, nếu không nhờ Phật hộ niệm, chắc chắn không thể sống an lành và cũng không thành tựu được những Phật sự như ngày nay.

Đức Phật luôn hộ niệm cho tất cả chúng sinh, Đức Phật đó đang ở thế giới Vô dư y Niết bàn mà kinh điển Đại thừa gọi là thế giới Thường Tịch Quang. Khi chúng ta còn bị ràng buộc bởi thân ngũ ấm này, nên chỉ thấy được thân sinh diệt của Đức Phật và nghĩ rằng Phật chết là chấm dứt cuộc sống của Ngài. Vì nghĩ tưởng sai lầm như thế, cho nên chúng ta khó thấy được và khó tương thông được với Đức Phật hằng hữu ở Thường Tịch Quang chơn cảnh. Tuy nhiên, nếu trụ tâm trong pháp Phật, chúng ta có thể cảm nhận được, quan hệ được với Đức Phật hằng hữu và tiếp nhận được lực tác

động của Ngài. Kinh Pháp Hoa đã triển khai yếu nghĩa này để chúng ta thấy được Hữu dư y Niết bàn và Vô dư y Niết bàn của Đức Phật.

Trì tụng kinh Pháp Hoa, chúng ta sẽ nhận ra yếu nghĩa của hai Niết bàn này trong ba phẩm : Tùng địa dũng xuất, Như lai thọ lượng và Phân biệt công đức. Người tu theo kinh Pháp Hoa không nghĩ rằng Đức Phật hiện hữu trên cuộc đời, tu hành thành Phật rồi chấm dứt mạng sống là chấm hết.

Trong phẩm Như lai thọ lượng thứ 16, Đức Phật đã nói rằng Trời, người, a tu la nghĩ là Phật xuất thân từ cung dòng họ Thích, đến cội Bồ đề, gần thành Già Da mà thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Đó là cái thấy của người sống với Thức uẩn, thấy Phật mang thân tứ đại hữu hạn trên thế gian này như mọi người thì nói rằng có Phật và Phật không hiện hữu thì nói Phật chết. Tuy nhiên, nếu chúng ta không bị lệ thuộc cuộc sống vật chất và rời bỏ được biển Thức mênh mông để sống với trạng thái Tâm thanh tịnh, thì sẽ thấy khác, không thấy hạn hẹp là chỉ có Phật mang sanh thân sống và chết như bao nhiêu người bình thường; nhưng cảm nhận được Đức Phật vĩnh hằng bất tử và tiếp nhận được lực truyền thông với Đức Phật bất sinh bất diệt này.

Tuy đồng mang thân người, nhưng tâm thức của mỗi người trên cuộc đời này hoàn toàn khác nhau, gọi là nghiệp thức. Tất cả những suy nghĩ của chúng ta tùy

thuộc ở nghiệp thức tác động và từ đó chúng ta thấy và sống với thế giới tương ưng với nghiệp thức của mình. Chỉ có các vị Thánh La hán và Đức Phật mới vượt ngoài sự chi phối của nghiệp Thức. Còn tất cả chúng sinh đều bị nghiệp Thức chi phối; nếu Thức của chúng ta khởi lên những gì tương đồng với súc sanh, địa ngục, ngạ quỷ, hoặc chư Thiên... thì chúng ta sẽ có thế giới tương ưng của súc sanh, địa ngục, ngạ quỷ, hoặc chư Thiên. Và tất nhiên, nếu Thức của chúng ta tương ưng với trạng thái thường lạc ngã tịnh, chúng ta sẽ có Niết bàn. Vì vậy, trên bước đường tu, có lúc chúng ta hướng tâm được đến bờ mé của Niết bàn, nên thấy Phật, nghe pháp và tâm hồn rất an lạc, thanh tịnh; nhưng bất chợt, chúng ta rớt trở lại trạng thái của Thức, hay cuộc sống bình thường thì cũng bị phiền não khổ đau.

Khi sống đời thường, chúng ta tiếp xúc với người, với cảnh, chúng ta thấy, nghe, nhận thức, tức là sống với ý thức của con người. Đức Phật cũng mang thân người như tất cả mọi người, nhưng chắc chắn rằng Đức Phật có đời sống tâm linh hoàn toàn thanh tịnh giải thoát. Vì vậy, Đức Phật có niềm thao thức khác hẳn mọi người. Làm người ai cũng có tham vọng được quyền cao chức trọng, được giàu sang sung sướng, thậm chí là tỷ phú, không thiếu thứ gì mà cũng còn muốn có thêm nữa. Đức Phật thì trái lại, khi còn là thái tử, Ngài đã không có ham muốn như mọi người, nhưng Ngài có tánh của Niết bàn. Thật vậy, suy nghĩ của Đức Phật

khác với suy nghĩ của con người và việc làm của Ngài cũng hoàn toàn khác. Lịch sử đã ghi rõ rằng Đức Phật có cơ thể kỳ diệu, Ngài thông minh tuyệt đỉnh và có lòng từ bi vô hạn. Với những tố chất siêu phàm như vậy mà Ngài thành tựu quả vị Phật một cách dễ dàng chỉ sau 49 ngày tư duy dưới cội Bồ đề.

Từ đó, có thể khẳng định rằng Đức Phật từ vô dư y Niết bàn hiện sanh trên cuộc đời, mang thân ngũ uẩn, ví như chúng ta mặc áo vậy. Cốt lõi bên trong là Phật, nhưng Ngài khoác vào chiếc áo "Người”. Vì vậy mà Trời, người, a tu la mới lầm tưởng rằng Đức Phật giống như họ. Chư Thiên nghĩ Phật là đấng Đại Thiên, a tu la nghĩ Phật là lãnh chúa của họ và loài người nghĩ Phật giống y như họ. Nhưng Đức Phật khẳng định rằng Ngài không phải như vậy; Đức Phật sống trên thế gian này, nhưng suy nghĩ của Ngài hướng về thế giới Niết bàn, tâm Ngài an trụ ở cảnh giới Niết bàn. Tôi thấy những bậc chân tu trên cuộc đời này cũng có trạng thái tâm giống như vậy; mặc dù họ hiện hữu trên cuộc đời nhưng tất cả những gì của thế gian không đủ sức hấp dẫn họ, nên họ thường dấn thân vào những việc làm cao thượng và dễ dàng thăng hoa đạo nghiệp. Nói cách khác, họ tu hành, đã có hạt nhân của Niết bàn, tất yếu phải thành tựu quả Niết bàn. Người tu không có kết quả vì hạt nhân Niết bàn không có. Nếu sống và suy nghĩ như người thường, sẽ không có thế giới Niết bàn hiện tiền, nói chi đến Niết bàn sau khi chết.

Thử nghĩ Đức Phật là người, nhưng tại sao trước Phật và sau Phật không có vị Phật nào khác. Từ ý này, chúng ta nhận ra Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã có hạt nhân đại Niết bàn bên trong, tức cốt lõi của Ngài là Phật và Ngài hiện sanh trên cuộc đời, xuất gia, tu hành, thâm nhập Thiền định, đời sống vật chất không chi phối được Ngài; vọng thức của Ngài nếu có do cha mẹ truyền sang thì cũng rất mờ yếu. Thực tế cho thấy người nghiệp nhẹ tu hành dễ dàng; trong khi người nghiệp nặng tu hành rất gian nan, họ cố gắng nhiều, nhưng không vượt được sự chi phối của vật chất. Thí dụ cho dễ hiểu, người không biết uống rượu, không hút thuốc lá, họ không thể bị hai thứ độc hại này hành hạ, nên họ không cần cai nghiện, không cần cố gắng bỏ rượu, bỏ thuốc lá. Tôi khuyên một người đệ tử bỏ thuốc lá; anh ta nói rằng nếu không hút thuốc lá thì không thấy đường đi ! Chúng ta không có nghiệp này, nên thấy người nghiện rất kỳ quặc. Còn người nghiện rượu, nghiện thuốc lá muốn bỏ thói hư này là cả một vấn đề với họ; phải có quyết tâm cao và kiên nhẫn lớn, họ mới vứt bỏ được nghiệp tập quán ấy.

Cũng vậy, muốn bỏ nghiệp trần gian để đi vào thế giới Phật, phải dụng công tối đa. Tổ Thiên Thai dạy rằng tu hành cần phải dụng công, lục căn thanh tịnh, lục thông hiển bày. Rõ ràng việc dụng công rất quan trọng. Đức Phật tuy cốt lõi của Ngài là Phật, nhưng Ngài cũng phải dụng công; trong lúc thể nghiệm pháp

tu, Ngài đã nhịn ăn đến mức da bụng dính với xương sống và có sức tập trung cao vượt qua 500 do tuần đường hiểm, tức là vượt qua sự chi phối của ngũ ấm thân, sắc thọ tưởng hành thức, vượt được từng tầng một, cuối cùng vượt được Thức uẩn, Ngài mới đến thế giới Niết bàn. Riêng tôi đã cố gắng thực tập pháp hành này, từng bước đi vào thế giới tâm, nhưng đến được bờ mé của Niết bàn mà Đức Phật gọi là Dự lưu, bỗng nhiên rơi trở lại thực tế cuộc sống, ví như người trèo lên núi, tới được đỉnh núi thì lại rơi xuống.

Đức Phật dạy rằng người trần gian nghiệp nặng phải phá trừ nghiệp bằng cách thực tập Thiền tứ niệm xứ là pháp căn bản để đi vào cửa Niết bàn. Người xuất gia thực hành được pháp này cũng không dễ dàng, huống chi là người tại gia thì khó vô cùng.

Quán thuần thục tứ niệm xứ : quán thân bất tịnh, quán thọ thị khổ, quán tâm vô thường, quán pháp vô ngã, sẽ thấy Niết bàn một, là đi vào được biển Không; trụ trong trạng thái Không là điều quan trọng. Ngài lục Tổ Huệ Năng dẫn chúng ta đến bờ mé này, mà Ngài gọi là "Bản lai vô nhất vật”, tức là đạt đến tất cánh Không, thì pháp Không và ngã Không. Phật tử đạt được pháp này khó vô cùng; vì người hiện diện trước chúng ta mà mình nói không có, là vọng tưởng. Thành tựu pháp Không thì không có người chửi, không có người bị chửi, không có câu chửi. Tôi cố thực tập pháp này, họ chửi mấy tiếng, mình cố gắng không nghe, nhưng sau đó cũng thoáng nghe, nghĩa là tai không nghe,

nhưng nghiệp còn, nên "Thức” của mình nghe; như vậy ngã của mình chưa Không thì làm sao có tất cánh Không được, làm sao ngũ ấm thân không có được.

Thực tập quán tứ niệm xứ, vượt qua được tầng một là Sắc uẩn, thì bị đánh, mình không biết đau, vì lực tập trung tư tưởng cao. Thuở nhỏ tôi đọc chuyện Tam Quốc nói rằng ông Quan Thánh cho người ta mổ vết thương ở cánh tay trong lúc ông ngồi đánh cờ, mà ông không có cảm giác đau; đó là nhờ ông tập trung cao độ, vượt qua được sắc uẩn, nhưng rõ ràng ông vẫn còn Thức uẩn, tức là có sự suy nghĩ, phân biệt, mới đánh cờ được và ông còn Hành uẩn để tính toán đi nước cờ thế nào. Và khi đánh cờ xong, trở lại thực tế, từ Sắc uẩn cho đến Thức uẩn vẫn còn nguyên.

Khi nhập Thiền định, chúng ta dễ vượt qua Sắc uẩn và Thọ uẩn, có tiếng động, chúng ta không biết, nhưng vẫn còn hoạt động của Tưởng, Hành, Thức, gọi là đời sống nội tâm. Nhưng trong đời sống nội tâm này có hai phần, một phần làm chúng ta an lạc và một phần làm chúng ta khổ đau. Trước mắt, tôi loại phần khổ đau và nuôi dưỡng phần an lạc. Đối với tôi, tu Đại thừa, dùng Tưởng của mình mà tưởng ra Đức Phật, sử dụng Hành uẩn là khởi ý niệm tu hành, thực tập giáo pháp và cho Thức uẩn hoạt động bằng cách giữ lại sự hiểu biết về hành trạng của chư Phật và chư Bồ tát theo kinh điển. Nếu bỏ Thức, coi chừng rơi vào trạng thái than nguội củi mục mà Đức Phật và chư vị Tổ sư thường quở trách.

Thiết nghĩ mỗi người có một cách hành trì riêng, nhưng đối với tôi, giữ phần Tưởng uẩn mạnh bằng cách tập trung tư tưởng về Đức Phật, về hành trạng của Đức Phật, về quá trình tu của Đức Phật. Thí dụ tôi tụng kinh Dược Sư, thì trong Thiền định tôi cũng quán tưởng đến Đức Phật Dược Sư, nghĩ tưởng đến công hạnh của Ngài, đến thành quả của Ngài đạt được …Tất cả những điều này luôn gắn liền với Tưởng của tôi và từ Tưởng như vậy thúc bách Hành uẩn của tôi cố gắng thực hiện những điều Phật dạy; cho đến Thức uẩn của tôi hoạt động theo chiều hướng tốt do suy nghĩ, đọc tụng kinh điển. Như vậy, Tưởng, Hành và Thức đều nằm trong Phật pháp.

Tôi chuyển từ quán tứ niệm xứ theo Nguyên thủy sang Đại thừa bằng cách đọc tụng kinh điển, lễ sám, hành Thiền và đạt được trạng thái tuy chưa phải là Niết bàn của Phật, nhưng ít nhất tôi cũng có đời sống tâm linh theo pháp Phật, có thế giới quan gần với Phật để an trụ mà tôi gọi là Tịnh độ. Tôi tạo được mảnh đất tâm trong sạch cấu tạo bằng hình ảnh và việc làm thánh thiện của Như lai, Bồ tát, A la hán. Tôi giữ gìn và phát huy Phật, Bồ tát, A la hán trong lòng tôi để làm Bồ đề quyến thuộc giữa cảnh sống triền phược ở Ta bà này. Khi tôi thuyết pháp xong ở đạo tràng này, thân tôi rời khỏi cảnh thực tế nơi đây, đồng thời tâm tôi trở về thế giới Tịnh độ của riêng mình, nơi đó chỉ có Như lai, Bồ tát, A la hán ngự trị, không bao giờ các Ngài làm phiền mình, vì các Ngài không có tâm sự vui buồn tác

động cho mình vọng tưởng. Và chư Như lai, chư Bồ tát, chư La hán luôn nói điều hoàn toàn tốt lành, nên tâm tôi luôn được an lạc, thanh tịnh, giải thoát. Đó là kinh nghiệm của tôi để vào hữu dư y Niết bàn.

Theo tôi, các Phật tử tu học, tuy chưa đạt được Niết bàn như Phật, nhưng cũng phải có những khoảnh khắc sống với Phật và Hiền thánh để tạo mảnh đất tâm trong sạch cho chính mình. Chính Đức Phật Di Đà lúc mới tu, Ngài cũng phải xây dựng An dưỡng quốc của riêng Ngài. Ý thức rằng thế giới Ta bà là cõi ngũ trược ác thế, nên chúng ta phải có mảnh đất tâm thanh tịnh để trú ngụ ngay trong cõi đời này . Kinh Nguyên thủy dạy chúng ta từ bỏ tất cả để được tâm trong sạch. Kinh điển Đại thừa dạy chúng ta lựa chọn những gì an lạc để giữ lại và nuôi lớn, còn những gì làm chúng ta suy nghĩ, lo lắng thì vứt bỏ.

Thành tựu được pháp quán tứ niệm xứ nhanh hay chậm tùy theo nghiệp thức nặng nhẹ của mỗi người khác nhau. Tu quán tứ niệm xứ thuần thục, phải tiến qua thực tập pháp tứ chánh cần; lúc đó hành giả ngồi yên, nhưng quán sát xem cái gì trong tiềm thức chúng ta khởi lên, nếu điều thiện khởi, chúng ta giữ lại, điều ác sinh ra, chúng ta đoạn trừ, điều lợi, điều tốt cho ta và người, chúng ta giữ gìn và phát huy trong tâm mình.

Đức Phật dạy Bồ tát Địa Tạng rằng chúng sinh trong địa ngục toàn là ác xấu, nhưng Bồ tát thấy có một điểm tốt nào, dù nhỏ nhoi, cũng nên nhớ; còn lưu lại trong tâm toàn là xấu ác của chúng sinh ở địa

ngục, Địa Tạng cũng phải bị loạn tâm. Theo tôi, lưu lại lòng mình điều tốt lợi cho chúng ta vô cùng. Vì vậy, tôi thường nhìn đời lạc quan hơn; lạc quan là vui để sống, tức trạng thái bờ mé của hữu dư y Niết bàn. Ta nhìn đời lạc quan và nhìn điểm tốt của người thì cái tốt của họ sẽ được phát triển, hoặc ít nhất họ cũng có thái độ tốt với mình. Theo kinh nghiệm hành đạo của tôi, nhiều người tốt với tôi vì tôi thấy được điểm tốt của họ; cố nhìn điều xấu của người sẽ làm cho cái xấu của họ tăng trưởng và cái xấu của mình cũng tăng lên. Thấy việc xấu của người, lòng mình bất an; vì mình thương người mà thấy họ sai trái, mình sẽ khổ đau. Dù họ có làm cả ngàn điều sai trái, mình cũng không lưu tâm, mà chỉ thấy một điều tốt của họ thôi thì sai trái của họ không biểu lộ với mình và cũng sẽ tiêu lần, họ sẽ biểu hiện tốt với mình. Tôi còn nhớ, thuở xưa có một thầy có gia đình và ăn mặn. Một hôm, anh cư sĩ đến chùa xin công quả và chỉ ăn chay, nhưng anh không hề xem thường vị thầy này và nói rằng con có bệnh không ăn mặn được. Ông thầy thấy vậy, cũng ráng ăn chay theo. Có thể anh này là Bồ tát hiện thân, nên tâm thanh tịnh của anh đã cảm hóa được người khác.

Nhìn điều tốt của người để tâm mình được an lạc và phát huy điểm tốt của người để ta đến được bờ mé của Niết bàn, mặc dù chưa được Niết bàn như Phật. Ngoài ra, chúng ta còn trần lao nghiệp chướng nặng nề, tất

nhiên phải nỗ lực phá bỏ; còn Phật thì tu dễ dàng vì Ngài hoàn toàn thánh thiện. Đức Phật hiện hữu trên cuộc đời, nhưng tâm Ngài vẫn an trụ Niết bàn, cho nên hành trạng tức là cuộc sống của Ngài vẫn thể hiện thường lạc ngã tịnh của Niết bàn.

Đức Phật còn sống đã có Niết bàn như thế, gọi là hữu dư y Niết bàn và khi Ngài chấm dứt sanh thân, Ngài vào vô dư Niết bàn. Ngoài hai Niết bàn này, còn có tánh tịnh Niết bàn và vô trụ xứ Niết bàn là hai Niết bàn của Bồ tát xây dựng trên bước đường hành đạo.

Theo kinh Pháp Hoa, có hai loại Bồ tát, Bồ tát từ nhân hướng quả và Bồ tát từ quả hướng nhân. Bồ tát từ nhân hướng quả giống như chúng ta tu hành, phát tâm Bồ đề và thực tập được pháp Phật đến đâu thì chứng quả vị đến đó. Bồ tát từ quả hướng nhân là những vị mà Đức Phật nói đến trong phẩm Pháp sư thứ 10. Đức Phật gọi Dược Vương Bồ tát mà nói rõ rằng những vị Bồ tát thành xong Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác vì thương nhân gian mà sinh lại cuộc đời này, tức là Đức Phật ngầm chỉ Ngài. Bồ tát như vậy tuy mang thân ngũ uẩn, nhưng Ngài nhẹ nhàng chuyển đổi ngũ uẩn sanh thân thành Pháp thân và chứng được vô trụ xứ Niết bàn; nghĩa là ở đâu Ngài cũng là Phật, hiện thân chỗ này thì Phật có tên này, hiện thân chỗ khác, Phật có tên khác. Vì tánh đã thanh tịnh, nên ở Cực lạc hay ở Ta bà, Phật cũng đều thanh tịnh; Pháp Hoa gọi là viên ma ni bảo châu. Tu hành theo Phật, nếu chúng ta đạt được quả vị Toàn giác như Phật thì ở Ta bà,

chúng ta cảm hóa tất cả mọi người thanh tịnh, giải thoát theo mình. Nhưng chúng ta không chịu chuyển hóa tâm mình cho thanh tịnh, mà cứ lo làm cho người khác thanh tịnh là điều không tưởng, không bao giờ có được. Nếu chỉ học giáo lý rồi đòi làm Thầy thiên hạ, chẳng ai nghe theo đâu; nhưng tu hành có được sở đắc thể hiện trong cuộc sống, người thấy thành quả của mình mà họ phát tâm tu theo; còn nói theo sách vở thì ai cũng nói được.

Đức Phật đạt tánh tịnh Niết bàn, gọi là Diệu Pháp, tức tánh bên trong của Ngài hoàn toàn thanh tịnh và Ngài hiện ra cuộc sống bên ngoài thuần khiết, làm gương tốt cho đời, là Liên Hoa. Tâm là Diệu Pháp và thân là Liên Hoa; đó là Đức Phật hằng hữu ở thế giới Niết bàn Thường Tịch Quang và hiện thân trên cuộc đời, Ngài cũng là Phật với tôn danh Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, nên Ngài có vô trụ xứ Niết bàn.

Dù tu theo Phật giáo Nguyên thủy hay Phật giáo phát triển, đều phải đạt được tánh tịnh Niết và vô trụ xứ Niết bàn. Theo Phật giáo Nguyên thủy, để tâm được thanh tịnh, Đức Phật dạy rằng điều ác chưa sanh khởi thì không cho sanh khởi, điều thiện chưa làm thì phải làm; điều ác đã sanh khởi thì phải đoạn diệt, điều thiện đã làm thì phải tăng trưởng.

Và tiến tu ở mức độ cao hơn, tâm thanh tịnh là thiện, tâm vọng động là ác. Vì vậy, khi chúng ta làm những việc bề ngoài thấy tốt như tô tượng, xây chùa, bố thí..., nhưng nếu xét theo khía cạnh tịnh là

thiện, mà động là ác, thì nên coi chừng chúng ta đã làm những việc ác; vì chúng ta làm những việc đó với tâm vọng niệm. Ví dụ, xây chùa, chúng ta phải suy tính, tìm kiến trúc sư để vẽ cảnh chùa, lo xin phép, lo tiền, v.v... thầy trụ trì làm chùa mà trong đầu toàn là suy nghĩ đến sắt thép, gạch ngói, tiền bạc... thì thiện này trở thành ác. Cần phải loại trừ những niệm không thanh tịnh này, nghĩa là chúng ta làm tất cả, nhưng những việc này không vướng bận trong tâm trí chúng ta. Đức Phật đã huyền ký cho Hộ pháp long thiên làm công việc hộ trì Tam bảo. Tôi tin lời Phật dạy và thực tập điều này, khi xây dựng chùa Huê Nghiêm 2, tôi nguyện rằng người có nhân duyên với việc xây dựng ngôi chùa thì xin Phật khiến họ đến, người làm trở ngại thì xin Phật đưa họ đi; còn việc xây dựng chùa được sớm hoàn thành tốt đẹp hay không là trách nhiệm của các vị Hộ pháp vô hình và hữu hình mà Đức Phật đã giao phó cho họ. Đó là cách tốt nhất để tôi loại khỏi tâm mình những niệm không thanh tịnh; nếu không thì sắt thép, xi măng, gạch ngói, tiền bạc, v.v... đầy ắp trong đầu, làm sao giải thoát được. Việc thiện ban đầu mà để cho dính mắc với mình hoài dễ trở thành ác. Ban ngày chúng ta tiếp xúc với chúng sinh, tối đến phải Thiền định để loại bỏ hết chúng sinh này ra khỏi tâm mình, để tâm được thanh tịnh và giữ lại hình ảnh, hạnh nguyện của chư Phật, chư Bồ tát trong tâm mình.

Đức Phật có bốn Niết bàn : Hữu dư y Niết bàn, vô dư y Niết bàn, tánh tịnh Niết bàn và vô trụ xứ Niết bàn, nghĩa là Ngài có thân tứ đại trên cuộc đời, nhưng không bị xã hội làm ô nhiễm, vì Ngài luôn an trụ trong trạng thái thường lạc ngã tịnh và Đức Phật hiện hữu ở nhân gian này cảm hóa được mọi thành phần xã hội, vì Ngài đã chuyển đổi ngũ uẩn sanh thân thành ngũ phần Pháp thân, tức giới, định, huệ, giải thoát và giải thoát tri kiến. Ngài Huyền Giác cũng nói rằng ngũ uẩn sanh thân tức Pháp thân. Trong năm phần Pháp thân, giải thoát tri kiến là quan trọng nhất, nghĩa là trên bước đường tu, cuối cùng chúng ta phải loại bỏ khỏi tâm thức tất cả mọi thứ đã chất chứa từ vô thỉ kiếp cho đến ngày nay, kể cả kinh điển. Vì vậy, Ngài Phước Huệ đã nói: Kinh điển lưu truyền tám vạn tư. Học hành không thiếu cũng không dư. Đến nay tính lại đà quên hết. Chỉ nhớ trên đầu một chữ Như. Chúng ta phải đọc tất cả kinh điển, nhưng cần xả hết, tức đừng để trở thành bệnh cố chấp văn tự, chữ nghĩa.

Như đã nói, Niết bàn có bốn trạng thái là thường, lạc, ngã và tịnh; trong đó, phần chính yếu là Tịnh. Trạng thái Tịnh là không khởi tất cả vọng niệm; những vọng niệm này kinh Hoa Nghiêm diễn tả rằng trùng trùng duyên khởi, nghĩa là khi tiếp xúc với ngoại cảnh, tâm chúng ta khởi lên vô số vọng niệm đã chất chứa trong A lại da thức, cho nên từ A lại da duyên khởi là những

kinh nghiệm của tâm thức khởi lên. Trái với A lại da duyên khởi là Chơn như duyên khởi, tức là từ trạng thái tâm trong sáng khởi lên, hay từ Tịnh mà tâm trí sáng lên, Thiền gọi là tĩnh lự.

Từ bản tánh thanh tịnh khởi lên, hay từ Chơn như khởi lên, thì Pháp giới hiện ra, nghĩa là biết rõ tất cả những gì thuộc thế giới vô hình lẫn hữu hình. Đó là trạng thái Tịnh cho chúng ta hiểu biết trong sáng, đúng đắn, Thiền gọi là thường tri. Còn suy nghĩ để biết là vọng, là hiểu biết không hoàn toàn đúng đắn. Tâm trong sáng hay thường tri của chúng ta được kinh Pháp Hoa ví như viên minh châu, Thiền gọi là ông chủ. Trên bước đường tu, phát hiện được hoạt dụng của phần sâu kín trong tâm, là phần phá vô minh phần chứng Pháp thân; bấy giờ chân ngã hiện ra, hay là ông chủ xuất hiện, hành giả cảm thấy an lạc vô cùng, Thiền họa thường diễn tả bằng nụ cười mỉm của Thiền sư.

Tóm lại, bước theo dấu chân Phật, chúng ta học được phần nào của bốn Niết bàn mà Đức Phật an trú và thể nghiệm được trong cuộc sống của chính mình, chắc chắn nhận được sự an lạc tương ưng trên cuộc đời này. Đó là cánh cửa mở ra cho chúng ta tiến xa hơn trên lộ trình an lạc, thanh tịnh, giải thoát, thâm nhập vào Niết bàn, sống trong thế giới Phật sau khi xả bỏ huyễn thân ở thế giới Ta bà sinh diệt.