Khai Thị-2008

Cư trần lạc đạo

Cư trần lạc đạo

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 51,

tại chùa Phổ Quang ngày 21-12-2008)

Như chúng ta đã biết, Phật giáo phát xuất từ Ấn Độ do Đức Phật Thích Ca tu hành đắc đạo, thành tựu Phật quả và Ngài giảng kinh, thuyết pháp tiếp độ chúng sinh. Từ đó, giáo pháp mới có trên nhân gian và được truyền bá qua nhiều nước, trong đó có Việt Nam.

Khi Phật giáo du nhập vào Việt Nam, phần lớn mang tư tưởng chính thống của Phật giáo Ấn Độ, hoặc tư tưởng Phật giáo phát triển của Trung Quốc; nhưng đến khi Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông làm vua và tu hành, thì mới thể hiện rõ nét tính cách đặc biệt của Phật giáo Việt Nam; cho nên, giới Phật giáo chúng ta tôn vinh Đức vua Trần Nhân Tông là vị Phật, vị Tổ của Phật giáo Việt Nam. Trong cuộc hội thảo kỷ niệm 700 năm ngày Niết bàn của Đức vua Trần Nhân Tông, mọi người đã khẳng định điều này.

Đức vua được tôn kính là Phật, là Tổ của Phật giáo Việt Nam, vì tư tưởng đặc sắc của Ngài đã nói lên tính chất thuần túy Việt Nam, được thể hiện qua bài phú nổi danh là Cư Trần Lạc Đạo do chính Đức

vua cảm tác. Nguyên văn bài phú đó như sau :

Cư trần lạc đạo thả tùy duyên

Cơ tắc xan hề khốn tắc miên

Gia trung hữu bảo hưu tầm mích

Đối cảnh vô tâm mạc vấn Thiền

Từ trước, người ta thường nghĩ rằng Phật giáo xuất thế nghĩa là ra khỏi thế gian, hay chúng ta thường nói xuất gia là ra khỏi nhà thế tục, ra khỏi tam giới và ra khỏi phiền não, tức lìa bỏ cuộc đời, lìa bỏ phiền não của tâm và lìa bỏ thế giới sống. Và nếu hiểu sai lầm quan niệm này, người tu xuất thế sẽ bỏ thế gian, bỏ cuộc sống, bỏ xã hội mà đi vào thế giới không tưởng nào đó, thì sẽ bị lạc đường. Vì vậy, trong kinh Viên Giác, Đức Phật đã nhắc nhở người từ bỏ cuộc đời để đi tìm Niết bàn ở nơi khác để sống thì chẳng khác gì tìm lông rùa, sừng thỏ, mà thỏ làm sao có sừng, rùa làm sao có lông.

Đức vua Trần Nhân Tông đã tỏ ngộ lý này, cho nên Ngài thanh thản sống trong cuộc đời để tu hành, không có ý niệm ra khỏi cuộc đời, không tìm an lạc giải thoát ở ngoài cuộc đời, mà tất cả những gì tốt lành đều hiện hữu đầy đủ trong cuộc sống nhân gian này.

"Gia trung hữu bảo” là nương theo kinh Pháp Hoa nói rằng trong chiếc túi da ô uế có viên minh châu, hay cái thân tứ đại ngũ uẩn này gây ra cho chúng ta không ít khó khăn, nhưng trong đó có viên ngọc quý. Nếu tìm được viên ngọc hay sử dụng được nó, chúng ta sẽ trở thành người giàu có nhất, tức thành Phật, thành Hiền thánh.

Tôi tâm đắc bài phú này, luôn suy nghĩ về yếu nghĩa của nó; cho nên, tôi phát nguyện đời đời kiếp kiếp làm hành giả Pháp Hoa, nghĩa là không có ý niệm vãng sanh Cực Lạc, hay về Niết bàn, nhưng đời đời kiếp kiếp ở Ta bà, ở trong nhà ngũ uẩn và cố gắng tìm viên ngọc quý để sử dụng. Nói cách khác, làm sao sống an lạc ngay trong cuộc đời này. Vì vậy, chủ trương của tôi là sống an lạc, chết giải thoát. Sống phải an lạc, chết mới có Cực Lạc. Sống không an lạc mà mơ tưởng Niết bàn là không tưởng. Đó chính là điểm đặc sắc của kinh Viên Giác và kinh Pháp Hoa mà Đức vua Trần Nhân Tông đã khám phá và thể nghiệm được trong cuộc đời trị nước an dân của Ngài.

Thể hiện ý này, trong kinh Hoa Nghiêm, Đức Phật cũng chỉ cho chúng ta thấy Thiện Tài cầu đạo, tìm thiện tri thức, hay chính Đức Phật tu hành tìm đạo giải thoát ngay trong cuộc đời, không thể từ bỏ cuộc đời. Vì vậy, từ những điều tốt nhất cho đến việc xấu nhất trên thế gian đều là đối tượng để chúng ta quan sát và tìm giải thoát, nhận ra rằng sự giải thoát hiện hữu trong sự ràng buộc của thế gian. Đức Phật nói rằng chư Phật giải thoát trong cảnh ràng buộc của thế gian, còn chúng sinh thì bị ràng buộc trong thế giới Phật. Thật vậy, chúng ta tu hành, đang sống trong thế giới Phật, nhưng lại cảm thấy bị ràng buộc khổ sở. Cũng vậy, nếu các Phật tử tham dự khóa tu Một ngày an lạc, nhưng không thấy an lạc, là bị ràng buộc trong cảnh giải thoát của Phật rồi đó.

52 chặng đường tu chứng của kinh Hoa Nghiêm, hay 52 thiện tri thức mà Thiện Tài cầu học, cũng mang ý nghĩa Thiện Tài đã nhận được một trong những pháp tốt nhất từ giáo lý Nguyên thủy tiêu biểu bằng bốn vị Tỳ kheo là Đức Vân, Hải Vân, Thiện Trụ và Hải Tràng theo tinh thần Đại thừa. Nghĩa là chúng ta tìm Phật pháp, tìm các vị thiện tri thức ở ngay trong cuộc đời này. Đừng lầm mà đi tìm các vị này ở ngoài cuộc đời. Tương tự như vậy, người Việt Nam có câu ca dao rất hay : Trai khôn tìm vợ chợ đông. Gái khôn tìm chồng ở chốn ba quân.

Bình thường, quý vị thấy Tăng Ni đều mặc áo giải thoát, nhưng phải đụng việc mới thấy ai giải thoát, thấy người tốt, người không tốt, thấy người tu giả, người tu thật. Tôi trải qua hai lần trong cuộc sống đã phát hiện được điều này. Lần thứ nhất vào năm 1963, trong hoàn cảnh đất nước khó khăn vô cùng, mới phát hiện được thiện tri thức, người thật sự là đệ tử Phật hiện hữu giữa lằn ranh sống và chết vẫn quyết tâm giữ đạo. Còn người chạy trốn khó khăn không thể có được cuộc sống tốt đẹp; vì người sợ chết đã chết, người sợ khổ đã khổ, người sợ tù đày đã bị tù đày. Trong khi người quyết tâm tu hành thì được Phật hộ niệm, được Hộ pháp giữ gìn và cuộc sống của họ vẫn luôn an lành. Thấy được tấm gương sáng như vậy, mới thấy đạo và chúng ta bước theo dấu chân Phật, tìm người đức hạnh giải thoát ngay trong thế gian này.

Đối với hàng đệ tử Phật, thế sự phù vân, cuộc đời như mây nổi bềnh bồng trong hư không. Vì vậy,

người tu giải thoát không kẹt ăn uống, địa vị, quyền lợi, danh vọng... Ta có cảm giác như họ sống trên mây, không vướng bận trần thế là biết họ giải thoát thật sự.

Không đối cảnh, không gặp khó khăn, thì ai cũng như nhau. Có khó mới thấy người tốt xấu, giỏi dở. Người xưa cũng thường nói nhà nghèo mới biết con cháu có hiếu thảo hay không; vì cha mẹ không có tài sản để cho, con cháu đều cố gắng dành dụm để phụng dưỡng cha mẹ. Còn cha mẹ có nhiều tiền của, đứa con nào cũng giả bộ có hiếu để được chia gia tài. Con có hiếu lo cho cha mẹ, không đòi quyền lợi. Nước có loạn mới biết người trung thành, một lòng vì nước.

Hai lần lãnh đạo chống giặc ngoại xâm Nguyên Mông, Đức vua Trần Nhân Tông đã biết rất rõ người tốt kẻ xấu và đặc biệt Ngài biết để tha thứ, không phải để trị tội. Thật vậy, khi giặc Nguyên thua trận, Đức vua nhận được cái hòm chứa biểu của các ông quan xin đầu hàng giặc, nhưng Ngài bảo đem đốt các tờ biểu này. Vì bằng tâm thanh tịnh, Đức vua đã biết rõ ai là kẻ xấu rồi, thì đối với Ngài, bọn giá áo túi cơm này chẳng làm được gì và trị tội họ thì làm tổn thương lòng từ của Ngài. Giả sử như ta ở trong trường hợp này, biết họ xấu, nhưng cũng tìm hiểu một chút, cũng đọc xem họ nói gì trong tờ biểu, rồi mới cho đốt bỏ. Còn Đức vua thì không cần đọc, vì Ngài đã thấu rõ tâm can của bọn xấu này và cũng không cần phải đối phó với chúng, chúng chẳng làm gì hại Ngài được.

Trên bước đường tu, chúng ta tìm những bậc chân tu đức hạnh trong hoàn cảnh khó khăn. Riêng tôi, phát hiện được những bậc Thầy từ hoàn cảnh hiểm nguy năm 1963. Nhờ vậy, tôi có được Thầy hiền bạn tốt hợp tác trong các Phật sự. Học Phật giáo Đại thừa là học tinh thần này, biết người đức hạnh để chúng ta kết thành quyến thuộc Bồ đề. Tôi làm được một số việc nhờ những quyến thuộc Bồ đề gồm có tu sĩ và cư sĩ tại gia. Thân cận và được sự trợ lực của hàng tu sĩ là điều dễ hiểu; nhưng hàng cư sĩ tại gia đúng nghĩa thì khó kiếm và quan trọng. Trong cuộc đời hành đạo của riêng tôi, nhờ sự hợp tác của những cư sĩ ẩn danh hằng tâm hằng sản, tôi mới thành tựu được những việc khó. Rõ ràng những cư sĩ ẩn danh này biểu hiện hình ảnh đệ tử của Đức vua Trần Nhân Tông ở ngay trong cuộc đời này. Mục tiêu của họ rất rõ là :

Cư tài chi sĩ

Cư gia chi sĩ

Tại gia chí Phật đạo giả

Nghĩa là những cư sĩ tuy không mặc áo xuất gia, nhưng học Phật pháp rất cao và tu chín chắn, hết lòng cầu Phật đạo. Đại thừa gọi đó là Bồ tát, vì họ biết rằng mặc áo xuất gia, công việc sẽ bị hạn chế. Đức Phật chỉ cho phép người xuất gia thuyết pháp giáo hóa, không được làm việc khác. Còn cư sĩ có rất nhiều việc làm lợi ích cho đạo. Chính vì vậy, nếu Trần Nhân Tông không làm vua, thì không cứu

dân cứu nước được, không xương minh Phật pháp được. Tất nhiên với tư cách thuần túy là Thiền sư, không thể làm những việc của vua.

Phật Hoàng Trần Nhân Tông khoác áo vua, nhưng không đam mê tửu sắc và không hưởng thụ dục lạc để cuối cùng làm mất nước như các ông vua thường tình của thế gian. Ngài mang áo lông bào nhưng nghĩ như chiếc giày rách, bỏ lúc nào cũng được. Sở dĩ Ngài làm vua là để cứu dân; cho nên đối với Ngài, cung phi mỹ nữ không cần thiết, Ngài cho họ trở về quê quán và nếu lập gia đình, Ngài còn cho bổng lộc.

Nét ưu việt của Đức vua Trần Nhân Tông là trong tâm Ngài có Phật, cho nên ma tham dục không thể khuấy phá được và Ngài bất động trước phú quý vinh hoa. Như vậy, chúng ta thấy tinh thần cư trần lạc đạo là làm lợi ích cho cuộc đời, nhưng tâm vẫn an trụ giải thoát.

Thông thường người ta nghĩ rằng tu hành thì bỏ mặc cuộc đời, không tu mới tranh giành để sống. Tuy nhiên, đối với Phật giáo Việt Nam, nếu đóng vai tu sĩ mà làm được lợi ích cho nhiều người thì nên làm tu sĩ và nếu làm cư sĩ cũng vậy, để đem lại lợi lạc cho người. Đó chính là sự thể hiện tinh thần tùy duyên, nhưng cốt lõi bên trong là Phật, là Bồ tát. Và những lúc khó khăn mới tìm thấy những người tốt, còn người hèn thì gặp khó là trốn tránh.

Thật vậy, chính trong hoàn cảnh gian khó, mới tìm được các bậc trí tuệ có sáng kiến để giải

quyết khó khăn, tiêu biểu là Hải Vân Tỳ kheo trong kinh Hoa Nghiêm. Trên thực tế cuộc sống, trong lúc sinh hoạt Giáo hội gặp khó khăn, tôi phát hiện những vị Hòa thượng minh triết đã tháo gỡ được các vấn đề nan giải.

Kết hợp hai vị thiện tri thức là Tỳ kheo Hải Vân và Đức Vân, chúng ta có được mẫu người trí sâu như bể, đức sánh trời cao. Họ sống ngay trong cuộc đời này, nhưng cuộc đời không thể làm ô nhiễm họ. Như Phật dạy, họ sống tự tại, giải thoát, an vui trong cuộc đời triền phược của chúng sinh; vì tâm họ không màng phú quý, lợi danh, mà vẫn làm vui cho cuộc đời. Đức vua Trần Nhân Tông "Thả tùy duyên”, nghĩa là Ngài tùy duyên tu hành, tùy duyên trị nước chăn dân, tùy duyên độ đời, làm những việc đáng làm và thành tựu những việc khó làm.

Như vậy, có thể khẳng định rằng ở ngay trong cuộc đời này, chúng ta mới tìm được hai bậc thiện tri thức đại trí và đức hạnh nhất; nếu không có khó khăn, chúng ta không bao giờ tìm gặp được họ. Riêng tôi, tìm thấy những người bạn tốt trong cuộc sống này và trong hoàn cảnh xấu, tôi cũng có được bạn tốt.

Vị thiện tri thức thứ ba là Tỳ kheo Thiện Trụ giúp chúng ta gặp hoàn cảnh khó khăn nguy hiểm, vẫn giữ được tâm thanh thản. Trên bước đường hành đạo, đối đầu với hiểm nguy, tôi thường tự nhủ rằng chết là cùng ! Thân xác này có sinh phải có chết; nhưng làm

sao cho tâm từ bi và trí tuệ của chúng ta không chết. Trí tuệ phát triển và tâm từ bi mở rộng thì chúng ta sống mãi. Nhờ vậy, tâm chúng ta an trụ để quán sát trần thế. Tâm tán loạn sẽ thấy không đúng, tâm tập trung mới thấy vấn đề một cách chính xác. Võ sĩ cũng vậy, trước cái chết mà bình tĩnh thì có thể sống, còn cuống lên, chắc chắn chết.

Thiện Trụ là trụ tâm định tĩnh trong hoàn cảnh dao động để có được giải pháp tốt nhất. Điều này cũng thể hiện tinh thần cư trần lạc đạo. Đức vua Trần Nhân Tông lúc chống giặc ngoại xâm, Ngài nhập Thiền, nghĩa là bình tĩnh quan sát để bố trí nhân tài và giải quyết chiến sự.

Và vị Tỳ kheo thứ tư là Hải Tràng. Theo tinh thần Đại thừa quan sát những vị tu hành, thấy họ không làm, nhưng mọi việc đều tốt vì uy đức của họ. Vua Tống Nhân Tông ngộ được lý này mới thốt lên rằng: "Bang bang như ý, chủng chủng hiệp thành”, nghĩa là ông thấy người tu không làm, mà sao việc nào của họ cũng thành tựu như ý. Còn ông cố gắng làm, nhưng không thành. Các bậc Thánh giả không cần làm, vì đã tìm được hạt châu trong tâm rồi, cho nên Đức vua Trần Nhân Tông mới nói "Hưu tầm mịch”, trong nhà có của báu, chỉ việc lấy ra sử dụng, không cần tìm nữa.

Sở dĩ Phật Hoàng Trần Nhân Tông thành công mọi việc khó khăn, vì Ngài đã tìm thấy viên minh châu trong tâm và sử dụng hạt châu đó để nhiếp

hóa, lãnh đạo tất cả một cách tự tại; nói cách khác, là nhờ đạo đức, trí tuệ và tâm từ bi đạt đến đỉnh cao, ba Thánh tài quý báu này đi vào lòng người, khiến cho mọi người quy ngưỡng Ngài, hết lòng làm việc cho Ngài, nên mọi việc thành tựu nhẹ nhàng.

Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy chúng sinh muốn gì, nghĩ gì, có thể làm gì, nếu lòng chúng ta sáng sẽ nhận ra những điều này và chúng ta soi sáng cho người. Đức vua Trần Nhân Tông nhận ra như vậy, nên Ngài không tìm bên ngoài, mà sử dụng ngay tuệ giác đó; vì vậy, Ngài không cần phải mở hòm thư để biết những người nào đầu hàng địch, vì Ngài đã biết trước rồi.

Khi viếng thăm Hòa thượng Trí Tịnh, Ngài hỏi tôi: "Thầy Trí Quảng có thấy mạng nhện chưa”. "Bạch Hòa thượng, con thấy”. Ngài chỉ nói một câu đơn giản như vậy, nhưng tôi về, suy nghĩ mãi cái mạng nhện. Quan sát con nhện bò lên, thả xuống sợi tơ giăng từ cành này qua cành kia; đó là cách bố trí mạng lưới của nó để bắt mồi, thấy nó khôn quá. Chúng ta tu hành cũng thế, làm sao bố trí mạng lưới bằng cách móc được một đầu lên Cực Lạc của Đức Phật Di Đà, hay lên thế giới Tịnh Lưu Ly của Đức Phật Dược Sư và giăng xéo về thế giới của Đức Phật Di Lặc; còn ở giữa, chúng sinh tới, ta tùy nhân duyên mà làm, gọi là "Thả tùy duyên”. Như vậy, chúng ta đã móc nối được với thế giới Phật thì

giải quyết theo Phật, đâu còn khó, đâu cần lo; cho nên, Đức vua Trần Nhân Tông mới nói "Đối cảnh vô tâm”, tức mọi việc được giải quyết theo đúng quy trình của nó, chỗ này giải quyết theo Phật Di Đà, chỗ kia giải quyết theo Phật Dược Sư, chỗ nọ theo ý Đức Di Lặc... Hay Trời Đế Thích cũng có mạng lưới mà chúng ta thường đọc trong thời kinh là "Lưới Đế châu ví đạo tràng. Mười phương Phật bảo hào quang sáng ngời”, đó là mạng lưới kết hợp bằng những hạt châu, trong đó hiển bày đủ mọi sự việc, giúp cho Trời Đế Thích ngồi yên một chỗ mà vẫn thấy rõ ràng tất cả.

Tóm lại, bước theo dấu chân Phật, hành giả phải phát huy được tuệ giác và đức hạnh của chính mình, từ đó mới cảm hóa được người sống theo chánh pháp, mang lại an vui lợi ích cho người người, hành giả mới thể hiện được tinh thần cư trần lạc đạo, xây dựng được Tịnh độ ngay tại nhân gian này.

Làm mới cuộc sống

Làm mới cuộc sống

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 52,

tại chùa Phổ Quang ngày 28-12-2008)

Chủ đề "Làm mới cuộc sống” gợi tôi nhớ đến câu mà một vị Tổ đã dạy rằng :

Nam nhi tự hữu sung thiên khí

Bất hành Như Lai hành xứ hành

Cuộc sống tu hành của chúng ta nếu không được làm mới, tức không có tiến bộ, không thăng hoa, là giậm chân tại chỗ, chẳng những không đạt được kết quả tốt đẹp, mà còn bị tụt hậu.

Chúng ta nhận thấy trong sinh hoạt xã hội, người nào biết làm mới mình, thì dễ dàng thăng tiến. Nếu không thay đổi cuộc sống cho tốt hơn, chúng ta chẳng khác gì con ong, cái kiến, từ ngàn xưa, tổ tiên của chúng sống như thế, cho đến ngày nay, chúng vẫn sinh hoạt y như thế. Còn tổ tiên chúng ta có những bước thăng trầm trong cuộc sống và rõ ràng đã có sự tiến hóa trong mọi lãnh vực sinh hoạt, cho đến ngày nay, nhân loại đã đạt đến đỉnh văn minh cao nhất.

Thực tế cho thấy xã hội có tiến hóa, con người có tiến hóa, tất nhiên chúng ta tu hành cũng phải có sự tiến hóa, tức là làm mới cuộc sống. Thật vậy, Đức Phật

dạy rằng nếu thể nghiệm pháp Phật trong nếp sống của chính mình, chúng ta sẽ từng bước thăng hoa tri thức và đức hạnh theo thứ bậc như sau, khởi đầu từ tư cách con người phàm phu tu hành, chúng ta tiến lên tư cách của chư Thiên, rồi lên Hiền vị và đắc quả A la hán theo tinh thần Nguyên thủy. Kế tiếp, chúng ta sẽ phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát đạo trải qua 52 chặng đường theo kinh Hoa Nghiêm để đạt đến đỉnh cao của tuệ giác là thành tựu quả vị Phật. Và thành Phật rồi, không phải không đổi mới cuộc sống, nhưng càng đổi mới nhiều hơn nữa, đó là chúng ta không chỉ hành đạo hạn hẹp với thân tứ đại ngũ uẩn ở Ta bà này, mà còn có khả năng cứu độ chúng sinh bằng thiên bá ức hóa thân trong khắp mười phương; nói cách khác, chúng ta luôn luôn có được những phương tiện thiện xảo làm lợi lạc cho xã hội chúng ta đang sống và mở rộng hơn nữa là hiện hữu trong khắp Pháp giới tùy theo hạnh nguyện của mình để gieo trồng căn lành và cứu độ muôn loài mọi giới.

Chúng ta còn nhớ tổ tiên mình đã phát triển sự sống khởi nguồn từ thời đồ đá, tiến lên thời đồ đồng và phát triển cho đến ngày nay là thời khoa học hiện đại. Đó là cả một quá trình tiến hóa, luôn đổi mới của nhân loại. Nếu tính riêng thành phố Hồ Chí Minh, vào 300 năm trước, Thầy Tổ của chúng ta chỉ có một vài vị đến thành phố này với đoàn di dân để khai đạo. Nhưng ngày nay, thành phố chúng ta đã có đến bảy triệu dân, hàng vạn Tăng Ni và hàng ngàn ngôi chùa. Và gần nhất,

chúng ta có phong trào học Phật do cố Hòa thượng Thiện Hoa khởi xướng, lúc đó chỉ có khoảng 40, 50 đạo hữu theo học. Từ đó đến nay, mới trải qua vài chục năm, đã có sự thay đổi rất nhiều, trước nhất là chùa chiền đã phát triển ở nhiều nơi và rộng lớn hơn và các khóa tu học cũng được thay đổi, như khóa tu Một ngày an lạc của chúng ta có cả ngàn người thường xuyên tham dự. Tuy nhiên, không phải chúng ta bằng lòng với thành quả như vậy; nếu không, Phật giáo sẽ bị tụt hậu.

Phải có sự sáng tạo, đổi mới, nghĩa là từng bước đi tới, thì việc làm của chúng ta phải tốt đẹp hơn, cái nhìn phải sáng hơn. Khóa tu Một ngày an lạc đã trải qua 52 chặng đường phải giúp cho hành giả nhận thức đúng đắn hơn và ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tâm linh mình, nhờ đó, mới có thể đóng góp thiết thực lợi lạc cho đạo pháp và cho xã hội.

Nương vào con đường luôn luôn sáng đẹp của chánh pháp, nếu xã hội bất an, cuộc sống có nhiều bức ngặt, chúng ta có thể tìm sự an lạc ở chốn Thiền môn để thực tập lời Phật dạy, tiếp nhận được hướng đi lên trong sáng cho chính mình; đó là cách làm mới nếp sống tu hành. Trên thực tế, các khóa tu Một ngày an lạc của chúng ta đã thực hiện nhiều sự đổi mới so với cách tu Bát Quan trai từ trước đến nay ở điểm chú trọng đến việc ứng dụng giáo lý Phật dạy vào cuộc sống của Phật tử cho thích hợp với thời đại khoa học tiến bộ.

Phải khẳng định rằng khóa tu của chúng ta đã

duy trì được đến ngày hôm nay chính là nhờ vào sự thay đổi rất nhiều từ hình thức cho đến nội dung tu học. Và trải qua 52 chặng đường tu tập, chúng ta đạt đến đỉnh an lạc rồi, chẳng lẽ bước sang năm 2009, chúng ta cũng dừng lại ở sự an lạc này hay sao. Vì vậy, cần có sự nhận thức mới, có sự chuyển đổi, sự thăng hoa, nghĩa là không phải cuối tuần tu học, chỉ được một ngày an lạc, mà phải phát triển được tâm linh của hành giả đang bước theo dấu chân Phật, tức mở rộng được tầm nhìn về vật chất và tinh thần một cách chính xác. Tôi đề nghị quý Thầy biên soạn tài liệu học tập nên bớt đi những nhận thức xã hội, mà phát huy đời sống tâm linh quan trọng hơn. Vì khi bất an, thì tìm cái an; nhưng tìm được sự an lạc rồi, phải bắt đầu đi vào hành trình của thế giới tâm linh.

Người bình thường thấy cuộc đời của Đức Phật không có gì thay đổi, nghĩa là từ khi Ngài xuất gia cho đến ngày Niết bàn, Đức Phật không làm gì khác hơn là đắp y, mang bình bát vào thành khất thực, rồi về thọ thực, kinh hành và thuyết pháp. Đó là cách nhìn theo mắt thường của thế gian thấy ngày nào Phật cũng làm như vậy thôi. Ý này trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật cũng đã nói rằng người thế gian nghĩ Ngài là con vua Tịnh Phạn, vừa bỏ ngôi vua để tu khổ hạnh, rồi thuyết pháp dạy đời. Nhưng Đức Phật xác định rằng đó là quan niệm của người đời, vì đời sống tâm linh của Ngài không phải chỉ tầm thường như thế. Ngài đã thành Phật từ vô lượng

kiếp quá khứ xa xưa và đã giáo hóa độ sinh trong khắp mười phương, không phải chỉ mới tu hành và thành Phật ở Ta bà này.

Từ kinh Nguyên thủy chuyển sang kinh Đại thừa có thể nói là cách làm mới đạo Phật, làm mới sức sống của Phật giáo; nếu không, Phật giáo đã bị tiêu diệt, sức sống của đạo đã bị chấm dứt. Xã hội phải thay đổi để tồn tại; Phật giáo cũng phải thay đổi để thích nghi với đời sống của con người, mới tồn tại được. Vì như đã nói, con người không phải là con ong cái kiến. Con người vượt trội hơn tất cả các loài khác, vì có đời sống tâm linh, có trí tuệ. Sự đổi mới của chúng ta là làm mới đời sống tâm linh, làm mới nhận thức của chúng ta; đó là sự thay đổi rất lớn lao và rất quan trọng.

Tất cả mọi người đều mang thân tứ đại ngũ uẩn, nhưng người biết làm mới tứ đại ngũ uẩn thì trên quá trình tu hành, tức quá trình sống, họ có sự chuyển đổi dần dần. Có người thay đổi sắc thân bên ngoài, nhưng có người thay đổi ngũ uẩn bên trong, thay đổi tâm thức. Tuy nhiên, dù là thay đổi cuộc sống bên ngoài hay thay đổi tâm thức, thì trong quá trình thay đổi đó, tất cả những gì của quá khứ và vị lai đều nằm trong hiện tại, tức hiện tại dung nhiếp cả ba đời nhờ sử dụng trí tuệ.

Đầu tiên, thay đổi vật chất là phải chuyển hóa thân tứ đại trước. Còn thay đổi đời sống tâm linh thì phải chuyển hóa THỨC trước. Thay đổi vật chất trước là tiệm tu. Đốn tu là sự bứt phá, thay đổi từ gốc, hay từ tâm thức, thì

đạt kết quả nhanh hơn, nhưng không đơn giản và thường chỉ có hàng thượng căn thượng trí mới tu tập được.

Để thay đổi vật chất, người tu làm mới bằng cách nào? Chúng ta loại bỏ những cái cũ trong thân tâm và đưa những cái mới vào để cơ thể được khỏe mạnh, ngoại hình dễ coi và cuộc sống an lạc, phải có một ngày an lạc, cho đến một đời an lạc; đó là sự đổi mới trước tiên trên bước đường tu. Nhiều người nghĩ lầm rằng phải có tiền, phải có thế lực, mới có cuộc sống an lạc. Nhưng Phật tử vào đây tu học được an lạc mà không cần tiền, chỉ việc tu học thì có cơm ăn, chỗ nghỉ, không bận tâm lo lắng đến đời sống vật chất trong một ngày tu. Thật vậy, Ban Tổ chức khóa tu cố gắng điều chỉnh việc ăn uống và sinh hoạt tu học cho quý vị, để các Phật tử khắc phục được nghiệp ăn uống, ngủ nghỉ. Kết quả là đến nay, nơi tu học của chúng ta đã có những tiện nghi tương đối tốt để giúp cho thân và tâm của các Phật tử được an lạc. Và được an lạc, giải thoát rồi, Ban Tổ chức chúng tôi lại tiếp tục có sự đổi mới tốt hơn nữa, nhằm xây dựng cho Phật tử những kiến thức có thể thâm nhập pháp Như Lai.

Đức Phật dạy trong kinh Pháp Hoa rằng tất cả mọi người đang sống trên thế gian này giống như đang sống trong Nhà lửa; cho nên, điều quan trọng trước nhất là phải thoát ra khỏi Nhà lửa, để chúng ta được an lạc. Khi các Phật tử còn sống hơn thua phải trái, bám theo danh lợi, là đang bị lửa tham sân si đốt cháy, làm cho đau khổ. Chính vì vậy mà quý vị vào

khóa tu này để tìm được một ngày an lạc, cho đến một đời an lạc; nói cách khác, quý vị chạy ra được Nhà lửa tam giới bằng cách áp dụng Tam thừa giáo là phương tiện của Đức Phật để lại.

Đức Phật cho biết cuộc sống cao sang, tiện nghi và tham vọng thì càng làm cho con người khổ đau. Bỏ tham vọng mới được giải thoát và Đức Phật đã làm thí nghiệm cho chúng ta thấy điều này. Ngài từ bỏ cuộc sống nhung lụa, dấn thân trên con đường cát bụi với một y một bát, sống cuộc đời khổ hạnh; nhưng Đức Phật vẫn an lạc giải thoát, để giúp chúng ta nhận thức được rằng cuộc sống an lạc không đòi hỏi vật chất nhiều như chúng ta nghĩ tưởng. Vì vậy, đệ tử Phật học giáo lý, nhận ra ý này và thay đổi cuộc sống theo cách Phật dạy, thân tâm liền an lạc.

Riêng tôi, thuở nhỏ thường nghĩ rằng Phật có đầy đủ cuộc sống vật chất tốt đẹp nhất của thế gian này mà Ngài còn từ bỏ một cách dễ dàng, thì mình có gì đâu mà không bỏ được. Nhờ ý thức như vậy, tôi vững tiến trên đường đạo và từng bước dấn thân hành đạo, có được những đổi mới tốt lành. Và đổi mới quan trọng là chúng ta thấy rõ vật chất không cần nhiều trong cuộc sống của mình, cho nên cái gì cắt được là cắt ngay, khiến tôi có cảm giác bỏ được một phần tham cầu nào là mình giải thoát liền phần đó.

Thiết nghĩ trên bước đường tu của chúng ta, cần có sự thay đổi lần về nhu cầu vật chất, về tiện nghi vật chất,

không để mình bị lệ thuộc nhiều vào nó. Còn ngược lại, xã hội thay đổi thì mỗi ngày có thêm tiện nghi vật chất, nhưng tôi cảm giác rằng càng sống tiện nghi thì càng lệ thuộc nhiều vào vật chất và tất nhiên người ta có cái giá phải trả, trả bằng tiền bạc, bằng công sức, bằng công đức. Đến khi tiền bạc, công sức và công đức không còn là rơi ngay vào cảnh sống khổ sở, cho đến khổ cùng cực là rớt xuống địa ngục. Thực tế cho thấy những người lao vào cuộc sống vật chất, muốn ăn ngon thường vào nhà hàng, muốn ở sang họ vào khách sạn; nhưng nghĩ xem họ ăn nhà hàng và ở khách sạn được mấy ngày, mà quen hưởng thụ đến khi không được nữa, chắc chắn là sẽ bị cơn thèm muốn hành hạ dày vò họ.

Chúng ta thay đổi cách sống, tu một ngày an lạc, chẳng những không tốn tiền, không phải bận tâm đến ăn uống, mà cả thân tâm đều được tự tại giải thoát. Đức Phật ôm bình bát đi khất thực là cũng thể hiện ý này. Người đời thích ăn ở sang trọng, họ phải bị lệ thuộc vật chất, bị khổ; trong khi Phật ăn đơn giản cũng sống mà còn sống tốt, sống giải thoát, sống an lạc, sống tự tại. Như vậy, Đức Phật đã chuyển đổi từ cuộc sống vật chất tiện nghi nhất sang đời sống vật chất thấp nhất, cho chúng ta thấy Ngài không còn lệ thuộc vật chất và hơn thế nữa Ngài đã phát huy đời sống tâm linh đến tuyệt đỉnh mới là cao quý.

Và khi thay đổi thân tâm như vậy sẽ tạo ra sự ức chế tâm lý không nhỏ. Quyết tâm tu hành, để chống

lại sự ức chế này, Phật dạy chúng ta quán Không, tức đời sống tâm linh mở ra là bước vào Không Giải Thoát môn. Trước khi theo Phật, chúng ta sống với vọng thức vọng trần nên thường nghĩ phải trái, tốt xấu, ngon dở, v.v... mới bị ngoại cảnh chi phối, bị người khác tác động. Nay chúng ta quán tất cả các pháp đều Không, cho nên không quan tâm đến vật chất và cũng không quan tâm đến thân mình. Và từ bỏ được sự tham đắm tài sản vật chất, từ bỏ được sự tham đắm thân này, nghĩa là an trụ được pháp Không và ngã Không, để cuối cùng đạt được tất cánh Không. Đó chính là cánh cửa tâm linh mà Phật đã đi vào khi Ngài thâm nhập Thiền định tại Bồ đề đạo tràng.

Từ cuộc sống hệ lụy vật chất, chúng ta làm mới sự tu hành của mình là không bị vật chất ràng buộc và an trụ tất cánh Không, tất cả đều Không, thì chúng ta cắt đứt được tham vọng và tham ái mất sẽ làm cho sân hận không thể tồn tại được, từ đó cánh cửa giải thoát mở ra. Đức lục Tổ Huệ Năng ngộ được pháp Không này, mới nói rằng :

Bồ đề bản vô thọ

Minh cảnh diệc phi đài

Bản lai vô nhất vật

Hà xứ nhạ trần ai

Vì "Bản lai vô nhất vật”, cho nên Ngài không vướng bận gì cả. Nhập Không môn như vậy, Ngài liền được giải thoát an lạc và được ngũ Tổ Hoằng Nhẫn ấn chứng quả giải thoát này.

Và chúng tôi muốn nhắc nhở Phật tử yếu nghĩa của sự an lạc tất cánh Không này. Vào đây tu học, nếu quý vị nghĩ tưởng đến những thứ khác thì vẫn sẽ khổ vô cùng. Còn biết buông bỏ, tâm sẽ nhẹ nhàng, giải thoát. Ở trong tất cánh Không, nhưng có được những cái mà người thường không thể hiểu, gọi là chơn không diệu hữu. Tuy nói không, nhưng không phải không có gì hết đối với bậc chân tu. Vì nhận ra cốt lõi này mà người thế gian mới nói rằng "Của vua thua của Phật”. Vì vua trụ ở pháp hữu, nên cái có của họ bị giới hạn. Của Phật thì vô cùng, vì Ngài an trụ pháp Không. "Bản lai vô nhất vật”, nhưng có vô tận tạng công đức gắn liền với ta, không ai lấy được; còn tạng hữu vi thì người ngoài chiếm lấy được.

Cuộc đời giáo hóa độ sinh của Đức Phật đã thể hiện rõ nét yếu nghĩa của "Vô nhất vật trung vô tận tạng”. Ngài không nắm giữ bất cứ tài sản nào trong tay, nhưng sự nghiệp của Phật quá vĩ đại, nhân loại trong năm châu bốn biển đều quy ngưỡng Ngài.

Vô tận tạng công đức của Phật, chúng ta không thấy bằng mắt, cho nên không ai chiếm đoạt được; nhưng không phải là không có. Nhận thức như vậy là chúng ta bắt đầu có cái nhìn khác về Đức Phật. Nếu nhìn theo thế gian, thì bảo Phật bỏ của cải vật chất để làm Sa môn trắng tay, là người xin ăn. Nhưng đối với người có đời sống tâm linh, Đức Phật đã từ bỏ những gì đáng bỏ; vì những gì thuộc vật chất thì không thể tồn tại lâu dài, kể cả thân mạng của con người. Đức

Phật bỏ thân mạng hữu hạn để có được sự chuyển đổi lớn lao nhất là Ngài có thân mạng vô cùng.

Nếu Đức Phật không có thân mạng vô cùng, thì Phật nhập diệt, giáo pháp của Ngài cũng bị diệt theo; nhưng vì Phật đã đưa sức sống của Ngài vào vô cùng, cho nên giáo pháp mới trở thành vô cùng. Theo Pháp Hoa, chỗ Phật ngộ là Pháp thân vô cùng. Chúng ta cũng có Pháp thân, nhưng vì thiếu Báo thân viên mãn, cho nên không sử dụng được Pháp thân. Phải thành tựu Báo thân viên mãn và Báo thân này thâm nhập tất cả các pháp, chúng ta mới sử dụng được Pháp thân vô cùng của mình. Còn thân tứ đại này theo quy luật sinh diệt, thì chỉ tồn tại trong một thời gian nhất định. Tuy nhiên, điều quan trọng của loài người hơn các loài khác, đó là nương vào cái thân hữu hạn, để chúng ta tạo ra cái thân vô cùng; nói cách khác, tìm ra Pháp thân vô cùng trong thân sinh diệt hữu hạn của con người. Và chuyển đổi thân mạng hữu hạn thành Pháp thân vô cùng là tu theo Phật.

Báo thân là phước đức và trí tuệ mà chúng ta tu tạo được và chết mang theo sang đời sau; còn tất cả những gì thuộc về vật chất đều phải trả lại thế gian, không giữ được. Vì vậy, nếu ta tạo phước đức đời này, tái sinh sẽ giàu có, được kính trọng; nếu ta học chánh pháp, tâm trí thông minh, ta sẽ mang theo sự thông minh sang đời sau. Nhưng Đức Phật dạy rằng chúng ta nên đem phước đức trí tuệ mình có, tức Báo thân đầu tư vào các pháp

để chuyển đổi nó thành Pháp thân, thì mới trở thành lực tác động vô cùng và phát triển rộng khắp Pháp giới. Kinh Pháp Hoa lấy ví dụ hoa sen nở kết thành gương sen có hạt sen. Hạt sen rụng xuống, ở trong bùn thành cây sen khác. Ý này được Phật diễn tả là thế gian tướng thường trụ; cụ thể là đem phước đức trí tuệ đầu tư cho con người, đầu tư cho thế hệ kế tiếp thì người nhận được phước đức và trí tuệ của ta cho sẽ có sinh mệnh gắn liền với ta; nghĩa là trong tâm trí của họ đã ghi lại hình ảnh tốt đẹp của ta, đã ghi dấu việc làm tốt đẹp của ta, đã in đậm có lời khuyên dạy của ta, v.v... Đó chính là sự thay đổi nằm trong sinh mệnh tương tục.

Tóm lại, nhận chân sâu sắc rằng, Phật và Bồ tát từ bỏ những gì thuộc vật chất hữu hạn để được những Thánh tài vô cùng, không phải bỏ để mất. Tu học theo Phật, chúng ta cũng tập xả bỏ những cái đáng bỏ, chuyển đổi đời sống vật chất và tâm linh theo hướng thánh thiện, để lưu giữ và phát huy những của báu cần thiết cho lộ trình Bồ tát đạo là phước đức, trí tuệ, cho đến ngày viên mãn được Báo thân, chuyển đổi thành Pháp thân vô cùng. Được như vậy là thành tựu được sự đổi mới có ý nghĩa nhất và cao quý nhất của người đệ tử Phật trên bước đường tiến tu giải thoát giác ngộ.

Mục Lục

Mục lục

Lời tựa 3

Ý nghĩa cầu an 5

Hạnh nguyện Phổ Hiền 17

Bản chất Niết bàn 31

Niềm tin chân chánh 47

Hóa giải hận thù 61

Phật giáo và hòa bình thế giới 77

Quốc thái dân an 87

Giải tỏa oan ức 99

Vững trước khen chê 111

Ý nghĩa sức mạnh hòa hợp 123

Âm siêu dương thạnh 133

Thực tập nhẫn nhục 143

Thành công và thất bại 153

Chiến thắng chính mình 161

Thân cận người trí 171

Sống hạnh viễn ly 181

Ý nghĩa bờ bên kia 193

Hương thơm đức hạnh 207

Tòa án lương tâm 219

Củng cố niềm tin 231

Giá trị cuộc sống 241

Giáo dục con cái 253

Vượt qua bệnh tật 263

Đền đáp ơn nghĩa 275

Thân phận con người 283

Sức mạnh của ý chí 295

Quan niệm về tịnh độ 309

Cư trần lạc đạo 319

Làm mới cuộc sống 331