Khai Thị-2008

Niềm tin chân chánh

Niềm tin chân chánh

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 24

tại chùa Phổ Quang ngày 6-4-2008)

Hôm nay về đây tu học, các Phật tử đã trải qua 24 khóa tu, nhưng cũng còn có người lúc được an lạc lúc phiền não và còn có người tu kém hơn nữa, ngay trong ngày tu mà cũng không an lạc. Vì vậy, hãy tìm xem nguyên nhân gì mà lại rơi vào tâm trạng không tốt như thế để quý vị khắc phục cho được và từng bước đi vào thế giới Phật, thật sự an lạc.

Theo tôi, những người có được cuộc sống an lạc trong một thế giới không an lạc là vì họ đã gieo trồng căn lành sâu dày trong Phật pháp và được Đức Phật hộ niệm. Nhờ vậy, ở trong tình huống nào, họ cũng tương thông được với Phật; cho nên họ thường sống với Phật pháp; nói cách khác, những người này tu hành dễ dàng nhờ tâm thanh tịnh mới tiếp nối được với Phật và Bồ tát.

Hạng người thứ hai tu hành có lúc thanh tịnh, có lúc phiền não. Lúc họ thanh tịnh được là nhờ hoàn cảnh thanh tịnh tác động cho tâm họ thanh tịnh, mà thuật ngữ nhà Phật gọi là độ tịnh, tâm tịnh. Hạng người thứ

hai này chưa trồng căn lành sâu dày với Phật pháp và nghiệp lực còn rất nhiều. Vì vậy, mối tương quan giữa họ với thế giới vật chất họ đang sống rất khắn khít, nên họ dễ bị hoàn cảnh bên ngoài chi phối mãnh liệt và phiền não của người khác cũng dễ đánh động tâm họ, nên tâm họ không thanh tịnh, không an lạc. Còn khi tâm họ tương đối yên tịnh thì Đức Phật hộ niệm được, nên họ an lạc. Khóa tu này của chúng ta nhằm giúp mọi người từng bước thanh tịnh để nhận được sự hộ niệm của Phật.

Các Phật tử đến đạo tràng này đều tìm sự an lạc; cho nên chúng ta phải bảo đảm sự thanh tịnh trang nghiêm cho họ. Vì vậy, các hành giả tham gia tu học phải cố gắng giữ tâm thanh tịnh trong lúc nghe pháp, tụng kinh, sám hối, thọ thực... Nếu tâm ta vọng động sẽ tác động đến những bạn đồng tu làm cho họ phiền não; như vậy là ta đã phạm tội phá pháp là tội rất nặng. Tu như thế thì hiện tiền khổ đau và chết bị đọa vô gián địa ngục. Trong lúc tu hành, giữ tâm thanh tịnh cho ta và cho người, công đức mới sinh ra.

Hôm nay đề tài chính của thời tu học là niềm tin chân chánh. Đề tài này quan trọng tất cả Phật tử cần suy nghĩ và thực tập cho được kết quả tốt đẹp.

Niềm tin là gì ? Từ khởi thủy, loài người sống giữa trời đất bao la với cuộc sống còn hoang sơ nên thường sợ hãi, nhìn ở đâu họ cũng tưởng tượng ra bộ mặt của các thần linh toàn quyền sinh sát. Nhìn núi cao, họ tưởng

ra vị sơn thần, nhìn sông sâu, họ nghĩ có thủy thần cai trị ở đó, nghe tiếng sấm sét, họ run sợ thần sấm sét đánh chết; gần như một thế giới thần linh bao bọc con người do chính sự sợ hãi của con người mà họ tự tưởng tượng ra. Đó là niềm tin của con người ở thời kỳ sơ khai, tin vào thế giới thần linh, cúi đầu trước thần linh và ký thác vận mạng của mình cho thần linh định đoạt.

Nhưng may mắn thay cho loài người có được Đức Phật hiện thân trên cõi đời này. Ngài cũng tiếp thu những truyền thuyết đương thời , nhưng có sự chọn lọc, suy nghĩ, cân nhắc để khám phá thế giới thần linh đúng như thật. Thật vậy, ở Bồ đề đạo tràng, sau 21 ngày tư duy Thiền định, Đức Phật chứng được Tam minh, Ngài thấy rõ nguồn gốc phát xuất, sự diễn tiến cùng sự hoại diệt của loài người và muôn loài ở thế giới hữu hình này lẫn thế giới vô hình của chư Thiên, chư thần...

Đức Phật dạy rằng niềm tin là mẹ sinh ra tất cả công đức lành; người không có niềm tin không tạo được công đức. Tuy nhiên, theo Phật dạy, tin thế nào là niềm tin chân chánh và tin thế nào là cuồng tín, mê tín.

Niềm tin chân chánh khác với niềm tin tà dại. Thấy hòn đất cho là thổ thần, thấy cây tưởng là thần cây, thấy núi cho là thần núi...; niềm tin này không có căn cứ là mê tín. Ngày xưa, người ta sợ thần sấm sét, nhưng ngày nay có cột thu lôi, không bị sét đánh, rõ ràng là chẳng có ông thần sấm sét nào cả.

Đức Phật dạy rằng niềm tin chân chánh là có trí tuệ cân nhắc. Vì thế, Đức Phật khuyên chúng ta đừng nghe những gì người khác nói, dù đó là truyền thuyết có từ nhiều đời. Nghe điều gì, nên suy nghĩ xem có thật hay không; vì niềm tin không có trí tuệ suy xét, không chứng minh được thì rơi vào mê tín. Và Đức Phật cũng dạy chúng ta đừng vội tin những gì được nhiều người tin theo. Ngay cả trường hợp có nhiều người tin theo chăng nữa, chúng ta cũng phải xem họ là ai, họ có trình độ kiến thức khoa học hay không và họ tin theo điều đó thì đời sống của họ có tốt đẹp hơn không. Nếu họ là nhà trí thức có đời sống đạo đức, được nhiều người kính trọng, đồng thời chúng ta suy xét xem điều họ nói có lợi ích cho họ và cho người khác hay không, ít nhất là lợi ích trong hiện tại và xa là lợi ích dài lâu trong tương lai. Niềm tin của chúng ta căn cứ trên những tiêu chuẩn như vậy là niềm tin chân chánh.

Chúng ta kết hợp niềm tin là mẹ sinh ra các công đức lành với niềm tin được kiểm tra có lợi ích thật sự; nếu không, tin mù quáng là mê tín khiến chúng ta phạm phải sai lầm và chúng ta cũng sẽ bị người lợi dụng niềm tin để đưa ta vào con đường ác. Khi niềm tin của chúng ta bị lợi dụng đẩy vào đường ác, chúng ta trở thành người cuồng tín, thí dụ nghĩ rằng giết người sẽ được lên thiên đường, nên tìm người để giết, tạo ra mối nguy hiểm cho xã hội. Ngày xưa, trình độ nhận thức của con người chưa văn minh, nên

có nhiều người đã rơi vào tình trạng cuồng tín. Ngày nay, loại cuồng tín này được giảm tối đa, nhưng mê tín thì còn nhiều. Là đệ tử Phật, chắc chắn chúng ta cắt bỏ con đường cuồng tín, mê tín, chỉ đi theo con đường chánh tín của Đức Phật chỉ dạy.

Chúng ta kiểm tra chánh tín bằng trí tuệ của mình, kiểm tra thực cuộc sống hiện tại của chúng ta và xã hội chúng ta đang sống. Và đi xa hơn, chúng ta có những học thuyết nào có thể nương theo để phát huy năng lực mình. Trong các học thuyết đã có ngày nay, thông thường người Á Đông chúng ta chịu ảnh hưởng triết lý Khổng Mạnh. Khổng Tử và Mạnh Tử dạy chúng ta những gì ? Nghiên cứu về học thuyết của Khổng Mạnh, chúng ta thấy các Ngài dạy con người nên đối xử tốt với nhau để xây dựng một xã hội lành mạnh. Thiết nghĩ đó là những tư tưởng có thể thực tập để chuyển hóa con người sống theo hướng tốt đẹp. Khổng Mạnh dạy chúng ta đạo làm người, làm con đối với cha mẹ như thế nào, vợ chồng xử sự với nhau ra sao, bạn bè kết hợp cách nào, từ đó mà có được xã hội an lành.

Ngoài ra, Khổng Mạnh cũng dạy tam cương ngũ thường. Tam cương là ba điều giềng mối phải tuân thủ, đó là cách xử sự giữa vua và tôi gọi là đạo quân thần, giữa cha và con là đạo phụ tử, giữa vợ và chồng là đạo phu thê; nói cách khác, đó là cách sống tốt đẹp trong xã hội. Như chúng ta biết thời Khổng Tử sống là thời loạn lạc, gọi là thời chiến quốc chuyển sang thời bình thì

giữa ông vua là người lãnh đạo và người dân phải hợp tác với nhau như thế nào cho tốt đẹp. Và theo Khổng Tử, vua bảo sao, dân phải vâng lời tuyệt đối, kể cả vua bắt chết, dân cũng phải chết, dù không có tội ; như thế mới được coi là "Trung”; còn trái lệnh vua là bất trung (Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung). Còn đạo làm con thì cha bảo chết, con phải chết; không như vậy là bất hiếu. Rõ ràng đạo Khổng quá khắt khe. Nếu xét về việc phải trung thành với vua, thiết nghĩ phải đặt thêm tiêu chuẩn là chỉ trung thành với minh quân mới đúng; còn hôn quân vô đạo mà trung thành là không có trí tuệ, là mê tín.

Còn theo quan niệm Phật giáo, ông vua là người như thế nào ? Đức Phật xác định tư cách của ông vua được dân chúng quý trọng là Chuyển luân Thánh vương, vua này lấy đức trị dân và có sức cảm hóa nhân dân rất lớn; không phải áp đặt dân chúng tuân theo những điều sai lầm do sự mê muội của vua đặt ra. Tiêu biểu cho hình ảnh của Chuyển luân Thánh vương là tiền thân của Đức Phật Di Đà, Ngài là vua Vô Tránh Niệm, không xử oan ức người dân, nhưng đức độ của Ngài đã cảm hóa mọi người kính phục, nghe theo. Những gì bắt người khác làm, vua phải làm trước; vua như thế thì ai cũng chấp nhận, thương quý. Điển hình là Trần Hưng Đạo ở nước ta đánh thắng quân Nguyên Mông là nhờ đạo đức của ông quá lớn. Thật vậy, ông chủ trương tướng sĩ chưa

ăn thì tướng phủ không được nổi khói, ông đi quan sát xem quân lính ăn no rồi ông mới ăn; vì tướng ăn no mà quân đói thì không thể thắng giặc được. Có thể nói đó là vị tướng chịu ảnh hưởng tinh thần Phật giáo. Và khi hành quân sang sông, tướng Trần Hưng Đạo luôn xuống ngựa lội qua trước và quân sĩ đi theo sau. Đạo làm tướng như vậy được ghi rõ trong Binh Thư yếu lược thể hiện sự ảnh hưởng Phật giáo trong việc xây dựng vua tốt, tướng tốt.

Từ đạo Nho đặt kỷ cương xây dựng xã hội như vậy và sau đó chịu ảnh hưởng của Phật giáo, có sự thay đổi hợp lý qua việc thể hiện đức hạnh của vua, của tướng đối với thần dân, mới có xã hội thật sự tốt đẹp vào thời Lý Trần ở đất nước ta.

Như vậy, niềm tin chân chánh không phải nhắm mắt tin theo, vua bảo chết phải chết, nhưng có suy nghĩ xem cái chết của chúng ta có cần thiết, có mang lại lợi ích cho xã hội hay không. Chết vì lợi ích cho số đông, cho sự tồn tại của dân tộc mới có ý nghĩa; chết để phục vụ ông vua vô đạo hôn quân là việc làm mê muội, không nên.

Niềm tin của người Phật tử có suy nghĩ. Từ đạo Nho mà chúng ta chịu ảnh hưởng, bước sang đạo Phật, chúng ta tin Đức Khổng Tử, tin Đức Phật ở mức độ nào ? Đức Khổng Tử xây dựng xã hội lý tưởng tốt đẹp, nhưng chúng ta thấy cả đời ông khổ cực đi từ nước này sang nước khác để cố gắng vận động mọi người thực hiện

hoài bão ấy mà cuối cùng ông cũng không thể thành công, chỉ xây dựng được vịtrí cao nhất là Trung Đại Phu ở nước Lỗ là chấm dứt cuộc đời. Ông cố công xây dựng xã hội loạn lạc thành xã hội thạnh trị thái bình và suy nghĩ của ông chỉ ở chừng mức như vậy mà thôi.

Đức Phật của chúng ta hoàn toàn khác với Đức Khổng Phu Tử. Đức Phật xuất thân từ địa vị thái tử quyền cao chức trọng, một vị trí cao tột khác với vị trí của Khổng Tử. Và chúng ta thấy lòng thương người của Đức Phật khi chưa tu đã thể hiện rõ trong cuộc sống của Ngài. Thấy Đề Bà Đạt Đa bắn chim bị thương, Đức Phật đã cảm nhận niềm đau của nó như là nỗi đau của chính Ngài. Ngài vội vàng cứu chữa cho con chim lành mạnh và trả nó về thế giới tự do bao la. Người có tình thương vô điều kiện như vậy, chúng ta đáng tin cậy dù chưa là Phật. Đức Phật thương tất cả muôn loài, trong đó có chúng ta. Chúng ta nghĩ đến Phật, hoặc gọi hai tiếng "Mô Phật”, Ngài xuất hiện liền. Ngài không đòi hỏi gì ở ta, không buộc ta làm gì cho Ngài, mà chỉ sẵn sàng giúp ta, cho chúng ta sự bình an để sống, để vượt qua nỗi khổ niềm đau và giúp xong, Ngài nhẹ nhàng ra đi, không làm chúng ta phải nặng lòng. Chúng ta có niềm tin cao độ ở Phật như vậy, đó là niềm tin chân chánh.

Tuy nhiên, có người nào nghe như vậy, rồi bắt chước kêu Phật, cầu Phật, nhưng không thấy Phật xuất hiện trong lòng họ, trong cuộc sống họ, mà vẫn

cứ tin Phật, thì người đó đã rơi vào mê tín. Vì tin Phật xuất hiện thì phải có Phật xuất hiện; nếu Phật chưa xuất hiện, chúng ta phải có trí tuệ, suy nghĩ xem tại sao Phật chưa xuất hiện trong lòng ta. Có thể nói Phật không xuất hiện, vì tâm chúng ta không thanh tịnh; ví như mặt nước không phẳng lặng thì ánh trăng không hiện được trên mặt nước, mặt nước dao động, bóng trăng phải vở. Cũng vậy, người cầu nguyện mà tâm dao động, chắc chắn phiền não nổi dậy, không thể liên hệ được với Phật. Chúng ta phải điều chỉnh tâm, lắng lòng cho thanh tịnh, nghe từng câu kinh rơi vào lòng mình; bấy giờ chúng ta tiếp nhận lời kinh như giọt mật ngọt làm mát lòng mình. Thi sĩ Trần Đới làm hai câu thơ thể hiện độ cảm tâm với Phật rất sâu sắc :

Lời Thầy lặng lẽ trong con

Trời soi đất tỏ vô thường là Như

Riêng tôi, bất cứ lúc nào gặp khó khăn, tự thấy mình không vượt qua được, tôi ngồi yên đọc kinh, từng lời Phật dạy soi sáng tâm tôi và cho tôi sự bình an kỳ diệu để dẫn đến những quyết định đúng đắn. Tôi nghĩ niềm tin về Phật như vậy là niềm tin chân chánh. Như đã nói lòng từ bi của Đức Phật thể hiện trong cuộc sống khi Ngài chưa thành Phật và lòng từ bi này thúc bách thái tử từ bỏ tất cả mọi việc để đi tu, tìm con đường giải thoát cho muôn loài. Ngài dấn thân trên con đường cát bụi, đi từ xứ này sang xứ khác và tiếp xúc với tất cả tầng lớp xã hội, gom tất cả

nỗi khổ niềm đau của chúng sinh vào mình, cho nên Ngài cảm nhận và hiểu rõ tất cả nỗi khổ đau của con người. Và bằng tấm lòng đại bi, Ngài đặt mình vào nỗi khổ của chúng sinh để giải khổ cho chúng sinh; thí dụ đối với người nghèo đói, bệnh tật, ngu dốt thì họ phải giải quyết cách nào để thoát khỏi ác nghiệp này. Tất cả nỗi khổ của chúng sinh Ngài ôm hết và trong tư duy, Ngài tháo gỡ được tất cả mọi vướng mắc của con người mà vướng mắc lớn nhất là sinh tử luân hồi muôn đời ngàn kiếp chẳng ai thoát ra được. Ngài tháo gỡ được cuộc sống khổ đau vô tận của tất cả chúng sinh trong 21 ngày tư duy dưới cội Bồ đề, gọi là thành đạo. Chúng ta nhận thấy rõ 37 phẩm trợ đạo là giáo pháp mà Đức Phật đưa ra nhằm tháo gỡ phiền não khổ đau cho mọi người; vì thực chất Đức Phật không có khổ đau, không có phiền não ngăn che như mọi người. Bồ tát tái sinh còn không có khổ đau, huống chi là Phật tái sinh; nếu Ngài có tham vọng, ham muốn như mọi người, chắc chắn Ngài đã không từ bỏ cuộc sống bậc nhất của đế vương để đi tu.

Trước tiên, Đức Phật đem đặt Ngài vào hoàn cảnh của Sa môn; vì Sa môn đương thời là đối tượng chính của Phật trong việc độ sinh. Sa môn là người chán đời, bất mãn xã hội, họ đặt mình ra ngoài cuộc sống thế nhân. Họ tìm đường giải thoát, nhưng không có người nào hưởng được chút hương vị giải thoát cả. Đức Phật muốn cứu độ họ, nên Ngài đã đặt mình vào hoàn cảnh

của họ để hóa giải khổ đau cho họ. Đức Phật đưa ra pháp tứ Thánh đế và trong Đạo đế, thực tập 37 phẩm trợ đạo giúp đại chúng xóa bỏ tất cả những tâm niệm khổ đau của con người khi còn sống ở trần thế và những ràng buộc làm cho họ khổ lúc tu hành theo ngoại đạo. Ngày nay, thực hiện 37 phẩm trợ đạo trong cuộc sống tu hành, chúng ta cũng có được nếp sống an lạc, giải thoát; cho nên chúng ta đặt trọn niềm tin ở Phật, tin bốn chân lý (tứ Thánh đế), trong đó chân lý thứ ba giúp chúng ta thoát khổ.

Riêng tôi, cố gắng thực tập lời Phật dạy có kết quả tốt đẹp trên bước đường hành đạo, nên tôi tin Phật tuyệt đối. Và tiến tu giải thoát, tôi đọc kinh Pháp Hoa, thường suy nghĩ đến câu "Trong tam giới không có sinh tử”. Tam giới là thế giới sinh diệt, nhưng Đức Phật lại nói không có sinh tử, chỉ vì vô minh vọng kiến ngăn che, nên mọi người tạo tội sai biệt. Nói cách khác, con người tự làm khổ họ từ kiếp này sang kiếp khác, mãi mãi không chấm dứt.

Đức Phật thành đạo ở Bồ đề đạo tràng, Ngài khẳng định rằng Ngài đã chấm dứt cuộc sống trầm luân sinh tử khổ đau và nhận ra sự thật không có sinh tử. Con người chỉ vì vô minh, ảo giác, tham vọng... nên khổ mãi. Các Phật tử thử nghĩ xem, chỉ tại mình muốn mà không được, mới khổ. Lòng chúng ta không muốn, thì việc thành hay không là chuyện bình thường, cuộc đời này cứ như vậy mà sinh diệt; nhưng chúng ta trụ ở không sinh diệt thì sẽ

không khổ. Ham muốn nhiều thì khổ nhiều, ham muốn ít thì khổ ít, không ham muốn thì không khổ.

Đoạn dục, không ham muốn, cuộc đời thế nào, ta sống như thế; tham vọng quá lớn gọi là đói con mắt, không phải đói cái bụng. Đầu tiên, cắt bớt cái đói của con mắt, chúng ta nhẹ được một phần, khi nào đói bụng mới ăn. Đói con mắt là muốn ăn đủ thứ, nên khổ. Tập tu một ngày, trưa đói ăn cơm để khỏi đói bụng, không đặt vấn đề thức ăn ngon hay dở. Và nếu thực tập khá hơn một chút, sẽ thấy rằng đói bụng ta phải ăn, đó là do nghiệp ăn của chúng ta, chứ thực cơ thể chưa cần ăn; vì chúng ta có thói quen ăn, nên đến cử ăn phải ăn. Nhiều lúc tôi bận, quên cử ăn, nhưng không thấy đói, vì chất dinh dưỡng dự trữ trong cơ thể còn sử dụng được trong vài ngày. Khi làm việc xong, cơ thể tiêu hao năng lượng, nếu không đưa thực phẩm vào thì chết. Thiền sư nhập định quên ăn đến chấm dứt mạng sống, xác trở thành khô như hai vị Thiền sư Vũ Khắc Minh và Vũ Khắc Trường ở chùa Đậu.

Từ đói con mắt đến đói cái bụng và đói của thân xác, như Đức Phật sau 21 ngày nhập định ở cội Bồ đề, khi xả định, Ngài nhận biết cơ thể đã tiêu hao năng lượng vì đã nhịn đói đến mức độ da bụng dính với xương sống, dự trữ trong cơ thể không còn, Ngài sắp ngả quỵ, đó là cái đói của cơ thể. Vì vậy, Đức Phật đã nhận bát sữa của Su Dà Ta cúng dường và Ngài đã phục hồi sức khỏe. Tất cả quá trình tu hành như vậy

Đức Phật đã có kinh nghiệm, nên Ngài dạy chúng ta không nên ăn quá nhiều, cũng không ăn quá ít. Đức Phật đã thể nghiệm có kết quả tốt đẹp, nên tôi tin Phật; đó là niềm tin chân chánh.

Không ăn thì ngả quỵ, nhưng ăn nhiều thành thói quen ăn là nghiệp ăn. Đức Phật loại bỏ hai cực đoan này và chủ trương ăn vừa đủ dinh dưỡng để nuôi mạng sống, ví như châm dầu vừa đủ cho ngọn đèn trí tuệ phát sáng, để thực tập pháp Phật. Trên bước đường tu, cắt bỏ tham dục bằng sự thể nghiệm 37 phẩm trợ đạo, cuối cùng thành tựu bát chánh đạo là đỉnh cao của loài người.

Bát chánh đạo ứng vào ba nghiệp thân, khẩu, ý của chúng ta, giúp chúng ta trở thành con người hoàn thiện; lý tưởng này Đức Khổng Tử muốn xây dựng nhưng không được. Chỉ có Đức Phật xây dựng con người trở nên hoàn thiện trên nền tảng của bát chánh đạo, từ lời nói, suy nghĩ, việc làm, cuộc sống đều hoàn toàn tốt đẹp.

Các Phật tử tu tập, thành tựu bát chánh đạo thì chứng được quả vị A la hán và từ đó, phát huy công đức của mình bằng cách đi vào con đường Bồ tát đạo để cứu nhân độ thế được triển khai rất nhiều trong kinh điển Đại thừa.

Tóm lại, chúng ta đặt trọn niềm tin mãnh liệt ở Đức Phật là bậc toàn trí, toàn giác, toàn thiện và chúng ta tin ở giáo pháp của Phật hoàn toàn đúng

đắn, đồng thời thể nghiệm tinh thần Phật dạy trong cuộc sống của chính mình, từng bước đạt được kết quả tốt đẹp. Đó chính là niềm tin chân chánh; không phải tin Phật là thần thánh ban phước giáng họa để chúng ta cúng vái van xin suốt đời làm kẻ nô lệ, tin như vậy là mê tín.

Với niềm tin chân chánh, bước theo dấu chân Phật, tất cả Phật tử phải nỗ lực thực hành giáo pháp Đức Phật đã chỉ dạy để từng bước hoàn thiện mình, cho đến không bị xã hội chi phối, không bị thiên nhiên bức bách, mới làm chủ được thân, làm chủ được tâm và sử dụng thân tâm trong sáng thanh tịnh, giải thoát như vậy mà dấn thân vào lộ trình Bồ tát đạo, hướng dẫn mọi người có được niềm tin chân chánh vào Phật, Pháp, Tăng để họ thăng hoa cuộc sống đạo đức và trí tuệ, xây dựng Tịnh độ ngay tại cõi nhân gian này.

Hóa giải hận thù

Hóa giải hận thù

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 25

tại chùa Phổ Quang ngày 20-4-2008)

Hận thù là một trong những nghiệp ác mà mỗi người đã tự tạo ra. Tại sao có sự hận thù giữa người này với người khác, giữa bộ tộc này với bộ tộc khác, giữa quốc gia này với quốc gia khác, giữa tôn giáo này với tôn giáo khác. Hận thù phát xuất từ đâu.

Quan sát gần, sẽ thấy hận thù phát khởi từ tham vọng của con người. Thật vậy, hầu như mọi cuộc xung đột, sát phạt nhau trên cuộc đời này đều bắt nguồn từ lòng tham không đáy của con người ; kết quả là người được thì sanh tâm kiêu ngạo, người thua thì sanh oán thù và từ nỗi oán hận ấy gieo mầm cho tấn bi kịch trả thù tiếp theo, cứ như vậy mà mối hận thù sẽ tiếp diễn không ngừng trong nhân loại.

Dưới tuệ giác của Đức Phật, hoặc các vị Thiền sư đắc đạo, từ vô thỉ kiếp cho đến ngày nay, tất cả mọi người tạo ra không biết bao nhiêu là tội lỗi, gây ra không biết bao nhiêu là hận thù. Trong kinh Hoa Nghiêm, Đức Phật dạy rằng từ vô thỉ kiếp, do vô minh chỉ đạo mà con người tạo ra tất cả các tội ác và gây hận thù giữa người này với

người khác, giữa mọi người trong cùng một gia đình và giữa nước này với nước khác. Hãy nhớ nghĩ lại xem từ vô thỉ kiếp, chúng ta đã từng làm người, làm thú, làm thần, làm quỷ, v.v... Có thể nói gần như chúng ta đóng đủ tất cả các vai trên sân khấu cuộc đời, hết làm việc thiện lại làm việc ác, hết làm ác rồi lại làm thiện; cứ như thế mà chúng ta thay hình đổi dạng, lang thang trong kiếp luân hồi sinh tử.

Sự sống của loài người, từ khởi thủy là đơn bào tiến lên đa bào, cho đến hình thành thân tứ đại của con người; trải qua quá trình sinh sống dài lâu đó, con người đã tranh giành và sát hại lẫn nhau. Có thể hiểu nghĩa "Vô thỉ kiếp” theo Phật là như vậy. Ngay từ thời bắt đầu có sự sống lúc mới hình thành vũ trụ, đã có sự cạnh tranh để sinh tồn giữa các loài; nói cách khác, loài này sống bằng cách sát hại loài khác, loài nọ phải chết đi cho sự tồn tại của loài khác nữa, v.v... Ý này được kinh Pháp Hoa diễn tả rằng các loài ăn nuốt lẫn nhau để mà sống.

Chúng ta có thể tạm chia sự sống của muôn loài thành hai nhóm là loài ăn cỏ và loài ăn thịt. Thử nghĩ xem đối với các loài ăn cỏ và đối với cỏ cây trong thiên nhiên, chúng ta có đối xử hoàn toàn tốt với chúng hay không, chúng ta không gây oán thù với chúng hay không. Cỏ cây dĩ nhiên có sự sống và ở một chừng mực nào đó, tình trạng sống của cỏ cây cũng chính là tình trạng sống của con người. Loài người vì vô minh ngăn che, nghĩ rằng cần phải cạnh tranh, phải tiêu diệt các loài khác để sống và cũng chính từ đó, con người tiêu diệt luôn

cả môi trường sống của chính họ. Ngày nay, khoa học đã chứng minh cho thấy loài người phá hủy môi trường sống nhiều nhất so với các loài khác. Loài người được đánh giá là tối linh, nhưng cũng là loài cực ác so với các ác thú như hùm beo, chó sói; vì xét kỹ, chúng chỉ ăn thịt các con thú khác khi đói, còn loài người giết nhau, hay giết các loài khác không phải chỉ vì đói. Con người săn giết các loài thú để lấy da xương của chúng làm đồ dùng cho giới tự nhận là quý phái, hoặc làm đồ trang sức, thậm chí săn bắn, câu lưới để giải trí, thỏa mãn ác tính của họ. Và loài người giết nhau phần lớn vì hận thù. So với các loài khác, văn minh của loài người lên đến tột đỉnh thì tội ác của loài người cũng tiến đến tột đỉnh; chỉ có loài người mới tàn sát lẫn nhau vì tham vọng, vì sự khôn ngoan thủ đoạn của họ.

Ngài Vạn Hạnh Thiền sư có bài kệ rất hay nói lên hận thù chồng chất thật khủng khiếp :

Hằng ngày trong bát canh ăn

Quán sâu như biển hận bằng non cao

Muốn hay binh lửa thế nào

Lắng nghe quán thịt tiếng gào đêm thâu.

Từ khi Đức Phật còn là thái tử, trong lúc tham dự buổi lễ hạ điền, Ngài đã thấy những luống cày xới đứt những con trùn, rồi bầy quạ bay sà xuống bắt ăn những con trùn bị cày xới, thấy vậy, người thợ săn bắn con quạ, trong khi sau lưng anh ta có con hổ rình chờ để ăn thịt anh. Đó là hình ảnh sống động nhất cho thấy sự sống của các loài tranh giành, ăn nuốt lẫn nhau, tạo nên hận

thù không bao giờ dừng lại. Chứng kiến cảnh sống bi đát muôn đời như vậy, thái tử đã nung nấu tâm nguyện tìm cách giải thoát cho muôn loài ra khỏi cuộc sống sinh tử khổ đau. Và đến khi Ngài thành đạo ở Bồ đề đạo tràng, Đức Phật đã tìm được phương cách hóa giải hận thù khổ đau. Trên bước đường giáo hóa độ sinh, Ngài chỉ dạy rất nhiều phương thức hóa giải thù hận.

Chúng ta thấy rất rõ cuộc sống hận thù sẽ làm con người tràn ngập khổ đau và dẫn họ ngày càng xa rời cuộc sống an lạc giải thoát. Vì vậy, hóa giải hận thù là đi ngược chiều sinh tử, trở về nguồn cội là Niết bàn. Nếu thuận đường sinh tử, mỗi ngày chúng ta sẽ tạo việc ác nhiều hơn, tâm hận thù lớn hơn; nhưng tu hành là đi ngược chiều sinh tử, làm sao cho thù hận, nghiệp ác giảm bớt, cho đến dứt sạch, để chúng ta không thù hận giữa cuộc sống hận thù, tạo thành xã hội an lạc. Nói cách khác, chuyển đổi Ta bà thành Tịnh độ của Phật ở giữa nhân gian này.

Đức Phật dạy rằng mọi người đều có thể tạo cuộc sống an lạc, hạnh phúc, giác ngộ, giải thoát; nhưng tại sao không chịu xây dựng cuộc sống tốt đẹp như thế mà lại tự làm cho mình khổ đau và làm người khác khổ đau, mà không biết rằng làm cho người khác khổ đau chính là làm cho mình khổ đau. Phải hóa giải mọi vướng mắc xấu ác, mọi thù hận trong suy nghĩ, trong lời nói, trong việc làm, trong sinh hoạt hằng ngày để mình và người thoát khổ, luôn sống trong an lạc giải thoát; đó là mục tiêu mà Đức Phật đã thành tựu trọn vẹn.

Đức Phật cho biết người đặt mục tiêu này và sống với mục tiêu này đều lên Niết bàn và xây dựng được Tịnh độ; đó chính là các vị Thánh La hán đều an trụ Niết bàn, vì đã hóa giải được mọi hận thù ở thế gian này. Các Đức Như lai chẳng những lên Niết bàn, làm sạch tâm các Ngài mà còn trong sạch hóa tâm của nhiều người khác, tức là kiến tạo được Tịnh độ. Niết bàn là cảnh giới làm sạch được hận thù của chính mình và Tịnh độ là thế giới trong sạch của chúng ta và cũng dành cho những ngườicùng hạnh nguyện.

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ có Tịnh độ Tây phương của Đức Phật Di Đà; nhưng Đức Phật Thích Ca cho biết trong khắp mười phương, Đức Phật nào cũng có Tịnh độ riêng. Tịnh độ đó ra sao. Tất cả các Đức Phật sau khi chứng Niết bàn, không an trụ luôn trong Niết bàn đó, nhưng các Ngài dấn thân cứu đời, giúp người, nghĩa là hành Bồ tát đạo.

Chúng ta cứ tưởng những người phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát đạo cho đến chứng quả Vô thượng Bồ đề là chấm dứt con đường tu hành. Nhưng đọc kinh Pháp Hoa, chúng ta thấy khác nữa, thấy những vị Bồ tát đã thành xong quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác vì thương nhân gian mà các Ngài sinh lại cuộc đời này; đó là Bồ tát từ quả hướng nhân, khác với Bồ tát từ nhân hướng quả như chúng ta thường nghĩ.

Bồ tát từ nhân hướng quả thì tiến tu từ thập trụ, thập hạnh, đến thập hồi hướng và trong quá trình thực

hiện Bồ tát hạnh như vậy, phần phá vô minh, phần chứng Pháp thân, tiến lên Đẳng giác, Diệu giác Bồ tát, gọi là nhứt sanh bổ xứ Bồ tát, rồi tìm nơi sanh lại để giáo hóa chúng sanh. Nhưng theo kinh Pháp Hoa, có thêm Bồ tát từ quả hướng nhân là người đã thành tựu quả vị Phật, hiện thân lại để cứu độ chúng sinh. Như vậy, đối với Bồ tát từ nhân hướng quả, kết quả của họ như đã nói là phần phá vô minh, phần chứng Pháp thân; nghĩa là phần tốt có và phần xấu cũng còn. Cho nên tu Bồ tát đạo, chúng ta thấy có người tâm tánh rất tốt và thực hiện được nhiều việc tốt trong cuộc sống, nhưng người tốt như vậy cũng còn ít.

Bồ tát thập trụ hơn Bồ tát thập tín và Bồ tát thập hồi hướng thì trên Bồ tát thập hạnh. Cuộc đời của các Bồ tát cứu nhân độ thế không giống nhau, có Bồ tát được một, hai thành quả cho đến có vị được chín, mười phần tốt đẹp. Như vậy, định vị được Bồ tát thập tín, thập trụ, thập hạnh, thập hồi hướng có pháp tu giống nhau, nhưng đạt được kết quả thì khác nhau.

Bồ tát thập tín, thập trụ và thập hạnh trải qua 30 chặng đường chính yếu là lợi hành, tức thực hiện phần tự tu làm trong sạch mình là chính. Nhưng lên Bồ tát thập hồi hướng, phải điều tiết thế nào cho thích hợp. Điều tiết của Bồ tát thập hồi hướng, trong đó có hồi hướng Vô thượng Bồ đề, hồi hướng Pháp giới chúng sinh và hồi hướng Chơn như thật tướng. Trong ba pháp này, Bồ tát luôn điều chỉnh, không

phải tu pháp nào nhiều hay ít, nhưng pháp nào cần làm trước, điều nào chưa cần thì làm sau.

Khởi đầu, Bồ tát thập hồi hướng nhắm đến mở mang trí tuệ trước; vì Đức Phật dạy rằng nếu tu năm pháp ba la mật trong vô lượng kiếp, nhưng thiếu trí tuệ chỉ đạo, sẽ bị mất trắng. Hoặc tu suốt cả đời, nhưng phạm phải một sai lầm nhỏ thì mất tất cả, mà người ta thường nói rằng đốn củi ba năm, thiêu sạch trong một giờ, hay một đốm lửa nhỏ đốt một rừng công đức đã tu tạo. Đó là Bồ tát thiếu trí tuệ làm việc chẳng được lợi lạc gì, ví như công dã tràng se cát biển. Vì vậy, Bồ tát thập hồi hướng lấy Vô thượng Bồ đề làm chính, còn những việc khác là phụ. Có trí tuệ chỉ đạo, thấy việc đáng làm thì làm, việc không nên làm thì tránh, người không đáng độ thì không độ, không phải ai cũng độ được. Điển hình như tấm gương độ sinh của Đức Phật, Ngài độ Vô Não là người rất ác, nhưng suốt cuộc đời giáo hóa của Đức Phật, ngoài Vô Não ra, không có người ác thứ hai được Phật độ mà đắc quả vị A la hán, hoặc Phật chỉ độ một Sunita hốt phân đắc quả A la hán, độ một cô gái buôn son bán phấn trở thành Liên Hoa Sắc Tỳ kheo đắc A la hán. Vì rõ ràng Đức Phật với tuệ giác soi sáng thấy rõ tiền kiếp của những người này là gì và mối quan hệ giữa họ với Đức Phật như thế nào, nên Ngài giáo hóa họ một cách dễ dàng.

Vì vậy, người tu đặt trí tuệ trên hết; nếu trí tuệ chưa khai mở, phải cẩn thận trên bước đường hành đạo và

phải nương vào những người có trí tuệ như Phật, Bồ tát lớn. Ngay cả các vị Thánh La hán còn phải dè dặt, không dám xuất hiện độ đời là vậy. Đối với chúng ta, bước theo dấu chân Phật, Vô thượng Bồ đề là đỉnh cao phải hướng đến để thấy được nhân duyên giữa ta và chúng sinh từ vô số kiếp, mới hóa giải tận gốc rễ hận thù mình đã gây ra. Ví dụ nhớ lại kiếp xa xưa, ta từng làm rắn, họ từng làm chuột đã bị ta nuốt trọng, hoặc ngược lại, ta làm con nai hiền lành bị chó sói ăn thịt, v.v... Dùng trí tuệ kiểm tra, thấy tâm lượng của chúng ta từng phần khác nhau mà nhận ra từng kiếp sống của chúng ta khác nhau, để theo đó bắt đầu hóa giải hận thù giữa ta với người. Không thấy hận thù tận gốc, hóa giải sai lầm sẽ gây thêm thù oán khác nữa.

Vị trí của Bồ tát thập hồi hướng mới hóa giải được hận thù, vì đã có trí tuệ soi sáng. Từ đó, nhìn lại Pháp giới chúng sinh, tuy nhiều, nhưng có thể phân chia thành ba loại để hóa giải. Một là chúng sinh mà ta đã từng gây thù hận với họ. Hai là chúng sinh mà ta từng gieo duyên lành với họ. Ba là chúng sinh mà ta chưa từng gặp gỡ, chưa từng quen biết trên cuộc đời.

Có trí tuệ, ta thấy rõ trong giảng đường này, ai là người mà ta đã gây ác nghiệp với họ trong kiếp quá khứ, nên ngày hôm nay tu chung trong một ngày an lạc, họ cũng hầm hầm với ta, ta và họ đều không thể an lạc, vì nhìn thấy nhau là ghét rồi. Hoặc nhìn thấy họ là ta sợ rồi, vì đời trước, ta là cóc nhái, họ là rắn độc, ta từng bị họ nuốt trửng rồi.

Có trí tuệ quán sát tận ngọn nguồn của sự hận thù, mới hóa giải được. Ta nợ họ, hay họ nợ ta trong kiếp quá khứ. Họ nợ ta, ta tu hành, hỷ xả dễ dàng; nhưng ta nợ họ mà bảo họ xóa bỏ rất khó. Giáo pháp của Đức Phật có công năng hóa giải tất cả hận thù của chúng sinh để đưa lên Niết bàn, lên Cực lạc.

Điều chắc chắn rằng muốn hóa giải hận thù, ta phải tập họp cho được đạo quân Hiền thánh, vì việc hóa giải không dễ dàng chút nào. Chỉ có đạo quân Hiền thánh mới hóa giải được hận thù, cần suy nghĩ và ghi nhớ như vậy, không phải nghe là làm được. Muốn trừ ác ma, phải có thế lực của Hiền thánh. Biết như vậy, chúng ta mộ tập đạo quân của Hiền thánh trên bước đường tu của chính mình, thì không hóa giải mà thực là hóa giải; vì tu hành đúng pháp, sẽ hóa giải được mọi khó khăn, mọi hận thù.

Riêng tôi, từ thuở nhỏ phát tâm tu hành cho đến ngày nay, tôi biết mình không làm được gì, nên tôi thường tâm niệm câu "Hãy đợi đó”, tất cả hận thù hãy đợi đó, hãy để đó, chờ ta tu đắc đạo, ta sẽ hóa giải.

Các Phật tử không hiểu điều này, ham muốn hóa giải hận thù càng sớm càng tốt, nhưng không hóa giải được mà hận thù càng tăng thêm; vì không phải ta xin lỗi mà họ bằng lòng đâu. Kinh Pháp Hoa gọi là thệ nguyện an lạc, nghĩa là hãy đợi đó. Ta biết ta nợ họ, nhưng cũng biết mình không có khả năng trả nợ, nên ta phải tìm cách làm ra tiền để trả nợ; dù có xin lỗi, năn nỉ, họ cũng

không nghe, vì trong đầu họ chỉ có tiền là nhất. Không có tiền trả nợ làm thế nào hóa giải được hận thù này. Và tiền có được phát xuất từ phước báo, còn nghĩ cách làm tiền bằng thủ đoạn gian xảo, lừa đảo là tạo thêm tội lỗi, thấy được trước mắt nhưng mất liền. Phước không có, tiền hại mình; có phước, tiền tìm mình.

Khả năng chúng ta không hóa giải đươc hận thù, phải nỗ lực tu hành. Đầu tiên là hóa giải sự hận thù ngay trong lòng chúng ta, hóa giải hận thù của người khác rất khó. Đa số người không tu, nhưng cứ lo khuyên người khác tu, bản thân không làm việc tốt, nhưng bảo người làm. Nhờ nỗ lực tu, chúng ta có trí tuệ, mới quán sát được những người nợ chúng ta trong quá khứ, họ nợ tiền, hay nợ tình, hoặc nợ mạng, tùy theo đó mà giải quyết. Còn tham vọng, tu sai, cứ thấy người giàu có, học giỏi, có thế lực, mà tìm cách dựa dẫm họ để bắt nạt người khác. Thấy người giàu có và cũng phải thấy mối quan hệ giữa ta với họ. Đời này họ giàu do đã bố thí, cúng dường đời trước. Ta nghèo do tham lam, keo kiết, bỏn xẻn, tạo nhiều nghiệp ác đời trước; nhưng nay mang nghiệp ác này mà hóa giải người khác, là sai lầm lớn. Đối với tôi, điều ngộ trước nhất là tìm con nợ của tôi để làm thân. Họ nợ mình nên thương mình, kính trọng mình, chắc chắn mình nói họ nghe theo và mình sẵn sàng tha thứ, bỏ qua những sai lầm của họ.

Chính Đức Phật đã đi trên lộ trình này. Tại sao Đức Phật hiện hữu trên cuộc đời này, biết bao người theo

Ngài và hết lòng với Ngài. Điều này không có gì lạ cả. Đọc kinh Pháp Hoa, chúng ta thấy rõ ý này. 500 vị Bồ tát trong hội Pháp Hoa mà đứng đầu là Bạt Đà Bà La Bồ tát trong nhiều kiếp quá khứ, đã từng mắng chửi, nói xấu, ném đá hại Phật, v.v... nhưng Ngài không những tha thứ cho họ, mà còn dìu dắt họ tu Bồ tát đạo, chỉ bảo họ sống trong chánh pháp; vì vậy mà trong hiện đời, họ thương quý Phật, tuyệt đối theo Phật.

Hóa giải hận thù là hóa giải tâm xấu ác trong chính mình, sẵn sàng tha thứ những người cố ý hay vô tình tác hại mình, làm khổ mình. Hóa giải như vậy, ta tập họp được những người tốt sống chết với ta. Và khi đã tập họp được những thiện tri thức, ta bắt đầu hóa giải những người thù, người xấu, người oán trách ta. Đây cũng là túc nghiệp quá khứ, nhưng nhờ có đạo quân Hiền thánh giúp ta, họ nói thay cho ta, nên hóa giải được loại ác ma này. Điển hình là Đức Phật có Hiền thánh chung quanh Ngài, gần là 1250 vị Tỳ kheo đắc A la lán; đó là Thánh chúng mà Đức Phật tập họp đầu tiên, kế đến, Ngài có thêm bát bộ thiên long chung quanh. Thực tế là từ hàng vua chúa như A Xà Thế, Ba Tư Nặc, cho đến các quan lại, trưởng giả, cư sĩ trí thức và quần chúng đều kính ngưỡng Phật, nghe theo Ngài.

Với sự hiện diện của đạo quân Hiền thánh kề cận bên Phật, dù cho ngoại đạo có bịa chuyện nói xấu để hạ uy tín Ngài cũng không kết quả, vì đã có đạo quân Hiền thánh giải quyết tận gốc. Sử sách còn ghi rõ tội

ác của người Bà la môn đã giết con, rồi đem xác con chôn phía sau tịnh xá để vu oan cho Phật đã hiếp dâm và giết con ông. Vua Ba Tư Nặc không tin việc vu oan giá họa của ông này, vì uy tín của Đức Phật quá lớn. Ý này thường được diễn tả rằng hoa sen không dính nước, tội lỗi không thể đổ lên người tốt thực. Trên bước đường tu, chúng ta phải nhận ra rằng người khác còn đổ được điều xấu cho ta, mặc dù ta không tạo tội, vì ta chưa thực tốt. Chúng ta còn nghèo khó, mà thích làm thân với nhà giàu là tự sát; vì ta đến với họ, họ mất mát cái gì cũng khởi nghi ta trước tiên.

Vị trí của Đức Phật quá tốt, là Chuyển luân Thánh vương, có bao nhiêu cung phi mỹ nữ hầu hạ, Ngài thản nhiên từ bỏ ngai vàng, quyền uy, ngũ dục của thế nhân để tìm đường cứu khổ chúng sinh. Với đức hạnh cao tột như vậy mà gán ghép cho Ngài tội hiếp dâm là điều không ai chấp nhận được. Vua Ba Tư Nặc cho điều tra và chính người được ông Bà la môn thuê làm việc sát hại con gái để vu khống Phật, đã không chịu nổi việc ác này, nên ông đích thân đến tố cáo. Đức Phật dạy oan ức không cần biện minh, vì đã có đạo quân Hiền thánh quá mạnh, người bênh vực Ngài quá nhiều, người chống phá quá yếu kém. Vua kết án tử hình ông Bà la môn, nhưng Đức Phật đã hóa giải bằng cách xin nhà vua tha mạng cho ông ta, chỉ vì ông quá tham vọng, thấy vua kính trọng Tăng đoàn và số người theo ông ta cũng bỏ đi, nên sanh ra oán hận Phật, bịa đặt tội ác nhằm hạ uy tín Phật.

Chính ta tự hóa giải hận thù, không phải người khác hóa giải; phải thấy oan nghiệp tiền kiếp thế nào giữa ta với họ mà nay gặp lại, không phải vô duyên cớ mà có hận thù. Theo tinh thần Đại thừa là biến khổ duyên thành lạc cụ. Biết là ác nghiệp của ta, quả báo tới, ta mượn việc này để chuyển đổi mối quan hệ ác thành thiện. Làm thiện thì dễ, nhưng hóa giải việc ác thành thiện không đơn giản.

Đời trước ta nợ họ, đời này họ mới theo đòi ta. Biết vậy, ta hóa giải ngay trong lòng ta là chuyển được khi họ đòi; vì phước đức ta tạo lớn rồi, nên họ đòi ta, nhưng người khác nhìn vào lại thấy họ nợ ta, không phải ta nợ. Ta sẵn sàng tha thứ cho họ là hóa giải, không phải hóa giải bằng cách xin họ tha thứ ta.

Tập họp Hiền thánh ở đâu. Đừng lầm rằng gom người tốt cho mình, vì có ý đồ tập họp thiên hạ sẽ không tập họp được ai cả; nhưng thực chất của sự tập họp thành công là "Vô tác diệu lực”, nghĩa là chúng ta không kêu gọi, không dụ dỗ, nhưng ta tu hành tỏa sáng đạo lực sẽ khiến cho người theo. Vì vậy, tập họp Hiền thánh ngay trong tâm chúng ta và đuổi tất cả tà ma ngoại đạo ra khỏi tâm ta. Tà ma ngoại đạo là gì. Đức Phật dạy rằng tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến... chính là ma quỷ trong lòng ta.Ta đánh đuổi chúng bằng cách tu cho thành tựu các thiện pháp là tín, tàm, úy, vô tham, vô sân, vô si, v.v... Và khi đem đạo quân Hiền thánh này đặt vào lòng ta để xua đuổi đạo

quân ma ra ngoài, những người tốt trong xã hội sẽ tự tìm đến ta mà hợp tác, giúp đỡ. Thật vậy, khi tâm ta thực sự tốt, thể hiện ra cử chỉ, lời nói, việc làm tốt, tạo thành sức thu hút người tốt đến với ta, không phải mời gọi. Hòa thượng Thiện Hoa dạy tôi ý này, tu cho đạt kết quả tốt đẹp, không khuyên ai, nhưng luôn tự nhủ với lòng mình phải thanh tịnh tâm mình, phải làm được việc tốt, thì quả báo tốt trong hiện thực cuộc sống sẽ tự động có.

Tôi nhớ Hòa thượng Thiện Hoa kể rằng sư Thiện Chiếu rất thông minh, rất nhiệt tình trong phong trào chấn hưng Phật giáo. Ông thường đến các chùa kêu gọi hợp tác thực hiện phong trào này, nhưng người ta không hợp tác mà còn xua đuổi, nói xấu. Ông tức giận, hoàn tục, không chấn hưng Phật giáo nữa, không tu nữa. Hòa thượng Thiện Hoa nhắc tôi kinh nghiệm này, khi ta quá nhiệt tình với đạo mà phải đối đầu với những việc ngang trái trên cuộc đời, sẽ dễ dàng bỏ cuộc. Hòa thượng Thiện Hoa dạy chúng ta phải nỗ lực chấn hưng Phật giáo trong lòng chúng ta, tức đưa đạo quân Hiền thánh vào tâm mình mà xua tà ma ra khỏi tâm. Hằng ngày chúng ta kiểm tra đạo quân Hiền thánh xem bị mất mấy người để lo mộ tập, tuyển dụng bổ sung vào, kiểm soát xem quân ma núp ở đâu, có mấy tên, thậm chí nhiều lúc chúng còn dám ẩn núp dưới bàn Phật, ẩn núp trong tiếng niệm Phật, chúng ta cần mạnh dạn xua đuổi chúng ra.

Trong đạo quân Hiền thánh, anh lính đầu tiên chúng ta mộ tập là niềm tin, niềm tin này phải kiên cố. Tôi luôn nhớ câu "Niềm tin kiên cố, đức hạnh vẹn toàn” và thực tập hai pháp này suốt cuộc đời cho thành tựu. Niềm tin đầu tiên của chúng ta là niềm tin kiên cố nơi Tam bảo, Phật, Pháp, Tăng và tự tin rằng mình cũng sẽ làm được những việc như Phật, Bồ tát, A la hán đã làm. Đức Phật dạy La Hầu La rằng người khác làm được thì ông cũng phải làm được, đừng tự khinh mình. Sư Thiện Chiếu bỏ cuộc vì thiếu tự tin. Quý vị suy nghĩ xem mình đã bỏ cuộc bao nhiêu lần và được Thầy khai ngộ, rồi tu lại, một lúc lại bỏ tu, rồi tu lại nữa... Cứ trồi sụt như vậy mãi nên ngày nay vẫn còn lững lững lờ lờ trên bước đường tu. Niềm tin là anh lính gác cửa mà chúng ta cần quan tâm. Đối với người tu, sợ nhất là đánh mất niềm tin. Niềm tin vững mạnh, chúng ta mới tiến xa được trên lộ trình Phật đạo.

Ngoài niềm tin, chúng ta phải biết xấu hổ, lỡ làm việc không tốt với bạn, với thầy, phải ăn năn, thề không dám tái phạm; đó là "Tàm”. Người phạm sai lầm mà ưa che giấu và khi người khác biết lỗi rồi thì lại cố bào chữa, như vậy tội càng nặng hơn. Phải thành tâm sám hối, mọi người sẽ thương mà tha thứ cho mình. Đức Phật có hai hạng đệ tử, một là đệ tử đáng quý không bao giờ lỗi lầm. Hạng thứ hai cũng đáng quý, có lỗi lầm nhưng không che giấu, không bào chữa, mà biết sám hối. Muốn làm đệ tử Phật, chúng ta phải học hạnh này, oan ức còn không biện minh, huống chi là có tội mà còn dám bào chữa.

Vô tham, vô sân, vô si, là ba thiện tâm sở cần phải phát triển thêm. Lúc còn là học Tăng, cuộc sống rất nghèo đói, tôi nhớ khi lên quả đường lần đầu, thấy thức ăn nào ngon là vội gắp vào bát; như vậy thì không ai thương mình được. Phải vô tham, tự phạt mình, nếu muốn ăn nhiều thì tự cấm mình, không ăn, nhờ vậy, tôi quen ăn ít. Lần lần trị tận gốc lòng tham của mình; không tham thì mới cho phép ăn nhưng mình cũng chỉ ăn vừa đủ.

Chúng ta dùng thiện tâm sở để trừ phiền não khởi lên trong lòng mình; từ đó, gặp việc đáng giận cũng không giận, gặp việc đáng buồn cũng không buồn. Tôi thấy có người lúc nào cũng buồn phiền, giận dữ người khác thì làm sao tu hành.

Vô tham, vô sân là tuyển mộ được hai anh lính Hiền thánh và vô si thì tâm hồn nhẹ nhàng, tức khinh an, việc gì xảy đến, mình cũng vui vẻ bỏ qua được, là hỷ xả. Lấy 11 thiện tâm sở theo Phật dạy để đánh đuổi sáu căn bản phiền não ra khỏi lòng mình. Kế tiếp, đối với 21 anh tiểu ác ma là phẫn, hận, phú, não, tật, xan, v.v..., chúng ta loại bỏ toàn bộ những anh em chú bác phiền não này để tâm ta được sạch sẽ thì Hiền thánh sẽ tự động đến với mình. Còn đầy đủ tham vọng, sân hận, si mê mà ham khuyên dạy người khác chỉ luống công vô ích, ví như muốn nấu cát thành cơm. Lời Phật từng nhắc nhở trong nhiều kinh điển rằng "Tâm bình, thế giới bình” mãi mãi có giá trị hữu ích cho nhân loại xây dựng nếp sống an lạc, hạnh phúc, hòa hợp, hòa bình trên trái đất này.

Phật giáo và hòa bình thế giới

Phật giáo và hòa bình thế giới

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 26,

tại chùa Phổ Quang, ngày 25-5-2008)

Phật giáo và nền hòa bình thế giới là một trong những vấn đề quan trọng trong thời hiện đại mà chúng ta cần quan tâm, nhất là Liên Hiệp Quốc đã đánh giá cao về cuộc đời và lời dạy của Đức Phật, mới có lễ Vesak được Giáo hội chúng ta và Liên Hiệp Quốc cùng tổ chứcđể kỷ niệm ngày Đản sanh của Đức Phật trong tháng tư năm nay tại Hà Nội.

Thực tế cho thấy nhân loại ngày nay đang kỳ vọng Phật giáo sẽ có những đóng góp nhất định cho nền hòa bình toàn cầu. Chúng ta hãy cùng suy nghĩ về lời dạy cao quý của Đức Phật để ứng dụng và đạt được kết quả tốt đẹp trong cuộc sống tu hành của chính mình, cũng như góp phần cho việc xây dựng nền hòa bình chung của trái đất này.

Là đệ tử Phật, chúng ta luôn ghi nhớ lời Phật dạy rằng tâm của con người là quan trọng, vì tâm có thể mang lại sự an lạc và cũng có thể mang đến khổ đau cho bản thân của mỗi người, đồng thời ảnh hưởng đến cộng đồng xã hội. Loài người từ khi có mặt trên trái đất, vì không ý thức

được tác động quan trọng của tâm, nên cứ phát triển tâm theo hướng bất thiện, nghĩa là khởi lên tham vọng cá nhân, muốn chinh phục người khác, chinh phục xã hội và cả thiên nhiên. Chính tâm tham lam ích kỷ này đã gây ra muôn vàn khổ đau cho loài người và tất cả hữu tình chúng sinh trên trái đất này.

Vì thương xót ý nghĩ sai lầm và việc làm tội lỗi của chúng sinh trong Nhà lửa tam giới, Đức Phật đã hiện thân trên thế gian này để cứu giúp mọi người thoát khỏi cuộc sống mê lầm và khổ đau.

Những người không biết nói rằng Đức Phật là người mới tu thành Phật. Nhưng Đức Phật đã khẳng định trong kinh Pháp Hoa rằng : "Trời, người, a tu la cho rằng ta xuất thân từ cung dòng họ Thích đến cội Bồ đề gần thành Già da mà thành Vô thượng Chánh đẳng giác, nhưng thật sự từ ta thành Phật đến nay trải qua vô lượng vô biên a tăng kỳ kiếp...”

Như vậy, Đức Phật đã thành Phật từ lâu xa, vì thương chúng sinh mà Ngài thị hiện vào loài người, mang thân người và tu thành Phật. Cốt lõi bên trong của Ngài là Phật với đời sống vĩnh hằng bất tử ở thế giới Thường Tịch Quang, nhưng Ngài vào sống trong loài người để cứu độ họ. Phải biết rằng tất cả mọi người cùng sống trên trái đất này, tuy bề ngoài cùng có thân người, nhưng phần cốt lõi bên trong của mỗi người đều khác nhau. Có người cốt lõi là Bồ tát tái hiện lại thế gian này để cứu giúp chúng sinh, có vị trụ Thánh quả vì thương nhân gian mà tái sinh trên

cuộc đời. Cũng có người mang thân người nhưng cốt lõi là ác ma hay quỷ thần. Nếu là ác ma tái sinh, họ chỉ sống theo tham vọng, muốn làm chúa tể sai khiến mọi người và thống trị xã hội, nên họ đã giết hại không biết bao nhiêu chúng sinh. Có người vì lòng sân hận ngút trời đã gây khổ đau cho vô số người và cho chính họ.

Chúng ta thấy dòng lịch sử khổ đau luôn tiếp diễn dưới gót giày của những nhà chinh lược khét tiếng tàn bạo từ thời Alexandre đại đế, cho đến Tần Thủy Hoàng, rồi Hitler, rõ ràng những người này hiện hữu trên cuộc đời chỉ để gieo rắc nỗi kinh hoàng, nỗi khổ đau và mang đến chết chóc cho nhân loại, để thỏa mãn tâm khát máu và lòng cuồng vọng của họ muốn làm bá chủ cả thế giới này.

Thực tế cho thấy văn minh con người càng cao thì nỗi khổ càng lớn, mà nhiều người lại lầm tưởng sự văn minh sẽ giúp cho con người hết khổ. Thử nghĩ xem ở thời thượng cổ, đời sống con người chẳng có chút văn minh nào cả, họ đánh nhau bằng tay, hay bằng vũ khí thô sơ thì chỉ gây thương tích hơn là mất mạng. Khi con người văn minh hơn, chế tạo đao kiếm đánh nhau giữa các bộ tộc, cho đến thời kỳ hình thành các quốc gia đánh dấu sự tiến bộ văn minh cao hơn nữa của con người, thì số người bị thảm sát và thương tật trong chiến tranh đã lên đến hàng triệu. Và đến thời kỳ đương đại được coi là tột đỉnh của nền văn minh nhân loại, với vũ khí tối tân như bom nguyên tử, hay vũ khí hạt nhân, thì sự sống của cả

nhân loại mong manh như sợi chỉ mành treo chuông. Sự sống và cái chết của con người dễ dàng như trở bàn tay, văn minh càng cao khổ đau càng lớn là vậy.

Đức Phật ra đời trong thời kỳ phong kiến, quyền hạn trong tay vua chúa và họ toàn quyền định đoạt cuộc sống của con người. Vua chúa đã nhân danh Thượng đế thống trị con người. Đức Phật vì thương xót loài người mà Ngài sanh lại thế gian này để giải tỏa khổ đau cho loài người.

Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật nói rằng ở trong tam giới thật sự không có sinh tử, không có khổ đau; kinh Bát Nhã cũng nói rằng thật tướng các pháp không có sinh tử, Niết bàn, nhưng vì vô minh vọng kiến của con người khiến cho họ có các ham muốn khác nhau, mới tạo ra các tội sai biệt và tội trước làm nhân cho tội sau sanh ra, cứ như thế mà mỗi một kiếp sống, tội lỗi của con người lại tăng thêm, thì tự làm khổ mình và làm khổ cho người khác. Không ai khác, chính chúng ta tự tạo khổ đau cho mình và mọi người để rồi cùng trôi lăn trong dòng sinh tử luân hồi vô tận. Bao giờ con người đoạn trừ được ba món độc trong lòng là tham sân si, mới nhận ra được sự thật của cuộc sống là không có sinh tử, không có khổ đau.

Đức Phật đã trải thân thể nghiệm và chứng đắc điều này. Ngài dạy rằng con người vì tham lam, ích kỷ đã tạo nghiệp ác và nghiệp cũ chưa trả xong lại tiếp tục tạo nghiệp mới, nên phải gánh lấy hết khổ đau này đến khổ đau khác lớn hơn. Theo Phật, nếu chúng ta đoạn trừ một phần tham dục sẽ cắt đứt được một phần khổ đau thì được một phần an lạc.

Thật vậy, từ xa xưa cho đến ngày nay, lời dạy của Đức Phật vẫn còn nguyên giá trị. Tham vọng của con người quá lớn, nên đã khai thác cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên một cách bừa bãi, đến độ các tổ chức thế giới hiện nay đã phải báo động rằng thế giới của chúng ta sắp bị hủy diệt nếu con người không biết ngừng lại những việc làm gây tác hại như vậy. Ngừng lại bằng cách nào ?

Hãy thử áp dụng lời Phật dạy trong cuộc sống. Khóa tu của chúng ta đang làm điều này và sẽ chứng minh cho xã hội thấy rằng nhu cầu vật chất của chúng ta không cần nhiều như người ta tưởng. Đơn giản như một bữa ăn của người giàu có tốn kém quá nhiều, cũng đã góp phần vào việc khai thác cạn kiệt tài nguyên trên trái đất này. Thực tập lời Phật dạy, bữa ăn trưa của chúng ta trong khóa tu này không quá mười ngàn đồng, tức không đến nửa đô la, nếu so với người tiêu đến một trăm hay một ngàn đô la cho bữa ăn, chúng ta đã giảm được một trăm lần, hay một ngàn lần trong việc khai thác tài nguyên thiên nhiên. Ngày nay khoa học đã chứng minh những chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể con người trong một ngày chỉ cần khoảng 100 gram chất bột, 50 gram chất đạm và một số khoáng chất là đủ bảo đảm sự sống của con người. Các vị Thiền sư đã thể hiện điều này, một ngày chỉ ăn một bữa vẫn duy trì được sức sống mà còn khỏe mạnh hơn người bình thường. Bữa ăn chay thanh đạm như vậy đã hiển nhiên chứng tỏ cho mọi người thấy việc ăn uống không đòi

hỏi nhiều như người ta nghĩ. Thực tế cho thấy giới y học trên thế giới đã lên tiếng báo động về bệnh béo phì ở những người ăn quá nhiều, dư thừa chất đạm, chất đường và bệnh sanh ra thì phải cần tiền chữa trị, phải chi tiêu tốn kém hơn, trong khi năng suất làm việc lại bị giảm sút vì bệnh hoạn chi phối. Một khi sự tiêu xài tốn kém nhiều hơn để thỏa mãn đời sống vật chất của con người mỗi ngày lớn hơn nữa, tất yếu dẫn đến sự góp phần vào việc khai thác tài nguyên tăng thêm.

Như trên đã nói, trên bước đường tu, về nhu cầu thiết thực cho cuộc sống hằng ngày là ăn uống, chúng ta đã chứng tỏ cho mọi người thấy được rằng việc tiêu xài rất đơn giản, không tốn kém nhiều, tránh được sự lãng phí tối đa và không cần khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách bừa bãi. Việc ăn uống cầu kỳ và tốn kém nhiều, nhưng ăn không bao nhiêu mà số thừa thải bỏ đi rất nhiều. Nếu không tiêu pha vô lý như vậy, sẽ không cần phải khai thác tài nguyên nhiều để cung cấp cho sự đòi hỏi vô bổ này và không đòi hỏi nhiều thì các cuộc tranh chấp cục bộ giữa cá nhân với nhau, giữa bộ tộc với nhau, giữa các quốc gia với nhau, cho đến tranh chấp toàn cầu sẽ không xảy ra.

Đức Phật dạy rằng loài người vì miếng ăn mà tranh giành và giết hại nhau. Khi còn là Thái tử, Ngài đã động lòng thương xót khi trông thấy luống cày của nông dân đã cắt đứt biết bao nhiêu con trùng thành nhiều mảnh. Thiền sư Vạn Hạnh cũng nói đến sự sát hại của con người gây khổ đau cho muôn loài chúng sinh qua bài kệ :

Hằng ngày trong bát canh ăn

Quán sâu như biển hận bằng non cao

Muốn hay binh lửa thế nào

Lắng nghe quán thịt tiếng gào đêm thâu.

Vào thời Lý ở nước ta, nhà vua đã ra lệnh không được sát sanh vào ngày 15 và mùng 1 mỗi tháng, đã cứu sống nhiều loài súc sinh và không gây ô nhiễm môi trường do việc nuôi giết súc vật gây ra. Rõ ràng lời dạy của Đức Phật và chư vị Thiền sư được áp dụng trong cuộc sống đã mang đến cho xã hội những kết quả tốt đẹp.

Đối với Tỳ kheo, trước nhất hạn chế tối đa việc ăn uống, một ngày chỉ ăn một lần vào đúng ngọ. Phật giáo Nguyên thủy vẫn còn giữ gìn nghiêm ngặt truyền thống này. Ngoài ra, tu sĩ còn hạn chế vấn đề mặc. Phật dạy Tỳ kheo chỉ có một y một bát, nơi lạnh thì cho phép có ba y và một bát. Như vậy, Tỳ kheo cũng hạn chế việc tiêu thụ y đến mức tối đa; khi y cũ xả bỏ, mới được có y mới.

Ngày nay nhiều người ăn mặc phung phí, quần áo dư thừa, chưa hư, thậm chí chưa mặc đến hay chỉ mặc qua một lần, đã mua sắm thêm, mà mua sắm thật nhiều thì phải làm nhiều và cũng kích động cho sự sản xuất tăng thêm; sản xuất tăng thì việc khai thác tài nguyên thiên nhiên càng mau cạn kiệt hơn. Hệ quả tất yếu là xảy ra tình trạng xung đột giữa các quốc gia, cho đến xung đột thế giới. Lịch sử đã cho thấy nguyên nhân của cuộc đệ nhất thế chiến và đệ nhị thế chiến đều phát xuất từ các nước tư bản tranh giành nhau khai thác các vùng có tài nguyên thiên nhiên dồi

dào và chiếm lãnh thị trường tiêu thụ. Và hai cuộc chiến tranh thế giới đã tiêu diệt trên bốn chục triệu người và hàng trăm triệu người khác phải gánh chịu thương tật, mất mát, khổ đau. Nếu con người biết hạn chế ăn mặc sẽ giảm được sự xung đột, không tranh chấp cục bộ hay toàn cầu và hòa bình chắc chắn có ngay trước mắt.

Đức Phật dạy hàng Phật tử ăn mặc đơn sơ chẳng những tránh được việc tranh giành giết hại, giảm bớt được sự tàn phá môi trường một cách vô lý, mà quan trọng hơn nữa, còn có nhiều thì giờ dành cho việc thực tập giáo pháp, để cuộc sống được giải thoát và có ý nghĩa.

Ngày nay vật giá leo thang vì người ta tiêu thụ dầu hỏa quá nhiều, và mọi thứ đều bị lệ thuộc vào giá dầu hỏa. Chúng ta đã biết dầu hỏa không phải là nguồn tài nguyên vô tận, vậy mà có rất nhiều việc không cần thiết người ta cũng tiêu xài. Thử một ngày không sử dụng điện, không đi ô tô, bớt tiêu thụ dầu hỏa xem sao. Nếu cứ theo đà tiêu thụ dầu hỏa càng ngày càng nhiều hơn, nguồn cung ứng thiên nhiên tất yếu mau bị cạn kiệt và không còn dầu hỏa nữa, thì điều gì sẽ xảy ra trên trái đất này, quả là không lường được.

Sinh hoạt của Phật tử trong đời sống hằng ngày nếu biết tiết giảm sẽ góp phần duy trì được tuổi thọ của trái đất chúng ta tốt đẹp hơn và dài lâu hơn, cho đến hạn chế được những cuộc xung đột tàn khốc giữa cá nhân, giữa các khu vực và trên toàn cầu.

Ngoài ăn mặc, Phật tử cũng không nên tham cầu nhà ở, mà cần hạn chế tối đa. Người xưa đã nói nhà rộng trăm gian,

một người cũng chỉ ngủ trên một cái giường bốn mét vuông là đủ. Thiết nghĩ việc hạn chế vấn đề xây dựng nhà ở cũng cần thiết. Đất không thể mở rộng thêm được, nhưng nếu số nhà ở xây dựng mỗi ngày cứ tăng thêm, cuối cùng không còn đất để sản xuất lương thực, chưa nói đến việc xây dựng tràn lan sẽ gây ra vấn đề ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, thì rõ ràng hậu quả tai hại không phải là nhỏ.

Phật tử tu hành nếu biết sống tri túc, sẽ có được đời sống an lạc; lâu nay cứ tưởng vật chất phải có nhiều, nhưng nay nghe Phật dạy, đã giác ngộ thì nhu cầu cuộc sống của chúng ta cũng không nhiều. Và lâu nay, người ta quen kích cầu để tăng sản xuất, nhưng ngày nay Phật tử đã ý thức được rằng không nên tham cầu quá đáng, từ đó chẳng những không kích cầu mà lại tự hạn chế nhu cầu. Các Phật tử ngẫm nghĩ xem chúng ta làm được vài triệu đồng mỗi tháng, nhưng biết sống thì cũng nuôi sống được bản thân mình và gia đình; trong khi người giàu có kiếm được vài chục triệu đồng một tháng cũng tiêu xài hết, thì cuộc sống của họ cũng chẳng hơn gì mình và mình cũng chẳng kém gì họ, mà so cho cùng tâm hồn chúng ta được thảnh thơi an lạc hơn họ nhiều và chúng ta phát huy được trí giác, đó là kho báu vô giá mà những người sống triền miên với vật chất không bao giờ với tới được.

Và xa hơn, trên bước đường tu thể hiện tinh thần Phật dạy, chúng ta hạn chế nhu cầu để tăng mức cung thì mình được sanh phước. Riêng tôi, thuở còn là du học Tăng ở Nhật Bản; vào thời đó, mỗi sinh viên chỉ được đổi chính thức 150 đô la, nhưng các sinh viên nhà giàu xài không đủ, cha mẹ họ phải

tìm cách mua thêm Mỹ kim cho con họ tiêu xài. Còn tôi mỗi tháng chỉ tiêu 60 đô la và dành thì giờ đọc sách nghiên cứu, trong khi các sinh viên thuộc gia đình giàu có được cha mẹ cho nhiều tiền thì họ lao vào những thú vui trác táng, không còn thì giờ học, nên cuối năm kết quả học tập rất kém.

Theo tôi, nếu biết sống tiết giảm, dù có ít tiền cũng được thặng dư; còn sống theo tham vọng thì bao nhiêu cũng phung phí hết và càng có nhiều tiền lại càng dễ chơi bời đọa lạc.

Người tu tập giảm việc ăn mặc ở, thể hiện nếp sống thanh đạm, không tranh chấp với người khác và xã hội. Tâm chúng ta được an bình sẽ ảnh hưởng cho người xung quanh cảm thấy nhẹ nhàng, nên họ cũng không tranh chấp với ta, vì ta không hề tranh với họ. Có thể nói tâm an thì xã hội an và sự bình an cao nhất là Niết bàn, nghĩa là tâm an trú trong sự thanh tịnh giải thoát, lòng chúng ta không đặt nặng ở vật chất, nên vật chất ít hay nhiều, chúng ta vẫn an lạc, đó là Niết bàn ngay trong cuộc sống mà kinh điển gọi là hữu dư y Niết bàn.

Xa hơn nữa, Đức Phật chỉ dạy chúng ta tạo dựng một cuộc sống cao thượng để làm nền tảng cho xã hội phát triển theo hướng tốt đẹp trang nghiêm như thế giới Phật gọi là Cực lạc, hay Tịnh độ của chư Phật. Đó chính là mục tiêu mà hàng đệ tử Phật hướng đến cho chính mình, hướng đến cho xã hội và chúng ta hướng dẫn mọi người hiểu được tinh thần Phật dạy để tâm an, trí sáng và mang đến hòa bình cho nhân loại trên trái đất này.