Khai Thị-2008

Giá trị cuộc sống

Giá trị cuộc sống

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 44,

atại chùa Phổ Quang ngày 26 -12 -2008)

Quý Phật tử lớn tuổi ngẫm lại cuộc sống của mình, mỗi người đều có những gì đáng quý đã được và cũng có những thất bại, đó là kinh nghiệm sống riêng của mỗi người . Đạo Phật dạy người ta sống trong khi sống và sống sau khi chết, gọi là tuệ giác Như Lai.

Theo Phật, tất cả những gì chúng ta có trong hiện tại là do chúng ta tu trong quá khứ và những gì chúng ta sẽ có trong tương lai là do chúng ta tu trong hiện đời. Nói gần trong một đời người, những thành quả chúng ta đang hưởng vì chúng ta đã tạo lập được ở những tháng ngày trước đây và những gì chúng ta sắp gặt hái được do chúng ta đã bỏ công của ra xây dựng. Vì vậy, giá trị cuộc sống con người đặt căn bản trên suy nghĩ và hành động của chính họ. Riêng Đức Phật, Ngài thành đạo, đạt đến trí tuệ ở đỉnh cao nhất, thấy được tất cả vô số kiếp quá khứ của Ngài và của tất cả mọi người, Ngài cũng đoán định được tương lai của Ngài và mọi người ở vô số kiếp sau. Nói cách khác, đắc đạo, Đức Phật thâm nhập được Pháp thân vĩnh hằng bất tử. Con người bất tử đó phát xuất từ kiếp sống xa xưa cho đến

tận miên viễn kiếp tương lai, không phải trong một đời. Và trong quá trình tu tập để được như vậy, Đức Phật đã tạo mối tương quan với ba đời chư Phật, chư Thiên ở các tầng Trời và các bậc Thánh. Điều này khẳng định rằng cuộc sống của Đức Phật đã có giá trị tuyệt đối.

Đức Phật dạy rằng chỉ loài người có khả năng tu tạo phước đức và trí tuệ viên mãn để có được Pháp thân vĩnh hằng bất tử ; còn các loài khác không thể tu tạo phước đức trí tuệ như con người. Tuy nhiên, Đức Phật từng suy nghĩ rằng làm sao Ngài chỉ cho con người đang bị lặn hụp trong sinh tử luân hồi hiểu được Pháp thân vĩnh hằng bất tử của Ngài. Đức Phật đã nghe theo lời khuyên của ba đời chư Phật trong mười phương mà mở cửa phương tiện, đưa ra 84.000 pháp môn khác nhau nhằm đối trị được tất cả nghiệp chướng, phiền não và trần lao của chúng sinh, đó là ba thứ độc hại làm cho cuộc sống con người trở nên bất hạnh. Pháp môn của Đức Phật nói rộng là như vậy, nhưng thu hẹp lại thì chỉ còn ngũ thừa hay tam thừa giáo.

Ngũ thừa giáo dạy cho con người tạo được đời sống an lạc. Tam thừa giáo giúp con người ra khỏi sinh tử và có đời sống vĩnh hằng bất tử là quan trọng nhất. Ngũ thừa giáo xây dựng cho chúng ta đời sống an lạc ở bước đầu, mà an lạc của con người là gì, hay giá trị thật của cuộc sống chúng ta là gì. Đức Phật nói con người là chỉ cho chư Thiên và loài người. Chư Thiên có đời sống cao, loài người có đời sống trung bình. Chúng ta là loài người phải vươn lên một bậc để có đời sống cao, cao về tinh thần, cao về trí tuệ; vì

tinh thần và trí tuệ cao thì đương nhiên đời sống vật chất của chúng ta cũng cao.

Nhận thức theo Phật dạy, giá trị của cuộc sống con người, hay cuộc sống có ý nghĩa là có năm điều phước; nhưng nếu không biết mà biến năm phước này thành năm tội là bị đọa. Trong năm phước, Đức Phật dạy giá trị lớn nhất là tâm an lạc, đó là căn bản để quyết định cho bốn phước còn lại; vì nếu tâm bất an thì dù có nhiều tiền của, có địa vị cao, cũng khổ đau triền miên. Thực tế cho thấy có những người giàu có, thế lực, nhưng họ rất khổ tâm. Xưa kia, khi Đức Phật hướng dẫn các Tỳ kheo đi giáo hóa, gặp người chủ nông trại mất bò, ông ta vừa đi tìm bò vừa đau khổ. Ông hỏi Phật có thấy đàn bò hay không, nghĩa là trong tâm ông chỉ có con bò, còn hình ảnh giải thoát của Phật và chư Tăng, ông không thấy được. Đức Phật mới dạy các Tỳ kheo cũng nhằm gợi ý cho ông chủ đàn bò có suy nghĩ đúng đắn rằng các Thầy được hạnh phúc vì không có con bò để mất; tức Tỳ kheo không có tài sản, không có vật dụng có giá trị, nhưng các Thầy sống an lành, hay tâm an lạc là giá trị lớn nhất của con người. Chúng ta cũng thấy trong cuộc sống, một số nhà hiền triết ẩn cư không có đời sống vật chất dư thừa, nhưng giá trị cuộc sống của họ đánh đổi được tất cả những gì quý báu của thế gian.

Nói như vậy, không phải Đức Phật dạy chúng ta từ bỏ vật chất, sống với hai bàn tay trắng. Có người hiểu lầm ý này nghĩ rằng đạo Phật yếm thế, tiêu cực. Chúng ta từ bỏ vật chất không cần thiết, nghĩa là sống ngược lại với con người đam mê vật chất, cho đó là giá trị, là cực lạc, nhưng thực tế lại làm

cho họ khổ đau. Đức Phật phá bỏ quan niệm sai lầm này, Ngài nói nguyên nhân của khổ đau là do tâm truy cầu. Khi chưa có của cải vật chất, mà có tâm truy cầu quá khốc liệt thì người ta đã khổ rồi; đến khi nắm được của cải vật chất, họ còn phải khổ hơn nữa vì lao tâm nhọc sức để giữ gìn và khi vật chất vuột khỏi tầm tay, người ta đau khổ càng dữ dội hơn nữa, thậm chí có người tuyệt vọng đến tự tử. Cuộc sống với tâm truy cầu vật chất, rồi bám giữ nó, chắc chắn dẫn đến khổ đau; đó là cuộc sống hoàn toàn vô giá trị.

Đức Phật dạy rằng chư Thiên có phước báu, không truy cầu, nhưng cuộc sống sung túc tự có, họ không cần giữ gìn, không cần đeo bám. Theo Phật, với trí tuệ sáng suốt, phải nhận thức rằng cái gì của ta thì phải ở với ta, không phải của ta thì cố giữ cũng không được. Như đã nói ở phần trên, Phật dạy rằng những gì chúng ta tạo trong quá khứ, mới có trong hiện tại. Phật tử đang tu học nơi đạo tràng này đã là pháp lữ đồng hành, đồng sự, đồng tu vớí tôi trong quá khứ. Vì vậy, tái sinh lại, gặp nhau, chúng ta thấy thân quen và giúp đỡ được, là quyến thuộc Bồ đề nên tự đến với nhau trong kiếp này, khác với người tham vọng khởi vọng tâm tìm cách lừa dối, thu hút người về với mình. Không phải là người của ta, mà ta muốn truy cầu, đem về cho mình, sẽ phải chuốc họa vào thân. Khi Phật tại thế, Ngài cùng với A Nan đi đến một làng nọ giáo hóa. Dân làng không vồn vã đón tiếp Phật. A Nan thưa với Phật rằng vua Tần Bà Sa La còn kính trọng Phật, còn dân nghèo này có gì mà dám xem thường Phật; vì họ thấy Đức Phật và A Nan ôm

bát khất thực, tức đời sống thấp hơn họ. Đức Phật nói với A Nan rằng họ đã có thầy do nhân duyên quá khứ. Đức Phật về tịnh xá, bảo Mục Kiền Liên đến làng đó giáo hóa. Mục Kiền Liên đến thì dân làng vui mừng, đón rước và quy y với Ngài; vì những người này là quyến thuộc của Mục Kiền Liên, không phải của Phật Thích Ca. Nếu Đức Phật không sáng suốt sẽ nghĩ sai lầm rằng độ được vua là độ được tất cả.

Quyến thuộc không phải của ta mà ta muốn độ họ thì khó vô cùng. Vì vậy, hãy giữ tâm an lạc, không truy cầu cái gì không phải của ta, hoặc có mất cũng không bận tâm. Giá trị cuộc sống của người tu giải thoát là như vậy. Phật tử nên áp dụng ý này trong cuộc sống, đừng thấy người được rồi mình cũng muốn làm theo. Cách đây mấy hôm, tôi ra Hà Nội giảng dạy các giảng sư phía Bắc, gặp Giáo sư Viện trưởng Viện Đại học Y khoa. Ông nói với tôi rằng nhân lễ Phật đản vừa qua, ông đã đọc sách của tôi là Phật giáo nhập thế và phát triển, ông rất tâm đắc, nên mong muốn gặp tôi. Quán thấy ông này và tôi có nhân duyên đời trước, nên tôi nhận lời mời của ông xuống Hải Dương nói chuyện nhằm gợi tâm Bồ đề cho họ. Ông tập họp 500 sinh viên và vài chục giáo sư, sau một tiếng đồng hồ nói chuyện, thì Giáo sư Viện trưởng và các giáo sư khác cùng tất cả sinh viên đều phát nguyện xin quy y. Vì họ đã có nhân duyên với tôi, với Phật pháp, nên phát tâm dễ dàng như thế.

Đức Phật dạy chúng ta cần thấy được nhân duyên, vì thấy nhân duyên là thấy pháp, thấy được chân lý. Đức Phật đề cao trí tuệ của người tu là như vậy. Con người an lạc, hạnh

phúc, nhưng không có trí tuệ thì không giữ được hạnh phúc; chỉ có trí tuệ mới giữ được hạnh phúc, giữ được giá trị của cuộc sống. Vì trí tuệ quyết định cho chúng ta việc nên làm, chỗ nên tới, người nên tiếp xúc; giá trị cuộc sống là ở đó. Đức Phật hơn tất cả mọi người vì việc làm, lời nói, suy nghĩ của Ngài đều có trí tuệ chỉ đạo. Vì vậy mà Đức Phật dành cả cuộc đời để phát huy trí tuệ đến đỉnh cao nhất và chính trí tuệ dẫn đường cho con người thọ sanh kế tiếp một cách tốt đẹp.

Giá trị cuộc sống có được từ tâm an lạc và tâm an lạc nhờ trí tuệ chỉ đạo, hay tâm an lạc sinh ra nhận thức sáng suốt, kinh gọi là do định sinh tuệ. Để ý sẽ thấy khi tâm chúng ta an lạc thì sự quyết đoán không sai lầm; tâm bất an dễ phạm sai lầm và dẫn đến thất bại khổ đau. Tất cả những gì chúng ta khổ công nhọc sức tạo dựng trong cuộc đời này, mà chỉ một phút sai lầm là mất hết. Suốt cuộc đời học Phật, tôi đặt tâm an lạc trên hết. Theo kinh nghiệm sống của tôi, khi tâm bất an, tôi không quyết định gì cả, dù là việc nhỏ. Đạt được tâm an ổn, quyết định sẽ trở nên chính xác. Rõ ràng bao lần thành công đều nhờ quyết định sáng suốt khởi lên từ tâm hồn an tĩnh. Có thể khẳng định rằng giá trị cuộc sống con người ở giá trị trí tuệ và tinh thần, không phải ở vật chất.

Chúng ta hơn nhau ở nhận thức đúng. Đức Phật dạy rằng trong đại chúng, người thấy chính xác nhất là người đáng quý trọng nhất. Giá trị này là trí tuệ và trí tuệ này, theo Phật, trong hàng phàm phu, bậc Dự lưu, tức quả vị Tu đà hoàn là nhất. Phàm phu nhận thức sai lầm và bị tham dục chi phối, vô minh dẫn dắt; nhưng trong số đông phàm phu đó có một

người không bị ham muốn tác hại, không có trần cấu, không bám giữ, không khổ đau, thì người đó phải nhất. Rõ ràng đạo Phật định giá trị cuộc sống trên trí tuệ.

Và trong hàng tứ quả Thanh văn, Thánh A la hán là bậc nhất. Thánh này cũng là trí tuệ nhận thức đúng đắn nhất, tức việc tu hành vẫn đặt trí tuệ trên hết. Như vậy, tu được tâm an ổn, thì trí tuệ có trước và tuệ sanh nhân đó mà tạo phước và đức. Tạo phước bằng cách nào. Phước thường gọi là phước báu, trong đó tiền của là phước thứ yếu, phước lớn nhất Phật dạy là tạo được tình người. Khi không có tiền thì người ta truy cầu, ham muốn; nhưng có tiền rồi, họ cũng không thấy hạnh phúc.

Tôi ra Hải Dương, có được 500 Bồ đề quyến thuộc thương quý tôi, đó là hạnh phúc của người tu, không phải có tiền. Ông Viện trưởng phát biểu rằng, con đọc sách của Thầy, thích nhất bốn câu : "Bồ tát đi vào đời. Sen nở khắp muôn nơi. Trang nghiêm cho cuộc sống. Ôi thật đẹp tuyệt vời”. Ông tỏ ý muốn làm thế nào để ông và các học trò đi vào đời giống như hình ảnh Bồ tát đến đâu đều như hoa sen nở, mang an vui đến đó.

Phước lớn là được mọi người thương, chấp nhận ta. Có nhiều tiền của, nhưng không ai muốn làm bạn, không ai dám gần gũi là bất hạnh. Đức Phật dạy chúng ta tu Bồ tát đạo, điều quan trọng là phải giữ được tình người; đừng vì tiền của, hay vì cái gì khác mà đánh mất tình người. Những người tốt với ta, hay ta đã tốt với họ trong quá khứ, thì trong kiếp hiện tại, vì lòng tham mà ta chà đạp lòng tốt đó là ta đã tự đánh mất

phước báu lớn. Tiền của có nhiều bao nhiêu cũng phải bỏ lại thế gian này khi nhắm mắt xuôi tay, chỉ có phước đức dẫn đường cho kiếp sau. Làm mất phước thì gặp lại, họ sẽ không tốt với ta nữa.

Tôi thường quan sát đại chúng xem họ có nhân duyên với mình hay không và có thiện duyên hay là ác duyên. Ác duyên là quá khứ ta đã làm gì họ không bằng lòng, nên nay họ không chấp nhận ta. Còn người sẵn lòng quý trọng ta là biết ta đã làm tốt cho họ. Phải nhận ra quyến thuộc Bồ đề, mà kinh Pháp Hoa nói rằng Bồ tát sanh ở đâu thì thầy trò cùng sanh chung một cõi, mới có thể giúp nhau tiến tu đạo Bồ tát được. Không có quyến thuộc Bồ đề, chúng ta không làm được, dù nói đúng họ cũng không nghe.

Chính trí tuệ và tâm an lạc của chúng ta tạo được phước đức lớn nhất là quyến thuộc Bồ đề. Quý vị tin Phật, theo Phật, bằng trí tuệ nhận ra được bạn thân quen từ quá khứ, hay người từng chống đối mình, để chúng ta xử sự thích hợp; không thắc mắc tại sao, hay vô cớ mà người hại mình, nói xấu mình. Quá khứ ta từng làm không tốt, nhưng kiếp này mình quên. Quá khứ gần như thuở nhỏ ta làm gì đó thì nay nhớ được. Khá hơn là nhớ được vài kiếp thôi, còn vô lượng kiếp quá khứ không nhớ được. Phải mở mắt trí tuệ xem quá khứ ta chưa làm được việc tốt cho người, thì trong kiếp hiện tại này phải làm cho họ.

Muốn làm tốt, Đức Phật dạy chúng ta phải có trí tuệ để làm đúng lúc đúng chỗ; vì làm không đúng lúc không đúng chỗ, tốt cũng hóa thành xấu. Ta muốn làm việc tốt, nhưng họ

không cần thì ta làm tốn công tốn sức mà họ còn ghét; đó là cách làm của người không có trí tuệ. Làm đúng lúc đúng chỗ mới tạo được phước đức, mới có giá trị. Việc tốt mà làm vào thời điểm không thích hợp cũng thành không tốt. Ngoài ra, còn phải đúng người nữa, làm không đúng đối tượng cũng thất bại. Thuở nhỏ tôi học đạo, Thầy có kể câu chuyện gợi ý rằng pháp Phật phải ứng dụng thích hợp với từng nơi, từng lúc, từng người; không có trí tuệ mà chỉ bắt chước làm theo, phải thất bại. Ông học trò thấy Thầy đi đám ma tụng kinh được cúng dường, nên hôm sau ông đem chuông mõ đến đám cưới tụng kinh, bị họ đánh.

Dù người ta là bạn thân với mình, nhưng cũng phải đến đúng lúc. Họ cần thì ta đến mới có giá trị, không phải thân rồi tới hoài, làm cho người khó xử, cuối cùng họ không tiếp mình nữa, là mất bạn. Xuất hiện đúng lúc người cần, họ mới quý ta. Tôi áp dụng pháp này trong cuộc sống có hiệu quả rõ rệt. Khi nào có tổ chức lễ lạc gì đó, thì lúc mới làm, ai cũng phấn khởi, hăng hái làm; nhưng đến lúc dọn dẹp, ai cũng ngán sợ, vì mỏi mệt rồi. Cho nên lúc buổi lễ đang vui, tôi thường tránh để giữ sức, đợi đến lúc buổi lễ tàn, cần người dọn dẹp thì tôi làm hết lòng, nhờ đó được đại chúng thương, dù chỉ làm việc nhỏ.

Ngày nay, khi thuyết pháp, tôi giảng nhiều; nhưng ban đạo từ, tôi nói ngắn gọn, vì buổi lễ đã kéo dài, mọi người cảm thấy mệt rồi, chỉ mong kết thúc để được nghỉ. Tôi phát biểu năm phút thôi, ai cũng mừng. Hành đạo Bồ tát, có trí tuệ, phải biết chỗ nên nói ít, chỗ nào cần nói nhiều, hoặc không nên nói lời nào. Kinh Pháp Hoa dạy rằng có trí tuệ, xem người cần gì

thì cho họ điều đó, ta mới được phước. Thậm chí người ta chỉ cần mình làm đối tượng cho họ chỉ trích để họ vui, thì quý vị nên nhẫn một chút, để họ đổ lên mình những điều bịa đặt làm cho họ vui, theo tôi như vậy mình cũng sanh công đức. Thiết nghĩ ta không có gì cho cuộc đời thì cho họ niềm vui như vậy, giống như Bồ tát Di Lặc để cho con nít móc rún cũng vẫn cười, nó thổi vào lỗ tai những lời bậy bạ, Ngài cũng cười. Nói cách khác, cuộc sống chúng ta gặp không biết bao nhiêu là việc chướng tai, nhưng cười được. Người khác thấy ta không phản ứng lại, còn vui vẻ chấp nhận đối phương, thì họ nhận xét rằng ta tốt, ta giống Di Lặc nên gần được, chơi được với mình. Học hạnh Di Lặc như vậy là chúng ta có bạn ngay. Bồ tát Di Lặc đâu mất mát gì, Ngài chỉ vui vẻ chấp nhận ô uế đổ lên Ngài, nên người ta quý trọng Ngài ở tâm hỷ xả. Chúng ta tu hành cố gắng tránh được điều chướng tai gai mắt, hay nói đúng hơn là nghe điều chướng mà tai ta không chướng, thấy cái gai mắt mà vẫn hoan hỷ. Một ngày nào đó, người chống phá ta cũng hổ thẹn và cảm thấy nợ ta, cho đến quý kính ta. Điển hình như người chống phá Đức Phật dữ tợn nhất là vua A Xà Thế, sau lại trở thành người hộ đạo đắc lực nhất. Đó là cách xử sự có trí tuệ của Đức Phật đã cảm hóa được nhiều người bàng quan và chuyển hóa cả những người chống đối trở thành quyến thuộc Bồ đề. Ý này được kinh Pháp Hoa diễn tả là mọi việc thuận hay nghịch đều là duyên tốt cho Bồ tát hành đạo.

Nói chuyện ở Đại học Y khoa, quán thấy những gì mọi người cần biết, tôi giải thích, tôi chỉ nói về y đức, về tâm của người thầy thuốc. Thầy trò ở đó nói rằng tôi đã cho họ một bài

học lớn, nếu tôi giảng tứ Thánh đế thì chắc gì họ nghe. Người đang nghĩ gì, phải đứng ở hoàn cảnh của họ mà giải thích, đừng đứng ở vị trí của mình mà áp đặt, họ rất khó chấp nhận. Đức Phật thành đạo ở Bồ đề đạo tràng và quan hệ với chư Phật mười phương và Ngài biết rõ rằng nếu nói những điều chứng đắc này cho dân chúng thì họ không thể nghe. Vì vậy, Đức Phật phải trở lại đời thường, mang bình bát đi khất thực, nói những gì mà mọi người nghe được.

Theo Phật, cho người những gì mà người ta đang cần, ví như đang khát nước mà được một bát nước thì còn quý hơn vàng. Đến đâu mang an vui hạnh phúc nơi đó, chúng ta sẽ tạo được quyến thuộc Bồ đề; đó là tài sản quý báu nhất. Làm cho người thương ta, tin ta, hợp tác với ta thì mới tạo được những việc phước tiếp theo; vì chúng ta có người rồi, mới giáo dục họ trưởng thành, như Đức Phật Di Đà giáo dưỡng chúng sinh ở Tây phương Cực Lạc có sáu pháp thần thông, không có tham sân si, đều ở bậc A bệ bạt trí, tức trí tuệ và đạo đức của họ cao cùng tột. Nghĩa là có quyến thuộc nhiều và giỏi mới tạo nên của cải. Cư dân ở Tây phương Tịnh độ thăng hoa thánh thiện nhờ Đức Phật Di Đà, nên kính trọng Ngài là đại ân nhân, mới hết lòng làm việc cho Ngài. Nói theo ngày nay là có sức người sẽ tạo được sức của. Tâm an lạc và trí tuệ thống nhiếp được quần chúng, họ thương Phật và họ có trình độ xuất sắc, từ đó Ngài dễ dàng xây dựng thế giới vô cùng an lạc là Cực Lạc.

Tóm lại, Đức Phật đã thành tựu viên mãn phước đức và trí tuệ trên bước đường cứu khổ độ sinh, tạo nên giá trị cuộc sống hoàn toàn tốt lành và Đức Phật đã trải rộng tâm

từ bi đến những người hữu duyên với Ngài, giáo dưỡng họ trưởng thành trên con đường thánh thiện. Giá trị vô cùng như vậy của Pháp thân Phật đã kết thành mạng mạch của đạo Phật trường tồn mãnh liệt hơn hai ngàn năm trên thế gian này và càng ngày Pháp thân Phật càng lớn mạnh hơn, chứ không mất.

Pháp thân Phật cứ lớn mãi theo thời gian vô tận trong không gian vô cùng, nghĩa là phước đức trí tuệ của Phật lớn mạnh, trở thành phước đức trí tuệ của tập thể hàng hàng lớp lớp người đi theo dấu chân Phật trên khắp năm châu bốn biển. Ở thế giới vĩnh hằng bất tử, tất nhiên Đức Phật hằng hữu nơi đó, nhưng kỳ diệu hơn nữa, ở thế giới hiện tượng sinh diệt này, Đức Phật vẫn tồn tại sống động trong tâm trí nhân loại, trong tất cả việc làm thăng hoa trí tuệ và phước đức theo pháp Phật.

Giá trị lớn nhất của cuộc sống thể hiện trọn vẹn nơi sanh thân Phật, nơiBáo thân Phật và nơi Pháp thân Phật. Và tiếp tục thắp sáng chân giá trị của Đức Phật là cuộc đời vô ngã vị tha của các bậc Thánh nhân, của chư vị Tổ sư, của các bậc Thầy khả kính trên vạn nẻo đường đời. Cho đến chúng ta và tất cả hàng đệ tử Phật ngày nay được diễm phúc kế thừa sự nghiệp cao quý này, cần phát huy Báo thân và Pháp thân của chính mình, để xây dựng được thế giới tình thương, trong sáng, an lành, hòa bình, hạnh phúc trên cõi nhân gian.

Giáo dục con cái

Giáo dục con cái

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 45,

tại chùa Phổ Quang ngày 2 -11-2008)

Giáo dục con cái là vấn đề quan trọng nhất trong việc kế thừa sự nghiệp gia đình; vì nếu không giáo dục con cái, thế hệ kế thừa của chúng ta bị sẽ hư hỏng, thì sự nghiệp gia đình cũng bị tiêu tan. Nhưng muốn giáo dục con cái, bản thân chúng ta phải là người gương mẫu trước nhất, mới dạy dỗ con cái chúng ta được. Thật vậy, nếu bản thân của chúng ta không tốt, chắc chắn không thể nào dạy con tốt được. Vì vậy, ngày xưa khi một người biết rằng họ có lỗi lầm, không thể là tấm gương cho con noi theo, thì họ phải tìm cách gửi con cho một người có tài năng, có đức hạnh, có uy tín để nhờ dạy dỗ con họ.

Cổ nhân bảo rằng dạy con từ thuở còn thơ, nghĩa là khi con còn nhỏ dại, chưa biết gì, lúc đó, chúng ta đầu tư cho nó những đức tính tốt, để mai sau nó lớn lên, nhớ lại những điều tốt đẹp đã được ươm mầm từ thuở nhỏ mà nó sẽ sống tốt. Tôi có những người bạn tâm sự rằng trong thời kỳ chiến tranh, khi gặp những điều nguy hiểm nhất trong cuộc đời, lúc đó, họ liền nhớ tới Phật, nhớ tới chùa. Tôi hỏi cụ nhớ cái gì, ông ta mới nói với tôi rằng nhớ lúc còn bé, mẹ có dắt tới chùa Vĩnh Tràng. Vì vậy, khi đối diện trước tai họa thì hình ảnh chùa Vĩnh

Tràng liền hiện ra, tượng Phật liền hiện ra trong tâm trí họ và nhờ đó mà họ vững tin, bình tỉnh đối phó, giúp họ thoát nạn.

Thực tế cho thấy những gì xảy ra trong thời thơ ấu thường in sâu vào lòng chúng ta, có thể nói là khó quên nhất. Còn khi lớn lên trên cuộc đời, chúng ta thường chịu ảnh hưởng của xã hội; xã hội tốt thì chúng ta tốt, xã hội xấu thì chúng ta xấu. Điều này ngày nay được gọi là môi trường sống. Nếu môi trường sống tốt sẽ tác động chúng ta trở thành người tốt và ngược lại, ở trong môi trường sống xấu sẽ khiến chúng ta bị xấu theo.

Nhận chân rõ sự tác động mãnh liệt của môi trường sống vào con người, cho nên việc đầu tiên của Đức Phật Di Đà ở thế giới Tây phương Cực Lạc là Ngài lo xây dựng môi trường sống ở quốc độ của Ngài thật tốt, thật vui, thì cư dân sống ở đó chịu ảnh hưởng môi trường hoàn toàn tốt đẹp ấy mà tự động họ phải tốt, phải vui thôi.

Học giáo pháp của Đức Phật, chúng ta nhận thấy điều này rất rõ ràng. Sống trong môi trường thật tốt, thì người xấu không thể nào làm điều xấu được, vì không có điều kiện cho họ phát khởi tánh xấu; cho nên họ bắt buộc phải sống tốt theo mọi người. Khi tu học ở Nhật Bản, tôi thấy xã hội Nhật chịu ảnh hưởng truyền thống Phật giáo, cho nên người dân được giáo dục từ thuở nhỏ, giữ giới không gian tham, trộm cắp đến độ trở thành thói quen của họ trong cuộc sống. Vì vậy, gần như ở Nhật ít có vấn đề gian tham trộm cắp xảy ra như các nước khác. Trong xã hội mà đa số hay tất cả mọi người đều không gian tham trộm cắp, nếu có một người xấu vào sống chung ở

đó, họ cũng không thể nào phát huy được tánh xấu của họ và dần dần họ cũng trở thành tốt. Như vậy, người Nhật đã biết áp dụng pháp tu Tịnh độ của Đức Phật Di Đà trong cuộc sống của họ bằng cách xây dựng thế giới thanh tịnh trước, thì tự nhiên con người thanh tịnh theo.

Ở thế giới Cực Lạc hoàn toàn thanh tịnh, có một điều rất đặc biệt mà các Phật tử nên lưu tâm. Nơi đó, đại chúng do Liên Hoa hóa sanh, nghĩa là được sinh ra từ hoa sen, có cha là Đức Phật Di Đà và mẹ là hoa sen; nói cách khác, đó là mô hình xây dựng Tịnh độ, hay xây dựng xã hội theo Phật giáo. Cha là Phật, tức tiêu biểu cho trí tuệ, mẹ là hoa sen tiêu biểu cho đức hạnh. Kết hợp trí tuệ và đức hạnh là những hạt giống hoàn toàn tốt, mới sinh ra một đứa con tốt. Người cha và người mẹ đều tốt và môi trường sống cũng tốt thì chắc chắn đứa con phải hoàn hảo. Còn những đứa trẻ sinh ra bất đắc dĩ, nghĩa là người cha không tốt như cờ bạc, rượu chè, hung ác ... thì làm sao sinh được đứa con ngoan hiền.

Môi trường sống ở thế giới Cực Lạc hoàn toàn trong sạch, tiêu biểu cho hoa sen tinh khiết ở trong bùn mà không nhiễm bùn, không hôi tanh mùi bùn. Trong khi con người sinh ra ở Ta bà này là thế giới mà bản chất của nó là ô nhiễm, gọi là ngũ trược gồm có kiếp trược, kiến trược, phiền não trược, chúng sinh trược và mạng trược.

Vì vậy, con người được cấu tạo bằng những tố chất nhiễm ô, thì mạng sống phải uế trược rồi, không thể nào trong sạch như hoa sen được. Và kiếp sống của con người, tức là thời kỳ cũng xấu nhất. Lịch sử Phật giáo Việt Nam cho thấy

ở thời kỳ vàng son thường có những bậc Thánh Tăng hiện hữu giáo hóa độ sinh, còn ở thời kỳ đen tối thì phàm Tăng cũng không có. Cho nên sống trong kiếp nạn như vậy thì người ta khó tốt được, gọi là kiếp trược. Còn kiến trược là cái thấy của chúng ta thường bị việc chướng tai gai mắt tác động làm cho tâm chúng ta trở thành bất an, thành xấu đi. Ví dụ các Phật tử bước chân vào giảng đường này, nếu thấy một người nào đó có hành vi, cử chỉ hay lời nói thô ác, khiến quý vị phải sinh tâm bực bội liền. Hoàn cảnh đã tạo nên kiến trược phát sinh như vậy đó. Trái lại, nếu chúng ta vào giảng đường thấy tất cả mọi người đều trang nghiêm thanh tịnh, đều yên lặng lắng nghe giáo pháp, đều an lạc thì chắc chắn tâm chúng ta cũng sẽ an lạc theo. Đây là điểm quan trọng, vì kiếp trược mà sinh ra kiến trược và từ cái thấy không bằng lòng, phiền não nhân đây nổi dậy, gọi là phiền não trược. Thật vậy, thấy những người xung quanh mà chúng ta không bằng lòng, nên thường khởi lên ý niệm phiền não; phiền não này chủ yếu là tham, sân, si, mạn, nghi. Thí dụ nhìn thấy vị Pháp sư giảng kinh không hạp ý, chúng ta liền sinh tâm nghi ngờ, không biết vị này nói có đúng hay không. Nghi Tăng đã, rồi lại nghi pháp, cho đến nghi chính mình nữa. Do khởi phiền não nên tự nghĩ rằng Phật làm được, nhưng chư Tăng không làm được, thì không biết mình có làm được hay không. Nếu không sinh nghi thì sinh ra ngã mạn. Người ngã mạn, tức là tự cao tự đại, thật ra họ học hành không bằng ai, năng lực làm việc cũng kém cỏi, nhưng thích xem thường người khác và tự đề cao họ. Trên cuộc đời này, nếu trong xã hội có nhiều người ngã mạn thì nguy hiểm vô

cùng, làm thì không được, nhưng chê thì giỏi lắm. Ngoài ra, còn có hàng tăng thượng mạn, người đời gọi hạng người này là điếc không sợ súng. Bản thân họ không ra sao, chẳng những họ chê bai người khác mà còn chê luôn cả Hiền Thánh nữa.

Ngoài hai phiền não là mạn và nghi, còn ba phiền não căn bản là tham, sân, si. Lòng tham làm cho người ta mờ mắt và lòng bực tức cũng khiến con người không còn sáng suốt, trở thành ngu muội là si. Tất cả mọi người trên cuộc đời thường vướng vào chỗ này, kiến trược sinh ra thì nhất định có phiền não và phiền não trược luôn luôn bao vây chúng ta, phá hỏng cuộc sống của chúng ta. Tất cả mọi người đều chịu sự chi phối của ngũ trược như vậy; nhưng duy nhất có Đức Phật Thích Ca xuất hiện trên cuộc đời với thân tâm thuần khiết như đóa sen, gọi là Liên Hoa hóa sanh. Mặc dù Ngài sinh ở thế giới Ta bà trong đời ngũ trược ác thế, nhưng tâm của Ngài không uế trược chút nào; không phải Ngài thành Phật rồi mới có tâm trong sáng. Bản chất của Đức Phật khi còn là thái tử đã thuần tịnh rồi, đã có sẵn trí tuệ, có sẵn đạo đức, có sẵn lòng từ bi vô hạn.

Ở thế giới Cực Lạc của Đức Phật Di Đà thì từ hoa sen hóa sanh thật; nhưng ở thế giới Ta bà này, không ai từ đất nẻ sinh ra, cũng không có ai sinh ra từ hoa sen, tất cả mọi người đều do cha mẹ sinh ra. Cho nên, yếu tố quyết định là cha mẹ, cha mẹ quan trọng là vậy. Nhưng cha mẹ cũng phải có tư chất ở mức độ nào đó mới có thể tiêu biểu cho hoa sen. Ở Việt Nam, người thôn quê thể hiện ý này qua câu nói chí lý rằng mua heo thì lựa nái, mua gái thì lựa dòng. Giống lợn tốt thì sinh ra

heo con tốt, dòng giống người mẹ tốt, tức bản chất tốt mới sinh ra đứa con tốt được. Lựa người mẹ tốt là tốt cái gì ? Nếu cơ thể tốt, ngoại hình tốt và sức khỏe tốt thì đứa con cũng tốt theo. Ngoài ra, ngày nay còn có thêm một sự lựa chọn nữa là không có bệnh di truyền của dòng họ. Chẳng hạn trong gia đình có người bị bệnh ung thư thì người thân của họ có thể dễ mắc bệnh ung thư.

Sức khỏe tốt và ngoại hình tốt chỉ là tốt về thể xác thôi, đối với đạo Phật, chúng ta còn cái quan trọng hơn, là cái tâm tốt. Dù sức khỏe và ngoại hình tốt, nhưng cái tâm của người mẹ tham lam quá, hung dữ quá, sẽ sinh ra đứa con không tốt. Điển hình như trong lịch sử Trung Quốc có Đức Khổng Tử là nhà đạo đức nổi tiếng, làm thầy của thiên hạ, nhưng con trai ông lại là đạo chích cũng nổi danh. Người cha tốt như vậy mà sao người con lại tệ như thế. Vì trí tuệ của Khổng Tử truyền sang cho đạo chích, anh ta được hưởng sự thông minh từ người cha như vậy, nên giỏi không ai vượt qua nổi. Nhưng được thừa hưởng trí thông minh của người cha mà anh ta cũng hưởng luôn tánh tham lam ích kỷ của người mẹ, mới tạo thành tên đạo chích khét tiếng.

Trí khôn của người cha nếu được cộng với đạo đức của người mẹ, như trường hợp vua Tịnh Phạn rất tài giỏi kết hợp với đức hạnh của hoàng hậu Ma Gia thì sinh ra thái tử Tất Đạt Đa thông minh, tài đức vẹn toàn. Theo sử ghi lại, dòng họ của Đức Phật Thích Ca nổi tiếng bảy đời hiền đức, vua Tịnh Phạn là đời thứ bảy tiêu biểu cho dòng giống gia đình thông minh và hoàn toàn tốt.

Vì vậy, khi chọn người mẹ, ngoài sức khỏe và ngoại hình tốt, cái tâm phải tốt nữa. Tâm người mẹ tốt thì lúc mang thai, họ đã dạy được con từ trong bào thai, không phải đợi đứa con ra đời mới dạy. Cho nên, người xưa khuyên rằng người phụ nữ mang thai thấy cái gì không chính thì không làm; thậm chí chiếc chiếu trải không ngay ngắn cũng không ngồi lên, phải sửa chiếu lại cho ngay thẳng đàng hoàng rồi mới ngồi. Nghĩa là người phụ nữ mang thai phải có tánh ngay thẳng, tâm tánh ngay thẳng thì nhìn cái gì cũng phải ngay thẳng, thấy cái gì không ngay thẳng là phải chỉnh sửa lại. Trong đạo Phật gọi là phải có tâm ngay thật trước. Và tâm ngay thẳng được thể hiện qua việc sắp xếp mọi vật trong nhà, trong vườn, hay trong cuộc sống chúng ta cho ngăn nắp. Vì vậy, vào nhà nào mà thấy từ ngoài cổng cho đến trong nhà bừa bãi, thì chúng ta biết gia đình này dù họ giàu có đi nữa, cũng không tốt; vì sự vật bừa bãi là biểu hiện của cái tâm bừa bãi. Sắp xếp nhà cửa sạch sẽ ngăn nắp, ngày nay gọi là gia đình có văn hóa. Văn hóa này phát xuất từ người mẹ biết để tâm trông nom con cái và sắp xếp gia đình gọn gàng sạch sẽ.

Người mẹ dạy con từ trong bào thai, vì tất cả suy nghĩ, lời nói, việc làm của người mẹ đều đầu tư vô cho đứa nhỏ nằm trong bụng. Thật vậy, lúc đứa nhỏ ở trong thai mẹ, nó có cùng một nhịp thở với mẹ, cùng một suy nghĩ với mẹ; nói cách khác, đứa bé lấy nhịp thở của mẹ làm nhịp thở của nó, lấy suy nghĩ của mẹ làm suy nghĩ của nó, lấy sự sống của mẹ làm sự sống của nó. Cho nên, người mẹ không tốt thì không thể nào dạy đứa con tốt được. Người mẹ tốt mới dạy

được đứa con tốt. Việc này chắc chắn như vậy rồi, không thể khác hơn được. Vì vậy, người đang mang thai nên nhìn cái đẹp, trong nhà nên thoáng mát, có ánh sáng, có không khí đầy đủ, lại có thêm những lọ hoa đẹp, những bức tranh đẹp. Đây là điều quan trọng cho việc giáo dục thai nhi. Vì người mẹ mang thai nhìn thấy cảnh vật đẹp đẽ như vậy, họ sẽ hài lòng, ưa thích, và sự hoan hỷ đó ở trong suy nghĩ của họ, trong tâm họ, sẽ trực tiếp ảnh hưởng cho tâm hồn đứa trẻ được an vui, hạnh phúc theo.

Những việc thực tế xảy ra trong xã hội cho chúng ta thấy rằng có những người lúc mang thai gặp việc không may như làm ăn thất bại, hoặc có người thân qua đời thì họ sinh ra đứa con có gương mặt buồn rầu; vì tâm trạng buồn rầu này do người mẹ đầu tư cho con khi còn trong thai mẹ.

Ngoài ra, người mẹ đọc kinh điển, đọc sách thánh hiền chắc chắn cũng ảnh hưởng tốt đẹp cho đứa trẻ. Trong đạo tràng Pháp Hoa, có nhiều Phật tử đến thưa với tôi rằng con của họ mới một, hai tuổi mà thấy tượng Phật là biết cúi đầu. Vì lúc mang thai, bà thường hay lạy Phật, thường tụng kinh, nghĩa là đứa bé đã nghe kinh từ trong bụng mẹ, đã từng cúi đầu trước Phật từ trong bụng mẹ, cho nên bây giờ thấy tượng Phật là nó thấy quen, tự động cúi đầu như nó đã từng làm trong bụng mẹ.

Cho nên, khi đứa trẻ mở mắt chào đời cho đến lúc tròn 12 tuổi, trong thời kỳ này gọi là thời niên thiếu rất quan trọng đối với việc giáo dục đứa trẻ, vì nó dễ dàng chịu ảnh hưởng rất sâu đậm bởi những người chung quanh, bởi

môi trường sống của nó. Tấm gương điển hình nói lên sự ý thức sâu sắc của người mẹ về môi trường sống tác động cho đứa con tốt hay xấu như thế nào là trường hợp bà mẹ của Ngài Mạnh Tử. Bà sống gần lò giết mổ heo, nên con của bà là Mạnh Tử thường qua lò heo chơi. Về nhà, ông cũng bắt chước những động tác giết mổ heo mà ông chứng kiến hàng ngày. Điều này đã khiến bà lo sợ đứa con sẽ bị lây nhiễm tánh ác độc và học theo việc sát sanh tội lỗi. Bà liền dọn nhà đến nơi khác, ở gần nhà thầy giáo dạy học để tạo điều kiện cho con bà được học hỏi mỗi ngày, được thấm nhuần đạo lý thánh hiền.

Tóm lại, việc giáo dục con cái của các Phật tử là nên dạy dỗ đứa trẻ từ trong thai mẹ. Và điều quan trọng tất yếu là người mẹ phải đàng hoàng, phải đứng đắn, phải ngay thật thì bấy giờ đã gieo mầm tốt, xây dựng cho đứa con có được những đức tánh tốt lành . Đó chính là nền tảng tạo dựng một gia đình hạnh phúc, đạo đức và gián tiếp đóng góp cho xã hội an vui theo tinh thần Phật giáo.

Vượt qua bệnh tật

Vượt qua tật bệnh

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 46,

tại chùa Phổ Quang ngày 9 -11-2008)

Muốn vượt qua bệnh tật, phải nhìn thẳng vào bệnh tật của mình; vì có thấy và hiểu mới vượt qua được. Đức Phật dạy rằng con người phải trải qua bốn giai đoạn là sinh, già, bệnh và chết; đó là sự bình thường, hay quy luật tất yếu của thế giới sinh diệt. Con người sinh ra và chết đi, nhưng thân xác cũng phải bị già cỗi và bệnh hoạn nữa, điều này thuận thế vô thường, không phải là việc quan trọng. Tuy nhiên, nếu chúng ta nghĩ rằng không thể nào vượt được định lý vô thường sinh lão bệnh tử là rơi vào đoạn kiến; vì theo Phật, chúng ta phải khởi từ điểm vô thường mà tu hành để chứng ngộ được lý chơn thường và sống mãi với chơn thường, mới thật sự là người tu học đúng chánh pháp.

Thật vậy, từng bước thăng hoa trên con đường thánh thiện theo Phật, hành giả từ vô thường nhận ra chơn thường, từ sinh mệnh sinh diệt nhận ra sinh mệnh tương tục và từ sinh mệnh tương tục nhận ra sinh mệnh vĩnh hằng bất tử. Các vị chân sư, hay chư Bồ tát đều tu hành từ sanh thân hữu hạn ở thế giới sinh diệt này mà

thấy biết sinh mệnh tương tục của họ, tức là kiếp sống từ nhiều đời trước cho đến đời này và nhiều đời sau nữa. Còn chúng sinh phàm phu chỉ thấy cuộc sống hiện hữu trong đời này và chết là hết. Bồ tát không thấy như thế, mà thấy mỗi người đều có một chuỗi sự sống nối kết chặt chẽ nhiều kiếp quá khứ với đời sống hiện tại đến vô số kiếp sau. Nhờ cái thấy xuyên suốt đúng đắn như vậy mà Bồ tát hoàn thiện được Báo thân và Pháp thân, có được đời sống vĩnh hằng bất tử. Điển hình là cuộc đời của Đức Phật Thích Ca, khi còn là Thái tử Sĩ Đạt Ta, Ngài đã không bằng lòng với cuộc sống hữu hạn khổ đau của kiếp người, mới dấn thân trên con đường tìm chân lý để vượt qua cuộc sống trầm luân sinh tử của thế nhân và tìm được con người bất tử trong chính Ngài và trong mỗi người chúng ta. Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật đã khẳng định rằng từ thuở xa xưa, Ngài hành Bồ tát đạo, cảm thành thọ mạng đến nay còn chưa hết, mà mỗi ngày, thọ mạng hay Báo thân và Pháp thân của Ngài cứ thêm lớn mãi, không bao giờ ngưng. Vì vậy, con người giác ngộ nhận thấy được sinh mệnh tương tục, mới tu Bồ tát đạo được, mới thành tựu quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, mới có đời sống vĩnh hằng bất tử.

Ý thức như vậy, chúng ta sống trong thế giới sinh diệt, bắt đầu tập nhìn theo các vị Bồ tát và thực tập giáo pháp Đại thừa, để thấy được sinh mệnh tương tục của mình và của những người liên hệ. Thấy bằng cách nào? Theo các tôn giáo khác, muôn vật do Thượng đế tạo ra,

trước khi sinh ra, chúng ta là con số không và sau khi chết, vận mạng của chúng ta do Thượng đế toàn quyền định đoạt, hoặc Ngài đưa lên Thiên đường cho hưởng phước, hoặc Ngài bắt đọa xuống hỏa ngục chịu hình phạt. Cũng có tôn giáo cho rằng Thượng đế sẽ đánh cả hồn lẫn xác con người cho tiêu tan luôn.

Duy nhất chỉ có Đức Phật không dạy như thế. Ngài khẳng định rằng vận mạng con người không do đấng Tạo hóa nào quyết định cả, mà chính con người tự định đoạt lấy vận mạng của họ. Theo Phật, vận mạng của chúng ta chỉ cho sinh mệnh tương tục là sự vận hành từ kiếp sống này chuyển sang các kiếp sống khác. Ý nghĩ về sinh mệnh tương tục này đã nung nấu trong tâm trí Phật khi Ngài còn là Thái tử, luôn suy tư rằng con người từ đâu đến và chết đi về đâu. Ngày nay, khi một vị Hòa thượng qua đời, quý Thầy cũng thường nhắc lại lời pháp của Đức Phật rằng Thầy từ đâu đến thì nên trở về chỗ xuất phát của mình. Từ Niết bàn, hay từ Cực Lạc tới thì phải hướng tâm về đó; nói cách khác, trở về chốn cũ từ đời trước của riêng mỗi người.

Đức Phật dạy rằng muốn biết nghiệp nhân đời trước của ta, hãy xem quả hiện tại. Nếu nghiệp nhân quá khứ là bệnh thì đời này sức khỏe sẽ yếu kém, nếu người có nghiệp thì sẽ bị nghiệp ngăn che, tác hại. Như vậy, qua cuộc sống hiện tại mà chúng ta nhận ra được nghiệp nhân quá khứ. Cũng vậy, là con người, chúng ta cũng nhận được nguyên nhân nào sinh làm người. Nếu

ta có đầy đủ sáu căn thì nguyên nhân nào được như vậy. Sinh trên cuộc đời mà bị tật nguyền, nghèo khổ, bệnh hoạn, hoặc bị khinh chê, chà đạp, v.v... , tất cả các điều không tốt đẹp và bất như ý này là nghiệp nhân từ quá khứ, hay bệnh nghiệp. Người tu hành vượt được bệnh tật là vượt nghiệp quá khứ và tạo ra hướng tương lai cho mình tốt hơn.

Tôi sinh trong gia đình nghèo, trong vùng chiến tranh khốc liệt và cơ thể yếu đuối, bệnh hoạn; tôi biết đây là nghiệp nhân quá khứ của chính mình, nên từng bước nỗ lực tu hành, vượt qua được các bệnh tật mà có được thành quả tốt đẹp ngày nay. Đó là kinh nghiệm học Phật của chính tôi.

Nghiệp nhân quá khứ của chúng ta để tạo nên hình hài và hoàn cảnh sống của chúng ta, gọi là bệnh nghiệp. Muốn chữa bệnh nghiệp, phải kết hợp chữa trị cả thân bệnh và tâm bệnh; vì thân bệnh sinh ra tâm bệnh và tâm bệnh tác hại đến thân bệnh. Thật vậy, thân bệnh hoạn và hoàn cảnh sống xấu thì tâm không thể nào an vui được và ngược lại, nếu tâm chúng ta bực tức, khổ đau, phiền muộn sẽ dày vò, hành hạ thân xác ta, khiến cho thân này bùng phát ra nhiều bệnh tật. Kinh Hoa Nghiêm gọi đó là muôn sự muôn vật trùng trùng duyên khởi, nghiệp cũ làm nhân tạo ra nghiệp mới và nghiệp mới tác động ngược lại cho nghiệp cũ lớn mạnh thêm.

Hiểu được nghiệp nhân quá khứ, chúng ta tìm thầy thuốc thế gian chữa thân bệnh; nếu là tâm bệnh thì nhờ

các bậc chân tu đạo đức chuyển hóa. Riêng tôi thấy rõ tâm bệnh dễ sanh ra thân bệnh, nghĩa là bệnh phát xuất từ nghiệp bên trong mới tạo ra hoàn cảnh bên ngoài không tốt. Ý thức như vậy, chúng ta tu hành, ít bận tâm đến bên ngoài để lo điều chỉnh nghiệp bên trong; vì hoàn cảnh bên ngoài phản ảnh nghiệp nhân bên trong. Theo Phật dạy, cần suy nghĩ tại sao phải sinh trong gia đình nghèo, hay phải có thân thể xấu xí hôi dơ; chúng ta sẽ nhận ra được nghiệp nhân từ bên trong của mình đã tạo ra những thứ không tốt lành đó. Chỉ cần khắc phục được nghiệp bên trong thì thân và hoàn cảnh bên ngoài sẽ thay đổi theo. Vì vậy, Tổ Quy Sơn dạy rằng, nội cần khắc niệm chi công, ngoại hoằng bất tranh chi đức; nghĩa là tu hành, nỗ lực hạ thủ công phu để chuyển hóa từng niệm tâm bên trong là chính, còn việc phải trái hơn thua trên cuộc đời này không bận tâm. Tâm bên trong thay đổi tốt đẹp, hoàn cảnh xấu bên ngoài sẽ tự mất. Đa số người chỉ lo bồi đắp bên ngoài thì tâm bên trong càng bị hao hụt; cuối cùng, phải rơi vào hoàn cảnh ảm đạm.

Như vậy, tu theo Phật, chúng ta nhận chân một cách sâu sắc rằng tất cả mọi việc tốt xấu, thành bại đều do nghiệp của mỗi người quyết định. Phải lo điều chỉnh mười nghiệp ác trong con người mình, phải thấy con người thật bên trong là thiện nghiệp hay ác nghiệp. Nếu kết hợp bằng thiện nghiệp thì hoàn cảnh sống và tướng bên ngoài phải tốt. Nếu cấu tạo bằng ác nghiệp thì hoàn cảnh sống và tướng bên ngoài phải xấu. Chư

Thiên nhờ hoàn thiện mười nghiệp lành, nên sinh ở các cõi Trời; nhưng nếu hết phước ở cõi Trời, họ xuống nhân gian cũng làm Chuyển luân Thánh vương, là tiểu vương đứng đầu xã hội, đứng đầu bộ tộc. Còn người tạo mười nghiệp ác, cuộc đời họ ảm đạm thê lương, bị treo cổ chết và thần thức đi vào cảnh giới địa ngục.

Riêng tôi quan sát một người, thường nhìn ác nghiệp hay thiện nghiệp của họ và cư xử với thiện nghiệp hay ác nghiệp đó, hơn là cư xử bên ngoài. Hoặc nhìn người cư xử với ta mà biết được ác nghiệp hay thiện nghiệp của mình. Nhiều người không hiểu ý này, cứ than rằng họ tốt mà tại sao cuộc đời họ không được tốt đẹp. Thật sự họ không tốt mà nhận lầm là tốt; vì bên trong xấu, cho nên không thể nào có quả tốt được.

Trở lại thực tế cuộc sống này, ta sinh trong gia đình nào, trong xã hội nào, cuộc sống ra sao, cơ thể và tâm lý của ta như thế nào, v.v... ; tất cả những biểu hiện trong cuộc sống hiện tại này cho ta biết được con người thật của ta là gì. Phải thành thật chấp nhận sự thật để nhận ra con người thật của mình, thấy ta xấu thì phải sửa đổi bằng cách kết hợp điều chỉnh thân và tâm. Có rất nhiều phương thức điều chỉnh. Bước đầu, Đức Phật dạy rằng người tu không cầu khỏe mạnh, vì khỏe mạnh thì tham dục dễ sinh ra. Đọc ý này, chúng ta nhận ra rằng nếu mình già nua, hoặc xấu xí, bệnh hoạn thì dễ tu; vì chắc chắn không ai để ý tới mình, không ai dám gần gũi mình. Thực tế cho thấy rõ người bệnh đến đâu, người ta cũng bỏ chạy.

Tuy nhiên, trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy Bồ tát khác, nếu trắng tay thì làm sao Bồ tát bố thí, cúng dường được, tức không thể tạo phước đức được. Rõ ràng là "Dễ tu” chỗ này, nhưng "Khó” chỗ khác. Dễ thực hiện hạnh Thanh văn, nhưng khó thành tựu hạnh Bồ tát. Không có điều kiện vật chất tốt thì dễ tu, nghĩa là không bị ai quấy rầy, dễ đắc đạo; nói cách khác, Bồ tát thị hiện tướng Thanh văn như vậy để không bị vật chất xã hội bên ngoài khuấy phá, không bị phiền não, cho nên dễ đi sâu vào Thiền định, mới phát hiện được con người thật của mình; như vậy là trong "Dễ” có "Khó”, dễ tu vì không bị làm phiền, nhưng từ chỗ dễ tu đó mà thâm nhập Thiền định, tìm thấy con người bất tử và sống được với con người bất tử đó không đơn giản chút nào, phải nói là khó vô cùng.

Ở giai đoạn đầu, phải có đời sống yên tĩnh để đạt được trí tuệ giác ngộ, "Có ly dục mới rõ điều huyền bí”, tức từ bỏ thế nhân, sống ẩn cư , mới phát hiện được điều huyền bí trong cuộc sống. Đó là giải pháp trị liệu giúp chúng ta vượt qua bệnh nghiệp đầu tiên là bệnh bị nhiều người quấy rầy, bị cảnh duyên tác hại, làm sao tu được. Nhận thức như vậy, thuở mới tu, sống trong Phật học đường ở chùa Ấn Quang, tôi chọn hạnh Thanh văn, thường tránh giao tiếp với người khác và tránh xa người quyền quý, người khác phái, vì sợ phiền não gậm nhấm tâm hồn. Tôi chọn công tác dọn dẹp nhà vệ sinh để tiếp cận với cảnh hôi dơ, xem

tâm mình có còn ưa thích cuộc đời này hay không. Nhờ vậy, tôi nhanh chóng tiếp thu được pháp Phật, nhận được lực hộ niệm của Phật. Còn các huynh đệ chưa đắc đạo, nhưng thích tiếp cận cuộc đời, nên không thể đi xa trên con đường tâm linh của họ được.

Việc đầu tiên tôi trị bệnh nghiệp bằng thuốc tứ Thánh đế, tức tu hạnh viễn ly, sống xa cuộc đời, dù đang sống giữa cuộc đời, nhưng hoàn toàn cô độc. Đó là cốt lõi kinh Pháp Hoa, Phật dạy phải ly dục, cách ly cuộc đời mới nhận ra chân lý, nhận ra con người thật của mình, nhận ra cuộc sống thật. Và sau khi được thuốc tứ Thánh đế chữa sáng mắt rồi, tức có huệ, chúng ta nhìn đời khác trước kia, không nhìn bề mặt của cuộc đời với xanh vàng đỏ trắng hấp dẫn, nhưng nhìn thẳng vào cuộc sống xã hội ở Ta bà và cuộc sống của từng người, bằng tâm thanh tịnh của chính mình. Trong kinh Pháp Hoa, tôi tâm đắc câu Phật nói rằng nếu đắc quả A la hán mà không tin Pháp Hoa là tăng thượng mạn, tức đắc La hán phải nhìn thấy rõ tất cả loại hình thế giới.

Hiện nay, tôi thấy Phật tử thường sử dụng tứ Thánh đế quá liều. Phải điều chỉnh thuốc cho thích hợp với từng giai đoạn, từng con bệnh, không thể dùng thuốc này chữa bệnh khác được. Đức Phật dạy rằng người nhiều tham dục phải quán hoàn cảnh xấu, như tôi phải quét dọn nhà vệ sinh để thấy đồ ô uế thải ra từ con người đẹp đẽ, mà Đức Phật ví rằng thân người là cái đãy da đựng đồ ô uế bên trong. Khi Phật tại thế, Ngài bảo các

Tỳ kheo ra Thi Lâm thiền quán, quan sát xác chết thật kỹ để đoạn trừ lòng tham dục. Tâm được điều chỉnh bằng pháp quán như vậy, còn thân thì Phật dạy phải hạn chế ăn, mặc, ở, gọi là tam thường bất túc. Ngày nay, bác sĩ cũng nói rằng bệnh tâm lý đã chiếm một nửa số bệnh của con người và bệnh về thân chiếm một nửa.

Như vậy, chúng ta nhận ra sự kết hợp chặt chẽ giữa thân và tâm. Tâm tham dục và sân hận có mối tương quan mật thiết với thân, cho nên càng tham và sân thì bệnh càng dễ phát sinh. Tâm bực tức sẽ làm cho thân không ngủ được và mất ngủ liên tục, chắc chắn sinh ra nhiều bệnh khác, cho đến chết. Tu hành phải biết kết hợp điều chỉnh thân và tâm, điều chỉnh ăn và ngủ. Ngày nay chúng ta thấy rõ người ăn nhiều thì bệnh nhiều, lại có người mắc bệnh ăn, lúc nào cũng ăn. Ăn nhiều đến thừa mỡ, phải giải phẫu để lóc bỏ mỡ, rồi lại tiếp tục ăn nữa. Theo Phật, ăn vừa đủ, hay ăn thiếu một chút, thấy rõ cơ thể được khỏe mạnh, nhất là tu Thiền phải hạn chế ăn. Khi không ăn chiều, đầu óc chúng ta sáng hơn, tỉnh táo hơn, đọc sách dễ hiểu hơn. Ăn nhiều thì dễ buồn ngủ, đọc sách không hiểu, tụng kinh không nhớ.

Chữa được bệnh ăn, sự tiêu tốn giảm được một phần, không cần phải lo kiếm nhiều tiền, để tâm được yên ổn, để có thì giờ tu hành. Đời sống vật chất giảm thiểu, tâm tham cũng nhẹ lần; cứ như vậy, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, không hưởng thụ nhiều. Luyện tập, đoạn trừ một tâm "Tham” kết hợp với ba việc là ăn, mặc, ở, thì ăn ít,

bệnh thân cũng ít, bệnh tâm theo đó cũng nhẹ bớt, vượt qua được bệnh tật. Trí Giả đại sư dạy thêm rằng chẳng những hạn chế ăn uống mà còn hạn chế thức ăn không thích hợp, sẽ chữa lành ngay bệnh thân.

Ngoài việc điều hòa thân bằng cách điều chỉnh ăn uống, còn phương pháp luyện khí công giúp chúng ta vận chuyển khí một cách lợi lạc, thì điều hòa được kinh huyệt trong cơ thể, loại trừ được những độc tố ra ngoài, tránh được bệnh tật. Tôi khỏe mạnh nhờ luyện tập hiệp khí đạo từ thời tu học ở Nhật Bản.

Như vậy, thực tập giáo pháp Phật và điều chỉnh ăn uống, luyện tập cơ thể, hỗ trợ cho sức khỏe tương đối tốt để tiến tu, là vượt qua được tâm bệnh và thân bệnh. Còn cơ thể vật chất này nhất định phải yếu đi, phải già cỗi, phải bệnh, phải chết là việc bình thường, tất yếu của thế giới sinh diệt này.

Đối với đệ tử Phật, việc quan trọng là làm sao điều chỉnh được con người sinh mệnh tương tục bên trong, không cho nó già bệnh chết. Theo lộ trình tu của Phật, sinh mệnh tương tục của chúng ta cứ lớn dần, gọi là Pháp thân Bồ tát. Nói cụ thể là tuổi đời càng cao, nghiệp của chúng ta càng giảm, trí càng sáng, tâm từ bi càng mở rộng; đó là xây dựng phước đức và trí tuệ theo chánh pháp và cuối cùng, mãn duyên ở Ta bà thì chúng ta cũng phải rời bỏ thân tứ đại này. Nhưng quan trọng là chúng ta mang theo phước đức trí tuệ đã tu tạo được để chuyển qua sinh mạng kế tiếp của chúng ta có sẵn

phước đức trí tuệ và quyến thuộc Bồ đề, thì chắc chắn rằng chúng ta hành Bồ tát đạo dễ dàng hơn.

Đa số chúng ta có nhiều người thù oán, vì trong nhiều kiếp luân hồi, chúng ta đã tạo như vậy. Hãy nhìn lại các bậc chân tu thánh thiện, điển hình như Đức Phật hiện hữu trên cuộc đời này, Ngài đã cảm hóa tất cả những người xấu ác trở thành người tốt. Đó chính là phước đức bên trong của Phật mới chuyển đổi được tất cả hoàn cảnh xấu thành tốt, đó chính là trí tuệ của Phật mới có thể giáo hóa được nhiều người tin theo, quy ngưỡng, kính phục.

Tóm lại, đặt trọn niềm tin nơi lời Phật dạy rằng chúng ta có sinh mệnh tương tục từ nhiều kiếp sống quá khứ cho đến ngày nay và mãi những kiếp sống về sau, chúng ta nương vào sanh thân này, nỗ lực phát huy trí tuệ và phước đức để nuôi lớn Báo thân và Pháp thân của chính mình, làm vững mạnh thêm sinh mệnh tương tục của mình. Được như vậy, dù thân tứ đại có già nua bệnh hoạn; nhưng con người thật bên trong của chúng ta không già, không bệnh. Giả thân này có chết; nhưng chân thân chúng ta không chết. Chúng ta lên Niết bàn, hay về Tịnh độ, hoặc vào thế giới khác hành đạo tùy theo hạnh nguyện; đó chính là sự vượt qua một cách tự tại cả thân bệnh và tâm bệnh của con người ở thế giới hiện tượng trăm sai ngàn biệt vậy.