Những Bài Giảng Về Hoằng Pháp Và Trụ Trì

Lời Nói Đầu

Hòa thượng THÍCH TRÍ QUẢNG

NHỮNG BÀI GIẢNG VỀ

HOẰNG PHÁP VÀ TRỤ TRÌ

NHÀ XUẤT BẢN TÔN GIÁO

Lời nói đầu

Trong cuối thập niên 90, trước nhu cầu học Phật của nhiều Tăng Ni Phật tử, cũng như trước bối cảnh thuận lợi cho việc đào tạo hoặc nâng cao trình độ Giảng sư trong cả nước, Ban Hoằng pháp đã tổ chức các khóa huấn luyện, bồi dưỡng Giảng sư ở khắp ba miền Nam, Trung, Bắc.

Qua các khóa học này, tôi đã truyền đạt một số kinh nghiệm về việc truyền bá chánh pháp cho các Tăng Ni cùng mang chí hướng phục vụ trong ngành hoằng pháp. Những ý tưởng mà tôi đưa ra trong các buổi học tập đã được đa số học viên đồng tình và đạt kết quả tốt.

Vì vậy, tôi tập hợp một số bài giảng mẫu đã giảng dạy trong các khóa bồi dưỡng Giảng sư để quý vị có tư liệu tham khảo dễ dàng hơn và những Tăng Ni không có điều kiện tham dự cũng có thể dựa vào đây rút ra những kinh nghiệm cho việc hoằng pháp lợi sanh tại địa phương mình.

Ngoài ra, theo yêu cầu của các trường hạ khắp nơi đã thỉnh tôi thuyết giảng về vấn đề trụ trì, tôi đã

đưa ra một số ý về nếp sinh hoạt cần có của vị Trụ trì sống trong Phật pháp. Vì vậy, trong tập sách này cũng tập hợp một số bài nói về tư cách và vai trò của Trụ trì, thiết nghĩ cũng rất cần thiết cho quý vị Trụ trì là thành phần khá đông trong cộng đồng Tăng lữ.

Tôi cũng bổ sung thêm vài bài nói về ý nghĩa thọ giới tại những giới đàn lớn ngõ hầu giúp cho quý vị ôn lại tư chất cần thiết của hàng Tăng sĩ đứng đầu trong bốn chúng của Đức Phật, cũng như nhắc nhở các Tăng Ni trẻ tư cách cao thượng của người tu sĩ theo Phật cần được giữ gìn nghiêm trang.

Mong rằng tập tư liệu này tuy không nhiều, nhưng đó là những tinh ba mà tôi đã thiết thân kiểm nghiệm trong việc hoằng pháp đã được cô đọng lại, sẽ giúp ích phần nào cho quý Tăng Ni Giảng sư gặt hái được kết quả tốt đẹp trên bước đường hoằng pháp vi gia vụ, lợi sanh vi sự nghiệp.

TP Hồ Chí Minh, mùa Hạ PL.2546-2002

Hòa thượng THÍCH TRÍ QUẢNG

Trưởng ban Hoằng pháp Trung ương GHPGVN

Hoằng Pháp

HOẰNG PHÁP

(Bài giảng tại khóa tập huấn Giảng sư các tỉnh phía Bắc tổ chức tại chùa Quán Sứ - Hà Nội ngày 20/11 - 29/11/1998)

Đức Phật đã vắng bóng trên cuộc đời hơn 25 thế kỷ, nhưng nhân cách thánh thiện của Ngài vẫn còn tác động cho mọi người kính ngưỡng tôn thờ. Và lời dạy của Đức Phật, cho đến ngày nay vẫn còn là kim chỉ nam hướng dẫn loài người thăng hoa tri thức, đạo đức. Đặc biệt là ở vào thời đại của chúng ta được coi là thời kỳ văn minh khoa học tột đỉnh, giáo lý của Đức Phật lại càng sáng rực hơn, nhất là ở các nước tiến bộ phương Tây, vì đã mở ra cho con người một phương hướng thoát khỏi sự khủng hoảng, bế tắc do chính họ gây ra.

Ngày nay, tiếp nối sự nghiệp hoằng pháp lợi sanh của Đức Phật, nghĩ đến tinh ba Phật pháp, chúng ta không thể không ôn lại những nét đặc sắc trong phương cách giáo hóa của Đức Phật và các vị Tổ sư tiền bối, đồng thời vạch ra đường hướng mới trong

giai đoạn hiện tại để hoạt động hoằng pháp thích nghi và phát triển lợi lạc cho đạo pháp và dân tộc.

I - ĐỨC PHẬT VÀ CÁCH GIÁO HÓA CỦA NGÀI

Nhân cách siêu tuyệt của Đức Phật hàm chứa ba điểm quan trọng nổi bật, đó là sự hiểu biết cao tột, chính xác, đạo đức thánh thiện không chút lỗi lầm và đức hạnh vô ngã vị tha. Vì vậy, Ngài dung hóa được mọi thành phần xã hội quy ngưỡng theo Ngài, từ hàng vua chúa, trưởng giả, giới trí thức cho đến người bình dân và cả những người bị liệt vào hạng thấp kém trong xã hội. Dù là hạng người nào đến với Phật, Ngài đều dìu dắt họ thăng hoa tri thức và đạo đức.

Trên bước đường hoằng hóa độ sanh, Đức Phật đã thể hiện rõ nét việc phát huy trí tuệ và năng lực nhiếp hóa của Ngài. Suốt cuộc đời Ngài giáo dưỡng người không biết mệt mỏi. Nói cách khác, ở nơi Phật toát ra đầy đủ sức mạnh về trí lực, nghị lực và thể lực và đó chính là đặc tính ưu việt giúp Ngài thành tựu trọn vẹn công việc hoằng pháp lợi sanh. Bước chân du hóa đến nơi nào, Đức Phật đều tùy hoàn cảnh của nơi ấy mà giúp người được an vui, lợi lạc. Có thể khẳng định cách giáo hóa của Đức Phật là vì người, làm lợi ích cho người.

Trước khi đi giáo hóa, Đức Phật nhập định, nghĩa là Ngài suy nghĩ xem nên đến nơi nào và làm gì, để giúp ai. Ngài có suy nghĩ, có định hướng trong việc

độ sanh và biết việc thật chính xác, biết rõ tâm tư, nguyện vọng, năng lực của đối tượng mà Ngài đến tiếp độ và tìm ra cách giải quyết tốt. Bấy giờ, Ngài mới đến với họ, khai thông bế tắc, đưa họ trở về nếp sống thánh thiện.

Phương hướng mà Đức Phật truyền bá đạo pháp mang lại lợi ích thiết thực và cũng thể hiện trí tuệ vô thượng, hoàn toàn khác hẳn với cách nói suông, viển vông của hàng ngoại đạo thời ấy. Khi hoàn tất công việc độ sanh, Ngài trở về tịnh xá và lại nhập định; nói cách khác là suy nghĩ, tự xét lại những việc vừa làm. Sau đó Ngài xả định, thuyết pháp cho đại chúng, để họ nhận ra giá trị của bài pháp sống mà họ vừa được chứng kiến khi theo Phật và lấy đó làm kinh nghiệm tu hành. Đức Phật giáo hóa trong khi du hành như vậy, rất phù hợp với thực tế cuộc sống; giống như ngày nay giáo sư dẫn sinh viên đi dã ngoại để nắm bắt tình hình rồi sau đó hội thảo, học tập. Và cuộc sống của con người thì luôn luôn trôi chảy, diễn tiến không ngừng. Bước đi trên dòng chảy của cuộc sống nhân sinh, Đức Phật cũng không ngừng thuyết pháp giáo hóa. Từ kim khẩu của Ngài, từ cuộc sống cao thượng của Ngài, các bài pháp cùng theo dòng đời mà lưu xuất, mang lợi lạc cho từng lúc, từng nơi, từng người khác nhau.

Sau khi Phật Niết bàn, những người chấp giáo điều, không phát triển được sức sống của trí tuệ, của

đạo hạnh, nên rơi vào cục bộ, không thể tiếp nối mạng mạch đạo pháp. Tuy nhiên, các nhà truyền giáo chịu ảnh hưởng tinh thần Phật giáo phát triển, nắm bắt được yếu nghĩa kinh và thể hiện trong cuộc sống theo phương cách của Phật. Nhờ đó, họ cũng phát huy được thể lực, trí lực và nghị lực, trở thành nhà tôn giáo lãnh đạo thực sự. Thật vậy, chúng ta thấy các vị Tổ sư đều có óc sáng tạo, không đi theo lối mòn cũ. Các ngài nương theo tinh ba Phật pháp, phát huy tầm nhìn chính xác, đưa ra những cương lĩnh mới, thích nghi với thời đại, nên có sức thuyết phục được người. Từ đó mới lập giáo khai tông, xây dựng người cùng tiến tu tạo thành tông môn, hệ phái.

II - SỰ KẾ THỪA VÀ PHÁT HUY VIỆC HOẰNG PHÁP CỦA CÁC VỊ TỔ SƯ

Tiếp nối sự nghiệp truyền bá chánh pháp, có thể nói mỗi vị Tổ sư đều có sự thấy biết riêng, không vị nào giống nhau. Nhưng, điều chắc chắn là các ngài đều có tầm tri thức chính xác thích hợp với sinh hoạt đương thời, thể hiện thành việc làm lợi ích lớn lao cho đất nước, cho dân tộc, cho sự sống của đạo pháp được trường tồn.

Điển hình như ở Nhật Bản, ngài Nhật Liên đã đưa ra đường hướng thích hợp để vực dậy tình trạng trì trệ cổ hủ, tạo ra sinh khí mới cho việc phát triển sinh hoạt tôn giáo lẫn chính trị.

Đề xướng đổi mới như vậy, tất nhiên ngài gặp không ít chống đối hiểm nguy. Nhưng, với trí lực, nghị lực và thể lực thật phi thường, nên cả thảy bốn lần bị sát hại, mà chẳng có một thế lực ác độc nào làm hại ngài được. Thậm chí ở nơi lưu đày là đảo Sado quanh năm chỉ có tuyết phủ, không một sinh vật nào tồn tại nổi, ngài vẫn sống khỏe mạnh, thanh thản. Và cuối cùng, chính quyền đương thời cũng nhận thấy những đề nghị trong Lập Chánh An Quốc luận của ngài Nhật Liên thật chính đáng và họ đã chấp thuận. Cuộc đời hành đạo của ngài Nhật Liên ngời sáng đạo đức, trí tuệ, nên được dân chúng Nhật kính ngưỡng như Thượng Hạnh Bồ tát của kinh Pháp Hoa.

Hoặc ngài Đạo Nguyên Thiền sư là Tổ của phái Thiền Tào Động. Ngài đề xướng phương pháp Thiền phổ cập cho quần chúng, ai cũng có thể thực hành được. Có thể nói đó là hình thức Thiền hóa sinh hoạt xã hội mà ngày nay đang phát triển mạnh. Một người làm việc mệt mỏi có thể ngồi thư giãn năm, mười phút, luyện tập hô hấp cho điều hòa trở lại, giải tỏa sự căng thẳng trí óc và tâm lý phiền muộn. Nhờ đó phục hồi thể lực khỏe lại, trí lực sáng lên và tăng trưởng nghị lực để có sức phấn đấu tiếp tục công việc.

Ở Trung Quốc thì có Tổ Huệ Năng xuất thân từ giai cấp nghèo, nhưng cuộc sống của ngài có sức tập trung kỳ diệu, chỉ nghe một câu kinh Kim Cang mà ngộ đạo. Chỉ giã gạo, gánh nước, bửa củi mà phát

sinh trí tuệ vô lậu, trở thành vị Tổ thứ sáu thừa kế sự nghiệp của ngài Hoằng Nhẫn.

Riêng ở Việt Nam, chúng ta có thể nêu vài vị tiêu biểu như Thiền sư Thảo Đường, vua Lý Thánh Tông, Điều ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông, v.v... Mỗi vị đều có cách nhìn riêng và cách truyền bá đạo pháp thích nghi với diễn biến đương thời; nhờ đó các ngài đã làm lợi cho đất nước, làm sáng danh đạo. Ở đời Lý, các nhà Sư rất được vua chúa kính trọng, lâu ngày tạo thành nếp sống xa hoa, uống trà ngâm thơ, sáng tác thi phú. Thiền sư Thảo Đường nhận thấy nếu hàng tu sĩ chỉ lo phát triển văn học, nghệ thuật, không có lợi cho đất nước đang lâm vào tình trạng hiểm nguy vì giặc ngoại xâm và còn phải đối phó với nạn nghèo đói. Vì vậy, ngài Thảo Đường có khuynh hướng đổi mới, chủ trương đơn giản việc ăn, mặc, ở. Điều cần thiết là lo đào tạo, xây dựng người, dùng phúc lợi trang trải cho người nghèo khó, nâng cuộc sống họ lên để giải quyết các tệ nạn xã hội.

Vua Lý Thánh Tông đã chịu ảnh hưởng giáo hóa của Thiền sư Thảo Đường. Tinh thần lo cho người được thể hiện qua câu nói thương dân và những việc làm nhân từ của vua, dù là đối với tù nhân, còn ghi lại trong sách Đại Việt sử ký: "Trẫm ở trong thâm cung, sưởi lò than, mặc áo cừu dày mà còn thấy lạnh buốt, huống là tù nhân ở trong ngục chưa rõ ưng hay oan... Trẫm rất xót thương họ. Hãy bảo viên cai ngục lấy chăn chiếu phát cho họ và cho họ ăn mỗi ngày

hai bữa cơm đủ no...”. Năm đó (1055), vua cũng giảm một nửa thuế cho dân.

Chúng ta cũng thường tự hào với hình ảnh Tổ Điều ngự Giác hoàng Trần Nhân TônG. Tùy theo tình hình đất nước mỗi lúc khác nhau mà ngài có những việc làm tương ưng, lúc làm vua, lúc làm sư, làm chiến sĩ, đều lợi ích cho đất nước, phát triển tinh ba Phật pháp.

Nói chung, các vị Tổ sư xuất thân từ hàng vua chúa hoặc từ giai cấp nghèo khó, làm nghề đốn củi như Tổ Huệ Năng, là con nhà chài lưới như Nhật Liên thánh nhân. Nhưng các ngài đều có cái nhìn mới thích nghi với thời đại, thấy được cách truyền bá Phật pháp tương ưng với thành phần nào trong xã hội đương thời. Cộng thêm thể lực tốt, nghị lực phi thường giúp các ngài đủ sức vượt qua mọi chống đối, ám hại. Từ đó, chư vị Tổ sư mới trở thành nhà lãnh đạo tập hợp, cảm hóa được những người có duyên, chỉ đạo họ sống theo hướng thánh thiện, lợi ích cho chính họ và cho xã hội, đạo pháp. Còn người tham lam, mê muội, yếu kém về tri thức lẫn đạo đức mà muốn độ người giàu, người giỏi, giống như người nấu cát muốn thành cơm.

III - PHƯƠNG HƯỚNG HOẰNG PHÁP TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN TẠI

Ai cũng biết vào thời đại chúng ta ngày nay, kinh tế đóng vai trò quyết định việc thành bại ở

nhiều lĩnh vực và dĩ nhiên chi phối được nhiều lĩnh vực. Các nhà tôn giáo truyền bá đạo cũng nhìn thấy quy luật này và họ đã khai thác yếu tố kinh tế để phát triển sinh hoạt của tôn giáo. Thực tế cho thấy các tổ chức tôn giáo thường mở công ty, xí nghiệp hay nhà máy; nói chung là lập các cơ sở kinh doanh, vừa đầu tư tiền bạc để chiếm lãnh thị trường, tạo ra của cải, vừa tập hợp người dưới hình thức công nhân, thợ thuyền làm việc cho họ. Tạo cho người có công ăn việc làm, có mức thu nhập cao để phục vụ cho cơ sở của họ, nghĩa là họ đã tạo mối quan hệ gắn bó thiết thực và chặt chẽ với người. Và từ đó dễ dàng hướng dẫn người trở thành tín đồ theo tôn giáo của họ.

Nói một cách công bằng, ai có khả năng nâng cao đời sống vật chất cho người khác, thì chắc chắn được người theo. Ngoài việc giúp cho người phát triển về mặt vật chất, sự hướng dẫn người mở rộng tri thức, thăng hoa tinh thần cũng là điều cần thiết cho việc thu hút quần chúng.

Thiết nghĩ, Phật giáo chúng ta muốn phát triển trong giai đoạn kinh tế làm bá chủ, thì cũng không thể không đáp ứng những yêu cầu của thời đại. Có thể khẳng định chúng ta muốn mạnh phải tự giải quyết được đời sống của chính mình và còn thừa sức lực, của cải, tri thức để xây dựng cho tín đồ vượt trội lên về vật chất lẫn tinh thần.

Phật giáo không thể tồn tại nếu tu sĩ sống xa hoa, lãng phí, dựa vào tín đồ, hay tệ hơn nữa làm cho họ kiệt quệ thêm.

Xưa kia, các bậc Tổ sư đều thông suốt Ngũ minh và trên bước đường hành đạo, các ngài đã sử dụng ngũ minh để dạy dỗ, cảm hóa người, giúp họ mở mang kiến thức, phát huy nghề nghiệp, nâng cao cuộc sống tốt đẹp.

Theo tôi, ở thời đại chúng ta ngày nay, nhà truyền giáo cần trang bị vững vàng kiến thức về khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Thực tế nhất là những hiểu biết về khoa học tự nhiên như Toán, Lý, Hóa, Sinh vật, Tin học, chúng ta phải nắm bắt được. Vì đó là tổng hợp tinh ba của tri thức con người đã phát triển theo trình độ văn minh tiến hóa, chúng ta sử dụng nó như phương tiện để rút ngắn vũ trụ bao la, lý giải cho người thời nay nhận ra những điều Phật dạy về pháp giới, về môi sinh, về sự sống chết, diễn biến của các loài, v.v... mà kinh điển diễn tả dưới dạng siêu hình.

Về khoa học xã hội như lịch sử, văn học, triết học, chúng ta cũng cần biết rõ. Thật vậy, để có thể song hành, hội thảo với mọi người, đòi hỏi nhà truyền giáo tất yếu phải nắm vững được lịch sử văn minh con người và sự tiến triển của tư duy con người thể hiện qua những tư tưởng lớn trên thế giới như triết Đông, triết Tây, văn học Trung Quốc, v.v...

Bên cạnh những hiểu biết cần thiết nói trên, hàng tu sĩ hơn người ở tri thức đạt được từ sự thể

nghiệm Phật pháp trong cuộc sống. Với nền tảng trí tuệ hữu lậu và vô lậu, giúp chúng ta ít nhất chưa đắc đạo, thì cũng hiểu rõ được những hiện tượng thiên nhiên và xã hội, đồng thời đưa ra đáp số đúng đắn cho những vấn đề mà mọi người không giải nổi. Làm được như vậy, mới có sức thuyết phục người theo ta.

Thực tế sinh hoạt của Phật giáo trên thế giới cho thấy những nhà truyền giáo ngày nay thành công vì đã đi đúng hướng hoằng pháp theo tinh thần Phật dạy. Điển hình là các Thiền sư Nhật bản đưa ra phương cách hành Thiền gọi là Triết học Zen, hoặc các vị Lạt ma Tây Tạng truyền bá sinh hoạt Phật pháp theo Mật tông. Cả hai phương cách truyền bá đạo pháp nói trên đều thích nghi với sinh hoạt xã hội và đáp ứng được yêu cầu bức xúc của thời đại, nên đã phát triển mạnh, nhất là ở các nước văn minh phương Tây, đã được đa số người quy ngưỡng, kể cả giới trí thức cũng tìm được cuộc sống có ý nghĩa theo Phật đạo. Đặc biệt là trong cả hai cách hành đạo này, vấn đề nghi lễ cúng kính chỉ đóng vai trò thứ yếu.

Tóm lại, chúng ta ý thức sâu sắc con đường giáo hóa lợi ích thiết thực của Đức Phật đã trải qua và nhận rõ được sự thành công trọn vẹn của chư vị Tổ sư tiền bối trong việc nối tiếp mạng mạch hoằng dương chánh pháp.

Chúng ta tự khẳng định cho chính mình sứ mạng kế thừa sự nghiệp thánh thiện vô giá của Đức Đạo

sư Thích Ca Mâu Ni Phật cùng chư vị Tổ sư, không gì khác hơn là mỗi nhà truyền giáo phải tự phát huy thể lực, trí lực, nghị lực để thể hiện nếp sống đạo đức, hiểu biết đúng đắn, việc làm lợi ích cho đời, tốt đẹp cho đạo.

Tiến bước theo lộ trình hoằng pháp của nhà truyền giáo chân chính như vậy, chúng ta xứng đáng là trưởng tử của Như Lai, hiện hữu trên cuộc đời được mọi người thương kính, quý trọng.

Những Điều Tâm Đắc Về Hoằng Pháp

NHỮNG ĐIỀU TÂM ĐẮC VỀ HOẰNG PHÁP

(Bài giảng khóa Bồi dưỡng Hoằng pháp tại Bình Định, từ 5/4 - 15/4/1199)

Về công việc hoằng pháp lợi sanh, nếu xét một cách khách quan, có thể nói mỗi vị Giảng sư thuyết pháp đều có sức thuyết phục riêng, có những nét cá biệt thu hút được sự lắng tâm theo dõi của quần chúng. Mỗi vị Giảng sư đều gặt hái được sự thành công nhất định, có thể ví các ngài như những đóa hoa, mỗi hoa mang một màu sắc, một hương thơm khác nhau, tạo thành vườn hoa đạo hạnh muôn màu, muôn vẻ.

Riêng bản thân tôi, từ thuở ấu thơ đã có phước duyên được hầu cận các vị đại Pháp sư. Vị đầu tiên mà tôi gần gũi là Hòa thượng Pháp Lan, kế đến là Hòa thượng Thiện Hoa và sau cùng, tôi được Hòa thượng Trí Thủ chọn làm Giảng sư của Tổng vụ Hoằng pháp Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất vào năm 1963.

Nhờ thân cận, hầu hạ các ngài, tôi nhận thấy mỗi vị Giảng sư đều có một phong cách thuyết phục

được quần chúng. Thật vậy, có vị sử dụng cách trình bày thu hút người nghe, hoặc có người hiển lộ nét đặc biệt nào đó về cử chỉ hoặc giọng nói, khiến cho quần chúng không thể nào không quan tâm đến họ, thì mới có thể truyền đạt ý tưởng mình. Vì vậy, phải khẳng định rằng nếu không có sức thuyết phục người, chắc chắn không thể nào tiến thân trên con đường làm Giảng sư.

Theo tôi, sức thuyết phục tạo nên lực tác động người khác phải chú ý đến điều Giảng sư muốn trình bày. Điều cần thiết ấy nhất định Giảng sư phải có. Tôi thân cận các vị tôn túc trong ngành hoằng pháp, nhận thấy rõ từng vị Giảng sư đều có nghệ thuật giảng pháp khác nhau. Tuy nhiên, tựu trung, các ngài đều tỏa ra sức thu hút khiến cho người phải kính nể và thích được nghe các ngài chỉ bảo. Sức thuyết phục của các ngài được biểu lộ qua ngôn ngữ, cử chỉ. Điều này người nào gần gũi dễ dàng nhận thấy và cũng dễ bắt chước theo. Nhưng còn điều quan trọng hơn nữa, thiết nghĩ đó là tấm lòng bao dung của các đại Hòa thượng Giảng sư.

Chính vì lòng bao dung quyết định mọi việc tốt đẹp, nên thực tế chúng ta thấy có vị không nói hay, không có ngôn ngữ thuyết phục, hoặc ngoại hình không dễ cảm. Mặc dù các Giảng sư này chỉ nói năng chậm rãi, nhỏ nhẹ và sử dụng ngôn ngữ mộc mạc, đơn sơ; nhưng điều không thể phủ nhận là ở nơi các ngài, tâm hồn bao dung, hiền hậu, giải thoát tỏa

ra một cách tự nhiên, tác động cho người nhìn thấy cảm nhận được sự lắng dịu, bình an vô cùng và sanh tâm quý trọng các ngài, muốn được nghe các ngài ban cho bất cứ lời khuyên bảo nào.

Thiết nghĩ ba điều quan trọng mà Giảng sư cần rèn luyện cho được là ngôn ngữ, cử chỉ và tâm lượng mang tính thuyết phục. Trong kinh thường diễn tả là ba nghiệp: thân, khẩu, ý của người tu cần luôn luôn thanh tịnh. Muốn cho thân nghiệp thanh tịnh để tạo nên một ngoại hình dễ có cảm tình, tôi thấy các Hòa thượng thường siêng năng lễ lạy Phật. Những vị tu pháp này hiện được thân tướng hiền từ, đức độ, khiến người dễ cảm mến. Điển hình là Hòa thượng Trí Thủ. Khi cùng với ngài dự Đại hội Phật giáo kỳ I tại Hà Nội, mặc dù hội họp suốt ngày rất mệt, tôi vẫn thấy ngài thức dậy sớm lạy Phật. Thậm chí, dù tuổi đã cao, ngài lại bị cảm và trời thì rất lạnh, mà ngài vẫn không bỏ thời khóa lễ lạy. Ngài còn nhắc nhở tôi rằng bây giờ không lễ lạy, mai kia yếu quá, có muốn lạy cũng không được.

Riêng bản thân tôi cũng vậy, từ thuở nhỏ, đã thích hành trì pháp này. Nhờ trải qua quá trình miệt mài kính lễ chư Phật, chư Bồ tát, niềm tôn kính của tôi đối với sự thánh thiện vô cùng của các Ngài đã thâm nhập vào tâm. Từ đó, biểu hiện ra lời nói, dáng vẻ khiêm cung với người, nên họ dễ dàng thân thiện, hợp tác với tôi trong các Phật sự.

Hoặc những vị Hòa thượng siêng năng đọc tụng kinh điển, như Hòa thượng Thiện Hoa. Tôi có phước duyên làm thị giả ngài. Sáng sớm nào, tôi cũng thấy ngài tụng phẩm Phổ Môn, rồi mới dịch kinh. Nhờ đọc tụng kinh điển lâu ngày, thánh giáo của Phật tác động vào tâm và thể hiện ra thành lời nói mang âm điệu hiền hòa, dễ mến. Mặc dù Hòa thượng không nói hoa mỹ như các Giảng sư khác, lời nói ngài tuy mộc mạc, nhưng thuyết phục được người nghe từ giới bình dân cho đến người trí thức.

Ngoài phần thân và khẩu thanh tịnh dễ nhận thấy, Giảng sư cần tu tập ý nghĩ cho thanh tịnh. Điều dứt khoát đối với vị Giảng sư, để tâm được thanh tịnh, phải an trụ trong pháp Phật. Không có gì trên cuộc đời này có khả năng thu hút chúng ta ngoài giáo pháp. Thánh giáo của Phật là lẽ sống của đời ta, nên ta thường tư duy về áo nghĩa của Phật dạy.

Vị Giảng sư nào suy nghĩ thuần thục như vậy thì họ giảng kinh thuyết pháp một cách tự tại, không cần bài bản. Vì họ luôn suy niệm về Phật pháp, trong tim óc của họ đã tràn đầy pháp bảo. Và nhất là họ đã thực hành các pháp ấy có kết quả tốt đẹp trong cuộc sống của chính họ. Đến khi hành đạo, gặp đối tượng cần giáo hóa, thì tự động lưu xuất pháp tương ưng với căn tánh, hành nghiệp của người.

Trái lại, nếu Giảng sư chỉ luyện tập một số ngôn ngữ hay phương cách hùng biện để lôi kéo người

nghe, chắc chắn không thể thành công lâu dài. Nói cách khác, những gì họ giảng, chỉ là nói suông vì thâm tâm họ thực sự không tin pháp ấy và cũng chưa hề áp dụng pháp Phật dạy trong cuộc sống. Hoặc tệ hơn nữa, nếp sống của người giảng hoàn toàn trái ngược với điều thánh thiện mà họ đang khuyên dạy người khác phải áp dụng, thì lời nói trở thành phản tác dụng, có hại hơn là lợi.

Có thể khẳng định rằng tư cách của người nói pháp đạt đến quả vị nào thì nói được pháp tương ưng như vậy. Thật vậy, lời giảng dạy của một Giảng sư chân chính phát xuất từ niềm tin mãnh liệt đối với pháp Phật mà họ đã chứng đắc trên bước đường tu tập và họ mang thành quả thiết thân thể nghiệm ấy hướng dẫn cho người có hoàn cảnh tương tự cũng được hưởng niềm an lạc giải thoát như vậy.

Ngoài việc rèn luyện ngôn ngữ, hành động, ý nghĩ thanh tịnh đúng như pháp, Đức Phật còn dạy các Bồ tát sử dụng Tứ vô ngại biện tài. Theo tôi, điều này rất cần thiết đối với Giảng sư. Trước nhất, Giảng sư cần có "Từ vô ngại biện tài”, tức là không bị trở ngại về ngôn ngữ, vì có đầy đủ từ ngữ để diễn tả cho người thông hiểu. Tất nhiên, để từ ngữ được dồi dào, ta phải luyện tập bằng cách đọc nhiều, nghe nhiều. Khi từ ngữ phong phú, dễ chuyển tải được tư tưởng đến người nghe một cách tự tại, gợi cảm, không bị lúng túng, mới có sức thu hút người chú ý nghe pháp, không chán, không mệt và khiến cho họ dễ dàng thâm nhập Phật pháp.

Điều cần lưu ý, muốn sử dụng từ ngữ một cách tự nhiên, gợi hứng thú cho người nghe, không phải lúc nào chúng ta cũng nói giống nhau, sử dụng một thứ từ ngữ. Vì mỗi địa phương đều có những từ ngữ riêng biệt. Giảng sư đến vùng nào, cần thông hiểu phong tục, tập quán, ngôn ngữ thường dùng ở nơi đó và sử dụng ngôn ngữ thân thương, gần gũi của quần chúng ở địa phương, thì sẽ dễ dàng gợi ý, làm cho họ hiểu được ta và còn tạo được cảm tình với họ. Vì vậy, từ ngữ diễn đạt cũng như phương cách giảng dạy cho người dân ở nông thôn tất nhiên phải khác với thính chúng ở thành phố. Có Giảng sư chỉ được dân địa phương mến mộ thính pháp, nhưng không thành công ở nơi khác, chỉ vì không sử dụng được "Từ vô ngại biện tài”.

Ngoài ra, khi giảng, chúng ta còn phải chọn từ ngữ, cách diễn tả hay đề tài thích hợp với trình độ của tầng lớp người khác nhau. Nếu không, chúng ta nói cho người bình dân nghe được, nhưng giới trí thức lại không chấp nhận. Hoặc ngược lại, chúng ta thuyết phục được tầng lớp học thức cao một cách dễ dàng thì lại thất bại vì những điều ta giảng không thích hợp với đa số người ở mức độ thấp.

Bên cạnh việc sở đắc "Từ vô ngại biện tài”, Giảng sư còn cần đạt được "Nghĩa vô ngại biện tài”. Muốn giảng một đề tài nào, tất yếu, chúng ta phải thông suốt cặn kẽ vấn đề ấy, không có một điểm nào, dù là nhỏ nhất mà chúng ta còn nghi ngờ.

Mặc dù đã hiểu rõ vấn đề chính xác, nhưng khi trình bày cho người khác để họ nhận được trọn vẹn ý của mình cũng không đơn giản. Theo tôi, thật ra chúng ta cũng chỉ diễn tả được khoảng 50% phần hiểu biết hay sở đắc của mình mà thôi, huống chi là hiểu một cách lờ mờ thì làm sao thuyết phục được người. Tôi thấy đa số người thất bại vì trình bày vấn đề vượt quá khả năng hiểu biết của mình, vì muốn chứng tỏ cho người tưởng là ta học rộng, hiểu nhiều. Và kết cuộc người nghe hiểu sai hoặc chẳng biết ta muốn nói gì. Để tránh sự vấp ngã này, Giảng sư không nên chọn đề tài quá cao siêu, vượt ngoài kiến thức hay sự tu chứng của mình.

Điều quan trọng khác nữa, tuy có một vấn đề, nhưng chúng ta cần thấu hiểu ở nhiều khía cạnh. Và ở khía cạnh nào, ta cũng hiểu chính xác, rõ ràng, mới giải thích cho từng đối tượng một chấp nhận được. Còn chỉ hiểu đơn giản một nghĩa, đúng ở một mặt nào thôi, thì qua nghĩa khác, chúng ta có thể bị vấp phải sai lầm, người nghe không thể đồng tình với ta.

Đạt được "Từ và Nghĩa vô ngại biện tài”, Giảng sư cần sử dụng được "Pháp vô ngại biện tài”, nghĩa là hiểu biết càng nhiều vấn đề càng tốt. Ngoài Phật pháp nhất định phải thông suốt, chúng ta nên hiểu biết các học thuyết của ngoại đạo, triết học, khoa học, v.v… Nói chung, thông suốt kiến thức của nhân loại càng chính xác, càng nhiều thì diễn tả không

bị cục bộ, dễ có sức thuyết phục mọi người. Còn chỉ thuần hiểu biết giáo lý, kinh điển, không khéo dễ rơi vô giáo điều, chủ quan. Ý này được kinh Duy Ma diễn tả rằng muốn hiểu Phật đạo, phải tìm ngay trong dị kiến ngoại đạo. Nghĩa là chúng ta hiểu rõ những điểm sai trái và những điều hay tốt của ngoại đạo, từ đó ta rút kinh nghiệm, lấy cái sai của người biến đổi thành cái đúng để sử dụng. Còn không hiểu vấn đề của người mà cứ thích nói, thành mắc bệnh chủ quan.

Thực tế có những vấn đề của thời đại ngày nay xảy ra, làm sao lấy kinh điển giải thích được, chẳng hạn những phát minh mới không tìm thấy trong kinh như vấn đề Internet. Hiện nay, cả nhân loại trên khắp thế giới đều đang sử dụng và hưởng được những tiện ích lớn lao của nó. Nếu không biết về vấn đề này, cũng là một trở ngại lớn cho chúng ta trong việc giảng dạy, thảo luận, trao đổi kiến thức với người.

Cần khẳng định rằng Giảng sư phải cập nhật hóa hiểu biết của mình theo diễn biến cuộc sống của con người trên hành tinh này và trong thời đại ta đang sống. Và chúng ta tự lý giải thông suốt vấn đề mà mọi người đang bế tắc. Đó là những gì mà nhà tôn giáo cần làm cho nhân loại và mọi người cũng chỉ cần ta bao nhiêu đó, hơn là cần ta kể chuyện đời xưa. Khai thông được những vướng mắc của thời đại, Giảng sư đã thành công trong việc thắp sáng ngọn

đèn chánh pháp, thể hiện khả năng "Nghĩa vô ngại biện tài” của Đức Phật dạy.

Cuối cùng, Đức Phật thường nói trong kinh Đại thừa rằng các Bồ tát đều chứng đắc "Nhạo thuyết vô ngại biện tài”. Một câu, một chữ được các Ngài giảng nói cùng kiếp cũng không hết, vì có nhiều cách giải thích khác nhau. Mỗi lần giảng cho đối tượng khác, ở đạo tràng tu tập khác, trình độ, tâm lượng thính chúng khác, nên Giảng sư cũng theo những thay đổi sai khác ấy mà triển khai tinh ba ở muôn mặt. Và tất cả những giảng dạy khác nhau ấy đều đúng chánh pháp, đều không chống trái nhau và đều lợi ích thích hợp với mọi người, được họ ưa thích, noi theo, áp dụng trong cuộc sống lợi lạc.

Ngài Trí Giả đại Sư là một danh Tăng thể hiện được Tứ vô ngại biện tài, nên chỉ có một chữ Diệu trong kinh Diệu Pháp Liên Hoa mà ngài đã triển khai suốt ba tháng. Và ngài giảng ý nghĩa của đề kinh Pháp Hoa trong suốt ba năm.

Tóm lại, Tứ vô ngại biện tài là pháp chứng đắc của Đức Phật. Ngài đã sử dụng nhuần nhuyễn, sâu sắc pháp này trong suốt bốn mươi chín năm thuyết pháp lợi sanh. Hơn ba trăm hội, Đức Phật nói pháp không giống nhau, nhưng đều nhằm phát huy trí tuệ và ban phát tâm từ cho tất cả người có nhân duyên, căn lành với Ngài.

Ngày nay, tiếp nối sự nghiệp của Đức Phật và chư vị Tổ sư, các Giảng sư cần rèn luyện thân, khẩu, ý thanh tịnh và tu tập Tứ vô ngại biện tài để làm

tròn trách nhiệm hoằng pháp vi gia vụ, lợi sanh vi sự nghiệp, cũng như làm phong phú thêm kho Thánh tài vô tận của Đức Từ phụ Thích Ca Mâu Ni mà quý vị Giảng sư là người kế thừa xứng đáng, không hổ danh trưởng tử của Như Lai.

Kinh Nghiệm Hoằng Pháp

Kinh nghiệm hoằng pháp

(Bài giảng tại khóa Bồi dưỡng Giảng sư ngắn ngày cho 23 tỉnh thành miền Đông, miền Tây và TpHồ Chí Minh, tổ chức tại Thiền viện Quảng Đức, ngày 10-5-1999)

Tôi tham gia ngành hoằng pháp rất sớm, từ thời kỳ hoạt động của Giáo hội Tăng già Nam Việt do Hòa thượng Thiện Hoa lãnh đạo, cho đến thời Giáo hội Phật giáo thống nhất dưới sự lãnh đạo của Hòa thượng Trí Thủ và tiếp tục với Ban Hoằng pháp của Giáo hội hiện tại.

Nhờ đó, tôi đã học được và tâm đắc những pháp thành tựu của các vị Hòa thượng tiền nhiệm. Theo tôi, mỗi vị đều có đặc tài hay năng khiếu. Nếu không, thì chỉ đạt ở mức độ bình thường, không thể là Giảng sư nổi tiếng hay lãnh đạo được. Tuy mỗi người có một cách diễn đạt riêng, nhưng điểm chung nhứt là phải nói sao cho người nghe được, làm thế nào đưa tâm tư ta vào lòng quần chúng. Còn nói mà người không nghe, không cảm tâm, chắc chắn thất bại.

Tôi còn nhớ cách nay hơn ba mươi năm, Hòa thượng Huyền Vy giảng Vu Lan, tôi thấy thính chúng cười khi ngài cười, thính chúng khóc khi ngài khóc. Đó là điểm thành công của Giảng sư khi dẫn được quần chúng đi theo mục tiêu đã định sẵn. Ý này được Trí Giả đại Sư gọi là Phiêu chương trong Ngũ trùng huyền nghĩa. Hoặc Hòa thượng Từ Thông cũng có sức thu hút người, có thể ca, vẽ, chọc cười.

Thiết nghĩ mỗi vị Giảng sư có sở đắc, sở trường riêng. Tuy nhiên, tôi khuyên các Thầy cô trên bước đường truyền giáo đừng nên bắt chước, kể cả đừng bắt chước theo tôi, vì bắt chước sẽ thất bại.Đương nhiên chúng ta không phủ nhận sự kế thừa, nhưng phải có sáng tạo. Giảng sư luôn luôn sáng tạo để đáp ứng yêu cầu của quần chúng thì mới thành công.

Trên bước đường hoằng pháp, theo ngài Nhật Liên, không thể áp dụng giáo lý chung chung, vì pháp muốn có tác dụng cần thích hợp với đối tượng, thời gian và quốc độ. Trong kinh thường diễn tả là Phật tùy bệnh cho thuốc. Giảng sư nhận được bệnh, tức đáp ứng được tâm tư, nguyện vọng của người thì mới đến. Ngay cả đức Phật cũng có lúc Ngài phải Niết bàn vì xuất hiện làm cho chúng sanh buông lung, kiêu tứ. Không xuất hiện thì họ sanh tâm khát ngưỡng và xuất hiện để đáp ứng yêu cầu, tức biết rõ lúc nào nên hay không nên xuất hiện.

Thông thường lần đầu ta đến với tư cách Giảng sư, họ đều quý trọng và thỉnh ta ở lại. Riêng tôi, chưa

ở lâu chỗ nào, có lẽ nhờ vậy mà được người thương. Tôi thường cân nhắc làm được gì cho người. Nếu họ mời ta đến nhằm mục tiêu tập hợp quần chúng và huy động tiền bạc cho họ xây chùa. Yêu cầu này quá lớn, nhưng không làm nổi thì chắc chắn họ chẳng quý trọng ta nữa.

Tôi khuyên các anh em chọn nghề Giảng sư phải lo rèn luyện năng lực, hoàn tất trách nhiệm mà Giáo hội giao phó. Đừng làm nghề tay trái, không thành công. Làm chuyên một việc cho đến nơi đến chốn.

Quần chúng tập trung nghe giảng là để tìm hiểu đạo lý cao sâu của Phật giáo và muốn nhìn thấy pháp Phật thể hiện trong cuộc sống của Giảng sư. Nếu quý Thầy không thể hiện được điều này, họ sẽ rời bỏ ta. Họ tha thiết cầu giải thoát, nhưng ta không có tâm hồn giải thoát, tướng mạo giải thoát, ngôn ngữ giải thoát thì họ theo ta làm chi.

Theo tôi, luyện tập điệu bộ, giọng nói và thuộc lòng điển tích chỉ giúp ta thành công ở cấp thấp, vì những thứ này chỉ là vay mượn của người, không phải thực của ta, nên không lâu dài. Đạo Phật đòi hỏi phải thực tu, thực chứng. Ngoài việc học ở trường lớp, chính yếu đối với tôi là tự rèn luyện cho mình bản chất của tu sĩ Phật giáo bằng cách đọc tụng kinh điển để tìm nghĩa lý. Tôi giảng không hay, nhưng rất quý trọng kinh Đại thừa, lấy đó làm sinh mạng mình, có lẽ nhờ vậy mà người có cảm tình khi nghe tôi giảng.

Tôi khuyên các anh em nên chọn bộ kinh mà mình ưa thích và lấy kinh này gắn liền với cuộc

cuộc sống của ta, từ đó mới thấy hiệu nghiệm của kinh. Tôi say mê bộ kinh Pháp Hoa và bắt đầu thọ trì đọc tụng, nghiên cứu nhiều. Lúc đó, tôi không nghĩ đến hoằng pháp. Một hôm, từ chùa Ấn Quang ra Xá Lợi, có một gia đình mà tôi không quen biết. Họ ăn mặc sang trọng và sụp lạy tôi ở cửa chùa, khiến tôi nhận ra ý kinh, trong khi tụng kinh bao nhiêu năm nhưng không biết. Tôi nhận chân được rằng lúc đó tâm tôi đang nghĩ về Phật, về kinh Đại thừa, hoàn toàn vắng lặng, trong sáng, nên hiện tướng giải thoát, khiến cho người nhìn thấy quý trọng. Vì vậy, tôi mạnh dạn viết trong kinh Bổn môn Pháp Hoa rằng: "… tâm họ là Thiền, thân làm giống Phật, giảng pháp chân thật, khai thị Nhứt thừa, được Phật xoa đầu và trao y bát…”

Theo tôi, các Thầy cô làm sao đem Phật ngự trị lòng ta để thủ tiêu ác nghiệp, hiện được tướng giải thoát, mới có ngôn ngữ của chánh pháp. Lúc đó, ta không nói y theo kinh sách, nhưng không trái ý Phật vì thể hiện được mục tiêu làm đẹp cho đời, cho tứ chúng. Đó là bài pháp thực sự có giá trị. Có lần Hòa thượng Thiện Siêu dạy tôi ý này. Ngài nhắc rằng người tu có sức thuyết phục cao, như các Thiền sư truyền giáo từ nước này sang nước khác, có thể không đủ ngôn ngữ diễn đạt, nhưng lời nói các ngài phát xuất từ tâm, không nói thành lời mà quần chúng hiểu và cảm thông được. Nhiều khi ta giải thích đủ kiểu, nhưng họ cũng hiểu sai. Bài pháp đi thẳng vào tâm quần chúng, họ thầm hiểu trong

lòng, đồng cảm với Giảng sư, mới là cách truyền đạo của Phật giáo.

Thực tế cho thấy các vị Khất sĩ không tốt nghiệp trường lớp, không đủ tiêu chuẩn chúng ta đặt ra như điệu bộ, văn chương, ngôn ngữ, nhưng lại thành công trong việc thuyết phục được quần chúng. Các anh em lưu tâm, đừng biến mình thành danh tự Pháp sư, tức Giảng sư chỉ vay mượn, lặp lại của người khác.

Chúng ta có thể chia ra giáo hóa trên Nhơn môn hay Quả môn, trên Tích môn hay Bổn môn. Giáo hóa trên Tích môn thì lợi lạc ít, vì chúng ta nói về giáo lý cao siêu, về Phật, Tổ đầy uy đức, nhưng bản thân ta không thể hiện chút nào giống như vậy, là phản tác dụng. Giáo hóa trên Quả môn là mang thành quả tu được để dạy người, tức đức hạnh của ta giáo hóa mọi người, ta không giáo hóa. Tôi còn nhớ lúc mới làm Giảng sư, vì bị thiếu ăn lâu ngày nên mặt mét xanh, bệnh hoạn mà lại khuyên người ăn chay. Họ trả lời rằng thương Thầy, nhưng con không dám tu. Học dở thì họ nói tại ta ăn thiếu dinh dưỡng. Về sau, tôi khắc phục được bệnh nghiệp, mới bắt đầu giáo hóa trên Quả môn. Tôi xuất thân từ cậu bé chăn trâu, nhưng nhờ Phật pháp un đúc mà được như ngày nay. Khỏe mạnh, học giỏi hơn người, làm việc hơn người, chịu đựng hơn người, lúc đó nói lên được tu hành của đạo Phật để rèn luyện con người thành phi thường. Theo kinh nghiệm riêng tôi, ta nói ít, nhưng nỗ lực bên trong phải nhiều hơn.

Điều tâm đắc nữa trong việc hoằng pháp, tôi chia cuộc đời thành ba giai đoạn. Giai đoạn một từ lúc xuất gia học đạo cho đến trên dưới 40 tuổi. Trong giai đoạn này, việc chính yếu của tôi là học và ứng dụng giáo lý. Cần phải trang bị vốn liếng này, vì sức còn mạnh, ta làm được bao nhiêu việc, mà không làm là hỏng, đầu óc còn nhạy bén, sáng suốt, trí nhớ còn tốt, không học thật uổng phí. Theo tôi, ở tuổi này học và làm không biết chán và truyền bá diễn giảng nhằm ứng dụng pháp tu, không phải giảng là chính. Làm sao ứng dụng giáo pháp càng có kết quả càng tốt và tiếp xúc với cuộc đời để hiểu người, để sau này giáo hóa, mang an vui cho người.

Giai đoạn hai của cuộc đời từ 40 tuổi trở đi, bước vào tuổi lãnh đạo rất tốt. Từ 40 đến 60 tuổi cống hiến tài năng, đức hạnh cho đời, thể hiện bản lĩnh, ý chí, hiểu biết, trong sạch của mình. Nếu ở tuổi này đã lớn, làm việc với cương vị lãnh đạo mà không chứng tỏ được những đức tánh trên coi như thất bại.

Giai đoạn ba từ 60 tuổi trở về sau, đương nhiên không còn hoạt động mạnh nữa, chỉ còn đức hạnh để lại, tức việc làm của ta trong suốt hai mươi năm trước. Người không quý trọng xác thân già yếu, nhưng quý trọng công sức của ta đã dâng hiến trọn vẹn cho Giáo hội, cho đời. Giai đoạn ba, từ từ xa lần cuộc đời, chỉ còn lại cho đời một tấm gương sáng. Không phải ngày nay tôi mới hành đạo, nhưng người biết thì sức

đã mòn, hơi đã cạn. Đức Phật cũng dạy nghe được mùi hương là hương đã tàn. Phần còn lại cuối cuộc đời là công đức của chúng ta cũng xin dâng trọn.

Tôi kỳ vọng quý Thầy cô sẽ có nhiều sáng kiến, nhiều kinh nghiệm quý báu trên đường truyền giáo để dâng hiến tất cả tinh ba cho nhân loại, xây dựng được tịnh độ ngay trên nhân gian này, đáp đền công ơn muôn một của đức Từ phụ và tiền nhân.

Hoằng Pháp Theo Nhân Duyên

Hoằng pháp theo nhân duyên

(Bài giảng tại khóa Bồi dưỡng Giảng sư ngắn hạn cho các tỉnh và thành phố thuộc phía Nam, tổ chức cho các Giảng sư đã tốt nghiệp khóa Thiện Hoa và Trí Thủ, ngày 24-4-2000)

Tại khóa học này, mỗi người đều có kinh nghiệm hành đạo ở từng địa phương khác nhau và hôm nay, chúng ta tập hợp về đây để cùng học kinh nghiệm chung của tất cả Giảng sư trên mọi miền đất nước. Chẳng những tôi truyền trao kinh nghiệm hoằng pháp cho quý vị và ngược lại, tôi cũng học được cách truyền đạo mà quý vị đã từng thể nghiệm ở địa phương mình.

Những vị Giảng sư ở Gia Lai, Kon Tum, Daklak, chắc chắn có kinh nghiệm nhiều hơn tôi trong việc truyền bá chánh pháp vào vùng đồng bào dân tộc hay vùng kinh tế khó khăn. Hoặc những vị từng giảng dạy giáo lý ở Kiên Giang, Cà Mau cũng đã hiểu rõ tâm tình và nhận thức của tầng lớp dân chúng ở những vùng xa nước ngập. Hay sống ở những vùng có những điều kiện không thuận

duyên với giới Phật giáo chúng ta thì quý vị đã truyền bá Phật pháp như thế nào. Thiết nghĩ mỗi Giảng sư đều nêu lên những nét truyền đạo đặc thù mà mình đã thể nghiệm thành công hay thất bại, để chúng ta cùng nhau học hỏi, làm phong phú thêm sự hiểu biết cho nhau trên bước đường hoằng pháp lợi sanh, một việc làm chính yếu của trưởng tử Như Lai.

Riêng tôi, bắt đầu hoằng pháp từ lúc chưa đủ tuổi thọ giới Tỳ kheo. Điều này cho thấy dù chỉ là Sa di cũng thuyết pháp được, nếu có khả năng; không nhất thiết phải là Tỳ kheo hay có chức vụ lớn rồi mới hoằng pháp được. Ở giai đoạn một, trong thời niên thiếu còn là Sa di học Tăng, tôi đã đi hoằng pháp, dĩ nhiên thành quả có cả thất bại lẫn thành công. Thật sự phải nói tôi đã nhờ những thất bại trong thập niên 50 - 60 mà có được những thành công ở thập niên 70 - 80 trong việc giảng dạy. Đó là điều mà tôi muốn chia sẻ với quý vị.

Đương nhiên ở thời niên thiếu, công việc hoằng pháp của tôi không thể nào sánh bằng quý vị Giảng sư trung ương hay những vị có uy tín. Tuy nhiên, có lợi điểm là khi chỉ làm Sa di thì có nói sai, cũng ít bị ai chấp nhứt. Có thể lợi dụng tuổi nhỏ của chúng ta truyền bá chánh pháp, nói được nhiều việc. Nhưng nói bằng cách nào và nói ở đâu khi ta còn nhỏ. Theo tôi, ở đâu cũng được, miễn là có người muốn nghe thì chúng ta sẽ đến thuyết pháp. Điều này cũng thể

hiện lời dạy của Hòa thượng Thiện Hoa rằng nơi nào chúng sanh cần, ta sẵn sàng đến.

Điểm thứ hai chúng ta cần nghĩ thêm là tuy người muốn nghe, nhưng phải biết họ muốn nghe điều gì thì ta chỉ nói điều đó. Nếu cái họ cần nghe, nhưng ta chưa biết, chắc chắn phải tìm hiểu cặn kẽ để truyền trao cho họ. Nói đúng ý họ ưa thích, mong muốn biết, tất nhiên buổi giảng của ta thành công. Đó là kinh nghiệm hoằng pháp thời Sa di của tôi.

Thuở nhỏ, tôi chưa phải là Giảng sư Ban Hoằng pháp, nên tôi chỉ được giảng vào những ngày lễ lớn như Vu lan và Phật đản. Vì hai mùa này ở đâu cũng tổ chức thuyết giảng mà Ban Hoằng pháp trung ương và các tỉnh không có đủ Giảng sư đảm nhận. Khả năng của ta còn yếu kém thì tìm thời gian nào mà người cần, chúng ta có cơ hội thực tập giảng dạy. Tôi chỉ chọn hai đề tài Vu lan và Phật đản để nghiên cứu cho việc thuyết giảng lúc đó. Theo kinh nghiệm của tôi, không nên nói rộng, nói nhiều, vì nói rộng khó trình bày cho hay và dễ nói sai.

Bước đầu, tôi sưu tầm tài liệu về hai đề tài Vu lan và Phật đản cho thật phong phú và tìm cách trình bày sao cho thật thuyết phục người nghe. Làm Giảng sư mà không nắm rõ tư liệu thì không thể nói chính xác. Sưu tầm tài liệu trong các kinh Nguyên thủy và Đại thừa. Đến giảng ở nơi đa số người theo Phật giáo nguyên thủy, ta có sẵn tư liệu và trình bày theo nguyên thủy thì họ mới chấp nhận được.

Hoặc chúng ta tìm xem kinh điển Đại thừa nói thế nào về Vu lan thì theo đó mà trình bày.

Tinh thần của chúng hội đạo tràng hướng về Phật giáo nguyên thủy hay Đại thừa, chúng ta đều có tài liệu trình bày thích hợp với căn tánh hành nghiệp của họ, thì họ cho rằng chúng ta nói đúng chánh pháp. Cần ý thức rằng Phật pháp không tranh cãi, đừng bao giờ đứng ở góc độ Đại thừa mà nói cái sai của Nguyên thủy hay ngược lại khen Phật giáo nguyên thủy là chính gốc, chê Phật giáo Đại thừa không đúng. Một số Giảng sư có người theo, nhưng cũng bị không ít người chống đối là vì phạm sai lầm này. Chúng ta nói pháp để người trong Phật giáo chống đối lẫn nhau, chúng ta đã phạm tội lớn. Riêng Phật giáo Việt Nam có thêm phái Khất sĩ do Tổ sư Minh Đăng Quang sáng lập. Theo tôi, muốn thuyết giảng ở các tịnh xá Khất sĩ, chúng ta phải nghiên cứu thêm bộ Chơn lý. Tôi giảng ở Trung Tâm tịnh xá hay Ngọc Phương được chấp nhận vì tôi không giảng những gì ngược với Chơn lý của Tổ sư Minh Đăng Quang.

Việc làm của chúng ta là kết hợp Phật giáo nguyên thủy, Đại thừa và Khất sĩ trong một ngôi nhà chung là Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Gây mâu thuẫn trầm trọng thêm là phá pháp, rơi vào tà đạo, không phải tư cách của vị sứ giả Như Lai đang tuyên dương chánh pháp. Số người đến nghe pháp do tôi thuyết giảng đều có đủ thành phần theo Nguyên thủy, Đại thừa và Khất sĩ. Cả ba hình thức này đều

là những nhân tố chính yếu quan trọng cho sinh hoạt vững mạnh của Giáo hội chúng ta. Dù mang màu áo nào, chúng ta cũng nhất định phải tôn trọng những pháp phương tiện riêng biệt khác nhau của mỗi hệ phái.

Ngoài ra, trong Phật giáo chúng ta còn có điều cần cân nhắc về hình thức khác nhau, đa dạng. Nếu đến thuyết pháp ở vùng mà nhiều Tăng Ni Phật tử theo Phật giáo cổ truyền, tức đa số quý Thầy có gia đình, chúng ta khai thác giáo lý bằng cách nào?

Chúng ta khích bác, nói rằng điều này trái với giáo lý; đương nhiên là nguy hiểm. Theo tôi, tấm lòng chúng ta cần mở rộng để bao dung, có một cái nhìn thoáng để không rơi vào thái độ cực đoan, một thái độ không bao giờ có trong đời sống của Đức Phật. Theo Phật cũng như theo kinh Pháp Hoa, không có một pháp cố định nào đưa chúng ta đến quả vị Phật. Nói cách khác, "Nhứt thiết thế gian tư sanh sự nghiệp”, nghĩa là tất cả pháp trong thế gian này không có cái nào không phải là Phật pháp. Nếu chúng ta biết, tất cả thế gian pháp biến thành Phật pháp, không biết thì biến Phật pháp thành tà pháp. Đa số phạm sai lầm này, tức chấp vào một lời nói nào đó của Phật hay chấp vào một bộ kinh, coi đó mới là chân lý, những cái còn lại đều sai. Ôm chặt lấy cái ta cho là chân lý thì từ đó phát sinh ra vấn đề chân lý của ta và chân lý của người đụng chạm nhau, dẫn đến đả phá lẫn nhau. Tìm mọi cách bảo vệ chân lý của riêng mình đến cuối cùng giết hại nhau.

Giết nhau vì lý tưởng thì rõ ràng là tà pháp. Hoặc chánh pháp mà chúng ta thuyết giảng gây đau khổ cho người, tất nhiên cũng là tà pháp. Ai cũng biết pháp Phật nhằm mang lợi ích, an vui cho mọi loài; cứu cánh của đạo Phật chỉ là giải thoát an vui.

Có lần tôi vào thăm ngôi chùa cổ, vị Trụ trì giới thiệu với tôi hình các vị Hòa thượng trên bàn thờ Tổ rằng đây là ông nội con, ông ngoại con, ba con… Chúng ta phải biết đó là hệ phái cha truyền con nối trong đạo Phật ở Việt Nam. Nếu chúng ta bài bác, chống đối họ, ắt hẳn là nguy hiểm đến tánh mạng ta. Vị Trụ trì mặc quần đùi, nhưng thấy tôi trang nghiêm, ông mới mặc áo tràng vô. Và tôi rất bình tĩnh, thanh thản, tìm một lời khuyên thích hợp thì họ cũng nghe. Tôi thấm nhuần tinh thần Pháp Hoa dạy rằng tất cả là Phật pháp, nên hài hòa với tất cả. Đừng chống đối, thù nghịch, vì đó là thái độ của phàm phu ngàn đời ở trong sanh tử.

Có Thầy nói với tôi rằng "Tức lắm, họ vậy, ta vầy, đứng chung làm giảm uy tín ta”. Theo tôi, người đạo đức đứng chung với người ác xấu thì hào quang của người tốt tăng thêm, chớ không thể giảm bớt. Với tinh thần bao dung theo kinh Pháp Hoanhìn về người thì chỉ cần một câu, một kệ, một niệm tùy hỷ đều hướng đến Vô thượng bồ đề, được Đức Phật thọ ký.

Ở nước ta có nhiều người theo đạo Phật, các Thầy không thấy quý, chê bai họ. Nhưng có dịp đến một nước không có người theo đạo Phật, chỉ gặp

được một người biết chắp tay xá, tôi thấy cũng quý vô cùng. Thật vậy, ba mươi năm trước, tôi vào trường đại học ở châu Âu, không ai biết gì về đạo Phật, lúc đó tìm được một người bạn biết đạo Phật, tôi thấy mình được an ủi. Tôi nhận ra ích lợi của một niệm tâm tùy hỷ. Chỉ cần người chấp nhận cách sống của ta không giống ai ở nơi đó, ta cũng cảm thấy quý biết bao.

Công việc hoằng pháp của chúng ta là tuyên dương chánh pháp của Phật, nhưng đừng làm đau nhức lòng người. Một số Thầy không thành công vì phạm sai lầm như sau. Họ nhờ tôi giới thiệu để đi thuyết pháp. Sau đó lại mang y về và thưa rằng bị người ta chống phá quá. Tôi dạy rằng chính Thầy phá, không phải người phá. Vì ban đầu họ thỉnh và tôi giới thiệu, người ta thỉnh là quý rồi, đâu có ai chống phá. Nhưng Thầy xử sự thế nào mà người ta không chịu nổi, thử hỏi như vậy là truyền bá đạo gì.

Mới đầu người ta chưa biết mình, chống mình thì Phật dạy Phú Lâu Na rằng người thuyết pháp trước tiên phải làm cho người hiểu mình và sau làm cho người thương, rồi mới được bỏ đi. Chỗ người đang mến đạo, có thỉnh đàng hoàng, nhưng thầy làm mất cảm tình tốt đẹp rồi bị họ đuổi đi, làm sao tôi giới thiệu đến chỗ khác được nữa. Thực hiện lời Phật dạy, họ chưa hiểu, phải làm cho họ hiểu ta là người tốt, đến không vì quyền lợi gì, chỉ vì người, chắc chắn họ phải thương ta.

Kinh nghiệm tôi tu hành từ nhỏ, không đến thì thôi, nhưng đến phải hoàn thành sứ mạng rồi mới

trở về. Người chưa biết đạo, chưa kính Tăng, tôi làm cho họ hiểu đạo, trọng Tăng; thực hiện được mục đích này xong, ta về, họ còn thương tiếc và sau sẽ thỉnh ta giảng nữa. Không phải mới đến giảng thì được người ca ngợi và tiếp tục ở lại thì người chán, không muốn nghe. Ra đi để lòng họ còn tiếc nuối, gieo vào hạt giống từ bi cho họ, để sau này họ còn muốn tiếp tục nghe ta triển khai Phật pháp để thực hành trong cuộc sống của họ.

Khi tôi trưởng thành và ra trường, Hòa thượng Trí Thủ làm Tổng vụ trưởng Tổng vụ Hoằng pháp Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất. Ngài không biết tôi, vì ngài xuất thân ở Quảng Trị và truyền giáo ở miền Trung. Ngài vào miền Nam tìm Giảng sư để hợp tác làm việc trong ngành hoằng pháp. Hòa thượng Thiện Hoa là Trưởng ban Hoằng pháp miền Nam mới giới thiệu tôi với ngài. Lúc đó tôi mới thọ giới Tỳ kheo và cũng là thời kỳ giới Phật giáo chúng ta bị pháp nạn. Vì vậy, đối với công việc hoằng pháp, vừa cần Giảng sư lại vừa cần người vận động cho phong trào đấu tranh của Phật giáo. Lúc đó mà nói chuyện tu hành thuần túy thì không ai nghe, vì hoàn cảnh lịch sử đang ở trong giai đoạn dầu sôi lửa bỏng. Đối với tôi, đến đây bước sang giai đoạn mới, nên việc làm cũng phải đổi mới.

Trong thời kỳ này, tôi học được nhiều ở sinh viên, học sinh trong phong trào tranh đấu của thành phố Sài Gòn. Cái cũ không sử dụng được, tôi xếp lại, để yên và dùng cái mới. Lúc đó, sinh viên học sinh

đang sôi sục máu căm hờn. Thuyết pháp của tôi là chống chính phủ Diệm. Thật sự giáo lý không dạy chúng ta chống đối, nhưng trước mắt, mọi người đều chống, mình không chống là bị loại bỏ liền. Các Hòa thượng Pháp sư nổi tiếng đều im hơi lặng tiếng, vì không ai nghe. Chỉ còn Thầy Giác Đức có hàng vạn người nghe, họ nghe tranh đấu, không phải nghe thuyết pháp! Ta chỉ còn cách hoặc là hội nhập phong trào, hai là kiếm chỗ ẩn tu.

Theo kinh nghiệm tôi ở giai đoạn hai, trên bước đường hoằng pháp, từ năm 1963 - 1965, tôi thuyết pháp theo phong trào, được quần chúng ủng hộ; nói ngược lại thì bị họ dập. Tôi phát hiện tinh thần bất biến tùy duyên và tùy duyên nhưng phải bất biến. Bất biến thì còn ở lại trong đạo, vì tùy duyên một lúc mà đánh mất tính chất bất biến trong chúng ta là đạo, chỉ còn căm thù như một số bạn đồng hành của tôi. Họ từ bất bạo động chuyển sang bạo động và ít lâu sau là cởi bỏ áo tu và từ bỏ nếp sống người tu. May mắn cho tôi, đến đây tôi tự nghĩ nếu đi theo con đường tranh đấu như thế này mãi, tôi cảm nhận mình đã tách rời khỏi Phật pháp khá xa rồi, đã bước ra khỏi nhà đạo rồi; vì sinh hoạt thật sự chỉ còn toàn phiền não, tham sân. Có thể tưởng tượng ví von như hình ảnh Tam Tạng đã bước ra ngoài vòng tròn an toàn của Tề Thiên vẽ để bảo vệ Thầy, nên phải thọ nạn!

Tôi nhận chân được điều ấy, nên sau khi Phật giáo thoát nạn, tôi sang Nhật Bản tu học tám năm. Ai

hỏi gì về tình hình Phật giáo miền Nam, tôi đều trả lời không biết. Trải qua tám năm, tôi tự ép mình trong thư viện, trong Thiền viện, tu viện để rèn luyện tư chất người tu, xóa đi bụi bặm phiền não trần lao. Tôi chỉ làm bạn với những nhà nghiên cứu Phật học hay những Thiền sư để tìm hiểu nghĩa lý sâu xa trong kinh Phật, để thăng hoa đời sống tâm linh và tri thức của mình. Theo kinh nghiệm làm Giảng sư của tôi, có những lúc xông pha với người, có lúc phải ẩn tu để bồi dưỡng những gì cao quý của đạo mà mình bị mất mát. Thiếu phần huân tu nội giới, chúng ta khó hành đạo. Cần nhớ rằng không phải lúc nào chúng ta cũng làm đạo được. Tham gia phong trào, tham dự học xứ của Bồ tát đều cho tôi kinh nghiệm khác nhau, giúp ích nhiều cho tôi trong việc hoằng pháp.

Nhờ tám năm ẩn tu, tôi mới hiểu được giáo lý sâu sắc và hoàn thành luận án về kinh Pháp Hoa và tôi chọn kinh này làm lẽ sống. Và cũng nhờ đó mà tôi thành tựu được một số Phật sự trong những thập niên gần đây. Đây là giai đoạn ba của việc hoằng pháp, tương đối chín chắn, tôi thực hiện được tinh thần tùy duyên bất biến. Trong việc hành đạo, tôi hài hòa, hợp tác được với người, cố gắng không làm mất lòng người và riêng bản thân tôi lấy việc giải thoát tu hành là chính. Còn việc hội nhập với cuộc đời, đóng góp được bao nhiêu hay bấy nhiêu.

Trải qua hai mươi lăm năm hành đạo (từ 1975-2000), bảy năm làm Tổng vụ trưởng Tổng vụ Thanh niên và tám

năm làm Trưởng ban Hoằng pháp, đều nhờ ứng dụng thành công pháp tùy duyên bất biến. Tùy duyên là sao? Thí dụ ở Cần Thơ, Ban Tôn giáo và Mặt trận tỉnh ủng hộ việc chúng ta tổ chức đào tạo Giảng sư cho các tỉnh miền đồng bằng sông Cửu Long, cũng như Tăng Ni và Ban Trị sự tỉnh mong mỏi điều này. Như vậy đã đủ duyên thì Ban Hoằng pháp tổ chức nơi đó trước. Trong khi ở trung ương, ở thành phố Hồ Chí Minh chưa đủ điều kiện thì chúng ta chưa thể tổ chức được. Đừng nhất định phải làm ở chỗ này hay chỗ khác. Và sau khi khóa đào tạo Giảng sư ở miền Tây thành công thì thành quả này tác động lại cho thành phố Hồ Chí Minh và miền Bắc, miền Trung cũng lần lượt tổ chức được các khóa bồi dưỡng Giảng sư. Đủ duyên thì việc tự thành tựu, hết duyên thì ra đi, hãy để mọi việc tự thanh thản như vậy, đó là kinh nghiệm của tôi.

Đối với quần chúng Phật tử, từ năm 1975 cho đến nay, họ không muốn đấu tranh, nhưng ham thích tìm giáo nghĩa áp dụng trong cuộc sống để được an vui, giải thoát. Hòa thượng Thanh Từ là vị thành công nhất trong việc thuyết giảng. Ngài chỉ chuyên dạy cho người tu hành và được rất nhiều Tăng Ni Phật tử kính ngưỡng. Tôi về nước thấy rõ điều này, trước kia, ngài không giảng kinh, ở núi Lớn Vũng Tàu, nhưng người ở thành phố Hồ Chí Minh, thậm chí ở tận Qui Nhơn cũng bao xe đến nghe ngài giảng Thiền, vì họ tu theo ngài, cảm nhận được sự an lành.

Theo tôi, trong hai mươi lăm năm vừa qua, vị nào giảng về nội tâm đều thành công, và đó mới là thực chất của đạo. Muốn vậy, ta phải có đời sống nội tâm, không phải chỉ giảng bằng ngôn ngữ, phân tích giáo lý để người hiểu theo động loạn của căn trần thức. Giảng Thiền đòi hỏi nội tâm yên tĩnh, càng yên tĩnh càng tác động vào cuộc đời một cách tốt đẹp. Thiền vô ngôn là vậy, việc giảng chỉ là phụ, thực chất là việc tu hành của chúng ta. Tâm chúng ta bình ổn đến đâu, ảnh hưởng cho người đến đó.

Với tư cách Trưởng ban Hoằng pháp thuyết pháp ở các giảng đường, nhưng chính yếu của tôi là truyền tâm hơn là truyền ngôn ngữ. Tôi không giảng nhiều, không nói những cái lạ thường, nhưng người theo nghe vì theo tâm thanh tịnh. Tâm tôi an vui, trong sáng thì người cũng hưởng được tốt lành đó. Tôi nhắc nhở các vị Giảng sư làm thế nào an ổn tâm hồn mình, mới truyền pháp được cho người. Tâm chúng ta đầy phiền não có thuyết giảng cũng chỉ là giảng phiền não, truyền cho họ buồn phiền, có nói pháp cũng thành tà pháp. Chánh pháp của Phật chỉ có với người thân tướng giải thoát và tâm thanh tịnh. Điển hình như Mã Thắng Tỳ kheo không nói, nhưng Xá Lợi Phất nhìn thấy chứng sơ quả, đó là pháp vô ngôn. Còn văn tự Pháp sư càng nói, người càng sanh nghi ngờ và phạm lỗi, buồn phiền, không phải pháp sư tuyên dương chánh pháp Phật.

Có thể kết luận rằng ở chừng mực nào đó, quý Thầy rèn luyện khả năng nói trước thính chúng;

nhưng điều quan trọng hơn là rèn luyện tâm thật yên ổn, trong sáng trước mọi tình huống, xây dựng cho mình một hiểu biết càng cao càng tốt và đạo đức thánh thiện theo con đường Phật dạy. Thành tựu những tư chất như vậy, dù không nói, người cũng an vui theo ta, dễ dàng thực hiện công việc hoằng pháp lợi sanh đạt kết quả tốt đẹp.