Những Bài Giảng Về Hoằng Pháp Và Trụ Trì

Những Kinh Nghiệm Giảng Dạy

NHỮNG KINH NGHIỆM GIẢNG DẠY

(Bài giảng lớp Giảng sư Trung cấp ngày 4-10-2002)

Khi giảng một bộ kinh nhiều lần mà người còn nghe được là biết chúng ta đã có được những sự đổi mới liên tục về ý nghĩa kinh. Và những ý tưởng mới ấy đã kết hợp được với trình độ của từng chúng hội qua những thời điểm khác nhau và đã thích hợp với sinh hoạt của xã hội cũng như tương ưng với sự phát triển của khoa học. Thuyết giảng theo phương cách như vậy, người nghe mới không chán và thể hiện được sự triển khai Phật pháp theo tinh thần Đại thừa.

Đức Phật cũng đã thuyết pháp theo cách này. Thật vậy, từ thời pháp đầu tiên cho đến thời Pháp Hoa, Ngài cũng chỉ dạy những pháp căn bản như Tứ Thánh đế, Thập nhị nhân duyên và Lục ba la mật, không có gì thay đổi. Tuy nhiên, tùy theo chúng hội đạo tràng ở từng nơi Ngài đến khác nhau, tùy theo phong tục, tập quán, tùy những nếp nghĩ, nếp sống của từng vùng khác nhau mà Phật đã triển khai thành những bài pháp khác nhau trong hơn 300 hội.

Ngày nay, nếu chúng ta giảng lệch ra ngoài những pháp căn bản nói trên thì khôngphải là Phật pháp. Tuy nhiên, mỗi thời giảng chúng ta phải kết hợp được giáo pháp với những cái mới trong sinh hoạt hiện đại. Cái mới đó chính là tùy chỗ, tùy lúc, tùy người mà Giảng sư phải biết để triển khai cho phù hợp với nếp sống đương thời của chúng ta.

Giảng pháp tùy người, vì mỗi người có trình độ khác nhau, đơn giản có ba hạng là cao, thấp, trung bình. Với người ở trình độ thấp, giảng cao thì họ không thể tiếp thu được. Chúng ta phải triển khai ý nghĩa ở mức độ ngang tầm hiểu biết của họ. Thí dụ tôi về miền Tây giảng thành công, vì ở vùng đó phần nhiều người ta chỉ theo đạo bằng niềm tin, bằng cảm tính. Vì vậy, không lạ gì khi Tổ Huệ Lưu xưa kia hành đạo ở miền Tây đã soạn ra bái sám Huệ Lưu mang tính cách bình dân. Hoặc Đức Phật của chúng ta giảng kinh Pháp Hoa về một vấn đề gì xong thì Ngài lặp lại ý đó bằng một bài kệ, tức vừa có văn xuôi và cả văn vần. Nói cách khác, Ngài triển khai những triết lý sâu xa đầy đủ rồi thì thu ngắn lại cho dễ nhớ.

Ngày nay bước theo dấu chân Phật, tất yếu chúng ta cũng phải làm như vậy. Tôi dịch kinh Di Đà và trong vài tháng, Phật tử thỉnh cả chục ngàn bản để tụng, vì chủ yếu tôi dịch cho dễ đọc, dễ nhớ, dễ thuộc, nên được đa số chấp nhận. Các anh em nên nhớ có lúc chúng ta không cần đưa ra những điều cao siêu và cũng chỉ diễn tả bằng

lối văn bình dân, mộc mạc. Các Thầy Khất sĩ rất thành thạo với việc này, đều biết làm thơ, những bài thơ ngắn, giản dị, nhưng có tác dụng dễ đi vào lòng người.

Trên bước đường thuyết pháp ở miền Tây, tôi đã cảm tác bài sám Pháp Hoa thậtđơn giản, nhưng Phật tử ở đó cảm tâm nên đọc đến rơi lệ. Ngoài ra, ở miền Tây có đền thờ Bà Chúa Xứ rất nổi tiếng, dân chúng ở các tỉnh miền Nam thường về đó cầu xin. Điều này cho chúng ta thấy niềm tin của họ là tin vào những gì thiêng liêng, mầu nhiệm.

Chúng ta thuyết pháp cũng phải đưa ra những cái mầu nhiệm, họ mới chấp nhận được. Vì vậy, trong bài sám Pháp Hoa, tôi có một số ý mộc mạc như: "… Cầu xin thổ địa sơn thần, bà con quyến thuộc xa gần tin theo. Cầu xin Thích tử Tỳ kheo, giữ tâm trong sạch tu theo Phật Đà. Cầu xin tất cả mọi nhà, ăn chay niệm Phật lên tòa Như Lai …”. Với người chỉ có niềm tin và cầu xin, nhưng chúng ta triển khai rằng không thể dùng niềm tin và cầu xin mà được, phải tự lực, tự tu mới phát triển được trí tuệ. Giảng như vậy, chắc chắn họ không chấp nhận thì pháp hay mà dùng không đúng người cũng trở thành không hay.

Theo tôi, những người chỉ có niềm tin đơn thuần, chúng ta triển khai pháp cho họ, nên lồng vấn đề tái sinh, nhân quả là họ thích liền. Riêng tôi, khi giảng Pháp Hoa, thể hiện ý này, tôi thường dẫn chứng những thí dụ mà Đức Phật nói trong kinh. Chẳng

hạn như Phật cho A Nan biết rằng ông đã phát tâm cùng một lúc với Phật Thích Ca từ thời Phật Không Vương. Nghĩa là từ thời quá khứ xa xưa, A Nan đã tu hành với Phật Thích Ca và đã phát nguyện đời nào cũng được theo Phật, nghe pháp, ghi lại tất cả lời Phật dạy. Vì hạnh nguyện từ quá khứ như vậy, nên dẫn đến hiện đời, A Nan rất tài giỏi, được coi như bậc đa văn đệ nhất.

Hoặc kể câu chuyện mà Hoà thượng Thiện Hoa thường nhắc là ngày xưa có nàng bạch tịnh rất nghèo đến độ không có áo mặc, chỉ có một tấm vải duy nhất để che thân. Nhưng nàng ấy kính quý Phật đến mức dâng cúng Ngài tấm y này. Sự cúng dường cao quý ấy đã kết thành quả báo là nàng tái sinh thành một người giàu có và xinh đẹp.

Các câu chuyện về luân hồi nhân quả trong đạo Phật mà các anh em nêu lên để nhắc nhở người nghe cần nhớ rằng những điều tốt đẹp hôm nay là kết quả của những việc thiện ở quá khứ.

Nếu chúng ta đến thuyết giảng ở nơi mà người không có niềm tin, họ chỉ muốn hiểu nghĩa lý sâu xa của Phật pháp, phải giảng cách khác. Riêng tôi, giảng kinh Pháp Hoa, khai thác mặt nhân quả luân hồi hay triết lý sâu xa đều được. Thí dụ trước khi giảng Pháp Hoa, Phật nói kinh Vô Lượng Nghĩa; theo đó, người chưa phát tâm Bồ đề thì kinh này có năng lực làm cho họ phát tâm. Với người bình dân, chúng ta nói năng lực kinh như vậy thì họ nghĩ kinh linh thiêng, nên thích tụng

kinh này, vì họ sẽ được sự chuyển đổi tốt. Đó là nghĩa thứ nhất của câu người chưa phát tâm làm cho họ phát tâm.

Nhưng đối với người trí thức, chúng ta phải giải thích năng lực kinh nằm ở chỗ nào. Trước nhất, năng lực kinh nằm ở chỗ ý nghĩa sâu xa của nội dung kinh. Vì vậy, kinh Pháp Hoa có nói tam châu cửu dụ nghĩa u huyền; nghĩa là nếu nhận ra được những nghĩa lý kinh tiềm ẩn trong chín thí dụ thuộc ba châu (thuyết pháp châu, thí dụ châu và nhân duyên châu) và áp dụng được trong cuộc sống thì người có trình độ tri thức cao sẽ rất thích thú và phát tâm tu theo.

Và cao hơn một bậc nữa, chúng ta triển khai ý nghĩa Phật dạy con người quyết định vận mạng của chính mình và Phật pháp hưng thịnh hay suy đồi do Tăng già quyết định. Vì vậy, theo tinh thần Vô Lượng Nghĩa, các Thầy muốn người phát tâm thì phải thể nghiệm ý này trong cuộc sống cho đạt kết quả tốt đẹp. Kinh Pháp Hoa gọi cách thuyết giảng như vậy là giảng trên quả môn, không phải giảng trên nhân môn.

Giảng trên nhân môn là chúng ta còn đang học, đang tu, chưa có kết quả trọn vẹn. Chúng ta học pháp nào thì ứng dụng pháp đó trong cuộc sống và mang dạy thành quả đã được, gọi là tự hành hóa tha. Các anh em nói với thính chúng rằng: "Tôi còn đang thể nghiệm giáo lý và có được một phần lợi lạc, nên nói cho quý vị để quý vị cũng được như tôi. Và ngược

lại, nếu quý vị được thành quả nào trong pháp tu này, xin chỉ cho tôi để chúng ta cùng thăng tiến trên đường đạo”. Nếu trao đổi thành thật như vậy, người trí thức dễ chấp nhận.

Khi chúng ta nói việc mình làm đã có kết quả tốt thì họ phải thấy sự thật đúng như ta nói và nhờ ta chỉ dạy họ. Thí dụ tôi sang Nhật học bốn tháng tiếng Nhật là đủ khả năng thi đậu đại học. Các sinh viên khác mới tìm học với tôi để cũng có được kết quả như vậy. Điều này có thể tạm hiểu giống như ý nghĩa người chưa phát tâm thì làm cho họ phát tâm bằng chính thành quả của ta. Hoặc tôi mở lớp dạy tiếng Nhật cho sinh viên là dạy theo kinh nghiệm bản thân của tôi, chỉ cho họ cách học mau thuộc và nhớ dai. Tôi bảo muốn mau thuộc, phải tu Thiền, không có cách gì khác. Thầy tu hơn người đời là nhờ pháp tu này. Thật vậy, vì tu Thiền, nên có sức tập trung cao, giúp tôi hiểu rõ vấn đề. Khi giáo sư giảng, tôi tập trung lắng nghe, những gì họ giảng tôi đưa vô tâm, vô trí. Và có sức tập trung cao rồi thì mau thuộc và vấn đề sáng ra. Nhưng chúng ta phải sử dụng sự tập trung liên tục mới nhớ dai được. Không phải tôi chỉ tập trung ở lớp học, mà lúc ở trên xe, hay ăn cơm, hoặc trước khi ngủ, tôi vẫn học, vẫn suy nghĩ từng chữ, từng nét, từng nghĩa, từng câu đã học, thì làm sao mà không mau thuộc và không nhớ dai. Trong khi các sinh viên cùng học, nhưng nghe chuông báo hiệu nghỉ giải lao, thì ra ngoài chơi và tụ họp lại để tán gẫu, nghĩ việc khác là đã xóa hết những gì mới vừa

học. Còn học theo kiểu Thiền thì lúc nghỉ ngơi, trong đầu mình vẫn còn lãng vãng ý tưởng hay câu văn đã học. Thiền của Đại thừa là ăn, ngủ, nói, đi, đứng, nằm, ngồi … cũng Thiền, tức áp dụng Thiền pháp trong cuộc sống hàng ngày. Tôi dạy sinh viên học như vậy thì họ áp dụng có kết quả tốt. Lấy học tập làm thú vui thì sao mà không giỏi. Đọc những câu văn hay mà mình không thể tự viết được thì chỉ còn cách học thuộc lòng và luôn lẩm nhẩm trong đầu, đến khi đi thi, sử dụng câu văn hay, chỉ đổi từ cho thích hợp, nên được nhiều điểm.

Muốn làm Giảng sư hay, các anh em phải nhớ nhiều và phải tập trung liên tục. Có thể bề ngoài, người thấy ta khờ, nhưng sinh hoạt trong tâm của chúng ta liên tục. Nói cách khác, có một thế giới riêng để ta sống là thế giới của kinh điển, của sách vở. Được như vặy thì các anh em giảng kinh mới hay.

Làm cho người phát tâm tu không có cách gì hay hơn là họ tận mắt thấy được thành quả tu hành của chúng ta. Riêng tôi, lúc trẻ làm việc ít, nhưng mệt mỏi nhiều; nhưng nay tuổi càng lớn, làm nhiều hơn mà sức khỏe lại tốt hơn. Người lớn tuổi cũng như người trẻ thấy vậy mới hỏi tôi làm cách nào, tức họ thấy thích kết quả thực tế của ta mới muốn học theo, tu theo. Đó là tinh thần thuyết pháp trên Quả môn. Tôi về quê, dòng họ bà con nói rằng tu được như ông, như chú, như bác, thì con mới tu.

Nhưng làm sao để được kết quả như vậy, thì chúng ta triển khai, giảng cho họ rằng Phật dạy nghiệp quyết định cuộc đời chúng ta. Nói cách khác, giảng về ý nghĩa tu là chuyển nghiệp. Như ngày xưa còn trẻ, nhưng bị bệnh nhiều là do nghiệp. Nay nhờ lạy Phật, sám hối, nghiệp hết, nên khỏe mạnh là kết quả tu hành, chúng ta đã chuyển được nghiệp. Và xa hơn nữa, chúng ta tạo được công đức rồi, thì công đức này tự động sinh ra công đức khác, chúng ta không cần dụng công cực khổ nữa.

Ý nghĩa của việc tự sinh ra công đức được nói đến trong phẩm Như Lai Thọ Lượng thứ 16, kinh Pháp Hoa. Đức Phật nói rằng từ thuở quá khứ xa xưa, Ngài đã tu hành đạo Bồ tát, tạo thành thọ mạng đến nay vẫn chưa hết, mà còn lớn hơn xưa. Đó chính là Báo thân Phật. Theo tinh thần Phật dạy như vậy, việc tu của chúng ta là phải tu Báo thân, hay tu để phát triển Báo thân chúng ta lớn mạnh. Tu trên sanh thân thì suốt đời cũng không được lợi ích gì, gọi là cuồng hoa vô quả.

Tu trên Báo thân, trước nhất chúng ta phải gắn liền niềm tin vững mạnh của mình với pháp Phật và xa hơn, phải hiểu nghĩa lý kinh và lấy kinh làm lẽ sống của đời mình. Như vậy lúc ăn, ngủ, làm việc hay làm bất cứ gì, trong đầu vẫn tư duy về Phật pháp, nên mỗi ngày chúng ta đều phát hiện điều hay mới lạ tiềm ẩn trong kinh. Từ đó, tư tưởng của ta và Phật là một; nói cách khác,

lấy Phật huệ, Phật đức tự trang nghiêm thân tâm ta, nên biến sanh thân thành Pháp thân, khiến cho người nhìn thấy ta, nghe ta nói liền được thanh tịnh và phát tâm đi theo lộ trình Phật dạy. Được như vậy là đã chuyển hóa sanh thân thành Pháp thân.

Tại sao không gọi sanh thân là Pháp thân? Vì thân tứ đại ngũ uẩn hình thành bằng nghiệp thức đời trước hội tụ lại, nên không thể gọi là Pháp thân, mà gọi là nghiệp báo thân. Chính vì nghiệp bên trong của mỗi người không giống nhau, nên mọi người mới hiện thân tướng khác nhau. Nhưng chúng ta tu hành để chuyển nghiệp, bằng cách đọc kinh Phật, suy nghĩ trong tâm. Nhờ đem lời dạy của Phật vào tâm chúng ta lâu ngày, nên chuyển hóa được tâm dơ bẩn xấu xa của chúng ta thành tâm Phật thanh tịnh, thánh thiện.

Khi tu hạnh Thanh văn là tu Tứ Thánh đế, Phật dạy chúng ta quán tứ niệm xứ, tứ chánh cần, tứ như ý túc. Nhưng chuyển sang tu Pháp Hoa thì quá trình tu của chúng ta phải đổi ngũ uẩn hữu lậu thành ngũ uẩn vô lậu. Đổi bằng cách nào? Chúng ta cũng có sanh thân như mọi người, nhưng phải đổi nó thành Pháp thân bằng cách lấy đức của Phật, huệ của Phật để trang nghiêm thân tâm chúng ta.

Vì vậy, các anh em đừng nghĩ đến việc chăm lo cho xác thân hữu hình hữu hoạinày. Thật vậy, ta để tâm đến ăn, mặc, ở, nhưng nó không bao giờ theo ý ta. Tạm thời quên đòi hỏi của thân vật

chất bằng cách lấy Phật pháp thay vô, làm việc Phật không biết mệt mỏi thì lâu ngày, sanh thân chuyển hóa thành Pháp thân. Lúc đó, người nghĩ ta là Phật vì tâm chúng ta thể hiện được tâm Phật. Tôi tâm đắc ý này, dịch phẩm 28 kinh Pháp Hoarằng tâm họ là Thiền, thân làm giống Phật, giảng pháp chân thật, khai thị nhứt thừa, được Phật xoa đầu và trao y bát. Tâm chúng ta yên tĩnh hoàn toàn là Thiền, là định và từ yên tĩnh này nhờ tu Pháp Hoa thì mọi việc tự nhiên sáng ra dưới mắt chúng ta. Có thể nói Thiền của Pháp Hoa là định và huệ hợp thành một, vì tập trung rồi thì giáo lý sâu xa trong kinh hiện ra, chúng ta tiếp nhận được, gọi là ngộ. Tôi diễn tả là "Liễu ngộ Pháp Hoa chứng đạo Thiền”. Tu Pháp Hoa nhưng chứng Thiền là chính, thì tâm chúng ta là Thiền, tức định huệ có đủ trong tâm và nhờ huệ chỉ đạo, tất cả việc chúng ta làm trên cuộc đời giống như Phật. Được như vậy, người nhìn thấy ta mới liên tưởng đến Phật và những gì ta nói phát xuất từ huệ, nên đúng sự thật là pháp chân thật.

Giảng pháp chân thật là giảng pháp đúng ở ngay đây và bây giờ. Tôi thường nóinếu có Phật ngay bây giờ và ở tại Việt Nam thì Ngài sẽ dạy gì. Đương nhiên Phật dạy đúng là làm cho tâm người an lành, thân khỏe mạnh, có trí thông minh, làm cho kinh tế phát triển. Còn chúng ta đem kinh giảng dạy người tu, mà họ rơi vô bế tắc, trở thành buồn khổ, bệnh hoạn, không làm được gì. Họ đều là Tăng Ni trẻ nhưng không tự lo được đời sống mình, phải nhờ

người khác, thì như vậy ta đã dạy họ pháp không chân thật. Pháp chân thật tất yếu phải giúp cho người hưởng được lợi ích thực tiễn trong cuộc sống của họ.

Riêng tôi dạy học sinh phải tập trung và tập trung lâu dài, thường xuyên vào việc học thì chắc chắn mau thuộc bài và nhớ dai. Muốn cơ thể khỏe mạnh phải tự rèn luyện cơ thể và ăn uống thích hợp. Phật giáo Nhật Bản phát triển tinh thần này đến mức độ cao, nên tất cả sinh hoạt xã hội của họ đều biến thành "Đạo”: Hoa đạo, trà đạo, thơ đạo, kiếm đạo, hiệp khí đạo… Các anh em đọc thơ Thiền hay thơ đạo Nhật Bản sẽ nhận thấy ý nghĩa thật súc tích và dễ cảm. Thí dụ một bài thơ Nhật nổi tiếng chỉ có vài chữ : Con ếch nhảy xuống ao. Tỏm. Nếu không hiểu Thiền thì không thể nào nhận ra ý sâu sắc ẩn chứa trong vài chữ rất đơn giản như vậy. Dưới mắt Thiền sư ngộ đạo và tâm hồn trong sáng, ông cảm nhận hình ảnh trong đời thường, nhưng thể hiện sức sống Thiền, con ếch nhảy xuống ao vang lên tiếng "tỏm”. Thấy ếch nhảy xuống ao là trở về chỗ sống của nó, Thiền sư ngộ được con đường của mình trở về tự tánh bản thể, chân tâm, với tiếng kêu "Tỏm” nhẹ nhàng, đứt gọn, chẳng khác gì sự bừng sáng, hoát nhiên ngộ đạo của Thiền sư.

Thiền của Nhật đã chi phối mọi sinh hoạt xã hội của họ và chính yếu là xây dựng con người về nghệ thuật, võ thuật, mỹ thuật… Nhờ Thiền là tập

trung cao và điều chỉnh được hơi thở, nên bắn cung rất chính xác và đưa Thiền vô hội họa, điêu khắc, Thiền sư nâng sức tập trung cao độ, mới có khả năng khắc một bài kinh Bát Nhã trên một hạt gạo, hay khắc hình Bồ tát Quan Âm trên sợi tóc; phải dùng kính phóng đại, chúng ta mới thấy được. Hoặc trong lãnh vực nhu đạo hay kiếm đạo, các sư học nhanh và đạt đẳng cấp dễ hơn sinh viên thường, vì người tu thường có sức tập trung cao mà người đời khó có được.

Hay Phật giáo Trung Quốc phát triển được ở đời Đường, nổi tiếng với võ ThiếuLâm tự. Chùa đã đào tạo được người tu ăn uống đơn sơ, nhưng sức khỏe tuyệt vời và võ công cao, cứu giúp được người, giúp nước nhà dẹp loạn. Vua chúa kính nể Phật giáo là như vậy.

Nếu chúng ta cứ dạy những pháp mà người không ứng dụng được trong cuộc sống, thì đó không phải là pháp chân thật. Theo tôi, phải nương pháp chân thật, khai phương tiện môn; nghĩa là phải đạt trí tuệ và sử dụng phương tiện cứu đời. Tôi nhắc các anh em không được tách rời giáo lý căn bản, nhưng phải triển khai giáo pháp cho phù hợp với hội chúng trước mặt tại đây và ngay bây giờ. Đạo Phật muốn mạnh tất yếu phải như vậy. Bây giờ, tại đây, nên học gì, làm gì để người chấp nhận và đất nước đi lên được. Giảng pháp theo tinh thần này, chúng ta thành công, Phật pháp hưng thạnh.

Chúng ta giống Phật, giống Tổ, nhưng cách làm khác, không rập khuôn. Đem Phật giáo trở lại vinh quang thời Lý Trần là trở lại theo tinh thần Lý Trần, tức là tinh thần chỉ đạo xã hội. Về chính trị, kinh tế, văn hóa, Phật giáo đều đóng vai trò quan trọng. Không phải trở lại y như thời Lý Trần là trở lại tình trạng lạc hậu. Thời đó không có trường lớp, người ta phải học ở chùa. Chùa là nơi đào tạo người làm tướng, làm quan. Nhưng đến giai đoạn đất nước phát triển, Phật giáo chúng ta đánh mất vai trò quan trọng, vì Phật giáo không theo kịp nhịp độ phát triển của xã hội. Điển hình như ở thời đại kinh tế quyết định mọi việc, nhưng chùa chiền chúng ta chỉ trông chờ sự phát tâm của Phật tử, thì Phật giáo phải chịu thua sút.

Các anh em giảng giáo lý phải mang đến lợi ích cho người, họ mới nghe. Muốn như vậy, cần nói những gì thích hợp với xã hội hiện tại và càng nâng được kiến thức của người nghe càng tốt, đó là việc chính của Giảng sư. Bỏ kinh không được, nhưng giảng y kinh cũng không đúng. Hòa thượng Phước Huệ cảnh giác chúng ta bằng câu: Y kinh giải nghĩa Phật oan tam thế, ly kinh nhứt tự tức đồng ma thuyết.

Bỏ Tứ Thánh đế, Thập nhị nhân duyên, Lục ba la mật thì trở thành ma thuyết,nhưng kẹt vào những pháp này cũng không phải của Phật. Điều chính yếu là phải kèm theo định tuệ của chúng ta để quán sát cuộc đời và nói gì mà người chấp nhận và có lợi cho

họ. Làm như vậy thì ai cũng trân trọng Phật giáo chúng ta.

Chỉ chú trọng đến việc giảng dạy cho toàn người lớn tuổi, họ dư thì giờ và chờ chết, thì không khéo Phật giáo chúng ta cũng sẽ chết như vậy. Giảng cho lớp trẻ nghe phải trang bị cho họ bước chân vào đời không thua kém người, giúp họ thành đạt trong cuộc sống một cách quang minh chính đại. Làm được như vậy, thì không cần mời, giới trẻ cũng tự động tìm đến cầu học. Còn bỏ thì giờ nghe giảng giáo lý mà không được lợi gì, làm sao họ muốn nghe. Các anh em nên suy nghĩ dạy những điều thực tế để về gia đình hay đi vào đời, họ còn sử dụng được.

Riêng tôi, rút ngắn bộ kinh Pháp Hoa còn 7 phẩm để giúp các Phật tử đi làm,không có thì giờ, có thể tụng đọc thuộc lòng được. Tôi dạy họ vào sở làm, nếu gặp việc bực mình thì trong lòng nhớ đến Phật, đến kinh để hóa giải, mọi việc sẽ thành êm thắm. Quả đúng như vậy, họ nói với tôi rằng trước khi đi làm, tụng kinh thì mọi việc đều tốt và không tụng kinh thì họ cảm thấy không an tâm. Điều này có nghĩa là tôi sử dụng giáo lý có chọn lọc để nuôi dưỡng Bồ đề tâm và niềm tin của Phật tử. Nhờ đưa kinh và Phật vào tâm, họ đối xử với người nhẹ nhàng theo tinh thần Phật đạo, người mới không gay cấn với họ và thương quý họ. Không niệm Phật, không trang bị kinh và Phật trong tâm, đụng việc, sẽ đối phó thẳng tay theo kiểu thế gian, chắc chắn kết quả sẽ tồi tệ thêm.

Ngoài ra, các anh em truyền đạo cũng là truyền nghề, thì thành công. Thí dụ những Thầy có khả năng dạy Anh văn có thể tập trung các trẻ em về chùa để dạy. Tôi cũng dạy các em tiếng Nhật. Họ sử dụng được một ngoại ngữ nào cũng tốt, có thể tìm được việc và có thu nhập ổn định trong cuộc sống, cũng có lợi cho họ.

Hoặc các Thầy dạy cho họ cắm hoa, vẽ tranh, làm thơ, viết văn. Những việc này vừa có đạo lý vừa ứng dụng được trong cuộc sống. Như vậy, đến với mình, họ cũng có được thú vui tốt để tiêu khiển, giải tỏa căng thẳng, buồn phiền, hay trở thành người chuyên môn trong ngành nghề đó cũng kiếm sống được. Chúng ta thấy các Thiền sư xưa cũng thường dạy cho người như vậy. Ngày nay, chúng ta thuyết pháp suông, e rằng lâu ngày, không còn sức thuyết phục quần chúng.

Các anh em nên nghĩ xem mình giỏi việc gì để đóng góp cho đời. Và ra làm đạo, phải tìm đất dụng võ, nếu không tìm chỗ thích hợp để làm việc, cứ ngồi không, chờ đợi việc không thể có, rồi để ngày qua tháng lại trôi mất thì uổng phí cả đời. Thực tế cho thấy đa số Tăng Ni ra trường ở thành phố Hồ Chí Minh không được giảng dạy, cứ ngồi không, cuộc đời dần dần bị mai một.

Phải chịu cực đến chỗ người cần chuyên môn của ta để phục vụ thì sẽ được quý mến, làm cho Phật pháp hưng thạnh; đó là trách nhiệm của chúng ta. Đa số Tăng Ni học xong thường chờ người mời

giảng, nhưng không ai mời đâu. Vì giảng không lợi ích cho quần chúng và trụ trì thì họ không nghe, không mời.

Tóm lại, các anh em Giảng sư nên nói những điều người cần nghe, những điều làm cho tinh thần người an vui, kiến thức tăng trưởng, phù hợp với sinh hoạt xã hội hiện tại, mở ra cho người một phương hướng sống tích cực lợi ích cho bản thân họ, cho gia đình họ và cho đất nước.

Kinh Nghiệm Giảng Dạy Kinh Hoa Nghiêm

KINH NGHIỆM GIẢNG DẠY

KINH HOA NGHIÊM

(Bài giảng lớp Giảng sư Cao cấp 13-12-2002)

Khi thuyết giảng các anh em nên tập hợp tư liệu đầy đủ và soạn dàn bài; kế đó, tập nói cho chính ta nghe, cho bạn đồng học cùng nghe hoặc ghi âm lại. Sau đó, nhờ huynh đệ góp ý về ngôn ngữ, cử chỉ, ý tứ của bài giảng. Làm như vậy để chúng ta sửa chữa những sai sót, dần dần khắc phục được nhược điểm, ta trở thành người có năng lực thực sự. Ngày xưa tôi cũng áp dụng phương pháp này và khi làm Trưởng ban Hoằng pháp, tôi cũng thường nghe bạn chỉ bảo thêm để hoàn thiện việc giảng dạy của mình. Hôm nay tôi nhắc các anh em ý này để tự phát triển năng lực.

Một phần khác không kém quan trọng là việc trình bày giáo nghĩa đòi hỏi sự chính xác càng nhiều càng tốt. Nếu nói theo ý của riêng mình mà sai thì nguy hiểm. Mộy Ni sinh đã trình bày về Thiện Trụ Tỳ kheo, nhưng chắc chắn là không ai hiểu rõ cô muốn nói gì, vì áp dụng khoa học vào bài giảng,

nhưng trình bày khoa học không ra khoa học, giáo lý không ra giáo lý.

Mục tiêu của vấn đề chúng ta đưa ra phải chính xác và dễ hiểu, giúp người nghe tiếp thu được là thành công. Điển hình như đối với Thiền học đương nhiên rất khó, nhưng Hòa thượng Thanh Từ đã khéo léo giảng Thiền như sinh hoạt hàng ngày làm cho người nghe ở trình độ thấp cũng tiếp thu được.

Kinh Hoa Nghiêm hàm chứa nhiều ý nghĩa sâu xa, khó hiểu; các anh em phải giảng cho dễ, cho người nghe được. Mở đầu chúng ta thấy Thiện Tài vân du cầu đạo, gặp Văn Thù khai ngộ. Văn Thù khai ngộ Thiện Tài mà không khai ngộ cho người khác là ý quan trọng cần giải thích. Chúng ta nên nói thêm rằng khi tu Thiền hay hành Bồ tát đạo thì tư cách của người hành các pháp này phải có. Điển hình kinh Hoa Nghiêm cho thấy Văn Thù giảng giáo lý cho 6.000 Tỳ kheo trước, nhưng nửa chừng Ngài không nói nữa; vì để chấm dứt phần tư tưởng dạy hướng giải thoát cá nhân thì đến đây là vừa. Tỳ kheo có ba nghĩa: Khất thực, phá ác, bố ma, nghĩa là tự độ làm chính, làm như vậy là đủ. Vì vậy, đến đây, Văn Thù chỉ gợi ý cho 6.000 Tỳ kheo nên phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát đạo và Ngài nói với họ rằng Ngài phải đến độ Thiện Tài. Điều này nhằm dạy rằng người có đủ điều kiện mới hành Bồ tát pháp được, nên Văn Thù phải đi tìm Thiện Tài mà dạy.

Thiện Tài là người thế nào? Thiện Tài sinh ở Phước Thành, hay có nghĩa là lấy phước làm chính.

Trong Phật giáo đề cao người có phước: Sống lâu, sức khỏe tốt, giàu có, thông minh, có nhiều quyến thuộc và nhất là tâm hồn an vui. Hành Bồ tát đạo đòi hỏi phải có những điều kiện này, đạo sư mới giúp chúng ta phát huy Bồ tát hạnh được, đó là khai ngộ. Người không có khả năng thì giúp cũng không được.

Đức Phật xuất hiện trên cuộc đời, hay Đạt Ma Tổ sư phải vượt trùng dương đến Trung Quốc tìm người để độ, Tỳ Ni Đa Lưu Chi lặn lội sang Việt Nam cũng tìm người để độ, hoặc vua Trần Nhân Tông chỉ tìm Pháp Loa dù chỉ 23 tuổi để truyền pháp. Lý sâu sắc là ở đó.

Thực tế dễ hiểu là phải biết rõ người có khả năng hiểu biết, tiếp thu được thì mới truyền trao được. Đem trao cho người không có khả năng thì làm cách nào mà họ tiếp thu. Chúng ta nói việc thực tế là Thiện Tài có đủ điều kiện tiếp nhận Bồ tát pháp.

Thiện Tài là nhân vật giả tưởng trong kinh Hoa Nghiêm, có người cho đó là Bồ tát hiện thân hay nhân cách hóa Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Đức Phật đã được diễn tả dưới dạng khác, nhằm chỉ con người như vậy mới thành Phật được. Người không có sức khỏe phi thường hay không thông minh, ứng xử bén nhạy, hoặc không có quyến thuộc mà phải vượt qua 53 thành trên lộ trình cầu đạo, chắc chắn gặp vô số việc không đơn giản.

Đức Phật có quá trình hành đạo, tu học thì vấn đề sức khỏe và sống lâu là căn bản nhất. Học xong rồi chết thì chưa được gì. Các anh em học xong phải

làm việc để phát triển khả năng. Riêng tôi đã trải qua thời gian học và làm việc, nay đến cuối đời thì không có gì quan trọng nữa. Tôi sợ nhất học rồi không làm được gì.

Có sức khỏe, tiếp thu nhanh và làm việc giỏi là những điều kiện giúp Thiện Tài vào đạo dễ dàng. Điều này gợi ý chúng ta việc chọn người xuất gia. Phật giáo chúng ta phạm sai lầm khi suy đồi là đã chọn người xuất gia không tốt, nên sinh ra những tệ nạn.

Khi Phật giáo suy đồi, người tu ra ngoài không làm được, bị xã hội đánh giá thấp vì trình độ kiến thức, sức khỏe, năng lực không có. Nhiều Hòa thượng nói sợ đệ tử học giỏi thì không tu nữa, các Ngài quan niệm dở, dốt, bệnh hoạn mới tu.

Kinh Hoa Nghiêm sửa đổi tư tưởng sai lầm trên bằng cách chọn thành phần ưu tú nhất của xã hội để làm nhà lãnh đạo tinh thần. Người bệnh hoạn, ngu dốt, nghèo đói đi tu đông chỉ có lượng mà không có phẩm, gây khó khăn nhiều hơn. Thực tế lịch sử chứng minhchỉ cần một pháp sư Ngô Chân Lưu, một Vạn Hạnh Thiền sư là xây dựng được cả triều đại. Kinh Hoa Nghiêm đưa ra mẫu người có khả năng hành Bồ tát đạo qua hình ảnh Thiện Tài đồng tử sinh ở Phước Thành.

Hoặc Đức Phật sinh dòng họ Thích, thừa hưởng di sản tổ tiên bảy đời làm vua hiền đức nổi tiếng ở Ấn Độ. Ngài sinh trong gia đình cao quý, bẩm chất thông minh, sức khỏe tuyệt vời, từ bi tâm vô hạn.

Người như vậy tu thành Phật mới gánh vác được việc cứu nhân độ thế, làm Thầy của Trời người. Vì vậy, tiên A Tư Đà tiên đoán rằng nếu Ngài không tu thì đứng đầu thiên hạ làm Chuyển luân Thánh vương, tu thì làm Phật. Khẳng định vị trí người tu cao hơn vua chúa là kinh Hoa Nghiêm muốn giới thiệu một Đức Phật như thế.

Bắt đầu xuất gia học đạo, chúng ta phải làm gì trước? Tất nhiên phải có giới, định, huệ. Nhưng kinh Hoa Nghiêm dạy đức hạnh là căn bản, từ đây tiến lên phát triển tri thức. Có đức hạnh và tri thức rồi, mới gia công Thiền quán, đó là ba việc chính của Thầy tu. Không có ba việc này chưa đủ tư cách Thầy tu.

Thiền định của Thiện Trụ Tỳ kheo đặt nặng việc trụ tâm. Thật vậy, bắt đầu việc tu của chúng ta là không bị hoàn cảnh tác động. Vì vậy gọi Thầy tu là Samadhi, tức là người có sức tập trung cao, không bị hoàn cảnh chi phối. Các anh em phải luyện đức tánh này, không giận, không buồn, không bị mọi việc lôi cuốn.

Từ trụ tâm của Thiện Trụ Tỳ kheo là ý chính, chúng ta triển khai rằng Phật dạy người trụ tâm sẽ biết được tất cả là huệ. Người tán loạn hiểu cạn cợt, họ sống với võ não nên kiến thức họ chỉ chung chung. Đa số chúng ta sống như vậy, Thức là suy nghĩ của chúng ta do hiểu biết phân biệt, không phải của người tu. Phật dạy chế tâm nhứt xứ vô sự bất biện.

Trụ tâm bằng cách nào? Có người trụ tâm ở sóng mũi hay một vật gì đó. Việc này dễ lạc, tu Thiền sai bị Tổ quở là cũi mục than nguội; vì chúng ta trụ ở sóng mũi hay vật làm tâm bị cứng ngắc. Thiền Lâm Tế dạy quán thoại đầu, Thiền sư ra một câu ẩn chứa tinh ba, Thiền sinh phải tìm được nội dung của câu đó để hiểu được lòng Thầy. Tu như vậy, một thời gian, Thầy trò hiểu nhau. Có thể một, hai năm hay chỉ một đêm Thiền quán mà nhận ra được ý của Thầy và trình cho Thầy chấp nhận. Chế tâm nhứt xứ ở đây là trụ tâm vào thoại đầu. Kinh Hoa Nghiêm có dạy như vậy không?

Kinh Hoa Nghiêm dạy chúng ta trụ tâm là đưa tâm vào pháp giới, tức bản thể sự vật, phải quán thẳng thật tướng các pháp. Bắt đầu tập trung tư tưởng để phân tích từng vật, cố tìm được gốc của vấn đề làm phát sinh ra các hiện tượng. Quán từ gốc nên biết được hiện tượng và biết được các pháp biến dịch trong trời đất là ngộ đạo.

Áp dụng pháp này, muốn nhớ gì, hiểu gì, tôi tập trung vô đó thì tất cả việc không tác động tôi, dù tôi đang ngồi chung với mọi người, nhưng không để ý. Vì vậy tôi hiểu được việc làm của Thiện Trụ là tập trung được, làm chủ được để thấy chính xác mọi vấn đề. Thầy tu hơn người đời là vậy, nhờ tập trung cao, có trực giác.

Trước khi gặp Thiện Trụ, Thiện Tài gặp Hải Vân Tỳ kheo tiêu biểu cho sự am hiểu giáo lý Phật, gọi là giáo pháp Pháp thân của Phật để lại cho

chúng ta. Chúng ta có trầm mình vào giáo lý của Phật trước, rồi tập trung thì mới tập trung tư tưởng vô giáo lý Phật được, còn tập trung không thì được gì. Thiện Trụ tập trung trong giáo nghĩa Phật, nên hiểu Phật pháp sáng lần, nếu chúng ta tập trung cái khác, không dính líu gì đến Phật pháp không phải là Thầy tu.

Các anh em nên dành thì giờ đọc tụng kinh điển là tập trung vô giáo nghĩa, tự nhiên mở tầm nhìn sáng của chúng ta về giáo lý. Và muốn tập trung vô giáo nghĩa, đầu tiên phải là người đạo đức, không tội lỗi thể hiện qua hình ảnh Đức Vân là người đi trên mây, không có gì ràng buộc được. Người tu còn quan hệ thế gian không thể làm nên đạo nghiệp. Đức Vân không vướng bận cuộc đời, từ thanh thoát này mới học hiểu giáo lý và việc thứ ba mới là hành Thiền. Thiền của Phật giáo khác với Thiền ngoại đạo là vậy. Tập trung vào Phật pháp, giáo nghĩa sáng ra và theo giáo nghĩa đó nhìn cuộc đời ở khía cạnh nào cũng đẹp, cũng nhận ra mặt tốt của nó, như Thiện Tài đối thoại với Di Già là thương gia ở chợ hay trưởng giả Giải Thoát cũng thấy họ đáng quý.

Một số ý khác mà các Thầy cô trình bày về Bồ tát đạo. Có Thầy nói sơ địa Bồ tát lấy bố thí làm chính. Tuy nhiên, muốn bố thí thì phải có mới cho được. Vì vậy, trước khi tu sơ địa Bồ tát, anh em phải tu thập hồi hướng trước, nhưng tu thập hồi hướng mà thiếu thập hạnh thì hồi hướng trở thành không tưởng. Ta làm được bao nhiều việc lợi ích cho cuộc đời mới hồi

hướng được, không có công đức mà hồi hướng chỉ là nói suông. Có làm một việc gì đó thì đem cho thành quả ấy mới được. Hồi hướng đủ, mới qua thập địa.

Hồi hướng là ba việc quan trọng chúng ta chuẩn bị để hành Bồ tát đạo. Trước tiên là hồi hướng Vô thượng Bồ đề quan trọng nhất. Đối với người tu, trí tuệ là sự nghiệp trên hết, phải đạt cho được. Chưa có trí tuệ chưa có gì. Quyền lợi, danh vọng, địa vị dẹp bỏ, nhưng trí tuệ phải có, vì có trí tuệ là có tất cả, những thứ khác chỉ là giả danh. Người tu luôn phát huy trí tuệ cho đến ngày đạt Vô thượng Bồ đề mới đạt đến cứu cánh. Nói cách khác, không có gì không biết hay không ai hiểu biết hơn ta mới được, cái gì chưa biết phải học. Có bao nhiêu công sức chúng ta dồn cho việc phát triển hiểu biết.

Hồi hướng Vô thượng Bồ đề để chúng ta có kiến thức sâu rộng mới làm lợi ích chúng sinh được. Vì vậy việc thứ hai là hồi hướng Pháp giới chúng sinh, vì hiểu biết mà không có quyến thuộc sống chết, ta không làm được. Trong truyện Tây du ký, Nhĩ Hầu vương biết chỗ của Tổ sư Bồ Đề, nhưng Nhĩ Hầu vương không đến học đạo, phải chỉ cho Mỹ Hầu vương đến học mới được. Biết nhưng không làm được vì không có quyến thuộc đồng hạnh nguyện, một lòng một dạ hợp tác thì không làm được việc lớn. Phải hồi hướng Pháp giới chúng sinh, tức xây dựng quyến thuộc trước, hành Bồ tát đạo sau.

Xây dựng bằng cách giúp đỡ quyến thuộc, lo cho bổn đạo của chúng ta trước. Không nên vắt cạn kiệt

sức Phật tử, về sau không làm được. Phải bồi dưỡng sức người như Trần Hưng Đạo dạy vua Trần Thái Tông thì giặc tới mới sử dụng được. Bồi dưỡng sức người là hồi hướng Pháp giới chúng sinh, là nuôi người cho lớn mạnh. Mỗi người có sức hậu thuẫn quần chúng mới thành công, một mình không làm được gì.

Nuôi người, các anh em phải nghĩ dạy họ nên người. Nếu Phật tử theo ta giàu có, tài giỏi, thì dễ thành công việc lớn. Người theo bệnh hoạn, ngu dốt, thì việc làm còn giới hạn, khó khăn. Tuy nhiên, thực tế làm đạo, những người này thường đến với ta trước, ta không bỏ họ mà cố gắng nuôi dạy họ thành người tốt, họ nhớ ơn tế độ mới chết sống với ta. Thiết nghĩ một đời không làm được, phải nhiều đời. Phật dạy rằng phải xả thân cứu chúng sinh nhiều đời mới thành Vô thượng Chánh đẳng giác. Thấy người giàu, giỏi mà khởi tâm ham, kêu gọi, họ không theo đâu. Họ theo hết lòng là biết đời trước ta đã cưu mang họ. Còn người mới theo thì toàn là "nhờ Thầy cứu con, giúp con, nuôi con”, may ra sau này họ thành chánh khách lỗi lạc mới nghĩ đến Thầy sau.

Hồi hướng Pháp giới chúng sinh để hỗ trợ nhau hành Bồ tát đạo, kinh Hoa Nghiêm diễn tả Thầy trò cùng sinh chung một chỗ. Thiền sư Sato khuyên tôi về Việt Nam hành đạo vì Ngài nói quyến thuộc của tôi ở Việt Nam. Ở Nhật, giỏi tôi cũng chỉ là giáo sư, không khác được, vì không có quyến thuộc. Cần tìm chỗ có quyến thuộc để làm đạo.

Có quyến thuộc rồi, chúng ta tu pháp hồi hướng thứ ba là hồi hướng Chơn như thật tướng, hay quán thật tướng các pháp. Quán các việc này từ đâu mà ra. Những người đến với ta, cần xem thái độ, cử chỉ, việc làm để biết họ và ta đã liên hệ trong quá khứ như thế nào. Đó mới chính là sự thật bề trong, không phải giả tưởng. Tại sao họ tốt với ta mà xấu với người khác, hay ngược lại. Phật dạy thấy được nhân duyên sinh các pháp là thấy thật tướng các pháp. Đức Phật độ người thành công hoàn toàn vì Ngài thấu rõ mối quan hệ này; thậm chí có người phải chờ cho họ đọa địa ngục mới độ được, không phải là đệ tử rồi độ được. Phải chờ đúng lúc, đúng chỗ, họ mới nghe và tu có kết quả. Có người và có việc, ta chỉ nên quan sát xem diễn tiến hiện tại cho đến tương lai, theo đó ta hành đạo để nuôi lớn Bồ đề tâm của họ.

Trên bước đường tu, cần rèn luyện ba pháp hồi hướng nói trên và bước chân vào đời, hành Bồ tát đạo, lấy đó sử dụng. Ta có sức người, sức của và vốn kiến thức mới đi vào phạm vi của sơ địa Bồ tát, làm việc bố thí cơm ăn, áo mặc, tri thức và bảo vệ an ninh cho người. Vua Trần Nhân Tông hiện thân tiểu vương bảo đảm cho người có được ba việc này, thường gọi là tài thí, pháp thí và vô uý thí.

Tất cả Bồ tát sơ địa đã có tài sản gởi trong kho tư lương từ lúc tu hành, có bao nhiêu công đức để sẵn và nay cần lấy ra từ ngân hàng của Phật. Thầy nào

làm đạo được là nhờ như vậy, tay không, nhưng việc gì cũng được ; vì tiền để ở kho tư lương, chỉ cần nhìn việc chính xác và đem tiền sử dụng.

Bồ tát sơ địa hiện thân ở nhân gian khác với người thường hành bố thí. Phàm phu bố thí thì phải quyên góp, xin từng đồng mà không được bao nhiêu. Bồ tát có sẵn phước báo trong kho tư lương, không thể suy nghĩ biết được việc của họ. Thật vậy, nhờ Phật lực gia bị thì họ cần bao nhiêu để cứu giúp người, tự nhiên có người hảo tâm ủng hộ bấy nhiêu. Điểm thứ hai là về kiến thức của Bồ tát cũng khá lạ. Người có học vị hiểu biết là bình thường, nhưng người không học như lục Tổ Huệ Năng không biết chữ mà việc gì Ngài cũng thông hiểu chính xác. Không biết đọc chữ trong kinh Pháp Hoa, nhưng yếu nghĩa của kinh này Ngài lý giải tường tận.

Có thể nói Bồ tát khi gặp việc, biết rõ ngọn ngành và giải quyết êm đẹp; nhưng không có việc thì tâm lắng yên. Người trí thức bình thường chưa gặp việc tính toán đủ thứ, nhưng đụng việc lại không giải quyết được. Đối với Bồ tát, yếu tố Bồ đề có sẵn, tâm họ như tâm gương, những gì xảy đến là in bóng trên gương, họ biết rõ. Ta bị dầy đặc đủ thứ lăng xăng lộn xộn nên hình không hiện lên được. Bồ tát không cần thì tâm trống không là Không của Bồ tát, vạn vật không in bóng, thì không có gì, nhưng có muôn vật in bóng, đều thấy rõ. Yếu tố Bồ đề mới đóng vai trò quyết định đúng và mới dạy được người.

Người theo ta, phải bảo đảm cuộc sống cho họ. Các anh em cân nhắc biết được người theo mình là biết họ có nhân duyên quá khứ với mình; nhưng không giúp được họ là tổn hại lớn. Bằng mọi cách phải bảo vệ người theo tu hành với chúng ta, đó là đạo lý. Làm được vậy, quyến thuộc đông thêm. Thầy tu mà bổn đạo xa lánh là biết đã sai đường. Đi đúng lộ trình của Phật, người chưa thương phải thương, người thương rồi phải thương nhiều hơn và họ tốt hơn nhờ chúng ta giúp đỡ, dạy dỗ. Thậm chí hành Bồ tát đạo, hy sinh mạng mình để cứu người, để đời sau họ phải nợ ơn mình. Bồ tát hy sinh, dấn thân vào đời, lấy thiệt mình, lợi người làm lẽ sống.

Hành Bồ tát đạo ở sơ địa, trong kinh Hoa Nghiêm, Phật nói Bồ tát thường hiện thân làm tiểu vương, vì phước đức, quyến thuộc chỉ chừng đó, nên chỉ làm được như vậy. Sơ địa Bồ tát chỉ nuôi dạy được một số người, chăm sóc họ được an toàn, có tri thức, có cuộc sống ổn định là tốt rồi.

Tôi nhắc thêm các Thầy một việc quan trọng. Có Thầy nói rằng bị thiếu ngôn từ khi diễn giảng. Nếu văn chương kém, thấy câu văn hay, bài kệ có ý nghĩa, nên tập họp lại và học thuộc lòng để bổ sung cho bài giảng. Hoặc trích những mẫu chuyện, nhưng phải tập kể chuyện cho hấp dẫn. Xưa kia Thượng tọa Hộ Giác thường đọc một chuyện tiền thân Phật và giải thích chuyện này là xong một thời giảng; đó là kể chuyện có sức hấp dẫn.

Mỗi người muốn làm Giảng sư tương lai phải tập rèn luyện năng khiếu riêng của mình. Người có tài kể hay thì phát huy mặt này, tạo cho người nghe thích thú, say mê pháp Phật cũng thành công trong việc hoằng pháp.

Một Số Đề Tài Gợi Ý Cho Những Bài Thuyết Giảng Của Tăng Ni Sinh Khóa Giảng Sư

MỘT SỐ ĐỀ TÀI GỢI Ý

CHO NHỮNG BÀI THUYẾT GIẢNG

CỦA TĂNG NI SINH KHÓA GIẢNG SƯ

(Bài giảng lớp Giảng sư Trung cấp ngày 14-1-2003)

Các anh em có thể viết một đề tài tự do mang tính cách rộng và thích hợp với địa bàn sinh hoạt của mình. Chẳng hạn những người có ý định giảng dạy, truyền bá giáo lý ở vùng cao nguyên cho người dân tộc, hay người nông dân ở địa phương, hoặc vùng có ngoại đạo.

Theo tôi, riêng về việc giảng dạy cho đồng bào nông thôn, họ vốn rất chất phác và sẵn có niềm tin thì chúng ta phải làm sao đưa pháp Phật vào lòng họ. Hoặc với người dân theo tín ngưỡng nhân gian thường dễ bị tà giáo lợi dụng lòng tin đưa họ đến sinh hoạt mê tín. Chúng ta có bổn phận dẫn họ về Phật đạo sống theo chánh tín. Vì vậy, có một số gợi ý mà các anh em nên suy nghĩ trong việc hoằng pháp; đó là việc đưa sinh hoạt Phật giáo về nông thôn.

Vấn đề này xưa kia đã được vua Trần Nhân Tông thực hiện. Thật vậy, vua đã đích thân vận động quần chúng vùng xa xôi phá bỏ những đền thờ cúng mang tính cách mê tín. Tôi nghĩ việc làm này cũng thích hợp với chúng ta ngày nay, có thể ứng dụng để vừa nâng cao trình độ dân trí của người kém văn hóa vừa hướng dẫn niềm tin của họ vào việc ứng dụng giáo lý có hiệu quả trong cuộc sống.

Đề tài thứ hai mà tôi muốn các anh em viết là vấn đề hoằng pháp cho giới trẻ. Tuổi trẻ rất quan trọng, vì là người chủ tương lai của đất nước, trong đó có đạo pháp chúng ta. Truyền bá Phật pháp cho giới trẻ, đương nhiên họ không mang tính thật thà, chất phác; nhưng phải nghĩ đến trí thức mang tính cách khoa học. Ngày trước, với giới trẻ, chúng ta chỉ kể chuyện thần thoại đời xưa cho họ nghe là được. Nhưng nay muốn kể như vậy, phải đưa câu chuyện vào cuộc sống và chuyển tải được ý nghĩa gì, giúp cho người nghe phấn đấu điều gì. Ví dụ kể chuyện lòng hiếu của chim oanh vũ dạy người hiếu đạo để kết luận loài chim còn có lòng hiếu với cha mẹ, huống chi là người ta. Như vậy, chúng ta khai thác hiếu đạo hợp tình, hợp lý, cha mẹ như thế nào mà con phải hiếu thảo, không thể khác. Đó là mô hình mang tính xã hội, giáo dục, mà công việc hoằng pháp của chúng ta chính là giáo dục đạo đức con người, trong đó có việc quan trọng là xây dựng giới trẻ sống tốt đẹp.

Về đạo hiếu, chúng ta có thể triển khai những điểm mà người nghe chấp nhậnđược. Hiếu đối với cha mẹ, Thầy bạn. Điều này Phật dạy đưa vào sinh hoạt xã hội rất thực tế và ích lợi. Cha mẹ tạo thân này và nuôi dưỡng, dạy dỗ chúng ta, Thầy bạn giúp chúng ta trưởng thành về tri thức, đạo đức để có được bước chân vững chắc trên đường đời. Đó là những ơn lớn mà con người nhất định phải ghi nhớ và đền đáp. Ngoài ra, Đức Phật là vị đại Đạo sư. Thầy dạy chữ nghĩa, nghề nghiệp giúp chúng ta có cuộc sống tốt đẹp trong tương lai. Riêng duy nhất có Đức Phật là vị Thầy lớn nhất vì chỉ có Ngài hướng dẫn chúng ta tạo được một cuộc sống thiện mỹ tuyệt đối, sống thánh thiện và thoát khỏi sanh tử luân hồi. Bài giảng đối với thanh thiếu niên, các anh em triển khai cho được những ý trên một cách thực tiễn, áp dụng trong thời hiện đại.

Ngoài ra, chúng ta còn nói với tuổi trẻ điều gì? Tuổi già thường nghĩ đến đời sau, vì thực tế cuộc sống họ không làm được gì nữa. Vì thế, giảng thích hợp với người già, chúng ta nói đến an lạc ở cõi Trời hay thế giới Phật và điều không kém quan trọng là làm thế nào họ được cuộc sống an lạc này trong hiện tại để nối kết với sự an lạc cao hơn ở các cõi khác sau khi bỏ thân.

Nhưng đối với lớp trẻ, nói về an lạc của cõi Trời hay Tịnh độ, thiết nghĩ không cần thiết và trở thành xa vời. Theo kinh nghiệm, tôi nói chuyện với giới trẻ thành công là nhờ thấy được họ đang đặt cả tâm

tư, nguyện vọng hướng về tương lai, một tương lai gần cho bước chân thăng tiến của họ, không phải tương lai đời sau. Theo hướng đó, tôi chỉ những việc gì họ cần làm và họ sẽ đạt được thành quả gì. Có thể khẳng định rằng giới trẻ chỉ muốn nghe ta nói những điều có lợi ích cho họ trong những ngày sắp tới. Còn lợi ích kiếp sau chỉ nói cho người đã đi nửa đoạn đường đời.

Từ lúc còn thanh xuân cho đến 50 tuổi, người ta luôn hướng đến thực tế cuộcsống. Nhưng từ 50 tuổi trở về già, họ bắt đầu nghĩ xa. Nói với giới trẻ, ta nhắm từ tuổi thiếu niên đến đỉnh cao 50 thì họ làm gì. Đạo Nho nói 30 tuổi mới bắt đầu đi vào cuộc đời. Nhưng trước 30 tuổi mà không chuẩn bị tư lương đầy đủ để đi vào đời, chỉ vào bằng hai bàn tay trắng, chắc chắn không thành công. Đối chiếu ý này với điều Phật dạy, chúng ta thấy Phật giáo Đại thừa ghi nhận Đức Phật thành đạo lúc 30 tuổi. Tư tưởng này là của Phật giáo Trung Quốc đưa ra để ứng với cách sống "Tam thập nhi lập” theo Nho giáo. Trong khi Phật giáo Nam tông thì nói 35 tuổi Đức Phật thành đạo.

Theo Đại thừa, 18 tuổi Đức Phật xuất gia, nhưng theo Nam tông 28 tuổi Ngài mới xuất gia. 18 tuổi xuất gia cũng là theo văn hóa Trung Hoa quy định 18 tuổi trưởng thành. Riêng tôi đi tu từ năm 12 tuổi và từ tuổi 12 đến 18 coi như thời gian phát triển mạnh nhất trong cuộc đời tôi. Từ 18 đến 30 tuổi, khoảng thời gian này thực tình mà nói tôi có sức khỏe sung

mãn, thông minh, nên học không biết mệt, đọc sách không biết chán và luôn có những phát hiện mới.

Nói như vậy để chúng ta khuyên tuổi trẻ phải học, vì qua tuổi này thì không có điều kiện thuận lợi để học. Tôi thành công được là nhờ 12 năm đèn sách, làm việc Phật sự được vì 12 năm tôi dành hết sức lực để tiếp thu giáo pháp Phật vào tim óc để sau này mới có vốn sử dụng.

Đương nhiên các môn học khác của thế gian cũng cần, nhưng không giúp chúngta giải thoát. Chỉ có học Phật mới giúp chúng ta thẩm định lại cái nào của thế gian dùng được. Học thế gian pháp, chúng ta trở thành bác sĩ, kỹ sư, v.v…, kiếm tiền được, nhưng trong đầu chúng ta chỉ có tiền và danh lợi. Và người chỉ biết tiền và danh lợi thì luôn đấu tranh không khoan nhượng, cuối cùng dẫn đến khổ đau và cũng phải bỏ thân mà không biết linh hồn đi về đâu. Nếu các Tăng Ni học về khoa học, cũng phải dùng Phật pháp để giám định lại.

Chúng ta khuyên tuổi trẻ học văn minh xã hội, nhưng song song đó, phải họcPhật pháp để lòng sáng lên, sử dụng kiến thức khoa học có hiệu quả. Đối với lớp trẻ mà khuyên chán đời, vô chùa xuất gia thì vô ích. Theo tôi, người xuất gia làm Sa môn thành đạt được, đòi hỏi những điều kiện mà người thường không có được, trong đó yếu tố Bồ đề là quan trọng nhất. Các anh em thấy rõ là người xuất gia học đạo được thì họ phải khỏe mạnh, thông minh và còn phải "Bất nhiễm thế gian, thường tu phạm

hạnh”. Phải thích phạm hạnh mới dấn thân được. Người không thực lòng tìm đường giải thoát, không coi đó là cuộc sống của mình thì không tới đích được. Người như vậy không nên xuất gia, chỉ nên học hiểu Phật pháp để tu sửa lại việc làm của họ và trở thành người tốt.

Chúng ta nói với tuổi trẻ rằng nên học chuyên môn thích hợp với khả năng họ, nhưng phải dành thì giờ đọc giáo lý để hiểu rõ ý Phật dạy và dùng đó kiểm chứng việc làm của họ. Chúng ta có thể dẫn chứng thêm rằng nhiều người nổi tiếng lãnh đạo xã hội, vừa nổi tiếng đạo đức, hầu hết là những người chịu ảnh hưởng giáo lý đạo Phật.

Tôi còn nhớ rằng lúc học ở Nhật, có một ông Thủ tướng Nhật là Sato, ông xuất thân từ một nhà sư. Và ông Ishibashi dạy tôi cũng là nhà sư ra làm Thủ tướng. Phải nói tham chính của nhà sư khác hẵn người thường tham chính. Hai ông này có điểm đặc sắc là việc càng khó, thì càng bình tỉnh, trí càng sáng ra. Người học Phật phải được như vậy.

Tôi cũng gặp một số sinh viên, cán bộ. Họ học nhiều, làm việc nhiều nên đầu óc bị căng thẳng, ngủ không được. Nếu để đầu óc căng thẳng quá thì mạch máu não bị đứt. Ta nói như vậy, họ tin được vì bác sĩ cũng nói vậy. Trong Phật pháp có pháp tu Thiền định giúp thư giãn rất hay. Tôi học nhiều nhưng không bị đau đầu là nhờ biết áp dụng đúng pháp này. Tôi khuyên họ gặp việc khó quá thì đừng giải quyết vì quyết định sẽ bất lợi. Đối phó với công việc,

đầu óc bị căng quá dễ đứt mạch máu não, hay nhũng não. Trên thế giới có biết bao người bị gục chết tại bàn làm việc. Người lãnh đạo có nhiều vấn đề không thể giải quyết, nên bị mất ngủ kinh niên, một đêm chỉ ngủ 1, 2 tiếng thì phải bị bần thần, tiến đến bị tâm thần nhẹ.

Ta dùng Phật pháp hướng dẫn họ, đó là pháp Thiền nhẹ mà tôi gọi là thư giãnhay tĩnh tâm; đừng bắt họ ngồi Thiền lâu, họ sợ lắm. Theo kinh nghiệm riêng tôi đã thực tập pháp này và được kết quả tốt. Khi gặp những việc không giải quyết được, tôi thư giãn, không cần suy nghĩ, nhưng việc tự sáng ra và thấy đáp số cho vấn đề. Tất cả Thiền sư nổi tiếng đều đạt được pháp này. Những bức tranh thủy mặc Nhật Bản, Trung Hoa nổi tiếng do Thiền sư vẽ, nhờ họ thực tập Thiền quán mới tạo được những tuyệt tác mà không thể vẽ lần thứ hai giống như vậy. Thơ đạo cũng vậy, chỉ sáng tác được một lần trong giây phút tâm bừng sáng, gọi là ngộ, chưa đạt được chứng. Chứng là vĩnh viễn được, ngộ thì vừa sáng thôi.

Cần biết cách sử dụng được năng lực vô tận ấy của tâm để học và sáng tạo, cống hiến cho xã hội mà không bị mệt mỏi vì căng thẳng, mất ngủ. Tôi làm việc nhiều không mệt nhờ biết ứng dụng thư giãn vào cuộc sống. Phải nói là chính nhờ pháp tuyệt vời này mà các nhà trí thức Tây phương chấp nhận được Phật giáo, chấp nhận Thiền theo hướng này; vì thật sự nghi lễ, cúng bái họ đã có thừa và đã chán ngán

nó. Họ muốn Phật pháp thực tế giúp họ học và làm việc tốt. Tôi đã hướng dẫn các em trong đạo tràng Pháp Hoa pháp này và thành quả là số học sinh giỏi của đạo tràng có đến cả ngàn. Điều đó có nghĩa là học Phật để trở thành học sinh giỏi, còn nghe nói tu là họ sợ; học Phật để được thông minh, học giỏi, khỏe mạnh thì ai mà không thích.

Đạo Phật là đạo trí tuệ. Chúng ta phải thực hiện đúng phương châm này cho giới trẻ. Điều chúng ta dạy đúng nhất là tháo gỡ được những buồn phiền trong lòng họ. Vì Đức Phật dạy rõ rằng chúng ta luôn nghĩ những cái không cần thiết. Mất ngủ, bị tâm thần vì ưa nằm nghĩ những chuyện đâu đâu và có hại, làm cho người không ra người. Các thanh thiếu niên ngày nay dễ rơi vào tình trạng này.

Các anh em suy nghĩ nói với tuổi trẻ những lợi ích áp dụng được trong cuộc sống, là thông minh và sức khỏe. Dạy đạo cho họ là dạy họ được hai việc như vậy. Thấy ta tu mà sức khỏe cạn kiệt, thông minh kém lần là hỏng; dạy trẻ như vậy chắc chắn họ không chấp nhận.

Chúng ta giúp cho giới trẻ tiếp thu được Phật pháp và trưởng thành được trong xã hội theo tinh thần phóng khoáng, làm cho Phật giáo phát triển và cống hiến được nhiều cho xã hội.

Nói với giới trẻ đang có triển vọng trong tương lai và nói với người nông dân thật thà, chất phác; đó là hai đề tài mà các anh em nên triển khai. Hoặc nói về Bồ tát vào đời theo tinh thần Quan Âm, Diệu

Âm, Phổ Hiền. Mỗi vị Bồ tát đều có đặc sắc riêng, vào đời cứu đời phải như thế nào. Nếu theo hạnh của Quan Âm thì triển khai phẩm Phổ Môn, theo hạnh Diệu Âm thì lý giải phẩm Diệu Am, theo Bồ tát Phổ Hiền thì căn cứ vào phẩm Phổ Hiền Bồ tát khuyến phát trong kinh Pháp Hoa.

Bồ tát Diệu Âm, Quan Âm vào đời giáo hóa chúng sinh, chúng ta có thể noi theo hạnh các Ngài để ứng dụng trong việc hành đạo. Thí dụ Quan Âm không chấp ngã và không chấp pháp. Vì không chấp ngã nên Ngài có 33 thân, chúng ta chấp pháp nên chỉ có một thân, làm sao bằng với người có 33 thân.

Không chấp ngã nên làm gì cũng được, ở đâu cũng được, người gọi ta là gì cũng được. Còn chấp pháp mình là Tỳ kheo thì phải đối xử như Tỳ kheo, làm khác là chúng ta tự ái, không chấp nhận. Khi vào đời theo tinh thần Quan Âm, người coi ta là Tỳ kheo thì ta xử sự như Tỳ kheo, coi ta là đứa bé, ta xử sự như đứa bé, coi ta là lãnh đạo, ta xử sự như lãnh đạo. Chấp ngã nên lúc nào cũng coi mình là lãnh đạo thì dễ thất bại. Tôi vào đời nhẹ nhàng là nhờ ứng dụng tinh thần này, người gọi tôi là anh, tôi gọi lại là anh, người tu sĩ Thiên Chúa gọi tôi là Thầy thì tôi gọi họ là Cha. Cố chấp là tự sát. Thử nghĩ chấp một pháp và tuân thủ nó một cách tuyệt đối thì ta trở thành đối lập với tám vạn pháp khác, đối lập với tất cả người, làm thế nào ta sống nổi. Người tu mà không phá được chấp ngã, chấp pháp bảo đảm đọa.

Trong truyện Thanh Xà, Bạch Xà của Trung Quốc thể hiện tinh thần Phật phápvà nhất là việc áp dụng Phật pháp vào cuộc sống con người. Tu hành, chúng ta đừng phạm sai lầm như Pháp Hải đại sư. Bạch Xà là yêu tinh thương Hứa Tiên là người và hai người chung sống có đứa con. Nhưng Pháp Hải biết nó là yêu tinh nên ra tay cứu anh này bằng cách bắt anh lên chùa tu. Rõ ràng đó là sai lầm lớn vì cố chấp, cố chấp rằng người và yêu tinh không thể ở chung được; nhưng thực tế họ sống chung được và đã có con với nhau! Từ việc bắt anh lên chùa tu thì trùng trùng duyên khởi kéo đến, sinh ra vô số hận thù. Và hận thù đối với yêu tinh thì càng kinh khủng hơn, vì việc ác gì nó cũng dám làm. Động tới yêu tinh, quyền lợi của yêu tinh, bản thân ta và những người sống với ta đều phải khổ sở với yêu pháp. Nếu là Pháp Hải, tôi sẽ làm lễ hằng thuận cho Bạch Xà và anh này, chắc chắn sẽ không có cảnh đánh giết nhau xảy ra. Còn bắt nó vô chùa tu, nó chỉ nhớ vợ con thì không tu được, mà còn đau khổ và làm cho cả vợ con anh ta cũng bị đau khổ. Vì chấp pháp, Pháp Hải đã không thấy được lý nhân duyên.

Điều thứ hai là Pháp Hải đọc sách dạy hàng phục ma. Đọc được vài trang đầu thì vội vàng tập luyện, đắc được một ít thần thông, nhưng ông không đọc trang cuối dạy sử dụng pháp này như thế nào, nên cứ nhìn thấy người nào cũng là ma, là ác, dứt khoát phải tiêu diệt. Và còn phạm thêm sai lầm nữa là khi đấu với Thanh Xà không nổi thì Pháp Hải

tìm thêm ma làm quyến thuộc, tạo thành trận chiến giữa ma Sa môn đấu với ma thật. Triều đình mới gọi Pháp Hải là yêu Tăng, còn bên kia là yêu xà. Khi kết hợp với ma để giao đấu với ma thì đã trở thành ma chính cống rồi mà không hay biết. Có suy tính, mưu chước, thủ đoạn, gian lận thì không thể thấy lý nhân duyên, nên biến thành ma. Còn sáng suốt, giác ngộ là Phật. Ma và Phật chỉ khác nhau như vậy. Ma quỷ tu cũng thành Phật, người tu Phật mà tâm ma, việc làm ma thì cũng thành ma.

Đến khi Thanh Xà ném Pháp Hải vào động, ở đó đọc được tờ cuối của sách hàng ma, thấy được hai chữ từ bi thì ngộ và bị Thanh Xà đâm nhưng không thấy đau, không oán hận vì đã ngộ được hai chữ từ bi. Cốt lõi của đạo Phật là lòng từ bi, tất nhiên người theo Phật chỉ nên xử sự với cuộc đời bằng từ bi. Nghĩa là đối với tất cả mọi người, chúng ta làm cho họ an vui, dù nó là ma. Vì vậy, khi Pháp Hải không có ý nghĩ tiêu diệt Thanh Xà thì nó trở thành đại thí chủ hộ pháp, giúp ông trên bước đường hoằng hóa.

Tôi nhắc các anh em làm đạo đừng coi ai là yêu tinh, là xấu ác. Ta nghĩ họ xấu ác thì họ xấu ác liền với ta. Họ xấu thực, nhưng ta không nghĩ vậy, họ cũng trở thành tốt vì khi họ ngộ được thì phải tốt.

Trở lại tư cách hành đạo của Quan Âm Bồ tát. Ngài vào đời cứu chúng sinh bằng tinh thần không chấp ngã, không chấp pháp. Pháp nào cũng được, vì chỉ là phương tiện để giúp người an vui; làm cho người buồn khổ là điều không nên.

Chấp pháp mà hành Bồ tát đạo, thấy Tỳ kheo tu hạnh viễn ly thì ta bực bội.Ngược lại, tu viễn ly mà thấy người nhập thế thì chỉ trích họ thông tục, là tự hại mình và làm cho xã hội bất an. Vào đời theo tinh thần Bồ tát Quan Âm, tôi thấy tuyệt vời, làm gì cũng được, miễn đạt được mục đích cứu khổ ban vui cho người.

Hoặc Diệu Âm Bồ tát xuất hiện ở thế giới này bằng hoa sen, không bằng thân hình người ta. Điều này cũng nhằm nhắc chúng ta âm thầm làm việc, đóng góp cho cuộc đời, không cần danh, không cần tướng. Tôi nhớ có một pháp sư Trung Hoa nói rất đúng, đáng cho chúng ta suy nghĩ: Người làm việc chấp tướng, kẹt tướng thì họ phải trả giá. Người tu phải vô tướng là theo tinh thần Diệu Âm. Hữu tướng, chấp tướng thì ta làm việc gì phải tính là làm cho ai và người phải biết việc làm của ta.

Theo hạnh Diệu Âm hành đạo, chúng ta làm việc lợi ích cho đời, không quan trọng việc người khác biết hay không. Họ biết còn làm phiền ta hơn. Xuất hiện hành đạo như Diệu Âm cứu giúp người và từ giã họ, không ai biết ta ở đâu, không đền ơn được, chỉ gieo vào lòng họ ý niệm tốt, Tổ dạy là "Xuất một vị tha tác tắc”. Xuất hiện hay biến mất của Diệu Âm đều là Phật sự.

Vị Bồ tát kiểu mẫu thứ ba là Phổ Hiền xuất hiện trên cuộc đời bằng thần thông tự tại, oai đức vô song, cùng vô số chúng Bồ tát và bát bộ Thiên long. Ý này nhằm gợi nhắc chúng ta hành đạo nên

đến bằng sức mạnh về người và về của, đến đâu là giúp nơi đó đầy đủ cuộc sống vật chất, nâng cao kiến thức và tâm linh cho người. Như vậy là phát triển Phật pháp.

Đó là ba dạng Bồ tát kiểu mẫu cho chúng ta noi theo, Bồ tát Phổ Hiền xuất hiện với thế mạnh, Quan Âm xuất hiện tùy duyên và Diệu Âm đến hay đi không lưu dấu, chỉ làm lợi ích cho chúng sinh.