Những Bài Giảng Về Hoằng Pháp Và Trụ Trì

Ý Nghĩa Thuyết Pháp

Ý nghĩa thuyết pháp

(Bài giảng cho khóa đào tạo Trung cấp Giảng sư ngày 25-9-2001 tại chùa Hòa Khánh, quận Bình Thạnh, TP. HCM)

Tôi phụ trách giảng dạy hai bộ kinh Pháp Hoa và Duy Ma cho lớp đào tạo Giảng sư Trung cấp. Tôi sẽ không giảng văn kinh, nhưng mục đích chính là làm thế nào quý thầy cô lãnh hội được ý Phật dạy, ứng dụng trong cuộc sống tu hành có kết quả tốt đẹp và chúng tôi hướng dẫn quý vị phương cách truyền đạt tinh ba Phật pháp cho người cùng được lợi lạc trong cuộc sống.

Thiết nghĩ một Giảng sư muốn truyền trao hiểu biết của mình cho người đã khó, mà truyền đạt được tư tưởng cao sâu của đức Phật cho người lãnh hội càng khó hơn. Thực tế cho thấy một số Tăng Ni có trình độ, có học vị, nhưng không thuyết pháp được, vì bản thân các vị này không thâm nhập được giáo nghĩa của đức Phật, nên nhiều khi họ thuyết pháp, lại biến thành phá pháp. Vì vậy mà đức Phật dạy rằng chánh nhân thuyết tà pháp, tà pháp quy chánh

và ngược lại, tà nhân thuyết chánh pháp, chánh pháp quy tà.

Thông thường người ta thường dạy cách nói chuyện trước quần chúng thế nào để hấp dẫn người nghe, gọi là nghệ thuật diễn giảng. Tôi không phủ nhận cách này, nhưng theo tôi, đó không phải là chính yếu. Chúng ta biết nghệ thuật giảng để giúp cho người dễ hiểu, nhưng phần cốt lõi mới quan trọng hơn. Sự thật này được chứng minh qua hình ảnh các vị tôn túc không nói pháp, nhưng được nhiều người kính trọng. Các ngài không thuyết pháp bằng ngôn ngữ, nhưng thuyết được pháp ngữ của chư Phật, tức thể hiện pháp Phật trong ba nghiệp thanh tịnh của chính các ngài. Vì vậy, một Giảng sư nói năng hay yên lặng cũng là chánh pháp. Chánh pháp đã được thể hiện trong suy nghĩ, trong hành động là chính, còn lời nói chỉ là phụ. Từ đó, chúng ta thấy có Thầy luyện được giọng nói thuyết phục, nhưng người không tin theo, thậm chí có theo thì cuộc đời họ cũng không khá được. Nếu làm như vậy là rơi vào sai lầm lớn của người thuyết pháp.

Nói một bộ kinh hay dẫn lời Phật thì bộ kinh, lời dẫn đó trước nhất đã thể hiện trong cuộc sống ta. Không như vậy, là phạm tội phá pháp, quý Thầy cô phải lưu tâm ý này.

Khi tuyển Giảng sư, trước nhất là xét về ngoại hình hay điệu bộ phải có sức thuyết phục để người tin tưởng. Thật vậy, người nhìn thấy ta trước tiên là thấy hình tướng bên ngoài dễ có cảm tình hay

không. Nếu ngoại hình khó coi là vì nhiều đời đã tạo tội ác. Người thấy ta không tốt, không có hảo tướng thì khó có thể thuyết phục họ. Đức Phật có 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp, hay nói cách khác, nhìn ở khía cạnh nào cũng thấy Ngài hoàn hảo và Ngài nói ra lời gì cũng thấy hay. Đó là đức Phật đã thuyết pháp bằng tùy hình hảo, bằng hảo tướng.

Trong kinh Bảo Tích, đức Phật dạy các Bồ tát tu tùy hình hảo trước và tiến lên tu hạnh hảo tướng. Theo Phật, làm được một ngàn công đức mới sanh được một tùy hình hảo. Không làm được công đức, không thể hiện tùy hình hảo nào cả. Thực tế cho thấy người có ngoại hình xấu xí, nhưng một lòng công quả, tụng niệm, lễ bái, tạo được nhiều công đức thì người thấy họ tốt, dễ thương, là thấy công đức của họ. Trái lại, dù có bề ngoài đẹp, nhưng người thấy họ ăn hại, cũng không chấp nhận hoặc chỉ chấp nhận tạm thời, còn về lâu dài thì người càng xem thường, ghét bỏ.

Hòa thượng Thiện Hoa dạy tôi ở Phật học đường Nam Việt, tuy vóc dáng ngài nhỏ, nhưng đó là bậc Thầy mô phạm nhất. Công đức của ngài quá lớn, nên tất cả quý Thầy từ nhỏ đến lớn đều hết lòng kính trọng ngài. Ngài dạy rằng người kính trọng là kính trọng tùy hình hảo của ngài. Tùy hình hảo của ngài ở chỗ nào? Không ai phủ nhận được cây thang giáo lý của Hòa thượng Thiện Hoa mà ngài đã tu học và biên soạn để lại cho những người học Phật sau này. Ta nhìn ngài là nhìn các sách Phật học có giá trị mà ngài đã biên soạn, nghĩ về Ngài là nghĩ

đến bậc thầy đức hạnh. Tất cả những công đức này hợp thành tùy hình hảo của ngài. Hoặc tôi kính trọng Hòa thượng Thiện Hòa cũng từ kính trọng tùy hình hảo của ngài là ngài đã hết lòng lo cho đạo, cho chúng, không hề lo bản thân, làm sao mà chúng không thương. Ngài tự rèn luyện bản thân, khắc phục được các nhược điểm, mà nhược điểm lớn nhất của con người là tham sân, phiền não.

Tôi nhớ xưa kia Hòa thượng Thiện Hoa dạy các Giảng sư, nay tôi nhắc lại cho các anh em hiểu rằng việc đầu tiên của tất cả Giảng sư là phải có ý thoát ly, tức hy sinh mọi quyền lợi của bản thân mình cho đạo pháp. Không có ý thoát ly mà làm Trụ trì hay chức vụ gì khác, thì việc hoằng pháp của chúng ta không thể thành tựu mỹ mãn. Ý này cũng vừa được Hòa thượng Hiển Pháp nhắc nhở các Tăng Ni tự viện không làm công việc hoằng pháp thì phải làm nhiệm vụ hộ pháp. Theo Hòa thượng, mỗi vị Trụ trì có thực lực phải hỗ trợ cho một Giảng sư thoát ly; vì Giảng sư còn kẹt tự viện, chắc chắn không thể phát huy khả năng được.

Theo tâm huyết của Hòa thượng Thiện Hoa, một sứ giả Như Lai, tức Giảng sư không nghĩ đến ba việc: ăn, mặc, ở; chỉ lo trau giồi trí tuệ, suy nghĩ xem nơi nào chúng sanh cần thì sẵn sàng đến và điều gì chúng sanh cần thì phải đáp ứng. Trên bước đường tu, Giảng sư phải luôn suy nghĩ ý này, những điều chúng sanh cần mà chúng ta

không có thì phải lo học, tu cho có được cái chúng sanh cần và nói cái chúng sanh cần. Được như vậy, việc hoằng pháp chắc chắn thành công, chúng ta đến với người, đương nhiên họ hoan hỷ; nghĩa là chúng ta đã mang lại niềm vui cho người, đó mới thực sự là người thuyết pháp. Đừng nghĩ rằng học khóa Giảng sư rồi Ban Hoằng pháp có bổn phận đưa các anh em đi thuyết pháp và người phải nghe theo.

Tôi luôn tâm niệm tạo điều kiện cho tất cả Giảng sư thoát ly được và ngược lại, quý vị cũng phải phát huy năng lực mình để đáp ứng yêu cầu này. Có vị Giảng sư đổ thừa rằng tại họ thiếu điều kiện này, không có điều kiện kia nên không thuyết pháp được. Tôi trả lời rằng xưa kia tôi không có điều kiện nào, tôi tự tạo điều kiện cho tôi. Các Thầy cô muốn tạo điều kiện thì nhứt định phải có trí tuệ. Như đã nói, những gì chúng sanh cần thì ta phải có, không thể khác. Đối tượng của chúng ta thuyết pháp là chúng sanh và ta là người đáp ứng yêu cầu của họ; đó là điều quan trọng để người chấp nhận chúng ta. Ngoài ra, chúng ta đã có điều kiện một, nhưng vẫn chưa làm được vì còn phải biết điều kiện hai là luật pháp hay chính quyền cũng quan trọng không kém. Vì vậy, tôi luôn cân nhắc những gì chúng sanh cần, nhưng chính quyền không cho phép. Mâu thuẫn này luôn tồn tại trong mọi xã hội mà Giảng sư cần nhận cho rõ. Những điều nhân dân không đồng tình về luật pháp hay chính quyền, ta nói thì được quần

chúng ủng hộ ngay; nhưng làm như vậy, chúng ta vi phạm pháp luật, phải bị tù tội.

Theo tôi, là đệ tử Phật, việc chính yếu phải mang an lạc cho người. Chúng ta phải giải tỏa được mâu thuẫn này, thì ta thuyết pháp của Phật mới làm cho người an được. Còn đã mâu thuẫn mà chúng ta làm mâu thuẫn thêm là sai lầm hoàn toàn. Khi họ đang sân si, ta nói đúng với cái bực tức đó, làm cho họ giận thêm, chẳng khác gì lửa cháy đổ thêm dầu là việc làm của ác ma. Tuy được lòng người, nhưng tác hại cho họ và ta. Các thầy phải cẩn thận điều này. Ta nói điều người bằng lòng, nhưng điều ấy có đúng không. Vì vậy, Đức Phật dạy thêm rằng làm điều gì cũng phải có lợi và lợi ích lâu dài, không phải lợi trước mắt.

Cần khẳng định rằng việc thuyết pháp của chúng ta là hóa giải được mâu thuẫn của xã hội, không phải kích động thêm cho người phiền não. Làm cho người an lành, xã hội an vui là mục tiêu của Giảng sư. Xưa kia đức Phật tại thế, Ngài không hề gây mâu thuẫn giữa người này với người khác, không gây xung đột giữa nước này với nước khác. Trái lại, lịch sử đã chứng minh rằng đức Phật đã hóa giải được sự thù hận, ý định chém giết nhau của hai quốc gia cùng tranh giành quyền lợi của một con sông. Đặc biệt là Ngài đã hóa giải ý thức phân chia giai cấp trầm trọng của xã hội Ấn Độ thời xưa qua sự bình đẳng độ sanh của Ngài, cũng như trong sinh hoạt tu học của Tăng đoàn cùng thương yêu, giúp đỡ nhau.

Trở lại việc thuyết pháp, muốn thành công Giảng sư phải trang nghiêm bản thân mình bằng tùy hình hảo. Tùy hình hảo được tạo thành bởi suy nghĩ thánh thiện, hành động lợi lạc cho người. Đức Phật trải vô lượng kiếp tu Bồ tát đạo, tạo được vô lượng công đức, nên chúng sanh thấy Phật là thấy tùy hình hảo, ở góc độ nào Ngài cũng trọn lành. Giảng sư phải tu cho được tùy hình hảo, làm được một ngàn công đức mới có một tùy hình hảo. Nhưng có tùy hình hảo rồi cũng mất. Ví dụ có người được kính trọng trong quá khứ, nhưng hiện tại về hưu không làm được nữa, nên người cũng không nhớ đến họ, tùy hình hảo cũng mất. Muốn giữ được tùy hình hảo, quý thầy phải làm việc phước liên tục và việc sau phải cao hơn trước; để gián đoạn hoặc dừng lại coi như tất cả công đức chấm dứt.

Ngoài việc tạo phước đức, phải trang nghiêm trí tuệ, tức cái học của chúng ta cần đạt cho được vô lậu huệ học. Nghĩa là xã hội tiến triển thế nào, tầm nhìn của chúng ta vẫn chính xác, nếu không thì lỗi thời. Một Giảng sư được quần chúng nghe theo một thời gian, rồi họ chán bỏ vì cứ lặp đi lặp lại mãi ý cũ, tư tưởng đã cùn mằn không có sức thu hút người nghe. Phát triển trí tuệ không dừng, xã hội mỗi ngày một thay đổi thì hiểu biết của Giảng sư cũng phát triển thích nghi kịp thời.

Đức Phật hành Bồ tát đạo vô lượng kiếp để kiện toàn được tùy hình hảo, thể hiện qua 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp, hay nhìn ở mặt nào cũng hoàn thiện.

Được như vậy mới đầy đủ tiêu chuẩn của người lãnh đạo ở vị trí Chuyển luân Thánh vương, tức lãnh đạo xã hội hay ở ngôi vị Pháp vương là Phật. Chúng ta theo Phật tất yếu cũng phải trải qua quá trình tu tập như vậy.

Quý Thầy cô đã qua được phần thi viết chứng tỏ có trình độ hiểu Phật pháp và văn phong chấp nhận được. Nhưng đến phần thi diễn giảng không đậu, không phải là dở; chỉ vì không đạt tiêu chuẩn về ngoại hình, giọng nói. Khi đã được tuyển chọn vào học khóa Giảng sư này, quý vị sẽ được đào tạo trong hai năm để trở thành Giảng sư cấp tỉnh và thành phố. Chúng tôi mời các Giảng sư có kinh nghiệm là những vị Hòa thượng có quá trình lâu năm trong nghiệp vụ hoằng pháp giảng dạy cho các anh em. Các ngài truyền trao sở đắc về kinh luật luận và các anh em phải tiếp thu những gì người trước thành công. Quan trọng là các Thầy cô phải học cho được cách trình bày và sức thuyết phục của quý ngài như thế nào mà nổi tiếng. Các ngài đã được quần chúng tín nhiệm, các anh em muốn được như vậy, tất yếu phải học theo.

Ngoài ra, có những vị hướng dẫn tuổi đời còn trẻ, nhưng hiểu biết của họ hơn các anh em. Đó là các Thầy có học vị thạc sĩ, tiến sĩ tốt nghiệp ở Nhật, Ấn Độ, Trung Quốc để truyền trao kinh nghiệm cho các Giảng sư về hiểu biết sinh hoạt Phật giáo của các nước ấy phát triển hay suy thoái như thế nào.

Trong chương trình có một môn học mà tôi nghĩ một số người thắc mắc, là môn thuật ngữ Phật học do Thượng tọa Thiện Tâm dạy. Thượng tọa là nhà sư chuyên về kinh điển Phật giáo Nam tông, tốt nghiệp cử nhân Anh văn và thạc sĩ văn chương, nên Thượng tọa rất thông thạo về Pàli và Anh ngữ. Tôi đề nghị học thuật ngữ vì theo kinh nghiệm tôi lúc ra nước ngoài tiếp xúc với tu sĩ ngoại quốc, chúng ta cần biết thuật ngữ Phật giáo bằng Anh ngữ. Nếu không, các anh em sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc giao tiếp, sinh hoạt với giới Phật giáo thế giới, vì không thể hiểu họ và cũng không diễn đạt được ý tưởng của mình.

Một số môn căn bản cần thiết khác cũng được giảng dạy để trong hai năm, quý Thầy cô nắm được toàn bộ những hiểu biết cần thiết cho việc truyền bá pháp Phật.

Môn học tôi dạy năm thứ nhất là kinh Pháp Hoa. Tôi không giảng kinh, nhưng hướng dẫn các anh em phương pháp giảng kinh. Phần hiểu nội dung kinh các anh em phải tự đọc. Về kinh Pháp Hoa có nhiều sách giảng của Hòa thượng Thanh Từ hay Hòa thượng Từ Thông và của tôi. Các Giảng sư phải đọc tất cả sách này vì kinh là một, nhưng nhận thức của các Giảng sư khác nhau, cách trình bày và thuyết phục cũng khác nhau. Tuy nhiên, đọc một tác phẩm, ta nhận được một ý hay vì có hay thì mới có người theo. Ta nên lượm lặt tất cả ý hay.

Theo tôi, đọc càng nhiều càng tốt và nếu có khả năng, đọc thêm sách giảng pháp bằng các ngoại ngữ. Ví dụ quyển Phật giáo ngày nay của Hòa thượng Niwano được giáo sư Trần Tuấn Mẫn dịch ra tiếng Việt, đó chính là sách giảng về kinh Pháp Hoa. Vì theo Hòa thượng Niwano, kinh Pháp Hoa là nhận thức cuộc sống của con người, không phải là tác phẩm để nghiên cứu. Kinh Pháp Hoa là sự sống của con người kéo dài từ đức Phật tại thế cho đến ngày nay, đó chính là cách hiểu kinh Pháp Hoa theo hướng mới.

Kinh Pháp Hoa là Phật giáo ngày nay, là hiện tại; hiểu như vậy rồi thì Phật giáo hiện tại tồn tại như thế nào, sống thế nào mà xứng đáng với danh nghĩa Phật giáo. Nói kinh Pháp Hoa ở hiện tại là đặt vấn đề nếu có Phật ở đây, ngày nay thì Ngài sẽ nói gì. Cách nhìn mới này đưa ra ý thức cần cân nhắc những gì Phật dạy ứng dụng cho thích nghi, lợi lạc với sự phát triển của loài người ở thời hiện đại. Phật giáo Nhật phát triển mạnh vì luôn đặt vấn đề rằng Phật nói trong quá khứ, nhưng nhiều khi chúng ta lặp lại không tác dụng tốt, còn vô tình phá Phật. Vì Phật nói trong quá khứ, cho người đó, ở chỗ đó và gặp hoàn cảnh đó; cứng nhắc áp đặt pháp ấy cho người khác, có hoàn cảnh khác, ở nơi khác, vào lúc khác không thể đạt hiệu quả đúng. Thể hiện tinh thần này, Nhật Liên Thánh nhân chủ trương pháp Phật cần đáp ứng bốn tiêu chuẩn: giáo, cơ, thời, quốc; tức câu hỏi đặt ra là Phật nói cho ai, ở đâu, lúc nào, vì lý do gì.

Tùy bệnh hay nghiệp của chúng sanh mà Phật đưa ra vô số pháp phương tiện thích ứng khác nhau, còn gọi là 84.000 pháp môn tu. Theo kinh Pháp Hoa, uống lầm thuốc tức dùng sai pháp thì không hết bệnh, lại chết. Lịch sử Phật giáo Ấn Độ đã cho thấy ý này. Tinh ba Phật pháp rất tuyệt vời, nhưng đại luận sư Ấn Độ đã không sử dụng được, họ đã uống lầm thuốc, đưa đến hậu quả khốc liệt là phá tiêu Phật giáo Ấn Độ từ thế kỷ 13 đến 18. Thật vậy, đạo Phật là đạo tu chứng giải thoát, làm an lạc cho người. Vậy mà họ đã biến an lạc trở thành mâu thuẫn, nhất là mâu thuẫn nội bộ, nên trong chính giới Phật giáo không ai chấp nhận nhau. Từ thể thống nhất, họ đã chia rẽ thành nhiều bộ phái Phật giáo và tự tiêu diệt nhau, chưa nói đến sự phá hoại của Bà lamôn giáo. Chỉ sai lầm một chút là biến thuốc hay thành độc dược.

Thử nghĩ thời Phật tại thế đã có 94 tổ chức ngoại đạo và các luận sư thường chống phá lẫn nhau. Nhưng Ngài nhận rõ điều ấy và đã tập hợp được các giáo chủ mạnh của ngoại đạo là Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, ba anh em Ca Diếp. Ngài đã chuyển đổi được những người luận sư chống phá này ngồi lại với nhau, giáo hóa họ trở thành hàng đệ tử thanh tịnh. Nghĩa là Ngài đã biến chất độc thành thuốc cứu người.

Biết sử dụng đúng pháp Phật thì cứu được người. Các anh em thuyết pháp cần lưu ý điều quan trọng là mình đang nói với học Tăng, với tín đồ hay với chính

quyền hoặc ngoại đạo. Nhìn lầm đối tượng một chút là thất bại nặng. Theo kinh nghiệm riêng tôi, có những điều nói ra được quần chúng hoan nghênh, nhưng chính quyền không chấp nhận, cũng không nên nói.

Đem hoàn cảnh của người trong kinh so với hoàn cảnh của chúng ta xem có giống hay không. Nếu khác mà vẫn sử dụng thì coi chừng lầm thuốc độc. Phải hiểu rõ Phật nói pháp nào đó vì lý do gì. Thí dụ Ngài nói kinh Quán Vô Lượng Thọ cho vua Tần Bà Sa La trong lúc ông bị người con bất hiếu là A Xà Thế giam cầm trong ngục tù cho đến chết. Và Tần Bà Sa La bị bất lực hoàn toàn, nên Phật mới nói thế giới Ta bà đầy thù hận, khổ đau như vậy và chỉ cho ông hướng tâm về thế giới Cực lạc của đức Phật Di Đà. Như vậy, vì người tuyệt vọng hoàn toàn ở cuộc đời này, Phật mở ra con đường sáng mới giúp họ bình tâm được. Nếu đem ý này dạy cho người đang xây dựng đất nước, thì có thể bị ghép vào tội phản động. Người Nhật không chấp nhận việc sống ở đây mà lo chỗ khác. Đối với họ, phải có nghĩa vụ ở đây vì con cháu ở đây, bỏ đi là không được. Vì vậy, Pháp Hoa tông hay Thiền tông phát triển mạnh ở Nhật vì chủ trương xây dựng người có nghị lực để sống và phát triển đất nước. Và Tịnh độ tông Nhật muốn được chấp nhận phải chuyển hướng bằng cách chủ trương học văn minh phương Tây xây dựng Cực lạc ở nước mình, không thể di trú ở phương Tây được.

Hoàn cảnh của người thích hợp với pháp môn nào, mới sử dụng được lợi lạc. Đức Phật nói pháp khác nhau để ứng với căn cơ, trình độ của đối tượng cần giáo hóa và tùy thời gian, không gian mà cũng có những pháp tương ưng khác nhau. Ở thành Tỳ Da Ly, Ngài nói pháp khác với thành Xá Vệ hay Vương Xá; thậm chí trong hơn ba trăm hội, Ngài thuyết không giống nhau.

Sinh hoạt của dân chúng ở các vùng khác nhau, nên pháp dành cho từng nơi cũng không thể giống nhau. Đơn giản như ở Việt Nam có ba miền Nam, Trung, Bắc cũng đã có phong tục, tập quán riêng. Quan điểm đã khác nhau, nên sinh hoạt tu hành tất yếu phải khác, nói chi đến sinh hoạt Phật giáo của các quốc gia bạn.

Thời Phật tại thế, thể chế chính trị, luật pháp… ở thành Xá Vệ của vua Ba Tư Nặc khác với thành Vương Xá của vua A Xà Thế. Và hai vua này cũng đối xử với Phật giáo hoàn toàn trái ngược nhau. Tại Vương Xá thành, vua thả voi say để rượt đuổi Tỳ kheo, tức một nước hoàn toàn không đồng tình với đạo Phật. Trong khi ở Xá Vệ, vua Ba Tư Nặc ra luật miễn trừ mọi tội phạm cho Tỳ kheo, dù phạm tội gì cũng không bị xử trị. Đối trước hai thái độ dành cho đạo Phật ở hai thái cực như vậy, đức Phật đã thuyết pháp tương ưng với họ để sau cùng chuyển hóa được vua cực ác A Xà Thế phải thay đổi thái độ thù nghịch của ông thành việc hộ pháp đắc lực.

Nhận thức sâu sắc kinh nghiệm hoằng pháp của đức Phật như vậy, các Thầy cô phải hiểu rõ luật pháp Việt Nam ở nước xã hội chủ nghĩa như thế nào trong thời điểm hiện tại để nói pháp cho thích hợp.

Ở đây chúng ta trở lại vấn đề tại sao cho rằng kinh Pháp Hoa được sử dụng cho ngày nay. Người tu Tịnh độ nói rằng hiện tại là thời mạt pháp, tất cả pháp đều không sử dụng được, chỉ còn pháp tốt nhất thích hợp cho chúng ta là niệm Nam mô A Di Đà Phật để được vãng sanh Tây phương Tịnh độ.

Trái lại, Pháp Hoa tông xây dựng trên quan điểm hoàn toàn khác. Họ cho rằng thời kỳ mạt pháp là thời kỳ của kinh Pháp Hoa, đó là bộ kinh tối thượng, là mẹ sanh ra các đức Phật. Và họ lý luận rằng sen chỉ nở trong bùn, không nở trên đá được. Ý này thể hiện qua hình ảnh đức Phật ra đời trong lúc xã hội bất an và Ngài làm cho mọi người an.

Pháp Hoa tông quan niệm trái ngược Tịnh độ tông, họ đặt thời kỳ mạt pháp là thời kỳ trổ hoa kết trái, không phải là thời kỳ kết thúc sầu thảm. Bình tâm nghĩ lại, chúng ta thấy họ cũng có phần đúng. Thật vậy, khi Phật tại thế, Ngài chỉ thuyết pháp độ sanh dọc theo sông Hằng, trong vùng Ngũ hà, không xa hơn, đó là thời kỳ chánh pháp. Nhưng đến thời tượng pháp, vua A Dục thành lập các đoàn truyền giáo hoằng pháp rộng đến một số nước khác. Và đến thời mạt pháp của chúng ta, rõ ràng Phật pháp đã được truyền bá khắp năm châu bốn biển.

Chánh pháp ví như gốc cây, tượng pháp ví như thân cây và mạt pháp ví như cành lá, ngọn cây. Bông trái chỉ có trên cành, trên ngọn, không có dưới gốc. Với lý luận của Pháp Hoa tông không phải thời mạt pháp là chết đến nơi, nhưng là thời phát triển cực thịnh của Phật pháp với vô số kinh tạng và sách luận giải bằng nhiều thứ tiếng trên thế giới. Chỉ riêng sách Những lời dạy của đức Phật đã được phổ biến với 42 thứ tiếng và được truyền bá khắp thế giới. Và trên khắp quả địa cầu này, không đâu không có sự tôn thờ Phật, không có người tín ngưỡng và sống theo pháp Phật từng phút từng ngày.

Pháp Hoa tông hay nói chung theo quan niệm Phật giáo Đại thừa, thời mạt pháp ví cho cành lá phát triển sum sê, không phải tàn lụi. Vì vậy, giáo pháp được mở rộng đến nơi nào đều thích nghi với phong tục, tập quán nơi đó và làm lợi ích cho người dân. Từ góc độ này nhìn xa hơn, kinh Pháp Hoa theo Đại thừa Phật giáo là Diệu pháp và Liên hoa. Nó tiêu biểu cho thân của người tu không lỗi lầm, trong sạch như hoa sen không dính nước và tâm của họ thậm thâm vi diệu, ví như minh châu hay viên ngọc sáng. Hiểu như vậy, đòi hỏi nhà truyền giáo Phật giáo phải có đạo đức, không phạm sai lầm, có hiểu biết chính xác. Ở thời mạt pháp hay ngũ trược khổ đau, đạo Phật sản sanh cho cuộc đời con người trong sạch, không nhiễm bụi trần và tâm sáng suốt; đó là ý nghĩa tuyên dương Pháp Hoa.

Không nên hiểu Pháp Hoa là bộ kinh bằng văn tự có 28 phẩm và chỉ đọc tụng suông. Quan trọng là kinh này rèn luyện chúng ta thành người vô nhiễm. Tụng kinh Pháp Hoa suốt đời mà tâm nhiễm ô, thân tội lỗi, vô dụng thì coi như không phải Pháp Hoa.

Tóm lại, nhà truyền giáo sống trên cuộc đời phải có tùy hình hảo và hảo tướng kết tinh bằng những việc làm lợi ích cho người. Muốn như vậy, phải phát huy huệ vô lậu hay viên ngọc sáng. Kinh Pháp Hoa gọi là minh châu trong chéo áo hay trên búi tóc, nghĩa là phải sáng suốt.

Viên minh châu gắn vào chéo áo, tức trí tuệ của thầy bạn đã trao cho chúng ta. Viên minh châu trên búi tóc hay trên đỉnh đầu của chúng ta là trí tuệ tu chứng của chính bản thân; hay nói cách khác là phải đánh giặc có công, phải cứu nhân độ thế mới được ban thưởng. Ý này nói lên rằng người truyền bá chánh pháp của đức Phật phải có tầm nhìn sáng suốt, nói được những điều lợi ích cho đời và sống phạm hạnh, mới thực sự phổ biến được pháp Phật. Nếu chỉ giảng nói suông và cuộc sống không thể hiện chút gì lời Phật thì đã biến thuốc hay thành chất độc hại người.

Giáo Dục Và Hoằng Pháp

Giáo dục và hoằng pháp

Trước tiên cần khẳng định rằng vấn đề giáo dục và hoằng pháp của chúng ta cần phải được căn cứ theo tinh thần của đức Phật đã từng thể hiện trong cuộc đời giáo hóa độ sanh của Ngài. Nếu không, chúng ta sẽ đi lệch hướng theo ngoại đạo.

Chúng ta còn nhớ sau khi đức Phật thành đạo ở Bồ đề đạo tràng, Ngài xuống Lộc Uyển lập giáo khai tông; nói cách khác, đức Phật đã từ Phật giới xuống thế giới chúng sanh và lấy con người làm đối tượng đào tạo.

Đức Phật đã dựa trên ba tiêu chuẩn căn bản: đạo đức, tri thức và năng lực độ sanh để xây dựng con người thánh thiện theo Ngài. Và bốn chân lý hay tứ Thánh đế là bài pháp đầu tiên mà đức Phật hướng dẫn các Tỳ kheo phải nắm vững: Đau khổ của con người, nguyên nhân dẫn đến đau khổ, an lạc của chư Phật và nguyên nhân đưa đến an lạc.

Như vậy, chúng ta thấy rõ bước đầu đức Phật nhắm đến việc xây dựng con người đạo đức, vô

nhiễm. Và muốn làm việc ấy thành công, Ngài phải lựa chọn con người có ý hướng thượng mới đào tạo. Vì lẽ ấy, bắt đầu lập giáo khai tông, trước tiên đức Phật đã chọn năm nhà hiền triết có tâm hồn giải thoát để dạy dỗ; đức Phật không vội đào tạo tràn lan, tốn công vô ích.

Dưới sự giáo hóa của đức Phật, chỉ trong một thời gian ngắn, năm nhà hiền triết ở Lộc Uyển đã đắc quả vị La hán, nghĩa là có đạo đức thánh thiện. Sau đó, đức Phật dạy bốn chân lý thì họ liền hiểu được và ứng dụng trong cuộc sống, quét sạch tội lỗi, vô minh, trở thành bậc Thánh trí. Được phước đức, trí tuệ như vậy, đức Phật mới dạy họ việc truyền đạo, tức hoằng pháp.

Con đường hoằng pháp của đức Phật từ đó được mở rộng bởi những người đệ tử đạo đức, tri thức và có sức chịu đựng được mọi khắc nghiệt của thiên nhiên và vượt qua mọi bức bách của cơ thể. Vì thế, bước chân hoằng pháp độ sanh của Thánh đệ tử đến nơi nào đều được người người cung kính, cúng dường.

Nói đơn giản, đức Phật đã giáo dục, đào tạo nên các bậc Thánh nhân và họ đi truyền đạo với tư cách thánh thiện, nên hoàn toàn thành công, không chút chướng ngại. Điển hình là các Ngài đã cảm hóa được các giáo chủ của hàng ngoại đạo nổi tiếng thời ấy là Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, ba anh em Ca Diếp, v.v…

Chỉ với một nhóm nhỏ năm người, các vị đệ tử của đức Phật đã mở rộng giáo đoàn một cách nhanh

chóng, lên đến 1.250 vị. Rõ ràng là với tư cách thánh thiện tuyệt vời mới thành tựu được việc hoằng pháp siêu tuyệt như vậy. Điều này hoàn toàn khác hẳn với các tập đoàn đương thời đã lôi kéo, tập họp người một cách ô hợp, điều động sinh hoạt theo cách áp đảo, nên luôn xảy ra những cuộc tranh chấp nội bộ và chống đối lẫn nhau .

Với sự hiện hữu của giáo đoàn gồm 1.250 vị Tỳ kheo thánh thiện, đức Phật bắt đầu xây dựng sinh hoạt tu học theo ba pháp quy y. Tuân thủ ba pháp quy y, nghĩa là họ phải tập trung vào ba việc: phát huy tánh sáng suốt hay trí tuệ (quy y Phật), sống theo chân lý (quy y pháp) và sống hòa hợp với tập thể Tăng đoàn (quy y Tăng). Đó là tuyên ngôn đầu tiên của đức Phật. Ai không tôn trọng ba pháp quy y, không phải là đệ tử Phật.

Trong ba pháp quy y, đức Phật nhấn mạnh đến sự hòa hợp là việc quan trọng nhất. Thật vậy, Ngài dạy rằng tội lớn nhất là tội phá hoại sự hòa hợp của chư Tăng. Phá Phật thì Tăng cứu được, nhưng phá Tăng thì Phật không cứu.

Từ ý thức hòa hợp là chính yếu của người tu, đức Phật dạy thêm sáu pháp hòa kỉnh. Điều thứ nhất là hàng tu sĩ theo Phật phải sống tập thể, vì sống riêng biệt lâu ngày sẽ dễ buông lung theo ý thích cá nhân không tốt và sẽ dẫn đến hành động sai lầm, không ai chỉ bảo, sửa đổi. Đức Phật khẳng định rằng người xuất gia không sống với đại chúng không phải là xuất gia. Vì vậy mà đức

Phật đặt ra giới luật chư Tăng phải cấm túc an cư hằng năm.

Sống chung tu học với đoàn thể Tăng già, thì người tu sĩ có thể luận bàn về bốn chân lý của đức Phật đưa ra để làm sáng tỏ những ý chưa thông suốt. Tuy nhiên, không được tranh cãi, gièm pha hay chống phá lẫn nhau. Khi ý kiến tập thể đã xác định việc nào đúng hay sai, mọi người đều phải tùy hỷ, tuân thủ ý kiến tập thể; không được bảo lưu ý riêng của mình. Nhất định phải tuân theo quyết định của đại chúng.

Xét về giới luật, những khuôn phép kỷ cương được tập thể đưa ra, phải tuân thủ, để giữ cho sinh hoạt của Tăng đoàn tồn tại lâu dài; không vì lý do gì mà cá nhân được làm khác.

Trong đại chúng cùng tôn trọng nguyên tắc kiến hòa đồng giải, nghĩa là sự thấy biết và giải thích phải đúng như thật, hợp lý, hợp tình và hợp ý mọi người. Theo pháp Yết ma của Phật, nếu còn một người chưa hòa hợp hay chưa chấp nhận thì việc cũng không thành.

Tất cả năm nguyên tắc hòa hợp nói trên dẫn đến kết quả tất yếu là mọi quyền lợi của đại chúng phải được chia đồng đều cho mọi người trong tập thể; không thể vì quyền lợi của cá nhân nào.

Đó là sáu nguyên tắc sống chung mà đức Phật đưa ra để xây dựng giáo đoàn thanh tịnh, hòa hợp, an vui. Và những người tuân thủ khuôn phép lục hòa

kỉnh của Phật dạy thì họ luôn nghĩ đến tập thể và quyền lợi chung, nên tạo được sức mạnh đoàn kết trong Tăng đoàn. Sức sống tốt đẹp như vậy đã khiến cho những tổ chức hay các nhóm tôn giáo khác trong thời Phật tại thế phải kính trọng giáo đoàn do đức Phật lãnh đạo và cuối cùng hàng vua chúa đương thời cũng phải tùy thuận theo.

Có thể khẳng định rằng với phương cách giáo dục và hoằng pháp như trên, đức Phật đã thực hiện được mục tiêu là làm an lạc cho số đông, cho chư Thiên và loài người. Tuy nhiên, sau khi Phật Niết bàn, một số luận sư đã theo kiến giải của ngoại đạo hay của thế gian, họ coi trọng cách giáo dục và hoằng pháp theo hướng mới, nên quên mất phần căn bản giác ngộ theo Phật. Từ đó, họ lý luận, tranh chấp nhau đưa đến việc sản sinh ra các bộ phái Phật giáo không thể nào chấp nhận nhau. Kết quả thảm hại tất yếu của phương cách hoằng pháp sai lầm và chống phá giữa các bộ phái là sự suy yếu cho đến tan rã của Phật giáo. Thật vậy, trái với tinh thần giáo dục theo Phật từ khởi điểm, các bộ phái Phật giáo tưởng rằng họ thừa kế tư tưởng Phật dạy, nhưng thực sự họ đã phạm sai lầm nghiêm trọng làm cho Phật giáo trở thành suy yếu.

Từ sai lầm của họ, chúng ta cần suy nghĩ thêm rằng có những điều mà nhiều người cho là đúng, nhưng thực sự có đúng hay không. Vì chân lý chỉ có Phật hiểu được; kinh Pháp Hoa, phẩm phương tiện,

đức Phật cũng dạy rằng giả sử những hiểu biết của người trí thức có nhiều như lúa mè, tre lau tập họp lại cũng không thể nào hiểu được chân lý.

Vì không thể hiểu đúng đắn, thấu suốt ý Phật dạy, không ngộ được yếu chỉ của pháp Phật, nên người ta đã lầm tưởng hoằng truyền đạo pháp, trong khi thực ra họ đã phá đạo, tưởng là xây dựng xã hội nhưng lại làm cho việc xấu xa tệ hại thêm.

Theo căn bản sai lầm như trên, từ khi Phật Niết bàn cho đến nay, vấn đề giáo dục theo đạo Phật đã rơi vào ngõ cụt, vấp phải những lỗi lầm đáng kể và công việc hoằng pháp, truyền bá tư tưởng Phật giáo cho đại chúng cũng đi theo định kiến sai lầm của từng cá nhân hay nhóm người khác nhau. Một người hiểu biết sai và hành động sai thì chỉ một mình họ đọa địa ngục, không đáng kể. Nhưng sai lầm của họ truyền trao cho nhiều người cùng tiến thân trên con đường lầm lạc, gây tổn hại vô cùng cho biết bao thế hệ.

Từ tình trạng suy đồi của Phật giáo về giáo dục và hoằng pháp như vậy, Phật giáo Việt Nam cũng không thể nằm ngoài ảnh hưởng ấy, dẫn đến việc mỗi người tự cho rằng chỉ có tông phái mình là hay, là đúng; cuốicùng xảy ra việc bài bác, tiêu diệt lẫn nhau. Vì vậy có thời kỳ ở nước ta, Phật giáo chẳng còn được quan tâm.

Nhưng từ cuối thế kỷ XIX cho đến đầu thế kỷ XX, người Phật tử mới bắt đầu tỉnh thức trước việc đất nước Việt Nam bị đô hộ và sự suy yếu của Phật giáo.

Từ đó, xuất hiện những bài báo khơi lại hào khí của Phật giáo thời Lý Trần, đã đánh bại được quân Mông Nguyên. Có thể nói nhờ áp dụng đúng tinh ba của Phật giáo mà các vua quan Phật tử thời Lý Trần đã tạo được sức mạnh đoàn kết của Phật giáo cùng nối kết với nhân dân tạo thành sức mạnh vô song của cả dân tộc Việt Nam. Như vậy mới có khả năng đánh đuổi giặc ngoại xâm được coi như có sức mạnh tàn phá khiếp sợ đến mức người ta truyền nhau rằng gót giày của họ xâm chiếm đến đâu thì cỏ cũng không mọc nổi.

Trên nền tảng Phật giáo thạnh thì xã hội cũng thạnh, một số nhà cách mạng đã dựa vào Phật giáo để hoạt động. Thí dụ các nhà cách mạng đầu thế kỷ XX như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh đều là những người nghiên cứu Phật pháp.

Và dẫn đến thập niên 1930-1940, xuất hiện nhiều phong trào học Phật. Mở đầu là hội Nam kỳ nghiên cứu Phật học và tờ Pháp Âm là tạp chíPhật giáo đầu tiên được xuất bản bằng chữ Quốc ngữ (1929). Năm 1932, bán nguyệt san Từ Bi Âm của Hội Nam kỳnghiên cứu Phật học ra mắt số đầu tiên.

Cũng năm này, ở Huế thành lập hội An Nam Phật học do bác sĩ Lê Đình Thám làm Hội trưởng. Hội An Nam Phật học cũng xuất bản nguyệt san Viên Âm năm 1933 và mở trường Phật học.

Năm 1934, hội Lưỡng Xuyên Phật học được thành lập với chủ trương phổ biến giáo lý của Phật giáo bằng cách dịch kinh, mở trường Phật học và

xuất bản tạp chí Duy Tâm thu hút được nhiều độc giả. Cũng trong năm này, hội Phật giáo Bắc kỳ thành lập tại chùa Quán Sứ, Hà Nội. Hội cũng xuất bản tuần san Đuốc Tuệ.

Năm 1935, Hội Thiên Thai Thiền Giáo tông xuất bản nguyệt san Bát Nhã Âm.

Từ sự khởi sắc như vậy của việc học Phật qua các hội đoàn và tạp chí Phật giáo, các vị cao Tăng nghĩ rằng không thể để sinh hoạt Phật giáo tiếp tục bị tách biệt riêng rẽ. Các ngài đã quyết tâm tập họp, thống nhất các tổ chức Phật học thành Liên đoàn Học xã để đào tạo Tăng Ni. Và trường Phật học đầu tiên được xây dựng năm 1933, nhưng Commis Chấn cản trở không cho hoạt động. Vì vậy, chư Tăng mới quyết định thành lập Liên đoàn Học xã mỗi khóa ba tháng đào tạo từ 80 đến 100 Tăng Ni.

Năm 1935, hội Lưỡng Xuyên Phật học khai giảng trường Lưỡng Xuyên Phật học với trên một trăm vị Tăng. Và chính các vị trong số Tăng Ni tốt nghiệp ở hai trường Phật học này là những người sau này đã thành lập Giáo hội Tăng già Nam Việt và Ni bộ Bắc tông.

Tất cả lớp Tăng sĩ trong các hội Phật giáo nói trên đều mang chí hướng thống nhất Phật giáo để sinh hoạt tu học Phật pháp được truyền đi đúng hướng theo tinh thần đức Phật đã thể hiện ban đầu. Vì vậy, việc vận động thống nhất Phật giáo được thành công qua Đại hội Phật giáo toàn quốc tổ chức tại chùa Từ Đàm, Huế ngày 6-5-1951. Đại biểu của

sáu tập đoàn của Phật giáo ba miền: Phật giáo Tăng già Bắc Việt, Việt Nam Phật giáo (Bắc Việt), Giáo hội Tăng già Trung Việt, Việt Nam Phật học (Trung Việt), Giáo hội Tăng già Nam Việt và Hội Phật học Nam Việt đã tham dự và thành lập Tổng hội Phật giáo Việt Nam.

Với sự ra đời của Tổng hội Phật giáo Việt Nam thể hiện điểm cao nhất của ý thức thống nhất sinh hoạt Phật giáo. Nhưng giặc Pháp và phát-xít Nhật không muốn giới Phật giáo được phát triển như vậy, nên họ đã ngầm giúp đỡ những tổ chức khác chịu theo sự chi phối của họ để chống phá lại sinh hoạt của Tổng hội Phật giáo.

Nguyệt san Từ Quang là tiếng nói của Tổng hội Phật giáo, ngoài ra còn có báo Liên Hoa ở miền Trung và nguyệt san Phật giáo Việt Nam của miền Nam. Tuy nhiên vì không đủ kinh phí điều hành, nên chỉ ra được 24 số là phải đình bản. Chỉ có tạp chí Từ Quang phổ biến Phật pháp được lâu dài nhất, 25 năm.

Hàng tu sĩ bắt đầu học Phật chính quy qua các trường đào tạo như Phật học đường Báo Quốc hay Phật học đường Nam Việt hoặc hàng Phật tử học Phật pháp qua sách báo gồm những tạp chí nói trên. Từ đó dẫn đến phong trào thống nhất Phật giáo ở cao điểm vào năm 1963.

Trong giai đoạn từ lúc chính quyền Pháp đô hộ nước ta, họ không công nhận Phật giáo, cho đến năm 1963, họ phải công nhận thực thể Phật giáo với tính cách là hiệp hội.

Và năm 1963, có thể nói Phật giáo Việt Nam đủ sức mạnh để yêu cầu xóa bỏ hình thức hiệp hội Phật giáo và phải công nhận Phật giáo như một tôn giáo. Đó là nguyện vọng chính đáng được Tăng Ni Phật tử cả nước ủng hộ, dẫn đến việc ra đời của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất. Đây là Giáo hội duy nhất có hệ thống hành chính từ trung ương đến cấp tỉnh, thành và có hệ thống giáo dục về Phật học viện trong toàn miền Nam.

Cũng chính trong thời kỳ này, trình độ Phật học của Tăng Ni Phật tử được nâng lên cao nhất với sự hoạt động của Trường Đại học Vạn Hạnh đào tạo cấp cử nhân Phật học, do Hòa thượng Minh Châu làm Viện trưởng. Ngoài ra, còn có Cao đẳng chuyên khoa Phật học Huệ Nghiêm do Hòa thượng Trí Tịnh làm Viện trưởng.

Đến đây đánh dấu bước tiến cao nhất của việc giáo dục trong sinh hoạt Phật giáo miền Nam. Và kéo dài cho đến 1981 có thể coi là thời kỳ giáo dục của Phật giáo đạt được đỉnh cao với sự thành công trong việc đào tạo Tăng Ni có trình độ đại học, cùng một số tu sĩ được gởi ra nước ngoài đạt được học vị thạc sĩ, tiến sĩ.

Sau năm 1981, Phật giáo Việt Nam được thống nhất cả nước, thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Vấn đề quan tâm nhất của Giáo hội chúng ta vẫn là việc giáo dục Tăng Ni Phật tử. Tâm huyết về giáo dục được cố Hòa thượng Pháp chủ Thích Đức Nhuận thể hiện qua việc xin phép thành lập được

ba trường cao cấp Phật học tại ba miền Bắc, Trung, Nam để đào tạo Tăng tài.

Kế tiếp, ở Đại hội Phật giáo toàn quốc kỳ II, Nhà nước lại cho phép giới Phật giáo mở nhiều trường cơ bản Phật học ở các tỉnh và thành phố nhằm đào tạo lớp tu sĩ trẻ có trình độ phổ thông hoạt động cho Phật giáo địa phương.

Ngày nay, có thể nói hệ thống giáo dục của Phật giáo về phần cơ bản đã hoàn chỉnh. Tuy nhiên, điều quan trọng cần xét lại chất lượng đào tạo cũng như việc tuyển chọn người làm Phật ở các giới đàn có đúng với tuyên ngôn ban đầu của đức Phật đặt ra hay không ?

Thực tế cũng đã thấy có nhiều nơi số lượng tu sĩ được đào tạo rất đông, nhưng sử dụng có hiệu quả không được bao nhiêu, thậm chí còn phản tác dụng. Chúng tôi đề nghị Ban Giáo dục cần nghiên cứu phương cách giáo dục cho phù hợp với thời đại ngày nay đồng thời cũng không được trái với đường hướng mà đức Phật đã dạy. Được như vậy, chúng ta mới không vấp phải thất bại đau buồn mà kinh nghiệm lịch sử truyền bá Phật pháp của các nước hoặc của chính chúng ta trong các giai đoạn trước đã lỡ lầm. Thiết nghĩ tuyển chọn đúng người theo đúng tiêu chuẩn mà đức Phật đã đào tạo được hàng Thánh chúng thì chắc chắn Phật pháp phải hưng thạnh.

An Lạc Hạnh

AN LẠC HẠNH

(Bài giảng lớp Giảng sư Trung cấp 2002)

Tại sao Đức Phật nói an lạc hạnh trong kinh Pháp Hoa? Vì trước đó, các Bồ tát phát nguyện hoằng truyền kinh Pháp Hoa không tiếc thân mạng. Đối với các vị Bồ tát lớn, đủ năng lực làm thì việc này dễ dàng; nhưng đối với Bồ tát sơ tâm, Phật dạy rằng việc không đơn giản. Phật dạy rằng những Bồ tát này cần có sự an lành, giải thoát để tiến tu đạo nghiệp. Thật vậy, người mới phát tâm, đạo đức chưa cao, năng lực chưa có mà làm việc lớn là chuốc họa vào thân. Vì vậy, hạnh an lạc thứ tư mà Phật dạy là chúng ta phát đại bi tâm làm việc tốt, muốn cứu giúp người, nhưng thân phận, hoàn cảnh ta không làm được, thì ta ghi lại trong lòng mình, chờ có đủ năng lực sẽ giúp.

Đó cũng chính là lời phát nguyện của Phật khi Ngài rời bỏ cung vàng đi tu. Là thái tử mà khuyên vua cha thì chưa đủ tư cách, nên Ngài có nói gì ông cũng không nghe, phải chờ đạt được quả vị Vô thượng Chánh đẳng giác mới trở lại độ vua cha và

nhân dân nước Ca Tỳ La Vệ. Bước chân giáo hóa độ sanh của Đức Phật cho thấy khi thành Phật ở Bồ đề đạo tràng, Ngài không về hoàng cung ngay để giảng cho vua Tịnh Phạn. Nhưng Ngài đã đến thuyết pháp cho vua Tần Bà Sa La cai trị Ma Kiệt Đà, một nước lớn gấp ba lần nước Ca Tỳ La Vệ của vua Tịnh Phạn, khiến ông vua này đã phát tâm quy y với Phật và dâng cúng Ngài khu vườn Trúc Lâm mà ông thường ngự. Điều này làm cho cả nước Ca Tỳ La Vệ phải chấn động. Trí Giả đại sư gọi đó là phiêu chương, nghĩa là tạo điều kiện cho người phát tâm rồi mới nói cho họ nghe được. Đức Phật đã làm cho vua cha và mọi người phải chú ý bằng cách độ vua Tần Bà Sa La nổi tiếng nhất ở Ấn Độ.

Kế tiếp, Đức Phật một mình một bóng tìm đến độ giáo chủ đạo thần rắn là Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp và cũng là Thầy của vua Tần Bà Sa La. Ông rất ghét Phật vì ganh tỵ với Ngài, nên đã thả rắn mảng xà hại Phật. Chẳng những không hại được Phật, mà trái lại, sự thù hận cao trong lòng ông đã biến đổi thành sự khiếp sợ uy đức của Phật, sợ thế lực của vua Tần Bà Sa La đã ủng hộ Phật. Cuối cùng đối trước hành động vô cùng thánh thiện của Phật, Ngài đã không ghét trả ông, không hại lại ông, mà Phật còn trải lòng từ bi, tặng ông khu vườn của vua đã dâng cúng Ngài. Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp không còn cách gì khác hơn là quỳ xuống, xin được làm đệ tử Phật. Và tất nhiên cả ba anh em Ca Diếp đều quy y Phật, dẫn theo 1.000 đồ chúng của họ. Đức Phật đã thể hiện rõ nét rằng Ngài có vô số phương tiện

giáo hóa độ sinh. Thật vậy, nếu chưa độ được vua Tần Bà Sa La, thì Phật không thể độ được Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp, vì chắc chắn một tu sĩ lang thang không thể nào thuyết phục một giáo chủ lại là quốc sư của nhà vua.

Trong hạnh an lạc, Phật khuyên chúng ta không nên thân cận quốc vương, vương tử, đại thần, nói chung là những người quyền thế. Nhưng vua Tần Bà Sa La tìm đến Phật, vua cần Ngài như một bậc minh triết chỉ dạy thì Ngài không từ chối giúp đỡ ông. Chúng ta phải nhận ra ý mà Phật dạy không thân cận người quyền thế nghĩa là không cầu cạnh họ để trở thành công cụ của họ. Tu sĩ giải thoát phải thể hiện tư cách xuất trần, không có quyền lợi nào trên thế gian thì cầu cạnh họ làm gì. Tuy nhiên, nếu họ cần và tìm ta, thì tùy theo hoàn cảnh của họ mà ta cho những lời khuyên thích hợp.

Chúng ta còn nhớ khi Phật làm Sa môn khổ hạnh, một hôm gặp Tần Bà Sa La đang tổ chức lễ cúng tế, chuẩn bị giết 500 con bò, 500 con dê để cúng thần. Lúc đó, tuy Phật chưa đắc đạo, nhưng Ngài đã thuyết phục được vua bãi bỏ việc tế thần. Ngài đã lấy giáo lý Bà la môn để giảng cho Bà la môn nghe. Vì vậy, nhiều người hiểu lầm rằng đạo Phật phát xuất từ đạo Bà la môn.

Kinh Duy Ma dạy rằng muốn hiểu Phật pháp, phải hiểu dị kiến ngoại đạo. Nói cách khác, hoàn cảnh xã hội sinh ra dị kiến ngoại đạo. Vì xã hội bất an, lòng người hoang mang, nên pháp sư ngoại đạo

mới bày ra đủ thứ cách để mê hoặc, trục lợi. Từ đó phát sinh ra tôn giáo đa thần, nhứt thần, v.v… Và Bà la môn giáo thời bấy giờ cũng không nằm ngoài hình thức này.

Đức Phật giảng cho vua rằng giết bò dê cúng Thượng đế để được ban phúc là điều không thể nào có được. Vì theo giáo lý Bà la môn, muôn vật đều do đấng Tạo hóa sinh ra. Như vậy chúng ta và muôn thú đều là con của Thượng đế, có cùng một ông cha, đều là anh em với nhau. Vậy thì có ông cha nào hoan hỷ khi người anh giết chết các đứa em yếu đuối hơn, ngu dại hơn để dâng thịt nó cho cha. Trước lý giải này, vua Tần Bà Sa La mới nghĩ Gotama là bậc minh triết hay thần linh. Phật đã khẳng định rằng Ngài không phải thần linh nào cả, Ngài đang tu hành tìm chân lý. Tần Bà Sa La liền căn dặn Ngài rằng nếu tìm được chân lý thì nhớ đến độ ông. Điều này nhắc chúng ta tinh thần kết duyên, nghĩa là hẹn lại mai sau, rất quan trọng đối với người hành đạo. Đối với người không hiểu đạo, tham lam thì sẽ ở lại để nhận sự cung kính cúng dường của vua. Anh em phải nhớ ý này, cố gắng vươn lên đi đến cứu cánh.

Trên lộ trình tìm sự giác ngộ toàn vẹn, Đức Phật đã phủ nhận quan niệm hữu thần của Bà la môn giáo, nhưng đó chỉ là tia sáng mấp mé chân lý. Từ đó, Ngài mới tiến xa trên đường tìm chân lý; còn quay lại nhận sự cúng dường của Tần Bà Sa La, tiếp thu vật chất thì tự trần tục hóa mình

còn gì. Thực tế chúng ta thường thấy có nhiều quốc sư vừa thân cận với quốc vương là bị sa đọa, uổng công tu hành. Đức Phật từ chối quyền lợi của vua dâng, Ngài quyết tâm đi, chẳng những không mất phần, mà càng làm Tần Bà Sa La kính trọng Ngài hơn. Anh em nên nhớ khi người ta kính trọng, mình nên đi, để lại sự tiếc nuối, đó là kết duyên. Trong phẩm Như Lai Thọ Lượng thứ 16 của kinh Pháp Hoa, Phật cũng nói rằng nếu Như Lai sống lâu trên đời, thì chúng sinh sẽ ỷ lại, xem thường, khiến họ không đến được chân lý. Phật đi nơi khác làm người ta tiếc và Ngài từ giã cõi đời, thì họ càng tiếc thương hơn nữa, mới nỗ lực tu và đắc đạo.

Kết duyên với Tần Bà Sa La rồi, Phật tu thành đạo và Ngài trở lại độ ông. Đắc đạo thì phải có tam minh, lục thông, tứ trí, ngũ nhãn, thập bát bất cộng. Trên bước đường theo dấu chân Phật, chúng ta chưa được những khả năng này, thì phải dè dặt, cân nhắc. Các Hòa thượng thường nhắc nhở rằng nói ít tốt hơn, vì sợ chúng ta phạm sai lầm, không tu được.

Từng bước chúng ta phải đạt được những thành quả mà Phật đề ra. Nỗ lực tu là chính để có cuộc sống vượt trên người, như vậy trước nhất, chúng ta phải bằng với người. Còn thấp hơn, nhưng muốn nói cho người nghe không thể được. Phải vượt hơn người ở trí khôn mới dạy người được. Hàng Thánh như Khổng Tử, Lão Tử, Mạnh Tử, Trang Tử được xếp vào người khôn. Và Phật là Thánh của các vị

Thánh, vì các giáo chủ ngoại đạo đương thời đều nhận Phật là Thầy. Quả thật trí khôn của Phật vượt trên mọi người. Tất cả ngoại đạo đồng thời với Ngài thờ đấng Phạm Thiên, đấng Tạo hóa, v.v… Phật hỏi họ thờ Phạm Thiên nhưng thấy Phạm Thiên chưa. Không ai thấy Phạm Thiên, nhưng sợ ông và giao quyền quyết định vận mạng cho một nhân vật tưởng tượng.

Riêng Đức Phật, chúng ta khẳng định rằng Ngài là người hiện hữu thật trên cuộc đời và dạy dỗ người đạt được những kết quả tốt đẹp về tâm linh lẫn đời sống vật chất. Đó là điểm đặc biệt quan trọng của đạo Phật, không tự đặt ra một đấng nào để phục tùng vô lý. Người không tin Tạo hóa thì Tạo hóa cũng làm gì được họ. Còn người tin Tạo hóa, nhưng sao cuộc sống họ lại đầy khổ sở. Nếu Tạo hóa toàn năng, toàn đức, toàn trí, thì Ngài sẽ không sinh ra một xã hội, một thế giới đầy xấu xa tội lỗi, không sinh ra những người bệnh tật, ngu dốt, hung ác, tội lỗi, v.v… rồi đẩy họ vào địa ngục.

Đức Phật đã đưa ra lời dạy đúng đắn cho muôn đời rằng con người có quyền quyết định vận mạng mình, không ai quyết định thay. Mọi việc tốt, xấu, thiên đường, địa ngục cũng do ta, đừng tưởng tượng đặt quyền quyết định cho người khác. Đức Phật đã giành lại quyền quyết định cho con người, đó là giáo lý đặc sắc nhất đã giúp cho đạo Phật còn tồn tại đến ngày nay và càng ngày càng

phát triển vì tạo được những giá trị lợi ích thực tiễn cho nhân loại.

Phật giới thiệu cho chúng ta cảnh giới của chư Phật do các Ngài tự tạo. Phật Di Đà, Phật Dược Sư, Phật Đa Bảo, v.v… đã tự kiến tạo thế giới hoàn toàn trong sạch, tốt đẹp tuyệt đối theo công đức và trí tuệ của các Ngài. Đối với chúng ta cũng vậy, ở ngay nhân gian này cũng xây dựng được cho mình thế giới an vui. Muốn như vậy, Phật đưa ra quá trình tu học, ai cũng có thể thăng tiến được. Tùy mức độ tu hành diệt trừ ác nghiệp và tu tạo thiện nghiệp bao nhiêu mới giải quyết được những bất công trong xã hội. Nói chung, người nào khắc phục tuyệt đối bốn nhân ác là sát, đạo, dâm, vọng thì kiếp tới, sẽ hưởng những điều tốt đẹp nhất. Điển hình là Đức Phật có 32 tướng tốt, sức mạnh phi thường, thông minh siêu tuyệt, được mọi người kính ngưỡng tột độ; những điều hoàn toàn tốt đẹp này chứng tỏ Phật đã thành tựu trọn vẹn bốn điều căn bản nói trên trong những kiếp quá khứ.

Đức Phật dạy như vậy và mọi người tin Ngài, vì Phật nói điều gì thì Ngài đã thể hiện việc đó trong cuộc sống. Và những người theo Phật cũng đạt được thành quả thánh thiện như Ngài dạy. Ngày nay, chúng ta nói nhiều, nhưng làm được ít. Giảng sư nói suông làm giảm giá trị đạo Phật. Lời nói tương đương với việc làm, hiệu quả sẽ cao. Anh em học nói, nhưng phải gia công thực hành những gì mình giảng dạy. Hiểu biết của tôi do hạ thủ công phu thiền quán, áp

dụng đúng tinh thần Phật dạy, nên người nghe theo. Lời nói trái ngược với cuộc sống mình là điều tối kỵ đối với Giảng sư.

Tinh thần an lạc hạnh mà Phật dạy trong thệ nguyện an lạc là giữ lại điều mà mình mong muốn thực hiện, để đó, nhưng không mất. Quả tình Phật thành Vô thượng Chánh đẳng giác, Ngài trở lại độ Tần Bà Sa la thành công dễ dàng là vậy. Học ý này, chúng ta đừng nóng vội. Riêng kinh nghiệm của tôi, tham gia Giáo hội rất sớm, 25 tuổi đã làm quyền Tổng vụ trưởng Tổng vụ Pháp sự. Nếu tôi bám giữ chức vụ này để lên Tổng vụ trưởng thì sẽ hỏng việc. Tôi tự biết mình, nên từ chức và sang Nhật nghiên cứu sinh hoạt Phật giáo của họ trong tám năm. Học để thấy được điểm hay dở của người, rút kinh nghiệm cho mình, nên việc phục vụ đạo pháp của tôi được vững vàng hơn và đã kéo dài hơn ba mươi năm. Phải tự hiểu mình, trần lao nghiệp chướng ta diệt được chưa, có năng lực hay không. Đối với tôi, sợ nhất là họ kính trọng, tin tưởng mà không làm được. Người khinh chê, tôi không buồn, chỉ sợ giao trọng trách mà không làm nổi.

Thệ nguyện an lạc là để đó, vì Phật biết thân khẩu ý của Ngài lúc đó chưa an, mặc dù được vua tôn kính. Phải làm mình an rồi mới an cho người được. Bản thân chúng ta thực sự an, thì người nhìn thấy ta là an liền, không cần nói. Thí dụ tôi làm cột trụ vững chắc được, các anh em yên tâm theo. Tôi sợ thì anh em cũng phải nao núng. Phải tự biết mình,

có an chưa. Và an mình được rồi, an cho người khác còn khó, huống chi chưa an mà muốn làm người an sao được. Phật dạy thệ nguyện an lạc để chúng ta tịnh hóa lần thân, khẩu, ý mình. Cố đoạn sạch bốn ác nghiệp, sát, đạo, dâm, vọng để thanh tịnh hóa thân nghiệp là việc chủ yếu của Tỳ kheo. Trở thành người trong sạch về luật pháp, về giới tướng, giới tánh, thì thuyết pháp không chướng ngại. Nhiều lỗi lầm không thể ngẩng mặt giữa đại chúng.

Tu khẩu nghiệp thanh tịnh, kinh dạy rằng không nói lỗi của Giảng sư khác, vì sợ phê phán của chúng ta chưa chính xác sẽ tác dụng ngược lại cho ta. Theo kinh nghiệm của tôi, bị phê phán, nếu ta không có lỗi thì quả báo về họ liền. Nếu ta có lỗi, người chỉ trích đúng, ta tự sửa. Chỉ trích không đúng thì không làm Giảng sư được, vì không ai tin nữa. Còn chỉ trích đúng, nhưng người đã sửa được, thì việc đúng của người còn đó, trong khi lời nói mình đã trở thành sai, cũng phiền lắm. Gặp việc bực tức, anh em cố tập xử lý trong lòng mình, giữ yên lặng, đừng nói ra lời thô ác hay lời không thô ác nhưng ngầm chứa ý ác.

Nỗ lực giữ ba nghiệp thanh tịnh và thực hiện hạnh an lạc thứ tư là thệ nguyện an lạc. Khi còn là Sa di, người coi tôi không ra gì, nhưng học tốt nghiệp rồi, họ nhìn tôi khác. Anh em nên nhớ thệ nguyện an lạc giúp cho ta lợi lạc rất nhiều. Bị chà đạp, không giận, cố gắng tu học, đạt được mục tiêu

thì mọi việc tự tốt. Bốn hạnh an lạc của Phật dạy tôi đã thể nghiệm trong cuộc sống và đạt được thành quả nhất định, xin san sẻ với các anh em cùng chí hướng, cùng hạnh nguyện trên bước đường hoằng pháp lợi sinh.