Những Bài Giảng Về Hoằng Pháp Và Trụ Trì

Vài Suy Nghĩ Về Hoằng Pháp Trong Thời Hiện Đại

VÀI SUY NGHĨ VỀ HOẰNG PHÁP

TRONG THỜI HIỆN ĐẠI

(Bài giảng cho các Giảng sư Cao cấp và Trung cấp nhân ngày lễ ra mắt Ban Hoằng pháp Trung ương ngày 14-8-2003)

Giáo hội chúng ta thành lập được gần hai mươi hai năm, trải qua bốn nhiệm kỳ. Tôi làm Trưởng ban Hoằng pháp từ nhiệm kỳ 1 đến nay là nhiệm kỳ 5. Từ khi thành lập đến nay, các vị Hòa thượng lớn tuổi và những Phật tử hộ đạo thời kỳ ban đầu đã về Phật, hoặc một số vị lớn tuổi không tiếp tục tham gia vào Ban Hoằng pháp nữa. Trong nhiệm kỳ 5 hiện nay, chúng tôi cơ cấu thành phần Ban Hoằng pháp tương đối trẻ, vì chỉ có một mình tôi trên 60 tuổi, còn lại hàng giáo phẩm từ Thượng tọa đến Đại đức và các Ni sư, sư cô đa số còn trẻ tuổi. Ngoài ra, hôm nay còn có sự hiện diện của các Thầy cô thuộc hai khóa Giảng sư Trung cấp và Cao cấp của Ban Hoằng pháp.

Tôi dự định kết thúc khóa học Giảng sư năm nay để quý Thầy cô có điều kiện tham gia đoàn Giảng sư Trung ương hoặc cấp tỉnh thành, vì theo chương

trình hoạt động năm 2004 của Ban Hoằng pháp, có quy định sự sinh hoạt của Đoàn Giảng sư chúng ta.

Theo tôi, chúng ta có nhiều việc phải làm. Một là đối tượng của công tác hoằng pháp là đồng bào Phật tử vùng sâu, vùng xa, vùng cao nguyên. Trình độ văn hóa của họ không cao, trình độ Phật học cũng chưa có. Tôi nghĩ quý Thầy cô đã trải qua nhiều năm ở trường lớp, có khả năng hướng dẫn Phật tử ở những vùng như thế. Vì vậy, quý vị cân nhắc điều này để tham gia vào công tác hoằng pháp ở những địa phương xa.

Nếu những Thầy cô tiếp tục ngồi ghế nhà trường thì đến 60 tuổi vẫn là học Tăng, nhưng nếu quý vị ra trường thì dù 20 tuổi vẫn làm Thầy được. Đó là kinh nghiệm của bản thân tôi. Thật vậy, từ khi tôi chưa được 20 tuổi, chưa thọ Đại giới mà đã đi thuyết giảng ở vùng xa. Nếu chúng ta học ở trường, chung quanh là bạn đồng trình độ và trên là Thầy, sẽ làm chúng ta khó thuyết giảng. Nhưng nếu về địa phương giảng dạy, trình độ văn hóa của người dân ở đó kém hơn ta, trình độ Phật pháp ít hơn ta, chắc chắn họ dễ nghe, dễ chấp nhận ta; nên ta dễ phát huy năng lực. Chúng ta làm việc như vậy, năng lực được phát triển lần, thì đến lúc 40, 50 tuổi, chúng ta có thể trưởng thành dễ dàng.

Khi đã tham gia vào ngành Hoằng pháp, chúng ta phải làm gì để trang bị những điều cần thiết, là điều tôi muốn nói hôm nay. Tôi còn nhớ Hòa thượng Thiện Hoa dạy rằng người hoằng pháp không sợ

gian lao, không từ khó nhọc. Đó chính là ý nguyện của Giảng sư tương lai. Chúng ta thấy Đức Phật đã thể hiện rõ nét tinh thần "Không sợ gian lao, không từ khó nhọc”, sau khi thành đạo, nơi nào Ngài cũng đến thuyết pháp giáo hóa, người nào có duyên, Ngài cũng độ. Và các vị Tổ sư hành đạo cũng vậy. Các Ngài đi từ Ấn Độ sang Trung Hoa, từ Trung Hoa lên đỉnh núi cao ở Tây Tạng, hoặc vượt qua sa mạc giá rét hay nóng cực độ để truyền bá chánh pháp ở nước Nga. Chỗ nào cần, các Ngài tới, không sợ gian lao không từ khó nhọc.

Và ngày nay, tiếp nối bước chân hoằng pháp của các Ngài, chúng ta dấn thân hành đạo như vậy, niềm tin của chúng ta đối với Phật pháp mới sâu sắc. Có sống gần gũi với sinh hoạt của thế gian, đồng thời tiếp cận được với thế giới tâm linh, giúp chúng ta tăng thêm niềm tin, tăng thêm ý chí quyết định dấn thân. Tôi thấy Đức Phật, chư vị Tổ sư và Thầy tôi như thế, nên tôi cũng dấn bước theo con đường này và đã thể nghiệm việc hoằng pháp trên 40 năm. Vì thế tôi muốn truyền trao kinh nghiệm của mình để quý Thầy cô cùng suy nghĩ, kế thừa được sự nghiệp của Phật, Tổ, của những người đi trước, làm rạng danh con nhà họ Thích.

Chúng ta phải có quyết tâm, không sợ gian lao, không từ khó nhọc. Bất cứ nơi nào cần, chúng ta đến, không phải chúng ta cần. Người hành đạo Bồ tát làm Giảng sư là đáp ứng yêu cầu của người khác. Ta không có yêu cầu nào trên cuộc đời này. Anh em

phải có tinh thần vô ngã thực sự, điều này rất quan trọng trong cuộc đời tu hành. Đa số không thành công trên bước đường tu vì chấp ngã, chấp pháp; chưa lớn mà tự thấy mình lớn, rất nguy hiểm.

Từ ý thức không thấy mình lớn, cho đến không thấy có mình, là đạt vô ngã; thì chúng ta ít buồn lòng, khó chịu đối với bất cứ tình huống nào xảy ra cho ta. Vì chúng ta không có đòi hỏi nào cho bản thân, mà tùy hoàn cảnh giáo hóa; đó là kinh nghiệm của tôi. Khi còn ở lớp hay sau khi ra trường, tôi chưa giữ chức danh nào, nhưng đã làm việc rất tích cực. Lập trường dứt khoát của tôi là cần làm việc, nên khẩu hiệu tôi đề ra là lãnh việc, không lãnh chức. Theo tôi, chức danh là trở ngại lớn cho bước đường tu của chúng ta. Tôi làm được việc, giảng dạy tốt thì người biết đến tôi, không phải họ biết chức danh, nhưng biết tôi là người mà họ gần gũi, thân thương trên bước đường hoằng pháp.

Nhiều Thầy nghĩ rằng phải có chức vụ, danh phận mới làm được. Tuy nhiên, có chức, có danh nhưng không làm được thì càng xấu hổ hơn. Chúng ta không có chức danh, mà được quần chúng quý mến, tin tưởng, thì chúng ta được an ủi nhiều hơn và cũng được an lòng nhiều hơn.

Trên tinh thần vô ngã, ta không có chức danh, nên dễ đến với mọi người, với thành phần này ta không hoạt động được thì tìm thành phần khác, ở địa phương này không làm đạo được thì tìm nơi khác. Thiết nghĩ ai cũng có thể làm việc được. Chỉ vì

chấp pháp, chấp ngã quá lớn, tự thấy mình lớn, hay đòi hỏi cho mình một số việc, thì suốt đời không làm được gì. Nếu chúng ta hướng đến yêu cầu của quần chúng, của xã hội, thì vẫn có thể phục vụ được.

Người sợ gian khổ, nguy hiểm, không dám đi vùng xa; nhưng riêng tôi, đến vùng xa thấy rõ ở đó, họ cần và quý trọng mình hơn. Giữa họ và mình có sự gắn bó thân thương hơn. Đó là kinh nghiệm hành đạo của tôi gần 40 năm trước, vùng Đồng Xoài là rừng núi chỉ có người di dân đến sinh sống, đương nhiên chùa và đô thị không có. Họ đến khai phá đất hoang và niềm tin tôn giáo, tin Trời Phật của họ rất mạnh, nên thấy bóng dáng Thầy tu, họ rất quý trọng. Từ đó, tôi hình dung được các vị Tổ sư truyền giáo cũng vậy. Các vị Tổ sư miền Trung nước ta cùng đi với đoàn di dân đến chỗ đất mới có nhiều khó khăn, sức người không vượt được. Vì vậy, họ tin tưởng thần linh, thì người tu là gạch nối giữa họ và thần linh và các chùa miền Nam bắt đầu mọc lên từ đây. Tôi đến Đồng Xoài thuyết pháp, ngày xưa phải đi từ sáng đến chiều mới tới vì đường sá rất xấu và xe hơi không tối tân như ngày nay, nên chạy chậm. Và muốn vào khu dân cư thuyết pháp, còn phải đi xe đạp. Tuy nhiên, càng đi xa vào những nơi đó, tôi thấy Phật tử càng thân thương, gần gũi hơn. Không có tâm hồn như thế, không làm nhà truyền giáo được. Vào đó giảng pháp, đối với đồng bào di dân thật thà, chất phác, tin tưởng trời Phật, nhà sư trở thành điểm tựa ấm cúng cho cuộc sống lầm than cơ cực của họ. Tôi ngồi trong chòi lá, không phải chùa,

chỉ có bức tranh thờ Phật do họ vẽ đơn sơ, không có tượng như ngày nay; nhưng ở đó có tấm lòng thành, có niềm tin mãnh liệt. Tôi không thăng tòa thuyết pháp, tôi ngồi giữa và Phật tử ngồi chung quanh, nghe tôi truyền đạt những lời của Phật để giúp họ có cuộc sống an lạc hơn. Không có máy phóng thanh, tôi ráng nói cho cho vài chục người nghe, thời pháp chỉ có bấy nhiêu người thôi. Tuy nhiên, tôi còn nhớ thời đó ở Phật học đường Nam Việt, chùa Ấn Quang nổi tiếng mà một thời pháp của Hòa thượng Thiện Hoa cũng chỉ có khoảng 40, 50 người. Như vậy vẫn thuyết pháp độ được cũng quý. Nếu một buổi nói chuyện chỉ có 5, 10 người, theo tôi còn tốt hơn vì dễ cảm thông hơn. Thuyết pháp không nhứt thiết lên pháp tòa, quan trọng là sự cảm thông giữa tâm của người nói và người nghe. Niềm tin của chúng ta đối với Tam bảo truyền đạt cho người tin theo, tâm nguyện của chúng ta truyền cho người nghe, được họ chấp nhận và muốn cùng làm theo.

Đa số Giảng sư ngày nay thường nghĩ rằng phải thuyết giảng theo thời đại, nói cho nhiều người nghe, buộc người nghe. Có thể ở thời đại của các anh em suy nghĩ cách thích hợp nào đó, nhưng theo tôi, thực chất của đạo Phật là truyền tâm. Phật dạy rằng nói năng hay yên lặng cũng là chánh pháp, sử dụng tâm của chúng ta để truyền chánh pháp. Tâm này là niềm tin Phật và truyền niềm tin chân chánh đó cho người tin theo, làm theo Phật dạy là thành công.

Nếu gặp năm, ba người dân chất phác, anh em có thể nói Phật pháp giúp họ phát tâm; đó là tùy duyên giáo hóa, không nhứt thiết hình thức nào. Nếu quý vị thấy khả năng mình hơn người ở vùng xa, chắc chắn về đó hướng dẫn được người. Những người có khiếu và phát nguyện về vùng xa thuyết giảng là thực hiện một trong những chủ trương của Ban Hoằng pháp, chúng tôi sẽ hỗ trợ. Giáo hội đang cần các Thầy cô tình nguyện về làm Phật sự ở vùng xa.

Ngoài ra, có những vị có thể hoạt động ở nơi khác, hoặc ở đô thị. Theo tôi, anh em thuộc thế hệ này, cần có suy nghĩ mới để thích hợp với thời đại mới của anh em. Tôi thuộc thế hệ trước, chỉ truyền trao hiểu biết cho anh em, rồi tôi về Phật. Thời đại ngày nay là thời đại khoa học kỹ thuật khác với thời thần quyền của tôi thì phát triển mạnh ở vùng nông thôn, rừng núi được. Nhưng thời đại văn minh khoa học kỹ thuật, thời đại đô thị hóa toàn cầu, tất cả các nước trên thế giới theo mô hình mới này. Vì cách sống của người văn minh ngày nay khác với cách sống người xưa. Thời xưa chủ yếu sống ở nông thôn, nhưng ngày nay chủ yếu sống ở đô thị. Người ta sinh hoạt tập trung thành khu dân cư đông đúc, không ở rải rác trong ruộng đồng như xưa và phải có tiện nghi. Thí dụ như khu đất chùa Huê Nghiêm này, khi Tổ đến khai sơn thì nơi đây còn hoang vu và sau đó biến thành ruộng vườn, nhưng trong tương lai, 10 năm hay 20 năm nữa, nơi đây trở thành khu đô thị theo quy hoạch của thành phố. Lúc ấy, bên phải của

chùa chúng ta là khu chung cư, bên trái là khu biệt thự nhà vườn.

Người ta đã sinh hoạt theo mô hình đô thị hóa, thì chúng ta cũng phải có những hoạt động thích nghi. Trong 5 năm nữa, quận 2 không còn như vầy, nhà cửa sẽ mọc lên, những cơ sở hạ tầng được xây dựng trước, như trường học, bệnh viện, công viên, chợ, khu vui chơi giải trí, v.v… ; nói chung có đủ tiện nghi cho người dân sống trong thời hiện đại. Ai có hướng đi theo con đường hội nhập sinh hoạt đô thị hóa phải suy nghĩ để phát triển việc hoằng pháp của mình cho thích hợp.

Tôi đã tham quan Phật giáo Đài Loan, Nhật Bản, Hàn quốc, quan sát từng mô hình của họ, nên thấy rõ. Thí dụ Phật giáo Nhật đã hiện đại hóa Phật giáo trước khi đất nước họ áp dụng phương cách hiện đại hóa. Thật vậy, họ đã thể hiện được tinh thần đạo Phật là đạo trí tuệ, phải thấy và đi trước xã hội một bước. Xưa kia, chùa ở trên núi cao và người ta về đó tu. Nhưng Phật giáo Nhật đã phát triển chùa trong những khu dân cư khi mà đất nước họ hiện đại hóa, xây dựng nhiều nhà chung cư. Phật giáo tổ chức sinh hoạt tôn giáo ở những khu chung cư để Phật tử dễ đến chùa, vì họ không có thì giờ đi chùa xa như thời xưa lên núi tu một tuần lễ. Phật giáo Nhật đã đem chùa ở gần khu dân cư, đem chùa vào nhà dân cư.

Đem chùa vào khu dân cư là chúng ta phải có chùa ở khu đó để mọi người sau giờ làm việc, có thể

dễ dàng ghé vào chùa tụng kinh. Nếu kéo dài thì giờ lễ bái, tụng niệm ở chùa thì chỉ có những người hưu trí, người lớn tuổi mới có thể tham dự. Ngày nay tình trạng này xảy ra ở đất nước chúng ta, hầu như chùa nào cũng có toàn người hưu trí, người già. Không khéo đạo Phật chúng ta trở thành đạo của người chuẩn bị từ bỏ cuộc đời này. Có sự tuyên truyền mạnh ở Nhật rằng cuộc đời của một người khi sanh ra thì đến đình thần, lớn lên thì đến nhà thờ, đến già, chết thì về chùa. Nếu phân chia sinh hoạt như vậy thì rõ ràng đạo Phật sẽ bị mất vị trí trong lòng người, trong xã hội. Phật giáo Nhật đã nhận thấy rõ nguy cơ này, nên đã phát triển hướng sinh hoạt của Phật giáo gắn liền với sinh hoạt của dân tộc họ. Họ cho trẻ em quy y từ trong thai mẹ. Đạo tràng Pháp Hoa của tôi có nhiều Phật tử cũng là nhờ phát triển theo hướng này. Thanh niên nam nữ lập gia đình thì được cha mẹ dẫn đến tôi chú nguyện trước. Tôi khuyên họ làm lành, tu phước, tụng kinh, v.v… để các vị Bồ tát muốn hiện hữu lại thế giới này có thể sanh vô gia đình họ làm quyến thuộc. Thật vậy, trung ấm thân của người chết không thấy bằng mắt, nhưng nghe âm thanh được, nên nghe chỗ nào có tụng kinh thì linh hồn họ đến để đầu thai vô gia đình đó. Thực tế có những em bé chưa biết nói, nhưng đã biết chắp tay, biết niệm Phật; vì đời trước đã là Phật tử hay tu sĩ. Tôi áp dụng ý này để hướng dẫn các Phật tử tại gia tu, quả tình thấy đúng như vậy. Gia đình nào mà cha mẹ có tín tâm, siêng tụng kinh thì họ sanh con dễ có tín

tâm hơn. Các anh em nên suy nghĩ điều này để áp dụng trong việc hành đạo.

Chùa ở khu dân cư không cần lớn. Phật giáo Nhật thường xây dựng giảng đường vừa là nơi thờ Phật, tụng niệm, lễ bái, vừa giảng kinh, chiếu phim Phật pháp. Nơi nào cũng đưa Phật pháp đến được, theo tinh thần kinh Pháp Hoa dạy rằng thế gian tướng thường trụ, nghĩa là đem Tam bảo đặt vào niềm tin con người, đặt vào lòng người thì đạo Phật mới tồn tại và phát triển được.

Kế đến là đem Phật vào nhà. Phật giáo Nhật khuyến khích mỗi nhà nên có bàn thờ Phật, không cần bàn thờ lớn. Mỗi ngày họ có thể tập họp cả gia đình trước bàn Phật để tụng kinh, cầu nguyện. Thời kinh không thể tụng từ sáng đến chiều và không nên tụng chữ Hán vì không hiểu được. Nếu chúng ta tiếp tục tổ chức những khóa lễ rườm rà hình thức, mất thì giờ mà người nghe cũng không hiểu gì, chỉ mong cho hết giờ, thì e rằng chẳng bao lâu, những người trí thức ở thế hệ sau sẽ không đến với đạo Phật chúng ta nữa. Làm thế nào để kinh họ tụng dễ hiểu, dễ nhớ, dễ đọc. Tôi soạn kinh Pháp hoa Bổn môn theo tinh thần này, nhờ vậy mà đạo tràng Pháp Hoa phát triển được. Tôi tụng bộ kinh Pháp Hoa 28 phẩm phải mất một ngày, nay tôi tóm gọn những ý chính của kinh này lại chỉ trong một thời khóa 20 phút, thì Phật tử tham dự dễ dàng và sau đó họ đi làm việc, hoặc về lo việc nhà. Đưa Phật giáo vào khu dân cư, đến

từng nhà, thể hiện qua câu " Đạo pháp hoằng thông đến mọi nhà”.

Nếu chỉ đưa Phật pháp vào khu dân cư thôi cũng chưa đủ, phải đưa Phật pháp vào tâm hồn người, thì như vậy đạo Phật không bao giờ mất, vĩnh viễn tồn tại. Nhưng muốn Phật pháp phổ cập như vậy thì phải trong sáng hóa kinh điển, nghĩa là kinh phải dễ hiểu, dễ thuộc, dễ tụng.

Khi đạo Phật đi vào khu dân cư, đến từng nhà, thấm sâu vào tâm hồn người, tôi tin rằng họ gần chúng ta lúc còn sống và khi chết, họ cũng sẽ tái sanh chung với chúng ta. Đức Phật đã dạy rằng Thầy trò thường sanh chung một cõi là vậy. Vì Thầy trò cùng thể nghiệm một pháp tu, nên hiểu nhau, cảm thông với nhau, giải thoát được. Đức Phật sanh tiền giáo hóa nhiều người một cách đơn giản, nhẹ nhàng mà hàng ngoại đạo không thể hiểu được. Phật cho biết rằng Ngài thành tựu việc giáo hóa độ sanh dễ như vậy, vì những người này đã từng được Phật giáo hóa từ nhiều kiếp xa xưa trước.

Lúc tôi mới soạn Bổn môn Pháp Hoa, một số vị cũng không bằng lòng, cho rằng bộ kinh lớn mà rút gọn còn một tập mỏng. Nhưng đến nay, đã trải qua 27 năm, người tu theo đạo tràng mỗi ngày đông thêm, vì dễ hiểu, dễ nhớ, dễ tụng. Đó là suy nghĩ và ứng dụng của tôi. Các anh em phải có suy nghĩ khác, ứng dụng khác mà thích nghi được với yêu cầu của thời đại các anh em. Làm thế nào quần chúng hiểu được, tin được và ưa thích áp dụng trong cuộc sống

họ có kết quả tốt đẹp, là đã đem Phật vào đời, vào khu dân cư, đến từng nhà, sống trong từng tâm hồn. Không được như vậy, mà đem Phật về núi, không khéo làm đạo Phật tiêu mất. Thực tế của sinh hoạt Phật giáo Hàn quốc cho thấy điều này. Tôi sang thăm những ngôi chùa ở trên núi rất lớn, nổi tiếng của Hàn quốc. Những chùa này trải qua nhiều đời được nhà vua cấp đất cả mười mấy ngàn mẫu, rộng mênh mông. Vậy mà ngày nay, chùa chỉ còn là nơi tham quan của khách du lịch, không phải điểm sinh hoạt tín ngưỡng của quần chúng, vì chùa ở cách xa đô thị quá và sinh hoạt của đạo Phật không còn dính líu gì đến mọi người. Người du lịch tham quan chưa đi hết một vòng đã phải vội vàng lên xe về. Chùa ở nơi cách biệt với sinh hoạt của người dân, cộng với sự hành đạo cũng cách ly với nếp sống của họ, nên lần lần Phật giáo đã mất vị trí trong lòng xã hội. Trước kia, dân Hàn quốc theo đạo Phật nhiều, nhưng ngày nay, đến thành phố Seoul hay bất cứ chỗ nào cũng chỉ thấy nhà thờ Tin Lành, rất nhiềunhà thờ nhỏ hay nhà nguyện trong khu dân cư. Phật giáo Hàn quốc đang bị mai một vì các nhà sư lên núi tu, sống cách ly với cuộc đời thì làm sao người dân đến với đạo Phật được.

Việt Nam đang trên đường hội nhập thế giới, tất yếu Phật giáo phải hội nhập xã hội, nếu muốn tồn tại và phát triển. Hướng đi vào cuộc đời, vào xã hội có nhiều phương cách khác nhau, đó chính là phương tiện của chúng ta hành đạo. Tổ sư cũng từng dạy rằng " Đại dụng tại tiền, quyền tại thủ”.

Quyền là phương tiện trong tay chúng ta phải nắm được, vận dụng vào cuộc sống sao cho gần gũi mọi người để hướng dẫn họ, làm gương tốt cho họ sống tốt đẹp theo.

Ở thế kỷ 21, đất nước chúng ta hướng đến đô thị hóa, các Giảng sư nào chọn con đường hội nhập, giáo hóa ở khu dân cư đô thị cần biết rõ đối tượng là ai, họ cần gì. Những người lớn tuổi, lớp thanh niên sinh hoạt như thế nào? Nếu chúng ta có những sinh hoạt Phật giáo thích hợp với giới thanh niên trẻ trong xã hội, họ có thể đến với chúng ta, vì thấy những gì chúng ta dạy không khác lạ với cuộc đời, nhưng có phần vượt trội là giúp họ thêm bình tỉnh, thêm sáng suốt, thêm nghị lực để phấn đấu, tồn tại tốt đẹp trong vòng quay tất bật, căng thẳng của nếp sống đô thị.

Mỗi anh em Giảng sư phải có cách suy nghĩ nhạy bén và thích nghi với từng nơi, không phải nơi nào cũng giống nhau, mỗi hoàn cảnh mỗi khác. Sử dụng cách thích ứng được với địa bàn của mình thuyết pháp giáo hóa thì thành công và phát triển được việc xiển dương chánh pháp. Đó là điều tôi mong ước các Giảng sư tương lai thực hiện được để giữ cho Phật giáo có vị trí trong lòng dân tộc mà những vị đi trước đã thành tựu.

Ngoài ra, có hai việc phụ thường xảy ra trong sinh hoạt Phật giáo mà tôi muốn nhắc nhở, một là trai Tăng cúng dường và hai là lễ dâng y. Phật tử Việt Nam thường quen nghĩ rằng trai Tăng cúng

dường có phước nhiều, sanh lại đời sau không bị đói và cúng y để đời sau ở đâu cũng có quần áo mặc.

Nghĩ như vậy không đúng. Thế hệ anh em phải canh tân lại hai việc này. Mỗi năm các chùa đều tổ chức lễ dâng y, kêu gọi Phật tử mua sắm vải. Một y chúng ta mặc được năm, ba năm, nhưng nhận nhiều y của họ cúng thì chúng ta làm gì? Bán thì sợ tội, còn may mà để đó thì không nên. Trong luật Phật cũng dạy rằng chúng ta cần có y khác khi y bị mất, hay bị cháy, bị nước lụt lội cuốn trôi. Vì thời Phật ở Ấn Độ thường xảy ra nạn lụt, nhà sư bị mất y, nên mới khuyến khích cúng y. Và người cần y, may y mới thì phải xả y cũ. Chúng ta không cần mà cứ bảo người cúng là không nên.

Quý Thầy thường khuyên Phật tử cúng y cho tôi để được phước, nhưng tôi rất sợ. Mỗi mùa an cư, tôi có quá nhiều y. May không được, bỏ không nên, vô tình chúng ta biến việc này thành hủ tục, dạy Phật tử những điều sai trái. Chúng ta từ chối nhận y, nói với Phật tử rằng ta không xả y cũ, nên không được quyền nhận y mới. Phật tử đạo tràng Pháp Hoa không bao giờ cúng y cho tôi, vì tôi dạy như vậy. Không cần thiết mà chúng ta thọ nhận để Phật tử tốn kém vô ích, lãng phí. Ai cũng biết Phật dạy chúng ta tam thường bất túc, trong đó có việc mặc.

Thay vì cúng y cho chư Tăng, theo tôi, anh em thuyết giảng ở vùng xa nên vận động Phật tử tặng quần áo cho người nghèo ở vùng xa thì tốt hơn. Các Thầy cô trẻ nên suy nghĩ để thay đổi việc làm này

trở thành giúp ích cho xã hội thì hiện hữu của chúng ta càng có ý nghĩa.

Thứ hai là vấn đề trai Tăng cúng dường cũng cần suy nghĩ. Nhiều chùa trong nội thành hẹp, nhưng mời nhiều người. Thức ăn dọn sẵn, nguội lạnh, không hợp vệ sinh. Tôi không đi trai Tăng là vậy và cũng không khuyến khích việc này. Vì nấu cho nhiều người dùng, nên phải thức đêm làm trước và dọn sẵn, trưa mới ăn mà từ sáng đã dọn ra, để trong không khí ô nhiễm, ăn nhằm chất độc rồi ngã bệnh. Đi trai Tăng nhiều, bệnh nhiều, phải uống thuốc, quả là không được lợi lạc.

Chúng ta nên đặt nhẹ vấn đề trai Tăng, nhưng dành nhiều thì giờ để lễ bái, cầu nguyện tốt hơn. Tôi ở Nhật Bản 8 năm không dự trai Tăng, vì họ không làm việc này, tôi tham dự nhiều buổi lễ cầu nguyện là chính. Họ thường mời chư Tăng cầu nguyện trước Tam bảo, việc này rất tốt. Tôi nghĩ rằng vừa tổ chức lễ cầu nguyện, vừa làm lễ hành chính, vừa tổ chức ăn uống như chúng ta vẫn thường làm, mà việc ăn uống mất nhiều thì giờ hơn và tốn kém hơn thì e rằng không thích hợp với xã hội mới. Anh em nên suy nghĩ và cải cách vấn đề này. Sinh hoạt hành chính, lễ cầu nguyện, việc ăn uống, việc nào ra việc đó, mới phù hợp với xã hội văn minh.

Trong lễ cúng dường, làm thức ăn ít thì coi không được. Nhưng tôi để ý các lễ trai Tăng, quý Thầy dùng nhiều chỉ đến một phần ba thức ăn dọn ra. Nếu đổ bỏ thức ăn thừa thì tội, nấu lại cho người khác ăn thì

mất vệ sinh; xã hội thời nay không chấp nhận như vậy. Chỉ những người kém hiểu biết mới nghĩ rằng ăn đồ thừa của chư Tăng được phước. Ở Nhật, mỗi người có khẩu phần riêng, xã hội văn minh không chấp nhận việc gắp thức ăn chung vì vấn đề vệ sinh, tránh lây bệnh truyền nhiễm và bảo vệ được sức khỏe an toàn. Quý Thầy nên suy nghĩ để thay đổi những tập quán không tốt.

Phẩm vật tứ sự như các chùa thường tổ chức cúng dường, theo tôi cũng nên suy nghĩ lại. Vì cúng những gì cần thiết thì người nhận mới sử dụng được, không lãng phí. Theo tinh thần này, hôm nay Phật tử đạo tràng cúng dường quý Thầy cô tịnh tài dùng làm phương tiện đi lại, gọi là xa phí. Và tiệc chay gồm những món ăn tự chọn, bên ngoài gọi là tiệc buffet. Mỗi vị từ Thượng tọa trở xuống thích hợp với món ăn nào thì tự đến lấy món đó để vào một khay riêng và lấy vừa đủ ăn, không bỏ thức ăn thừa mứa.

Tôi đưa ra một số mô hình kiểu mẫu để gợi ý cho quý Thầy cô trẻ thấy được những điểm hay mà suy nghĩ, cải cách sinh hoạt Phật giáo cho thích hợp với thời đại của chính quý vị, ngõ hầu đạo Phật hiện diện trong mọi sinh hoạt xã hội, trong lòng mọi người, trong nếp sống đời thường của họ, để tạo thành một thế giới an lành trên thế gian này.

Hoằng Pháp Trong Thế Kỷ 21

HOẰNG PHÁP TRONG THẾ KỶ 21

Bài nói chuyện của Hòa thượng Trưởng ban Hoằng

pháp Trung ương GHPGVN tại khóa Bồi dưỡng Giảng

sư và hội thảo Hoằng pháp tổ chức ngày 6-10 /5/2004 tại Thiền viện Quảng Đức, TP. HCM.

Nói đến vấn đề hoằng pháp ở thế kỷ 21, chúng ta liên tưởng đến thế kỷ 19, 20 hoặc những thế kỷ trước nữa, đều có cách thuyết pháp riêng. Tất nhiên ở thế kỷ 21 của chúng ta cũng phải có phương cách thuyết pháp cho thích hợp với thời đại mới. Đó là vấn đề lớn được đặt ra. Tôi mong rằng Tăng Ni với những kinh nghiệm hoằng pháp ở địa phương hãy đóng góp ý kiến, để buổi hội thảo này thêm phần phong phú và đạt được hiệu quả tốt.

Có thể nói thế kỷ 21 của chúng ta có nhiều điều kiện tốt hơn các thế kỷ trước về phương diện hoằng pháp cũng như về mọi lãnh vực khác. Tôi còn nhớ ở thế kỷ 20 khi Hòa thượng Thiện Hoa làm Trưởng ban Hoằng pháp. Ngài đã nghĩ ra phương cách làm cho giáo lý Phật được mở rộng. Thật vậy, vào thời đó, vấn đề giảng dạy Phật pháp hiếm có. Thỉnh

thoảng mới có những buổi thuyết pháp của các vị Pháp sư lớn và các vị này thường đọc kinh chữ Hán rồi giải thích.

Tuy nhiên, Hòa thượng Thiện Hoa nhận thấy cách giảng dạy như thế không còn thích hợp. Vì thế, trong phong trào chấn hưng Phật giáo, Ngài mới nghĩ cách hoằng pháp theo phương hướng mới. Để việc thuyết pháp phù hợp với trình độ của đa số quần chúng, Ngài đã cho biên soạn tập tài liệu thích ứng với hoàn cảnh xã hội thời bấy giờ. Đó là bộ sách Phật học phổ thông đầu tiên.

Tên sách là Phật học phổ thông gợi cho chúng ta suy nghĩ rằng vào thời kỳ trước Hòa thượng Thiện Hoa, các vị thường chủ trương giáo lý của Đức Phật chỉ dành riêng cho tầng lớp có trình độ cao siêu mới học được. Vì thế, Hòa thượng Thiện Hoa đã đưa quan niệm giáo lý cao siêu này trở lại thực tế cuộc sống bằng mười bài giáo lý phổ thông.

Chủ trương truyền bá giáo lý phổ thông nghĩa là làm cho mọi người hiểu và ứng dụng được lời Phật dạy trong cuộc sống. Điều này vô cùng quan trọng và đã mở đầu cho phong trào học Phật từ thời chấn hưng Phật giáo cho đến ngày nay, bộ sách Phật học phổ thông của Hòa thượng Thiện Hoa vẫn còn giá trị và được nhiều người sử dụng. Tôi nghĩ rằng Ngài đã có một cái nhìn thực tiễn rất sáng suốt.

Khi sang Nhật tu học, giáo sư xã hội học là ông Kubota đã giao cho tôi công việc nghiên cứu, tìm hiểu những người tin theo đạo Phật. Qua đó, tôi mới

nhận thấy rõ người học Phật mang tính phổ thông chiếm đến 80% trong số tín đồ Phật giáo. Thực tế cho thấy đa số họ là những người bình dân không thể tìm hiểu triết lý sâu xa trong kinh.

Nếu sinh hoạt theo hướng triết lý sâu xa của kinh điển, chắc chắn chúng ta sẽ bỏ rơi 80% số người thuộc trình độ phổ thông theo đạo Phật. Và đa số những người này sẽ đi theo con đường mê tín dị đoan của tà giáo. Sinh hoạt thực tế ở khắp đất nước chúng ta cũng cho thấy có nhiều ngày lễ hội tôn giáo; riêng ở miền Nam, những ngày vía kéo dài thu hút một số lượng người rất lớn đổ về núi Bà ở Châu Đốc, Tây Ninh để cầu nguyện, lễ bái. Họ là Phật tử, nhưng Phật giáo chúng ta bỏ quên họ, không đáp ứng yêu cầu tín ngưỡng của họ, nên đã đẩy họ đi theo các tổ chức khác.

Còn những người có khả năng tìm hiểu nghĩa lý sâu xa trong đạo Phật, họ đi vào con đường Phật học bằng tri thức, chỉ có 10%, để trở thành nhà nghiên cứu Phật học hay tu sĩ chân chánh. Số người này quả là quá ít, so với 80% là người bình dân theo đạo Phật. Vậy mà lâu nay người hoằng pháp chúng ta không để ý đến vấn đề này.

Trong thập niên 60, Hòa thượng Thiện Hoa đã tổ chức khóa Như Lai sứ giả và cung cấp cho các vị trụ trì tài liệu hoằng pháp là mười bài Phật học phổ thông. Mười bài giáo lý này được coi như cẩm nang giúp cho các nhà tu hành đương thời truyền bá chánh pháp ở khắp mọi nơi.

Và đối với những vùng xa, trong những thập niên 50, Phật tử khát khao nghe pháp, nhưng thiếu Giảng sư trầm trọng. Vì thế, lúc bấy giờ tôi chưa thọ Cụ túc giới, nhưng Hòa thượng Thiện Hoa đã gởi tôi lên Bình Long, Đồng Xoài giống như vùng kinh tế mới thời nay, để thuyết pháp. Mặc dù chỉ là Sa di, nhưng tôi vẫn thuyết pháp được; vì trình độ của quần chúng ở nơi này còn thấp.

Nhiều người thường nghĩ rằng phải có trình độ Thạc sĩ hay Tiến sĩ mới giảng được. Điều này không đúng. Vì thử nghĩ chúng ta giảng cho ai nghe đây? Giảng cho người trình độ cao thì có mấy người nghe? Cần nhớ rằng đối tượng của chúng ta giảng là quần chúng thuộc trình độ phổ thông.

Một kinh nghiệm khác nữa về hoằng pháp của tôi xin được chia sẻ với quý vị. Trước kia, khi Hòa thượng Huyền Vi mời tôi giảng nhân ngày lễ Phật Đản. Phật tử nghe nói tôi tốt nghiệp Tiến sĩ ở Nhật về, nên tò mò đến nghe thử tôi giảng cái gì. Nhưng sau khi nghe tôi giảng độ mười lăm phút, họ từ từ ra khỏi giảng đường! Trong khi Thầy Liễu Minh không có học vị, nhưng người nghe giảng càng lúc càng đông.

Điều này đã cho tôi một suy nghĩ mới. Vì học cao, nghĩ sâu thì chính cái kiến thức cao sâu này làm cho chúng ta tách rời quần chúng bình dân. Thật vậy, họ không thể nghe, không thể hiểu được những gì chúng ta nói, thì làm thế nào ngồi yên nghe ta được. Thầy Liễu Minh nói sát với yêu cầu thực tế của người, thì họ bằng lòng nghe là tất yếu. Tôi

lấy kinh nghiệm của riêng tôi để nhắc nhở các vị Giảng sư không nên nói những điều cao siêu, xa rời thực tế; cần giảng dạy những điều phù hợp với nhận thức của quần chúng để họ có thể tiếp thu được, cho họ phương hướng giải quyết những vướng mắc, khó khăn về vật chất lẫn tinh thần trong cuộc sống hàng ngày của họ.

Thiết nghĩ thời xưa và nay cũng thế, đối tượng hoằng pháp của chúng ta vẫn là 80% tín đồ bình dân. Họ cần hiểu biết Phật học phổ thông và chúng ta đáp ứng được như vậy là đủ.

Tuy nhiên, ngày nay Giáo hội chúng ta đã mở rộng sinh hoạt; nên Ban Hoằng pháp có phân chia thêm công việc hoằng pháp ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số. Vì vậy, đối tượng hoằng pháp của chúng ta là dân tộc thiểu số, dân chúng ở vùng sâu, vùng xa, thì trình độ của họ còn thấp hơn nữa, đồng thời phong tục, tập quán của họ còn khác nhiều so với thành phố. Vậy mà lâu nay, chúng ta lại sử dụng kiến thức dành cho người thành phố để giảng cho họ nghe; tất nhiên họ không thể hiểu, không chấp nhận và công việc giảng dạy của chúng ta phải thất bại.

Riêng tôi, nghĩ đến đồng bào ở vùng sâu, vùng xa, tôi đã thử thí nghiệm và đạt được kết quả tốt, muốn trao cho quý vị cùng suy nghĩ để phát huy việc hoằng pháp được tốt đẹp.

Ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, đa số dân chúng rất nghèo. Giúp đỡ dân nghèo là công

việc chính yếu mà Phật giáo chúng ta đã có Ban Kinh tế, Ban Từ thiện xã hội thường làm. Nhưng theo tôi, những ban này hoàn toàn làm việc riêng rẽ, nên không đạt hiệu quả tốt. Thí dụ Ban Từ thiện xã hội trong nhiều năm qua đã bố thí cả hàng tỷ đồng, nhưng người nhận của cho này có biết gì Phật giáo hay không, có nghĩ đến Phật giáo hay không? Tất cả mọi người theo đạo Phật, chúng ta đều quyên góp họ tối đa và chúng ta lại đem bố thí cho mọi người. Theo tôi, làm như vậy không hợp lý.

Chúng ta quyên góp đến mức nhiều người phải sợ, phải trốn. Thậm chí họ không dám đến chùa thì nhiều vị cũng tìm cho được địa chỉ của họ để đến tận nhà xin. Người có cảm tình với Phật giáo, đóng góp cho chúng ta theo cách như vậy, thì đến một lúc nào đó, họ sẽ bỏ rơi chúng ta, sinh hoạt của chúng ta tất nhiên sẽ bị tê liệt.

Riêng tôi, thử làm thí nghiệm bằng cách kết hợp công việc hoằng pháp với từ thiện. Tôi đến vùng Tánh Linh thuộc tỉnh Bình Thuận, nơi có nhiều Phật tử rất nghèo. Tôi đã kết hợp với Ban Từ thiện của Báo Giác Ngộ, tôi đến đó thuyết pháp và ban này cùng đi để phát quà. Đồng bào theo Phật giáo tập họp về chùa nghe pháp xong thì được mời dùng cơm, được tặng quà và hỗ trợ thêm tiền xe. Chúng tôi phát 200 phần quà mà đã có 500 người phát tâm quy y.

Trước kia, họ không đi nghe pháp với lý do là không có thì giờ, phải đi làm để kiếm cơm. Nếu đi nghe pháp, họ phải đi xa cả chục cây số, phải bao xe

đi tốn tiền và phải mang theo thức ăn, rồi còn phải có tiền cúng chùa. Trong khi đời sống của họ rất cơ cực, kiếm đồng tiền rất khó khăn. Những lý do đó đã ngăn cản họ sinh hoạt với các chùa, dù họ có cảm tình với Phật giáo. Vì thế, chúng ta có gởi các Giảng sư đến những vùng xa giảng cũng không có ai đến nghe, hoặc người nghe rất ít.

Tuy nhiên, nếu biết kết hợp việc thuyết pháp với từ thiện, thực tế cho thấy rõ dân chúng rất hoan hỷ đến nghe pháp. Vì ít nhất trong một ngày về sống dưới mái chùa, họ đỡ phải lo bươn chải kiếm miếng ăn và cũng không phải tốn kém gì. Chẳng những đời sống vật chất của họ được chúng ta giúp đỡ phần nào mà cả đời sống tinh thần của họ cũng được thoải mái, an vui. Được nghe giảng dạy những điều thiện, lâu ngày họ cũng thấm nhuần luật nhân quả, bớt làm việc xấu, bớt buồn phiền, bớt cay đắng với cuộc sống khổ cực của họ và niềm tin với Phật pháp cũng thêm tăng trưởng.

Tôi chủ trương xin người giàu cho người nghèo, xin người thành phố giúp người nông thôn, để tạo điều kiện giúp đỡ dân chúng địa phương tu hành. Làm như vậy, một số chùa ở vùng xa đã gởi tôi danh sách người xin quy y, nơi này có 100 người, nơi khác 500 người phát tâm. Và trong thơ, vị trụ trì luôn kèm theo lời dặn rằng Hòa thượng có đi nhớ đem theo 1.000 phần quà cho Phật tử!

Thiết nghĩ trong công việc hoằng pháp, chúng ta cần có cái nhìn thực tế. Đối với đồng bào còn nhiều

khó khăn vật chất, không thể giảng suông và chúng ta cũng không nên cho suông. Cần phải kết hợp việc giảng dạy giáo pháp với việc giúp đỡ đời sống vật chất cho quần chúng, mới đạt kết quả tốt hơn. Giúp đỡ vật chất để họ yên tâm tu học; không cho không và giảng pháp để họ phát tâm, không phải nói suông rồi thôi. Lâu nay chúng ta làm từ thiện rồi đi về tay không, hoặc chúng ta thuyết giảng rồi cũng về tay không. Không có người nào phát tâm theo Phật đạo sau khi nhận của bố thí, hay sau khi nghe pháp cả.

Trên bước đường hành đạo, tôi đã đến các xã có chùa, hay niệm Phật đường, nhưng chưa có Tăng Ni. Như đã nói, tôi dạy họ những pháp căn bản để cải thiện tâm hồn họ, giúp họ hướng về nẻo chánh việc thiện; đồng thời giúp họ có bữa cơm chay trong ngày và cho thêm quà, tiền xe đi đến chùa nghe pháp. Hoằng pháp theo phương cách này đối với vùng xa, vùng nghèo, số tín đồ theo Phật giáo do tôi hướng dẫn tăng thêm thấy rõ. Và phải suy nghĩ thêm cách giảng dạy giáo lý lâu dài cho họ là điều tất yếu.

Thời Hòa thượng Thiện Hoa có cách làm khác. Thời của chúng ta cũng phải khác. Nếu cử Giảng sư thành phố đi vùng xa, vùng sâu thì chi phí tốn kém nhiều. Nhưng ở thời đại ngày nay, chúng ta phải sống thực tiễn; đầu tư cho công việc nào, số lợi nhuận phải lớn hơn kinh phí sử dụng thì mới hợp lý. Tiền của tốn nhiều, nhưng kết quả không được bao nhiêu, thì càng làm chúng ta càng bị kiệt quệ. Phải nghĩ cách làm việc lâu dài.

Tôi nghĩ rằng ở thời đại của chúng ta, vấn đề thông tin có điều kiện rất tốt, rất thuận lợi. Tôi gợi ý với các niệm Phật đường ở vùng sâu, vùng xa rằng tôi sẽ tặng họ một cái Tivi và một đầu máy. Các Phật tử có thể về chùa lễ Phật, tụng kinh và học giáo lý qua băng giảng do chúng ta cung cấp cho họ.

Theo tôi, mỗi Giảng sư ở các tỉnh thành có thể phụ trách năm hay mười niệm Phật đường, mà không cần đến các nơi đó một cách liên tục. Quý Thầy đến sắp xếp, cho Phật tử nghe băng, coi phim; giúp họ thấy được sinh hoạt ở các hội trường lớn và nghe được Giảng sư nổi tiếng thuyết pháp. Sau đó, quý Thầy khai thác thêm một số vấn đề trong băng giảng để làm cho giáo lý sáng tỏ thêm, giúp họ dễ hiểu hơn và ứng dụng được trong cuộc sống. Hoằng pháp theo cách như vậy rất nhẹ nhàng, ít tốn kém mà đạt được hiệu quả cao.

Người Nhật đã sử dụng cách giảng dạy này từ 40 năm trước. Khi sang Nhật, tôi đã làm công việc này. Họ không cần Giảng sư nổi tiếng về nông thôn. Ban Hoằng pháp của họ chỉ cử người đến mở băng giảng và làm công tác thuyết minh thêm. Làm như vậy thì công việc của chúng ta nhẹ hơn và làm được nhiều hơn và phong phú hơn. Thời đại của chúng ta có nhiều điều kiện tốt giúp chúng ta truyền bá những bài giảng hay bài hát Phật giáo đến những vùng xa, vùng sâu.

Song song với việc phổ biến giáo lý qua băng từ, Ban Hoằng pháp còn nghĩ đến việc giảng dạy

qua sách vở. Chúng tôi sẽ cho biên soạn những tập giáo lý ngắn, gọn, dễ hiểu, để Phật tử vùng xa học được. Các Giảng sư hoằng pháp bằng cách đem sách và băng từ cho Phật tử; đồng thời thuyết minh thêm cho họ hiểu rõ. Điều này rất cần thiết trong thời đại của chúng ta và thiết nghĩ vị Giảng sư nào cũng làm được.

Ngoài ra, tôi cũng nghĩ đến việc đưa giáo lý của Đức Phật lên mạng Internet để chúng ta có thể phổ biến giáo pháp trên toàn cầu. Nếu trong tương lai có đủ thuận duyên, chúng ta nên mở một trang Web để Tăng Ni, Phật tử đều có thể truy cập mạng, theo dõi, học hỏi. Có như vậy, chúng ta mới nắm bắt được sinh hoạt của Phật giáo thế giới, biết được những điều mới lạ và đặc thù của Phật giáo thế giới và đúc kết lại để giảng dạy cho Phật tử ở địa phương mình phụ trách. Hoằng pháp theo hướng này, kiến thức của Phật tử cũng như của chính chúng ta sẽ được cập nhật hóa theo sự tiến bộ của thời hiện đại, nhất định Phật giáo chúng ta sẽ dễ dàng phát triển.

Muốn thực hiện những việc vừa nêu trên được tốt đẹp, theo kế hoạch của Giáo hội, ban Hoằng pháp phải lập Giảng sư đoàn Trung ương và Giảng sư đoàn của các tỉnh thành.

Quý vị ở tỉnh thành phải xúc tiến ngay việc thành lập Giảng sư đoàn của tỉnh mình. Vì kế hoạch nào cũng cần phải có con người thực hiện mới thành tựu. Mỗi tỉnh thành có từ 10 người đến

30 hay 40 người có thể kết hợp thành Ban Hoằng pháp của tỉnh thành và phân công mỗi vị trong Ban Hoằng pháp phụ trách ở một hay hai huyện, đến những nơi có chùa để giảng dạy. Nếu có nhiều Giảng sư thì có thể thành lập Giảng sư đoàn cho tỉnh đó, để ngoài công tác truyền bá Phật pháp ở tỉnh nhà, quý vị còn gởi Giảng sư về thành phố tham dự những lễ lớn.

Giảng sư của các tỉnh phụ trách vùng xa ở quận, huyện thì không cần có trình độ học vị cao, nhưng vị này phải có năng khiếu trình bày cho người nghe dễ tiếp thu. Vì thế, chúng ta chọn Giảng sư là người hùng biện, có khiếu ăn nói. Người có học vị đôi khi lại không nói năng lưu loát trước quần chúng được.

Ở Nhật, tôi tham dự những buổi thuyết trình của các nhà hùng biện và có ba mẫu người được chọn. Mẫu người hùng biện được xếp thứ nhất là một vị tu sĩ của Pháp Hoa tông. Ông này không có học vị gì , kể cả bằng tiểu học cũng không có, nhưng lại được xếp vào hàng hùng biện lớn nhất. Điều này cho thấy người có khả năng thuyết phục quần chúng mới quan trọng. Với lực thuyết phục cao, ông đã lãnh đạo hội đoàn Phật giáo Sokai Gakkai có 16 triệu tín đồ và ông tổ chức được mạng lưới hoằng pháp thật rộng rãi ở khắp nông thôn. Như vậy, một nhà hùng biện không cần bằng cấp mà vẫn thu hút được quần chúng nghe theo. Sự thành công của vị này cho chúng ta thấy vấn đề năng khiếu là cần thiết.

Nhà hùng biện thứ hai là giáo sư Đại học có ba bằng Tiến sĩ mà vẫn phải đứng sau một người không có bằng cấp. Ông cho biết nhờ luyện tập mà trở thành nhà hùng biện. Ông học để ứng dụng vào cuộc sống, không phải học để lấy bằng cấp. Học để ứng dụng vào cuộc sống nghĩa là lúc nào cũng rèn luyện khả năng thuyết phục của mình. Vì nếu lo lấy bằng cấp thì không còn thì giờ rèn luyện khả năng.

Theo tôi, luyện tập khả năng nói trước quần chúng bằng cách chúng ta chọn một đề tài nào đó để nói cho đối tượng nào đó. Đây là việc quan trọng của Giảng sư. Không phải có một đề tài chung nói cho mọi người nghe được; đề tài khác thì phải nói cho người khác. Xưa kia Đức Phật cũng là nhà hùng biện vậy. Ngài nói với vua chúa khác với nói cho người cùng đinh, hay đối với chư Thiên, Ngài dùng đề tài khác.

Chọn đề tài thích hợp với đối tượng nghe là công việc quan trọng của Giảng sư. Đối tượng của chúng ta là người Khơme, hay người Chăm, hay Êđê, hoặc người nông thôn ở vùng Nam bộ, hay người ở vùng núi Bắc bộ, v.v… Và những đối tượng này tôn thờ cái gì, phong tục tập quán của họ ra sao, chúng ta phải biết rõ.

Giảng sư phải tìm đối tượng và biên soạn bài giảng thích hợp với đối tượng này; không thể khác. Ngài Nhật Liên cũng dạy rằng giáo lý phải thích hợp với căn cơ, ngày nay gọi là đối tượng. Chúng ta biết cách sống của họ, cách suy nghĩ của họ và

yêu cầu của họ, thì nói những điều tương ưng, sẽ thành công.

Ông Ikeda thành công là nhờ luyện tập điều này. Dù không có người nghe, chúng ta tưởng tượng trước mặt mình là thính chúng và tự luyện tập cách trình bày. Luyện tập lâu ngày như vậy, chúng ta sẽ quen với lời nói, với đề tài, thì đến nơi giảng, chúng ta diễn tả dễ dàng.

Nhưng khi giảng, chúng ta nhìn thẳng vào đối tượng, xem phản ứng của họ qua thái độ, cử chỉ, ánh mắt của họ thì biết họ có nghe hay không. Nhìn lên trần nhà mà nói, đối tượng ngủ cũng được là hỏng. Nếu họ nghe, nhưng không hiểu, chúng ta phải điều chỉnh sao cho trình bày của chúng ta ăn khớp với suy nghĩ của họ.

Theo kinh nghiệm riêng tôi, nếu thấy điều mình nói không ăn khớp với tâm trí của người nghe, tôi chuyển đổi. Nhưng chuyển đổi vài lần mà họ cũng không tiếp thu được, thì tôi kết thúc bài giảng sớm. Có nhiều Giảng sư cứ ráng nói cho hết giờ mới nghỉ; làm như vậy sẽ khiến người nghe chán thêm, không lợi ích gì cho cả ta và họ.

Mỗi lần chúng ta giảng dạy, lại có thêm kinh nghiệm về những điểm được và không được. Chúng ta phải biên soạn những đề tài khác để trình bày nơi khác. Và cứ như thế, những nhược điểm đã vấp phải được chúng ta sửa đổi trong lần kế tiếp, thì người nghe thấy chúng ta có đổi mới hay hơn, họ dễ chấp nhận.

Giảng dạy nhiều đến lúc chúng ta có được tập tài liệu với nhiều đề tài khác nhau, chúng ta sẽ trở thành Giảng sư tự do, tự tại. Lúc ấy, nhìn thẳng vào đối tượng mà nói, không cần dàn bài, tài liệu gì nữa. Vì chúng ta đã có sẵn trong tâm trí nhiều tư liệu, chỉ việc quán sát tâm người nghe muốn nghe gì thì ta theo đó mà triển khai cho họ thấy được đáp số của vấn đề. Như vậy ai mà không thích nghe. Mong rằng mỗi vị Giảng sư hiện diện nơi đây đều là ngọn đuốc soi đường cho những người hữu duyên thăng hoa tri thức, đạo đức, cùng tiến đến Bảo Sở.

Nhà Hoằng Pháp Và Giáo Dục Tiêu Biểu Trong Thế Kỷ XX

NHÀ HOẰNG PHÁP VÀ GIÁO DỤC

TIÊU BIỂU TRONG THẾ KỶ XX

(Kỷ niệm 30 năm ngày Hòa thượng Thích Thiện Hoa

viên tịch 20/12/1973 -20/12/2003.)

Thế kỷ XXI là thế kỷ của thịnh vượng và phát triển. Phật giáo Việt Nam trước thiên niên kỷ mới, những thành quả đạt được trong thế kỷ XX sẽ là nền tảng cơ bản để phát huy nội lực. Một trong những vị giáo phẩm sáng ngời trong thế kỷ trước có công đầu trong việc thiết lập cơ chế giáo dục Phật giáo kiểu mới và khai phóng con đường hoằng pháp phù hợp với bối cảnh thời đại, đó là Hòa thượng Thích Thiện Hoa.

Gần 20 tác phẩm Ngài để lại cho đời, mỗi tác phẩm, mỗi chương kinh đều là những "Bài học ngàn vàng”, mà cho đến ngàn sau vẫn mãi là khuôn vàng thước ngọc để hàng hậu học y cứ ứng dụng cho chương trình hoằng pháp và giáo dục Phật giáo.

Nhìn về quá khứ, ta không khỏi ngạc nhiên nhận thấy rằng phong trào Chấn hưng Phật giáo ở thập

niên 1950 đã trở thành cao trào, đặc biệt là phát triển về hoằng pháp và giáo dục. Ở giai đoạn này, Phật giáo Nam Bộ sinh hoạt trong tổ chức Giáo hội Tăng già Nam Việt. Các khóa đào tạo Như Lai sứ giả liên tiếp được mở ra, các trường Phật học được thành lập rất nhiều. Nếu để ý kỹ, ta sẽ thấy rõ vị lãnh đạo phong trào hành động này không ai khác hơn là tác giả của bộ Phật học phổ thông – một bộ Luận thư của Phật giáo Việt Nam, được xếp vào hàng "Tục Tạng kinh Việt Nam” nếu có thể. Tác phẩm này được Hòa thượng Thiện Hoa viết trong 5 năm, từ 1953 đến 1958; trong thời gian này, Ngài đảm đương chức vụ Trưởng ban Hoằng pháp kiêm Trưởng ban Giáo dục và Đốc giáo Phật học đường Nam Việt.

Bộ sách gồm 3 tập 12 khóa với gần 2300 trang, phản ánh cơ bản hệ thống giáo lý Phật giáo theo quan điểm Đại thừa. Bốn khóa đầu triển khai nội dung Ngũ thừa giáo: Nhơn, Thiên, Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát. Khóa 5 đề cập lịch sử truyền thừa, sự phát triển của các bộ phái Phật giáo và quan điểm của đạo Phật về nhân sinh quan, vũ trụ quan. Sáu khóa còn lại lý giải Kinh bộ và Luận bộ Đại thừa. Bộ sách được soạn thảo theo phương pháp mới rất công phu, rất khoa học, dù nó đã ra đời non nửa thế kỷ nay. Phương pháp mới ấy được biểu hiện qua một số nét dưới đây:

Xưa nay, nghiên cứu giáo lý và giảng giải giáo lý, các Luận sư hay Pháp sư thường trình bày theo "Ngũ thời bát giáo”. Ở đây, Hòa thượng Thiện Hoa

không đi theo lối mòn ấy, Ngài trình bày từ thấp lên cao, từ dễ đến khó, từ giản đơn đến phức tạp, cái lối trình bày mà Ngài gọi là "Cây thang giáo lý”. Cây thang này, hành giả mỗi bước chân lên đều cảm thấy an lạc và vững chãi, mở được tầm nhìn trước trời cao bể rộng. Phương pháp nghiên cứu này rất dễ ứng dụng. Giới bình dân học cũng được mà trí thức học cũng được, kẻ sơ cơ học cũng được mà bậc đại căn học cũng được. Một bộ sách mang tính rất phổ thông.

Tất cả các hệ phái đều thống nhất quan điểm rằng phương pháp dạy và học Phật theo truyền thống là học Kinh bộ. Học theo Kinh bộ là học nguyên bản của bộ kinh. Dạy theo phương pháp này, trước hết Thầy giáo đọc kinh văn, hoặc viết ra bảng (bằng Hán văn), rồi sau đó giảng giải chữ nào nghĩa đó. Cũng có thể trò đọc kinh văn, rồi Thầy giảng giải. Đây là phương pháp giáo dục truyền thống mà sau này, các lớp gia giáo thường ứng dụng.

Chuyển sang phương pháp mới, Hòa thượng Thiện Hoa chú trọng đến giáo dục chuyên đề hơn; cố nhiên Ngài không chối bỏ phương pháp giáo dục truyền thống, nhưng không phổ cập. Nhìn vào "Cây thang giáo lý”, ta sẽ thấy rõ các chuyên đề được nổi bật như: Vô thường, Nhân quả, Luân hồi, Thập thiện, Lục hòa, Tịnh độ, Tứ đế, v.v… Các chuyên đề này đều có bàng bạc trong tất cả kinh điển được Ngài rút ra và viết thành bài, thành khóa, cho người học dễ nắm.

Rõ ràng bộ Phật học phổ thông có thể nói là giáo trình chuẩn cho các nhà làm giáo dục Phật giáo, mà cũng là những bài giảng mẫu cho các giảng sinh hay giảng viên đang thực tập trên bước đường hoằng pháp.

Từ nhiều năm qua, Ban Hoằng pháp Trung ương thường xuyên tổ chức các khóa bồi dưỡng, đào tạo Giảng sư dài hạn và ngắn hạn. Bộ Phật học phổ thông thường được rất nhiều giáo sư, Giảng sư nghiên cứu, triển khai trong chương trình đào tạo.

Tại thành phố Hồ Chí Minh vào những thập niên 1980-1990 và cho đến hôm nay, phong trào tổ chức thực tập diễn giảng rất phổ biến trong các khóa An cư kiết hạ. Hầu hết ban Tổ chức đều lấy bộ Phật học phổ thông làm chương trình cơ bản và tất cả các khóa sinh đều xem Phật học phổ thông là bộ sách "gối đầu giường” để nghiên cứu, thực tập. Phải nói rằng về hoằng pháp và giáo dục, bộ Phật học phổ thông được xem là tiêu chí chuẩn mực để người học Phật ứng dụng thực tập.

30 năm trôi qua, tác giả đã về Phật, nhưng công đức và trí tuệ của Ngài gởi lại cho đời đã trở thành những giá trị vĩnh hằng trong đời sống đạo. Ngài xứng danh là nhà giáo dục, nhà hoằng pháp tiêu biểu trong thế kỷ XX.

Hoằng Pháp Ở Thế Kỷ 21( Thuyết giảng ngày 31-10-2005)

HOẰNG PHÁP Ở THẾ KỶ 21

Tham luận tại Hội nghị Phật giáo tại Thái Lan ngày

31 - 10 – 2005

1- Đức Phật và Thánh chúng

Đức Phật từ bỏ cuộc sống quyền uy và sang giàu tột đỉnh của bậc đế vương, Ngài dấn thân trên con đường cát bụi để đi tìm cho được giải pháp giúp con người thoát khỏi sự bức bách của đau khổ và được hạnh phúc vĩnh hằng. Và may mắn thay cho nhân loại, vị đại Đạo sư đã thấu tỏ được nguyên lý chi phối sự sinh tồn, muôn vật trong vũ trụ sau 49 ngày đêm tư duy thiền định dưới cây Bồ đề.

Chính từ mục tiêu ban đầu mà Đức Phật hướng đến là làm thế nào cho tất cả chúng sinh còn bị trầm luân sinh tử, cho nên khi Ngài vừa mới đạt quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, Đức Phật đã đặt vấn đề hoằng pháp lợi sanh lên hàng đầu. Thật vậy, Ngài khuyên các đệ tử rằng mỗi người nên đi đến các địa điểm khác nhau để giáo hóa chúng sanh. Tuy nhiên, trước khi cho phép Tăng đoàn thay

Ngài đi độ sanh, Đức Phật đã xây dựng cho đồ chúng một đời sống phạm hạnh, không bị vật chất chi phối, sống tri túc, để phát huy nếp sống tâm linh và luôn cứu giúp muôn loài.

Lịch sử còn ghi lại sự thành tựu của Đức Phật trong việc giải quyết sự xung đột, chấm dứt chiến tranh giữa các bộ tộc một cách dễ dàng nhờ đạo hạnh của Ngài. Điển hình như hai đạo quân đằng đằng sát khí chuẩn bị giao chiến để tranh quyền làm chủ dòng sông Rohini; nhưng đạo lực toát ra từ nếp sống phạm hạnh của Đức Phật đã dập tắt được lòng thù hận và tâm ích kỷ của họ, khiến họ buông bỏ gươm đao, không sát hại nhau nữa.

Cuộc đời giáo hóa độ sanh của Đức Phật luôn thấu hiểu tâm tình và hoàn cảnh của đối tượng mà Ngài giáo hóa. Vì vậy, Đức Phật đã chỉ dạy và chuyển đổi được một cách nhẹ nhàng vua quan, hay người trí thức, người giàu có cho đến người dân thường; thậm chí những người tội lỗi, đều phát huy được tri thức và đạo đức. Và giáo đoàn của Đức Phật, với hành trang là đời sống phạm hạnh, tâm thanh tịnh, trí sáng suốt và đức kiên nhẫn, các Ngài đặt chân đến nơi nào cũng đều cảm hóa được mọi người một cách tốt đẹp vô cùng.

2- Tình trạng bất an của xã hội ngày nay.

Con người ở thời đại ngày nay được hưởng quá nhiều tiện nghi do sự phát triển văn minh vật chất mang đến. Những điều thuận lợi của sự phát triển

văn minh vật chất đáng kể, nhưng những điều tai hại đáng sợ do nó gây ra cũng không phải là ít.

Chúng ta đều thấy rõ trong xã hội ngày nay, khi nền văn minh vật chất lên cao thì sự hưởng thụ vật chất của con người cũng tăng theo. Từ đó, sinh ra tâm lý hưởng thụ bừa bãi và những sự cạnh tranh không lành mạnh, dẫn đến rất nhiều tệ nạn xã hội, cùng với sự tàn phá thiên nhiên, phá hủy môi trường sống của con người và của muôn loài.

Con người cứ tưởng rằng nền văn minh vật chất càng cao sẽ mang lại hạnh phúc cho họ nhiều hơn, nhưng thực tế cho thấy ngày nay đang gánh chịu khổ đau nhiều hơn những thiên niên kỷ trước. Ngày xưa, con người tranh giành quyền lợi, nhưng họ không có hả năng cũng không có phương tiện tối tân để giết người, để hủy diệt mọi thứ như ngày nay. Người ta không lo môi trường bị ô nhiễm, không sợ chiến tranh nguyên tử tiêu diệt; chỉ có sự xung đột giữa các bộ tộc, các quốc gia.

Con người thời nay tự hào là con người văn minh cao tột, nhưng lại quá tham lam, quá ích kỷ, quá thù hận. Chính những tâm xấu ác này của con người hiện đại đã tạo ra những mối bất an lớn hơn, ghê gớm hơn chính họ. Hàng loạt những cuộc tranh giành để chiếm hữu nhiều hơn nữa những nguồn lợi, những tài nguyên thiên nhiên đang xảy ra khốc liệt. Rõ ràng con đường này đã dẫn đến cuộc chạy đua vũ trang, đang là ngòi nổ cho những cuộc chiến tranh ở một số nước và sự khủng bố đang là mối

đe dọa hàng đầu mà nhiều nước đang phải đối mặt từng ngày, từng giờ. Mọi sự bất an đang đè nặng lên tâm trí nhân loại. Con người thời nay đang đối diện với những cuộc xung đột lớn có nguy cơ tiêu hủy loài người, tàn phá cả thế giới.

3- Trách nhiệm của chư Tăng hoằng pháp thế kỷ 21

* Xây dựng đời sống phạm hạnh của chư Tăng

Song song với việc thuyết giảng dạy, đạo hạnh giải thoát, tự tại, bình an của chư Tăng mới thật sự có khả năng tác động cho người hữu duyên giảm bớt tham sân si và giúp họ nhận ra được hạnh phúc chân thật của con người không phải là đời sống vật chất, mà tâm hồn trong sáng tình thương xả kỷ vị tha mới là hạnh phúc vĩnh cửu đích thực. Vì vậy, điều thiết yếu là chúng ta cần xây dựng đời sống Tăng lữ phạm hạnh, an bình để xoa dịu những mối căng thẳng của hận thù, của tham lam, của mê muội, để tỏa bóng mát cho an lành cho mọi người nương tựa.

* Kết hợp với kỹ thuật khoa học hiện đại

Ngày nay, đi theo dấu chân Phật, chúng ta hoằng pháp ở thời đại văn minh tất nhiên cũng phải hiểu được thực trạng của xã hội mình đang sống, và biết được tâm tư, tình cảm của mọi người, họ cần gì và khả năng của học như thế nào. Biết rõ như vậy, chúng ta giúp họ thích nghi với cuộc sống và từng bước phát triển nhận thức và việc làm theo hướng tốt đẹp.

Ngoài ra, quý vị làm công tác hoằng pháp cần kết hợp sự tiến bộ của văn minh khoa học vào việc phát triển Phật pháp. Với những thiết bị hiện đại ngày nay, như hệ thống máy in sách báo rất nhanh, rất đẹp, in số lượng nhiều, hoặc các băng, đĩa truyền tải âm thanh và hình ảnh sống động, và nhất là công nghệ truyền thông thế giới của mạng Internet, v.v…, chắc chắn chúng ta đã có những phương tiện hoằng pháp tốt hơn nhiều so vơi thời của Đức Phật. Chúng ta có thể sử dụng những lợi ích của các phương tiện truyền thông hiện đại để hỗ trợ cho việc truyền bá Phật pháp được nhanh chóng và sâu rộng cho mọi người ở khắp nơi cùng thấm nhuần tinh ba giáo lý Phật Đà.

* Quan tâm đến người nghèo.

Gánh vác công việc hoằng pháp độ sanh, chúng ta cần quan tâm đến lợi ích của số đông quần chúng, mà đa số là người nghèo khổ. Giúp đỡ, và chăm sóc thành phần kém may mắn này, chúng ta hướng dẫn họ nâng cao đời sống vật chất một cách chân chính, trong sáng hóa đời sống tinh thần và tạo điều kiện cho họ cùng là việc thiện với chúng ta trên bước đường truyền bá chánh pháp.

Riêng tôi phụ trách ngành Hoằng pháp của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tôi đã thực hiện pháp tu này. Cùng với Tăng Ni và những cư sĩ, chúng tôi đã đi khắp mọi miền đất nước Việt Nam để thuyết pháp, chỉ dạy, an ủi những người nghèo khổ cũng như giúp đỡ một phần nào về vật chất cho họ. Nhờ

thấm nhuần lời dạy của Phật, họ không còn đam mê vật chất bức bách, làm khổ đau. Tuy đời sống vật chất của họ có phần đạm bạc, nhưng không bị dục vọng đốt cháy, nên không còn bất mãn, cũng được an vui và từng bước tâm hồn họ được cởi mở, cũng dần dần xây dựng được gia đình hạnh phúc, thành lập được những đạo tràng phục vụ tốt đẹp cho đạo pháp và xã hội. Đó là một số kinh nghiệm hoằng pháp tôi xin chia sẻ với quý vị

Đức Phật đã vẽ ra cho hàng đệ tử phương cách sống để thăng hoa bản thân của mỗi người, mà không làm tổn hại người khác và không phá hủy thiên nhiên, quả là tuyệt vời, cách đây hơn 25 thế kỷ vẫn còn nguyên giá trị đúng đắn nhất cho thời đại ngày nay.

Chúng ta tin chắc chắn rằng giáo pháp Phật dạy và đạo lực phạm hạnh của hàng Tăng già sẽ mãi mãi là ngọn đuốc soi sáng, xua tan bóng tối vô minh, thù hận, tham lam, ích kỷ để nhân loại được sống chung trong hòa bình, hạnh phúc trên hành tinh này.

Cầu nguyện hội nghị thành công tốt đẹp. Cảm ơn sự chú ý lắng nghe của quý vị.