Những Bài Giảng Về Hoằng Pháp Và Trụ Trì

Ý Nghĩa Trụ Trì

Ý NGHĨA TRỤ TRÌ

(Bài giảng tại trường hạ chùa Phổ Quang, ngày 22-5-2000)

Khi Thành hội Phật giáo tiếp nhận ngôi chùa này thì cơ sở nơi đây bị hư hại nặng. Chúng tôi đã cố gắng khắc phục những khó khăn để sửa chữa lại toàn bộ. Vì cơ sở mới được xây dựng, các anh em hãy cố gắng chịu đựng sự thiếu thốn về tiện nghi vật chất.

Đối với ngôi chùa Phổ Quang, chẳng những chúng tôi đã bảo quản tốt mà còn kiến thiết lại khang trang hơn. Thiết nghĩ các anh em sau này làm trụ trì cũng phải làm tròn trách nhiệm như vậy, nhận chùa hư mục và xây dựng lại thành chùa mới đẹp hơn, tốt hơn.

Vị trụ trì là cán bộ trực tiếp quản lý cơ sở vật chất và còn có trách nhiệm hướng dẫn chúng Tăng cùng người dân nơi đó chung sống an vui hòa hợp. Bảo quản tự viện tốt là việc quan trọng, nhưng giáo dưỡng con người còn quan trọng hơn.

Thật vậy, trên bước đường hoằng hóa lợi sanh, Đức Phật luôn luôn vì con người. Chúng ta bước theo dấu chân Phật cũng phải chú trọng đến con người. Trên nền tảng xây dựng con người, thầy trụ trì có trách nhiệm chính yếu là làm cho Tăng chúng thanh tịnh hòa hợp. Hễ Tăng chúng trong trú xứ hòa hợp an vui thì nơi đó Phật pháp dễ dàng phát triển.

Tôi nhìn vào tấm gương của các vị trụ trì mà tôi có dịp sống chung, thấy quả tình đại chúng tu hành thăng hoa được là nhờ nương theo đức hạnh của thầy trụ trì. Thuở xưa, Hòa thượng Thiện Hòa trụ trì chùa Ấn Quang, vừa là Giám đốc Phật học đường Nam Việt. Tôi thân cận ngài, không thấy ngài rầy la học tăng nào, nhưng ai cũng kính sợ. Theo tôi, chính đức hạnh của Hòa thượng đã tạo được hiệu quả cao trong việc giáo dưỡng chúng Tăng.

Nếu thầy trụ trì biết lấy đức của Như Lai để trang nghiêm thân tâm, lấy hạnh Bồ tát làm việc của mình, chắc chắn dễ cảm hóa người khác.

Đức của Phật trọn lành và lớn lao vô cùng. Ngài đã nhập diệt hàng ngàn năm mà Tăng Ni Phật tử nghĩ đến Ngài đều kính trọng. Lấy đức cảm hóa người là việc chính mà chúng ta phải làm.

Đức không thấy bằng mắt nhưng cảm nhận được bằng tâm. Tâm của Hòa thượng rộng lượng, chăm sóc chúng Tăng như con ruột. Vì vậy, gần như không ai muốn làm phiền lòng Ngài, Tăng chúng cố gắng tu học, nếu không, sợ Ngài buồn. Xưa kia tình thương của Đức Phật dành cho các thầy Tỳ kheo cũng bao la

vô cùng và Ngài giáo dưỡng họ thật hoàn hảo. Thiết nghĩ ngày nay thầy trụ trì tất yếu cũng phải thương yêu lo lắng cho đại chúng cùng chung sống. Chăm sóc là hành động bên ngoài phải phát xuất từ tình thương chân thật bên trong. Vì vậy, có người cũng lo cho chúng, nhưng thực sự không phải vì thương, mà vì một thâm ý không tốt nào đó, nên họ không được chúng quý mến.

Thầy trụ trì hết lòng phụng sự Tam bảo mới nhận được ân đức của Tam bảo, Phật mới hộ niệm, Bồ tát mới gia trì cho thành tựu được những việc lớn lao ngoài khả năng của con người. Ngoài ra, thầy trụ trì thương đại chúng như đứa con một và đáp lại, chúng thương thầy hơn cả cha mẹ, nên hết lòng với thầy, không về với cha mẹ. Làm trụ trì tiếp Tăng độ chúng dưới dạng này thì giữ được đạo. Xưa kia cũng vậy, các Tỳ kheo thương Phật hơn thương gia đình, họ mới từ bỏ gia đình xuất gia học đạo được.

Người còn nặng nợ tình gia đình, khó tu lâu. Lúc đó con đường tâm linh không được khai mở, nên họ thường quay trở lại theo đường học vấn thế gian. Ông đạo ở chùa chỉ dựa chùa để học văn hóa, tôi nghĩ không tồn tại lâu. Học văn hóa chỉ là phương tiện giúp chúng ta hiểu con người để hướng dẫn họ vào đạo, không phải học thế gian để theo thế gian.

Mở được cánh cửa tâm linh để đi vào đạo, tuy không biết việc thế gian, nhưng chúng ta có thể chỉ đạo cho người thế gian không sai lầm. Đó là nội

minh hay Phật học. Tôi tồn tại và đóng góp được cho Giáo hội cũng nhờ nội minh.

Theo tôi, học giáo lý dưới dạng tâm linh, từng câu từng chữ thấm sâu vào tim óc, là lẽ sống của chúng ta; không phải học dưới dạng văn tự, kinh không dính líu gì đến cuộc sống chúng ta. Lúc nào chúng ta cũng suy nghĩ lời Phật dạy và áp dụng trong cuộc sống, từ đó chúng ta mới bắt gặp được các vị Tổ sư, Bồ tát, Như Lai. Quan hệ chính của chúng ta là Phật, Bồ tát, Thánh hiền, có vậy mới giúp ích cho đời, là nếp sống căn bản của thầy tu.

Các thầy có nội lực vững vàng mới vào đời, làm trụ trì quản lý cơ sở Phật giáo tốt lành và cảm hóa được người cùng tu hành. Mọi việc tốt đẹp đều phát triển tùy theo nội minh của chúng ta. Nội minh không có, thì chúng ta làm sao hơn được người đời ở những lãnh vực tính toán hơn thua. Theo Phật, chúng ta không thể lấy khôn dại thế gian để đối chọi, chỉ nên xử trí bằng đạo lực.

Thầy trụ trì quản lý cơ sở vật chất và con người thành công nhiều hay ít tùy thuộc ở đạo lực tu hành cao hay thấp. Trên bước đường hành đạo, đạo lực thấp nhất tỏa ra bên ngoài bằng bát chánh đạo, nghĩa là thầy tu có tầm nhìn chính xác, suy nghĩ đẹp, lời nói dễ thương, cuộc sống lợi ích cho đời.

Và tiến xa hơn nữa, chúng ta phải phát bốn vô lượng tâm của Phật: từ bi hỷ xả. Đối với tôi, phát tâm Đại thừa tu hành, việc đầu tiên lấy xả tâm làm chính. Các thầy thử tập thanh thản, ai làm gì cũng

được; vì nếu suy nghĩ dù chỉ một chút, chúng ta cũng khó chấp nhận mọi người, mọi việc. Xưa kia, tôi khó tánh, không bằng lòng ai, kể cả bạn đồng tu. Ai xúc phạm thì tôi nhớ suốt đời, nếu vậy là tự mình luôn đeo dính mối thù nghịch với người. Thậm chí đến thầy dạy chúng ta có chín điều tốt, phạm một lỗi chúng ta cũng nhìn vào đó mà phê phán. Tâm như vậy thì khó có bạn và ta lại sanh tâm ngạo mạn rằng nước trong không có cá, người tốt không có bạn.

Phát tâm Đại thừa thấy được sai lầm của chúng ta, nếu thực tốt thì phải có bạn, người tốt đã đành, mà cả người xấu cũng muốn kết bạn với ta, vì chơi với ta tốt thì họ có lợi. Hãy tập tâm xả để lòng chúng ta nhẹ nhàng, thanh thoát, đó là của báu của người tu.

Và kế đến chúng ta tập sống với hỷ tâm, tùy hỷ với việc làm tốt của người khác, phá bỏ lòng ganh tỵ, thù hiềm. Người có ý kiến hay, người làm được việc tốt, ta sanh tâm vui mừng, mừng cho Phật pháp có thêm một người tốt, người giỏi. Càng có nhiều người tốt, giỏi, việc của chúng ta càng nhẹ hơn, đạo chúng ta càng được mở rộng. Tôi ước mơ sao có nhiều người giỏi hơn tôi, để thay thế tôi vì không có người, tôi phải kiêm nhiệm nhiều việc, nên không thể đạt năng suất cao. Tôi thường nghĩ Phật sự thì nhiều, chúng sanh nghiệp nặng thì đông, không có nhiều người giỏi tốt, làm sao gánh vác nổi. Cả thế giới này, chỗ nào cũng có người tốt, giỏi thì lúc đó, ta làm ít mà thành quả lớn.

Ngoài ra, bi tâm cũng rất quan trọng. Tôi thấy một số thầy thường muốn thân cận người có quyền lực, tiền của để làm Phật sự lớn. Theo tôi, nghĩ như vậy làm cho các thầy gặp nhiều trở ngại lớn. Tôi thường nhìn xuống, đến bất cứ chỗ nào người cần tôi. Nhớ lời Hòa thượng Thiện Hoa dạy rằng đừng đến nơi chúng ta cần, đến để nhờ, mượn thì dứt khoát không đi.

Đại bi tâm luôn dẫn chúng ta đến với người khổ, người khó để giúp đỡ họ thăng hoa đời sống tinh thần và phát triển cuộc sống vật chất. Nét đẹp của đạo Phật là vậy.

Trang nghiêm từ tâm, lòng chúng ta lúc nào cũng an vui và chính sự an vui của ta mới làm cho người an vui theo. Ta không có gì cho người, nhưng gần ta, họ cảm thấy an lạc. Thầy trụ trì mà lúc nào mặt cũng hầm hầm, miệng luôn rầy la, quả thật khó ai thương được. An vui thanh thoát là tánh quan trọng mà thầy trụ trì phải tu cho được, dù cực mấy cũng ráng giữ tâm này.

Thầy trụ trì có tâm an vui thì Phật tử tự tìm đến, vì đời đã quá khổ, họ mới tìm sự an lạc trong chùa, nơi tấm lòng thanh thoát, hỷ lạc của người tu.

Thầy trụ trì là chỗ dựa tinh thần của người. Họ đến nhờ giúp đỡ, có gì ta cho đó, hoặc với hiểu biết chính xác, ta cho lời khuyên để họ có hướng đi tốt đẹp hơn trong cuộc sống.

Giữ gìn và phát triển bốn tâm vô lượng từ bi hỷ xả với mọi người là hành trang quý báu giúp thầy trụ trì thành công lớn trong nhiều việc. Có thể nói, trang bị bốn tâm này để cảm hóa người thì chỉ ngồi yên mà mọi việc tốt đẹp đều tự thành tựu.

Trụ Trì, Người Giữ Chùa

TRỤ TRÌ NGƯỜI GIỮ CHÙA

Bài giảng tại Trường hạ chùa Phổ Quang

dành cho trụ trì các tự viện của TP. Hồ Chí Minh,

ngày 26-6-2000

Chúng ta tự xem trong giai đoạn hiện tại vai trò của trụ trì là làm gì và thấy được việc của mình thì nên phát huy việc đó khi tu hành; vì học phải gắn liền với làm. Làm mà không học dễ thất bại, nhưng học mà không sử dụng trở thành lãng phí. Người Việt Nam chúng ta thích học nhiều, cái gì cũng học, nhưng khi sửu dụng không có việc nào đạt được hiệu quả cao.

Ở đây là Khóa Bồi dưỡng trụ trì, quý vị tham dự khóa này tất nhiên phải dồn năng lực cho việc học và sau này trở về địa phương khẳng định được vai trò trụ trì của quý vị một cách tốt đẹp. Nếu không thích làm trụ trì, thì tốt hơn đừng học, nên chọn pháp nào mà quý vị thích để sau này dụng được.

Tôi thích làm giảng sư, nên tự tìm các pháp sư nổi tiếng để học, học cách giảng, cách ứng xử. Giảng rõ ràng để người hiểu và chấp nhận, để san sẻ

những gì mình sở đắc cho người tiếp thu được. Nhờ học đúng hướng mình chọn lựa và dông nỗ lực cho việc học về hoằng pháp và làm hoằng pháp, tôi ít bị trở ngại về việc làm thuyết giảng.

Quý vị đặt mục tiêu làm trụ trì cũng phải đầu tư cho việc này. Khẩu hiệu “ Trụ Pháp vương gia, Trì Như Lai tạng” mà chúng ta thường nghe nói thật lý tưởng,nhưng thử nghĩ xem vào ở được nhà của Phật có dễ không? Phật biết tất cả pháp không sai lầm và pháp là nhân duyên của tạo hóa. Phật thông suốt được vận hành của trời đất, của con người, nên Ngài được tôn vua của các pháp. Các pháp diễn ra biến thế nào không nằm ngoài tầm tay Phật, thường được ví dụ là Như Lai thấy rõ mọi việc trên cuộc đời như thấy cả cam trong bàn tay.

Một ông chủ như vậy, có sự nghiệp vĩ đại như vậy, mà ta quản lý sự nghiệp này có dễ không? Trong kinh Pháp Hoa, chúng ta thấy các vị Thánh đệ tử còn tự ví họ là gã cùng tử nhìn thấy ngôi nhà đồ sộ và sự nghiệp to tát của Như Lai mà đặt vấn đề chúng ta ở nhà Như Lai, quả thật vô cùng khó khăn.

Vì vậy, các vị Thanh văn từ phẩm Tín giải chuyển sang tinh thần Đại thừa bằng con đường nhị thừa, kinh gọi là một người chột mắt, một người què chân, chỉ cho Thanh văn và Duyên giác là pháp tu của chúng ta. Hai người hầu cận Như Lai là Bồ tát Văn Thù và Phổ Hiền tiêu biểu cho trí và hạnh của

Như Lai. Còn hàng hàm phu thì hoàn toàn tuyệt phần, làm sao vào được nhà Phật.

Chúng ta là phàm phu Tăng, khác với Xá Lợi Phất và Thánh Tăng. Các vị Thánh Tăng nhìn pháp Đại thừa còn không hiểu, không thấy và các Ngài còn ví thân phận như cùng tử chạy qua xóm nghèo để kiếm ăn, vì không thích nghi được với công việc của nhà trưởng giả. Thực tế chúng ta thấy được có người khất thực, hoặc trồng trọt, kinh doanh, cầu nguyện v.v…để sống. Đó là sự sống của nhân gian và yêu cầu của nhân gian.

Chúng ta không đến được nhà của Như Lai thì chạy vào xóm nghèo, chỉ cách các ngoại đạo kiếm sống bằng đủ cách; nhưng những cách đó, theo Phật là cách sống của người Ngheo. Thật vậy, chúng ta thấy những người làm Thầy theo cách này chỉ sống được qua ngày và chết không biết về đâu, không phải đệ tử Phật.

Nếu chúng ta có làm những việc này thì nên coi đó là phương tiện tạm thời để độ đời, không phải việc chính yếu quan trọng của người tu. Lúc mới về nước, tôi thấy Phật tử tin cúng sao, cúng hạn; nếu nói mình không biết thì họ không tin tưởng sao. Họ bán nhà, mở cửa hàng, v.v…cũng nhờ tôi chú nguyện. Tất cả những tin tưởng này có trong lòng người, nên ngoại đạo khai thác việc này để sống. Chúng ta theo đạo Phật không làm như vậy, nhưng vì chúng ta thương người, nếu không cứu giúp, họ sẽ bị lợi dụng cho đến thân tàn ma dại và người lợi dụng cũng tàn

luôn, dẫn đến kết quả xã hội khổ đau. Vì vậy, họ nhờ tôi cúng sao, coi ngày cất nhà, v.v…, tôi cũng làm vì thầy đó là yêu cầu của xã hội. Điều này đối với tôi quá dễ, việc gì khó hơn mà còn làm được. Tuy nhiên, chúng ta coi đó là phương tiện để lần lần đưa họ trở về Phật đạo và khi họ vững niềm tin nơi chánh pháp thì chúng ta phải bỏ những phương tiện ấy. Tôi dạy họ rằng các bà không cần cúng sao nữa vì được Phật hộ niệm thì “ sao trăng” không ảnh gì đâu. Ví dụ cụ thể như vô chùa được Thầy trụ trì nâng đỡ thì ông đạo nào dám ăn hiếp.

Chúng ta hướng dẫn họ tu hành trong chánh pháp, được Đức Phật che chở thì không có gì để sợ, là từng bước chuyển người tham vọng trở thành người chánh tín. Những phương tiện này chúng ta coi như vào xóm nghèo, chẳng được gì vì cúng đám được nhiều tiền rồi cũng tiêu xài hết. Suốt đời như vậy thì quả là uổng phí một đời tu hành. Thiết nghĩ việc này cần sớm chấm dứt để chúng ta hướng vào thực chất của người tu là vào nhà Pháp vương quan trọng hơn và lâu dài hơn.

Chúng ta được khai ngộ, gặp Phật pháp, tiếp thu hai pháp nhị thừa Thanh văn và Duyên giác không phái là hai pháp cao, nên ví như người chột mắt, người què chân. Duyên giác chuyên quán nhân duyên, có trí tuệ giống như người có mắt, nhưng không đi được vì không có chân, tức chưa thể hiện được pháp thành hiện thực trong cuộc sống. CÒn Thanh văn, Phật dạy sao họ tin vậy, cũng được giải thoát, nhưng

thực chất chưa biết rốt ráo mọi việc, ví như người không có mắt, cúng không đi được.

Thanh văn và Duyên giác kết hợp với nhau để tu hành là giai đoạn đầu chúng ta tu kết hợp tứ Thánh đế và thập nhị nhân duyên để quan sát cuộc sống con người, vào nhà Pháp vương. Đương nhiên chúng ta đi chậm nhưng vững vàng. Tôi nhớ đi chậm mới được như ngày nay, huynh đệ tôi muốn đi nhanh cho mau tới, nên bỏ cuộc nửa đường.

Thực hành 37 phẩm trợ đạo, chúng ta cảm thấy mất thì giờ, muốn đi nhanh; nhưng còn đầy phiền não nghiệp chướng trần lao cản bước chúng ta, nhanh cũng không được. Lấy 37 trợ đạo phẩm soi trọi lại cuộc sống chúng ta, kinh Pháp Hoa gọi là làm nghề hốt phân.

Người chột và người què không có uy đức gọi cùng tử về hốt phân sẽ được lương cao gấp đôi. Thí dụ như chúng ta ở chùa coi bói cũng được tiền công gấp đôi ở ngoài, vì người tin chúng ta hơn thầy bói ở ngoài đường. Rõ ràng tôi thấy mặt áo tu làm mướn cho Phật được trả lương rất hậu, không phải chỉ gấp đôi mà gấp trăm ngàn lần, vì họ nhìn chúng ta với tư cách Thầy tu.

Nhiệm vụ chính của trụ trì là quét dọn phân nhơ, tức quét dọn đất già lam cho sạch, trong sáng. Trụ trì ở chùa nỗ lực lo cho Tam bải sáng đẹp thì công đức sanh nhanh; trái lại mặc kệ chùa, lo việc khác thì hỏng.

Tôi làm điệu siêng năng quét dọn, tưới cây cảnh, chưng bông trái với niềm thích thú. Làm sạch đẹp cho chùa thì tâm hồn chúng ta cũng sạch đẹp theo là pháp tu chúng ta kết hợp để thăng hoa. Lo cho chùa với tất cả nhiệt tình vui thích, tôi thấy rỗ công đức sanh ra như bài kệ chúng ta thường đọc: “ Cần tảo già lam địa. Thời thời phước huệ sanh. Tuy vô tâm khách chí. Diệc hữu Thánh nhơn hành”.

Chưa nói đến Thánh nhân, nhưng trước mắt Phật tử thấy ông đạo siêng năng như vậy, chắc chắn cảm tình và tiến hơn nữa là họ kính trọng. Đối với tôi, được người cảm tình, quý mến là nhất, còn tiền bạc, ăn uống là thứ yếu. Ta sẵn từ bỏ gạo tiền, để giành cảm tình của người.

Làm trụ trì mà không được quần chúng thương kính là hỏng. Mọi người có cảm tình, quý trọng ta, dù không tiền, chúng ta vẫn sống được và từng bước thâm nhập thế giới Phật, thể hiện đúng nghĩa xuất gia, từ bỏ cuộc đời.

Chúng ta ở chùa, tuy làm việc già lam, nhưng phải nương 37 trợ đạo phẩm để tu là kinh nghiệm tôi. Trong 37 trợ đạo phẩm, mở đầu là tứ niệm xứ: Quán thân bất tịnh, quán Tâm vô thường, quán thọ thị khổ, quán pháp vô ngã. Nhờ quán như vậy thuần thục, tâm chúng ta được như như bất động, từng bước vào nhà Như Lai. Thọ thì khổ, đúng vậy, họ đem tiền gạo cho, chúng ta thấy họ vì việc gì có cái giá để trả. Còn thấy tiền gạo mà sáng mắt là ăn mày chính cống rồi.

Họ cảm tình, kính trọng mới cúng dường, mà mình nhận là họ liền nghĩa ông Thầy cũng biết xài tiền, coi chừng ổng uống bia! Có thầy vào vùng dân tộc ở Daklak để tu; ở đó người ta chỉ tin thần thánh. Vị sư khất sĩ này lần hồi cũng giáo hóa được họ. Tôi hỏi tại sao sư làm được vậy, sư trả lời rằng con biết họ mê tín nên không ăn một tháng, chỉ uống nước. Người dân tộc thấy vậy sợ, nghĩ ông này là thần thánh và họ là ăn phát triển được mới nói nhờ thần thánh.

Thần thánh nuôi dân thì họ kính trọng, còn chúng ta cứ ăn và chỉ nhận thì không được. Người có cảm tình là vì mình có giúp đỡ, nhưng họ giúp mình thì họ sẽ bớt cảm tình và mình nhận của cúng dường thì họ xem thường và kêu họ cúng dường càng tệ hơn nữa, họ sẽ khinh dễ;không thể trụ trì, không giáo hóa họđược.

Chúng ta tu hành từng bước phải đi lên, tu sao giảm bớt được yêu cầu của bản thân; người cúng nhiều, nhưng chuáng ta nhận ít và hạn chế việc tiêu xài của ta để dành làm phúc. Thành hội Phật giáo TP Hồ Chí Minh mạnh là nhờ làm việc từ thiện quá nhiều, chúng ta hết tình phục vụ nên chính quyền và nhân dân cảm tình với chúng ta.

Tuy chỉ lấy pháp khởi đầu là Tứ niệm xứ, giữ được bốn tâm này, chúng ta đã được người quý mến vì tâm chúng ta hoàn toàn trống vắng. Và kế đến thực hiện pháp Tứ như ý túc, con người chúng ta

trở thành thuần tịnh. Tuy đạt được Dục như ý, tức muốn gì cũng được, nhưng kỳ thực chúng ta hết ham muốn, còn ham muốn chắc chắn sẽ không được. Không muốn nữa, công đức chúng ta hiện ra, không muốn ăn thì sao lương mỹ vị người đem cúng nhiều hơn…

Hạn chế ham muốn tối đa, không muốn nên không thất bại và được giải thoát liền. Trong chúng Tùy kheo, các Thầy vô dục thì hiện tượng giải thoát, không bao giờ sân hận, việc không thể tác động. Lúc nào cũng điềm đạm, việc chúng ta không cần, nhưng giữ tâm thanh tịnh để vào nhà Như Lai, chắc chắn người thấy quý trọng. Ta ham, họ cũng ham, hai cái ham này phải đụng nhau. Phước có thì người dâng cúng, phước hết thì người lấy mất, trụ trì nên xử trí nhẹ nhàng như vậy; vì ta có ý thức tranh chấp là tranh chấp liền có.

Đức phật không cần gì mà người cứ dâng cúng Ngài tinh xá. Phật chỉ cần người tu. Các Thầy cần đủ cơm cháo có sức khỏe tu hành đã là quý lắm rồi. Tướng giải thoát là tướng đẹp nhất của người tu, ở xa đã thấy đẹp vì không có tướng sân hận, không ham muốn, rất thanh thản, từ tốn. Trên bước đường tu, làm sao phải đạt thành quả này. Người thấy đẹp thì tìm đến và đến gần càng kính trọng hơn vì sống chung với Tỳ kheo thấy họ khiêm tốn, nhẹ nhàng, tiết dục, ăn ít, ngủ ít, tu nhiều để dành mọi thứ giúp đỡ người khác. Vì vậy, sống chung với Tỳ kheo, người được nhiều lợi lạc.

Ngoài ra, chúng phát huy Ngũ căn, Ngũ lực. Tín, tấn, niệm, định và huệ là năm pháp mà người tu phải có. Đối với tôi, niềm tin rất quan trọng. Tôi sợ mất niềm tin của mình và của người. Mất niềm tin, chúng ta không sống được, vì không tin, chúng ta làm khó thành công.

Chúng ta tu, niềm tin ngày càng vững thêm. Tin rằng sống trong pháp Phật việc luôn tốt hơ, ta nhẹ nhàng thanh thoát hơn, người đối xử ta tốt hơn. Ta tin lời Phật không hư vọng và chúng ta lòng tu sẽ đạt quả vị Như Lai. Mất niềm tin, chỉ còn hình thức Thầy tu, không đi lên được.

Tu mà không tin mình đắc đạo, soa tu được. Phật, Tổ và các bậc đi trước đã đắc đạo, tôi vững niềm tin, cứ vậy đi tới và nhiệt tình phục vụ đạo pháp. Người thiếu niềm tin lánh nặng tình nhẹ, người vì quyền lợi tranhd né khó khăn, không được gì.

Gian lao nguy hiểm chúng ta đến thì chết cũng được người thương. Sau năm 1975, tôi làm Tổng vụ trưởng Tổng vụ Thanh niên, đó là giai đoạn khó khăn nhất. Lúc đó, Viện Hóa Đạo giao cho tôi đặt vòng hoa ở nơi thưởng niệm QuáchThị Trang. Tôi đi với một số anh em và việc thành, các Thầy thương tôi lắm. Chỗ nguy hiểm mà mình lăn xả thì không thành công cũng thành danh, đó là thành quả hy sinh của chúng ta; tránh né thì thân bại danh liệt.

Niềm tin vững, chúng ta mới dám làm. Là chánh tinh tấn do niềm tin thúc đẩy. Các người không dám

làm vì họ sợ, không tin. Niềm tin vững giúp chúng ta thành công, việc dễ thì ai để cho chúng ta thành công, việc dễ thì ai để cho chúng ta làm. Việc khó thì mới rộng sân.

Kế tiếp là niệm tâm, tự nghĩ rằng ai cũng chết, nên giữ chánh niệm, nghĩ về Phật. Chúng ta làm, coi cái chết nhẹ nhàng, chỉ lo niệm Phật làm lẽ sống, lỡ chết thì nhờ niệm Phật được vãng sanh. Lấy tâm chúng ta gắn liền với một vị Phật nào mà chúng ta cảm thấy thân thương, nhờ gắn bó mật thiết với Phật, chúng ta giữ được tâm thanh thản; vì sợ cũng chết, nhưng giữ được thanh thản chừng nào, việc tốt chừng đó.

Càng khó càng bình tĩnh là định. Nhờ niệm Phật, thấy ta gắn liền với Phật, nên không sợ, bình tĩnh. Và cuối đường hầm của hiểm nguy, chúng ta lóe lên tia sáng là huệ, giải quyết theo trực giác, không suy nghĩ, tính toán, hơn thua.

Khi tiếp nhận chùa Phổ Quang này, chúng tôi còn nhìn thấy tấm bảng viết rằng coi chừng sập, không được vô. Nhưng chúng tôi nghĩ đây là Phật sự, trách nhiệm phải nhận, phải làm. Nhờ quyết tâm như vậy của nhiều Thầy trong Ban Trị sự Thành hội Phật giáo TP Hồ Chí Minh, chỉ trong vòng vài tháng, chùa đã trở thành già làm khang trang. Chùa đã sáng đẹp theo tâm thành của những vị tôn túc lãnh đạo và Tăng Ni Phật tử một lòng nghĩ đến Tam bảo.

Có thể nói khẳng định rằng chúng ta thực tu, bắt đầu áp dụng đúng pháp Phật dạy cho hàng nhị

thừa, từng bước chúng ta thăng hoa trí tuệ, đạo đức. Già lam cũng theo đó phát triển tốt đẹp và chúng ta cũng đã phần nào đóng góp cho sự hưng thạnh của đạo pháp.

Làm Trụ Trì Ở Vùng Đất Mới

LÀM TRỤ TRÌ Ở VÙNG ĐẤT MỚI

Bài giảng tại Khóa Bồi dưỡng trụ trì

tỉnh Bình Phước, ngày 16-7-200,

tổ chức tại chùa Thanh Long

Trách nhiệm chính của tôi là Trưởng ban Hoằng pháp Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Trong viêc điều hành Ban Hoằng pháp, tôi đã mở các khóa huấn luyện giảng sư. Bước đầu chỉ xây dựng ở các khóa huấn luyện giảng sư. Bước đầu, chỉ xây dựng ở các địa phương mà chúng tôi đến được và tổ chức những khóa thi diễn giảng tại các trường hạ và tiến lên hội thi cấp tỉnh, thành phố.

Sau đó, chúng tôi mở liên tục hia khóa giảng sư: Khóa Thiện Hoa và Trí Thủ. Đó là hai vị Thầy của tôi, Hòa thượng Thiện Hoa là Trưởng ban Hoằng pháp đầu tiên của Giáo hội Tăng già Nam Việt và Hòa thượng Trí Thủ là vị Tổng vụ trưởng Hoằng pháp đầu tiên của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất.

Kế tiếp, chúng tôi mở các khóa huấn luyện giảng sư ngắn ngày tại TP Hồ Chí Minh, Thừa Thiên-Huế, Hà Nội, Bình Định và các tỉnh miền Tây Nam Bộ.

Các Khóa này nhằm bồi dưỡng cho giảng sư ở đô thị và tỉnh, thành lớn những kiến thức Phật học cùng kinh nghiệm giảng dạy.

Trong lương lai, từ năm 2001 đến 2003, chúng tôi sẽ mở hai lớp đào tạo Giảng sư Trung Cấp và tôi sẽ mở hai lớp đạo tạo Giảng sư Trung cấp và Cao cấp được tuyển chọn từ các khóa giảng sư trước hoặc những Tăng sinh tốt nghiệp Cao đẳng Phật học Hay Viện Phật học để đào tạo giảng sư trình độ trên đại học. Tốt nghiệp khóa này sẽ là giảng sư Trung ương diễn giảng trong cả nước. Lớp Giảng sư Trung Cấp gồm những người đã thông qua các khóa giảng sư trước, nhưng không được trúng tuyển vào lớp Giảng sư Trung ương hoặc Tăng Ni sinh đã tốt nghiệp Trường Cơ bản Phật học. Khóa này đào tạo giảng sư cấp tỉnh và thành phố.

Đối với tỉnh Bình Phước mới thành lập, còn nhiều khó khăn, Ban Hoằng pháp sẽ quan tâm và nâng đỡ cho Tăng Ni được điều kiện thuận lợi để theo học hai khóa nói trên. Tăng Ni trẻ tỉnh nhà nên chuẩn bị tham gia khóa học để trở thành giảng sư phục vụ cho địa phương mình.

Về phương tiện tu hành trong chánh pháp, tôi có một số ý kiến nhắc nhở Tăng Ni Phật tử tỉnh Bình Phước. Trước nhất, quý vị phải thấy được thực trạng của địa bàn tỉnh mình, theo Đại thừa là tùy duyên. Không biết tùy duyên, không có trí phương tiện, tự ràng buộc mình và trở thành phá hoại. Thật vậy, không tùy duyên, rơi vô chấp pháp, chỉ

p299thấy pháp tu của mình là nhất, còn các pháp khác đều sai. Như vậy, ta đã trở thành đối lập với mọi người, một mình chống chọi mọi người thì sao tồn tại được Chúng ta đương nhiên chọn pháp tu thích hợp với mình, nhưng muốn tồn tại không thể đối lập với người.

Tôi chọn kinh Pháp Hoa làm gối đầu nằm, lấy tông chỉ Pháp Hoa làm lẽ sống và thành công được cũng nhờ kinh này. Đưc Phật sống bà thành công được cũng nhờ kinh này. Đức Phật ca ngợi kinh Pháp Hoa là mẹ sanh ra tất cả Phật. Các Bồ tát cứ theo kinh Pháp Hoa tu hành, đều thành Phật Những người muốn thành Phật, cứu nhân độ thế, không thể rời bỏ kinh này

kinh Pháp Hoa gồm có hai phần: Tích môn và Bổn môn. Đứng về Tích môn hay phương tiện thì trên thế gian này, không có gì không phải là Phật pháp. Đây là điều quan trọng mà các Thầy phải suy nghĩ. Ý thức rằng tất cả là Phật pháp, chúng ta mới có được tinh thần bao dung theo Đại thừa, còn các bạn đồng tu một chùa mà chúng ta cũng không bằng lòng được, làm thế nào tồn tại.

Có thể nói tinh thần bao dung đã giúp tôi thành công trên bước đường hành đạo. Trước nhất làm Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo TP Hồ Chí Minh là nơi mà Phật giáo rất đa dạng, không có người của tỉnh, thành nào trong cả nước mà không có mặt ở TP HCM. Vì vậy, thành phố này mang tính đa văn hóa, tập trung tất cả văn minh tư tưởng. Trước năm 1975, ai cũng biết Phật giáo

TP HCM có rất nhiều hệ phái và thường không hòa hợp nhau. Đối với tôi, làm sao điều hợp sinh hoạt không thuận hòa này thành sự hợp tác hỗ tương trong mọi Phật sự.

Theo tôi, tỉnh Bình PHước cũng tương tự như TP HCM ở điểm có đủ dân của mọi miền đất nước, vì gốc của tỉnh này đa số là người dân tộc, mà người dân tộc thì có nhiều chủng tộc. Và người Việt thì từng thế hệ tiếp nối về đây sinh hoạt. Trong thập niên 50, tôi đã đến thuyết pháp tạ Bà Rá, Phú Riềng, Bình Long, An Lộc thuộc tỉnh Bình Phước ngày nay. Tôi gặp người dân miền Bắc được đưa về đây từ thời Pháp thuộc để khai thác đồn điền cao su và dân các tỉnh miền Trung do chính phủ Diệm đưa về đây. Chính vì vậy, tỉnh Bình Phước cũng như TP HCM mang đủ tất cả sắc thái văn hóa, tín ngưỡng tôn giáo. Khi quan sát sâu sắc như vậy, Phật giáo Đại thừa có cái nhìn phóng khoáng, không mang định kiến, hành đạo đến nơi nào là mềm dẻo hòa hợp.

Có thể khẳng định rằng Phật giáo Việt Nam tồn tại và phát triển được nhờ biết hòa hợp. Thật vậy, các vị Thiền sư đến Việt Nam vào thời cổ đại, các Ngài không hề bài bác tín ngưỡng đa thần có sẵn, nhưng đã đưa các vị thần được dân chúng kính trọng vào chùa cùng tu theo Phật giáo. Tôn trọng ý kiến của người, đó là điểm dễ thương nhất của Phật giáo mà quý Thầy phải nhớ.

Ta không tôn trọng ý kiến người khác là tự cô lập mình. Tâm của vị Tăng như nước trong, để vô hình bầu thì tròn, để vô ống thì dài. Chúng ta không có định kiến, vì sống với tinh thần vô ngã vị tha. Hễ cố định thì thành hữu ngã, có cái người khác. Hành đạo ở nơi nào, lấy phục vụ cho người là chính, lấy hạnh phúc của người làm hạnh phúc của ta. Cũng giống như Đức Phật hiện hữu trên cuộc đời vì an lạc, vì hạnh phúc cho số đông, cho chư Thiên à loài người.

Với tinh thần vì an lạc cho người, Phật giáo đã hội nhập và phát triển được. Theo kinh nghiệm, tôi thấy rõ người hiểu và chấp nhận mình với điều kiện mình phải chấp nhận người trước. Thầy trụ trì mà không được dân chúng chính quyền địa phương chấp nhận thì khó hành đạo được.

Ta chấp nhận người và nếu ta đúng, giỏi thì cái giỏi của ta sẽ bộc lộ trong việc làm, lời nói, cuộc sống của ta. Đến bất cứ nơi nào, tôi không tranh cãi, nhưng lóng nghe xem người bàn tán, suy nghĩ gì, mới đánh giá. Tu sĩ nên nghe nhiều hơn nói và chúng căn cứ vào lời nói, biết được suy nghĩ của người và biết thêm khả năng của họ. Không biết họ nghĩ gì, làm được gì, Thầy trụ trì thất bại.

Xem suy nghĩ của người có đúng không, nói đúng, chúng ta theo. Nói sai, chúng ta nghe, nhưng không phản đối; chuyên phản đối, chống phá thì không phải là Thầy tu. Họ nói không đúng, ta lặng yên lần chuỗi, vì lời nói của họ để cho ta hiểu biết đúng hay

sai mà thôi. Còn chúng ta phản đối không được, sẽ bực tức, trấn át, không phải Thầy tu. Họ nói đúng, chúng ta tôn trọng và góp ý thêm. Họ nói đúng, chúng ta tôn trọng và góp ý thêm. Người lãnh đạo tốt thấy được cái đúng của người và góp ý để điều tốt được tốt hơn. Tuy nhiên, theo tôi, chúng ta góp ý, sửa đổi tốt hơn. Tuy nhiên, theo tôi, chúng ta góp ý, sửa đổi chút ít thôi, đừng sửa nhiều, người khó chịu. Mặc dù họ khiêm tốn, nhờ chúng ta chỉ dạy, nhưng cũng phải thấy tự ái của họ, nói thực thì họ giận liền. Trường hợp đó, tôi đành chấp nhận ý kiến của họ và kết quả là họ rất vui vẻ mời tôi trà nước!

Thiết nghĩ Thầy tu không có tài sản riêng, sống bát cơm ngàn nhà, đừng làm mất lòng người. Chúng ta cần nhìn kỹ và lóng nghe hơn là nói. Tuy lắng nghe quần chúng Phật tử, nhưng điên nhiên chúng ta thấy đúng hơn họ, mà cũng đừng lấy ý của chúng ta áp đặt cho người. Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật nói với Xá Lợi Phất rằng nếu nói chân lý của Phật thì tất cả sẽ đọa địa ngục, vì năng lực của chúng sanh chưa hiểu được, chưa tới gàn chân lý. Phật không nói chân lý, nhưng nói phương tiện là cái gì họ nghe, tin và chấp nhận được chân lý để họ tiến gần đến chân lý.

Từ ý này, chúng ta hành đạo, chỉ nói và làm những gì mà người hiểu và cần, đương nhiên họ chấp nhận. Thì dụ ta thấy cần có chùa, nhưng cũng thấy khả năng của dân chúng chưa thể xây chùa thì ta không xây. Hoặc thấy trong vùng đó, người dân đặt vấn đề xây trường học, bệnh viện, nhà tình thương trước, thì chúng ta cũng không vội vã gì xây chùa.

Lúc đó, chúng ta nên xây dựng Phật pháp trong tâm họ. Đối với tôi, xây chùa tâm linh khỏi mất công quản lý, chùa vật chất đặt ra cho ta vô số vấn đề. Làm sao cho người có niềm tin với Phật pháp, có cảm tình với Tam bảo là trong lòng họ đã có Phật, có chùa rồi.

Cở sở vật chất tuy cần, nhưng tình người quan trọng hơn, vì xây dựng được tình người thì có tất cả. Trái lại, có cơ sở vật chất lớn lao mà tình người băng hoại thì rõ là địa ngục. Tôi luôn tâm niệm tất cả đều phải bỏ lại trần gian khi xác thân này bất động cho chúng ta thăng hoa trong kiếp này và muôn kiếp về sau.

Thầy trụ trì đến nơi nào, cần thấy được tâm tư, nguyện vọng, tình cảm của dân địa phương và tùy theo đó mà hành đạo. Khi Phật tử cần xây chùa, họ từ bỏ tiền ra xây là chùa của họ, nên họ tự giữ gìn. Chúng ta tự xây thì họ phá, trong khi chúng ta tu hành, cái ngã còn không có, huống chi là sở hữu của cái ngã làm gì có. Biến chùa thành ngôi nhà chung, cần thiết của nhân dân, của chính quyền thì họ có bổn phận lo lắng, gìn giữ. Kinh nghiệm cho tôi thấy rõ việc mà người muốn làm, chúng ta làm thì họ hoan hỷ; còn họ không muốn, chúng ta làm thì họ hoan hỷ; còn họ không muốn, chúng ta làm thì họ chậm lại. Những việc làm của tôi thường không bị ngăn chận vì trước khi làm, tôi để cho họ thấy việc đó là cần thiết, họ sẽ nhờ và đôn đốc mình làm.

Điều quan trọng nữa là dân ở đây là dân tứ xứ, nên Thầy tu cũng là tứ xứ mới hợp nhau. Thí

dụ khu này tập họp dân Quảng Ngãi, nếu có Thầy cũng xuất thân từ Quảng Ngãi thì tình cảm và suy nghĩ giống với họ, nên hành đạo dễ thành công hơn. Chúng ta ở nơi khác đến, cũng phải lấy tình cảm của người nơi đay làm tình cảm của mình mới sinh hoạt chung được.

Dân tứ xứ và Thầy tứ xứ trao đổi kinh nghiệm cho nhau và đến từng khu vực phục vụ lợi ích cho người. Tôi được như ngày này nhờ học ở Phật học đường Nam Việt, có dịp sống chung với các Thầy xuất thân từ miền Bắc, Trung và các tỉnh miền Tây. Tôi học được kinh nghiệm của họ và hiểu được văn hóa của từng địa phương, nên sau ra làm đạo, ít làm mất lòng người.

Đến vùng đất mới, ta tôn trọng cái hay của người và đưa thêm cáu hay của ta, nên kết quả nhân đôi, tốt hơn. Tốt của bao trùm tốt của người thì ta thành công, vì ta học được kinh nghiệm của họ, cộng thêm kinh nghiệm của ta, chắc chắn ta phải hơn họ. Các nhà truyền giáo đi vào lòng người, nhẹ nhàng thâm nhập là vậy. Kế nghiệp cha ông, chúng ta cần ghi nhớ điều này, các Thầy phải tôn trọng nhau và học hỏi nhau, vì mỗi người có hoàn toàn cảnh khác, nên phải tu khác.

Trở lại kinh Pháp Hoa, Đức Phật nói rằng Bồ tát mười phương không giống nhau, hàng Thanh văn thì ăn mặc và sinh hoạt giống nhau. Bồ tát không giống nhau, vì đa hạnh, tùy hình, đa dạng. Chúng sanh cần gì, Bồ tát tùy hình giáo hóa. Điển hình như

dụ khu này tập họp dân Quảng Ngãi, nếu có Thầy cũng xuất thân từ Quảng Ngãi thì tình cảm và suy nghĩ giống với họ, nên hành đạo dễ thành công hơn. Chúng ta ở nơi khác đến, cũng phải lấy tình cảm của người nơi đay làm tình cảm của mình mới sinh hoạt chung được.

Dân tứ xứ và Thầy tứ xứ trao đổi kinh nghiệm cho nhau và đến từng khu vực phục vụ lợi ích cho người. Tôi được như ngày này nhờ học ở Phật học đường Nam Việt, có dịp sống chung với các Thầy xuất thân từ miền Bắc, Trung và các tỉnh miền Tây. Tôi học được kinh nghiệm của họ và hiểu được văn hóa của từng địa phương, nên sau ra làm đạo, ít làm mất lòng người.

Đến vùng đất mới, ta tôn trọng cái hay của người và đưa thêm cáu hay của ta, nên kết quả nhân đôi, tốt hơn. Tốt của bao trùm tốt của người thì ta thành công, vì ta học được kinh nghiệm của họ, cộng thêm kinh nghiệm của ta, chắc chắn ta phải hơn họ. Các nhà truyền giáo đi vào lòng người, nhẹ nhàng thâm nhập là vậy. Kế nghiệp cha ông, chúng ta cần ghi nhớ điều này, các Thầy phải tôn trọng nhau và học hỏi nhau, vì mỗi người có hoàn toàn cảnh khác, nên phải tu khác.

Trở lại kinh Pháp Hoa, Đức Phật nói rằng Bồ tát mười phương không giống nhau, hàng Thanh văn thì ăn mặc và sinh hoạt giống nhau. Bồ tát không giống nhau, vì đa hạnh, tùy hình, đa dạng. Chúng sanh cần gì, Bồ tát tùy hình giáo hóa. Điển hình như

Bồ tát Quan Âm có 32 ứng hiện thân và một thân Bồ tát để làm đạo, đến đâu mang thân thích hợp với nơi đó. Nếu giáo hóa ở Trời Phạm Thiên, Ngài làm Phạm vương, ở tam thập tam thiên, Ngài làm Trời Đế Thích…., xuống nhân gian cần làm tiểu vương, tể quan, cư sĩ hay đồng nam, đồng nữ…thì Ngài hiện thân đó. Nếu cố định hình thức sa môn, thì nó sẽ giết ta khi không thích hình bóng Thầy tu, như thời Pôn Pốt nổi dậy ở Campuchia đã giết sạch tu sĩ Phật giáo, duy có ngài Um Sum là sống sót nhờ cởi áo ca sa, mặc áo nông dân.

Cái gì người cần, cái đó quý. Người tu Đại thừa nên đáp ứng cái cần của người, đừng cho những gì người không cần. Họ cần Phật pháp, chúng ta sẵn sàng giảng dạy; chưa cần thì thôi, chúng ta lo nỗ lực tu hành để hiện tượng giải thoát tiêu biểu cho việc làm đúng, người sẽ theo.

Kết quả trước tiên của người tu là bình tĩnh trong mọi tình huống. Thầy tu dù ở cương vị nào cũng không chứng tỏ rằng ta không có quyền uy sai khiến, hay bực tức, buồn phiền, nhăn nhó. Thầy tu dễ thương nhất là chấp nhận được tất cả gì người đổ lên cho ta. Phật dạy nhẫn nhục đệ nhất đạo là ý này. Ta không rày la, không nói, nhịn chịu tu hành sẽ được nhiều người quý trọng. chúng ta la, người sợ, nhưng la nhiều có hai điều hại cho ta, người không sợ nữa hoặc tránh ta vì ta hay la hoảng, là tự cô lập mình. Hai là la quen thành nghiệp, thành tánh, không bỏ được. Ban đầu chúng

ta la đúng, nhưng dần dần thành la bậy, la hoảng. Tôi thấy một số Thầy không lãnh đạo được nữa vì phạm sai lầm này. Đức nhẫn nhục và lòng từ ái là điều quan trọng đối với Thầy tu.

Về pháp môn tu, Đức Phật có 84.000 pháp tu ứng với 84.000 phiền não trần lao của con người và theo Đại thừa , trong phiền não trần lao có Phật pháp. Các thầy tu nghĩ tránh xa phiền não là sai. Phật dạy trong kinh Hoa Nghiêm rằng chúng sanh, chúng sanh nghiệp, chúng sanh phiền não là ba thứ cần thiết để Bồ tát tiến đến Vô thượng Chánh đẳng giác, ví như trong cuốn hoang mạc không có phân nước hay trong hư không, Bồ đề thọ vương không thể mọc được. Chúng sanh không có nghiệp và phiền não, Bồ tát không có việc làm. Người có tâm bệnh mới cần Thầy chữa tâm bệnh. Việc của chúng ta là làm an chúng sanh. Người buồn phiền gặp Thầy tu có sức nhẫn và tâm an lạc giải thoát sẽ tác động cho người an lòng và phát tâm tu theo ta.

Theo tôi, những người đến chùa đều có vấn đề, không có việc, không bao giờ họ đến chùa. Thậm chí, ta thấy những người siêng năng tu hành, đừng tưởng họ tốt, họ đang gặp vấn để lớn, đau khổ nhiều, nên mới tu! Người đến chùa đều có tâm sự, ta phải nhắm vô đây mà giải quyết là cách tu của chúng ta. Theo ta, lần lần oan gia nghiệp chướng được nhẹ bớt, họ được an vui, nên gắn bó với ta nhiều hơn. Cần chuẩn bị sở trường của ta để giải quyết gút mắc cho người. Trước nhất là mới tới vùng rừng

thiêng nước độc, người dân tha ohuongw cầu thực thường tin ở sức mạnh vô hình. Thấy Thầy tu, chắc chắn ít nhiều họ có tin tưởng, Trách nhiệm thiêng liêng của quý Thầy là xây dựng cho họ thành người gắn bó với đạo. Thể hiện tinh thần từ bi vị tha, quý Thầy cần an ủi người, trong mọi tình huống làm người gắn bó mật thiết với chùa, với Phật pháp, với quý Thầy nhiều hơn. Giáo dưỡng người trở thành người Phật tử thuần thành, sống theo lời Phật dạy là quý thầy phần nào nên đền đáp được công ơn của Thầy Tổ, của đàn na tín thí và tiến gần đến quả vị Vô thượng giác.a

Kinh Nghiệm Làm Trụ Trì

Kinh nghiệm làm trụ trì

(Bài giảng tại khóa bồi dưỡng trụ trì tỉnh Long An)

Tại chùa Kim Cang, mỗi năm đều tổ chức khóa An cư kiết hạ và khóa bồi dưỡng trụ trì, về số lượng cũng như chất lượng tổ chức có phần tiến triển đều đặn, đó là điều đáng mừng.

Chúng ta thử nghĩ xem nhờ nguyên nhân nào mà đạt được thành quả như vậy. Theo tôi, từ thời Tổ khai sơn cho đến Tổ Khánh Hòa, Tổ đình Kim Cang đã là nơi thu hút nhiều vị danh tăng; nhưng sau đó, ít người nghe đến tên chùa này. Mãi đến khi Thầy Tắc Ngộ làm trụ trì thì chùa này mới bắt đầu khởi sắc trở lại và thầy phải đưa Phật tử chùa Ấn Quang về đây tu học để tạo khí thế sinh hoạt. Nếu chúng ta thấy điều này đúng và cần thiết thì các chùa có thể hỗ tương giúp nhau theo dạng này. Vì theo tôi, không có chùa nào, thầy nào một mình có thể mạnh được. Sức mạnh của Phật giáo là sức mạnh đoàn kết. Đức Phật cũng cho biết một vị Phật ra đời thì mười phương Phật phóng quang gia hộ và mười phương Bồ tát đồng hạnh đồng nguyện cùng trợ lực. Điều

này thể hiện ý nghĩa mà tôi muốn nhắc nhở quý vị là chúng ta giúp đỡ nhau sẽ tạo được sức mạnh hỗ tương, các Phật sự dễ thành tựu.

Thầy Tắc Ngộ kêu gọi được Phật tử chùa Ấn Quang về đây tu học, vì thầy đã tu học ở Ấn Quang và có quá trình làm việc giúp Thầy Huệ Thới tổ chức lớp Bát quan trai ở chùa này. Điều này cho chúng ta thấy rằng người để tâm lo cho Tăng chúng và phát triển đạo tràng, mới có kinh nghiệm và được cảm tình.

Nếu hiểu gần thì thấy thầy Tắc Ngộ đã từng điều hành Bát quan trai ở Ấn Quang nên về trụ trì chùa Kim Cang mới có kinh nghiệm quản lý, lãnh đạo. Tuy nhiên, phải hiểu thêm rằng thầy đã làm gì, sống như thế nào ở Ấn Quang mà Phật tử nghe lời về đây và được bổ làm trụ trì; hiểu được như vậy, chúng ta mới rút kinh nghiệm cho mình thành công.

Có người ở chùa, nhưng ai cũng mong cho họ ra đi; bị Tăng chúng tẩy chay như vậy là hỏng. Tôi nhắc quý vị nên tranh thủ tình cảm của người lãnh đạo, người đồng hành ở nơi mình tu để họ có thể hợp tác với quý vị sau này, chưa kể đến việc giỏi hay dở.

Nếu không được cảm tình của người xung quanh, thực tế là không được thầy thương bạn mến thì khó làm được việc. Làm trụ trì tất yếu phải được sự nâng đỡ của người trên, người bằng ta thì hợp tác và người dưới thì quý mến ta.

Đối với bậc Thầy Tổ mà xem thường, không kính trọng thì nguy hiểm cho ta. Kinh nghiệm tôi thấy có thầy giỏi, nhưng chỉ giỏi ở mức độ nào thôi, chưa thấy thật tướng pháp và lý nhân duyên, mà lại phê phán lãnh đạo thì tự chuốc họa vào thân. Ở chùa, chúng ta không bằng lòng trụ trì, ở trong Giáo hội, không bằng lòng lãnh đạo của Giáo hội, thì phải tự khổ. Chỉ một việc nhỏ như muốn sửa chùa, đầu tiên phải được Ban Đại diện Phật giáo ở địa phương giới thiệu, sau đó mới đưa lên Ban Trị sự tỉnh duyệt thì mới được nhà nước cấp giấy phép.

Đối với người đang lãnh đạo, chúng ta biết ít nhất phước đức của họ còn, mới giữ được vị trí ấy, nhưng ta chống họ thì tự mang họa. Tôi tu trên 50 năm không chống ai, chống lại thầy Tổ thì càng không dám. Thiết nghĩ chỉ quan sát lãnh đạo, điều gì hay thì mình học để sau này làm, cái không hay, cũng học để sau tránh, không vấp phải sai lầm như vậy.

Đối với tôi, quan trọng trên bước đường hành đạo là không làm mất lòng người. Với bậc trên ta mà làm mất lòng, họ trù dập ta, thì khó tổ chức được việc gì. Với người ngang ta mà chống họ thì không được họ hợp tác, cũng khó thành công. Với người dưới, ta cũng không nên xem thường, vì hậu sinh khả úy. Theo dòng chảy của thời gian, từng lớp người sẽ thay phiên nhau làm đạo, nay họ còn nhỏ, chưa làm được gì, nhưng mai kia, họ lãnh đạo thì ta cũng có vấn đề.

Cuộc đời cứ như vậy mà diễn tiến, nên tạo tình cảm tốt đẹp với người trên, người đồng đẳng và người dưới ta. Tôi quan niệm thà hư việc, thà mất mạng, nhưng không làm mất lòng người, không làm mất uy tín. Uy tín còn, trong kiếp tái sanh ta vẫn làm được.

Thầy Tắc Ngộ làm trụ trì ở chùa Kim Cang được, sự thành công này phải do nhiều đời đã làm, không phải một kiếp mà được. Đức Phật cũng khẳng định Ngài phải trải qua vô lượng kiếp hành Bồ tát đạo mới đạt quả vị toàn giác. Ai cũng phải có quá trình tu, đừng mong nhanh hơn, không thể được.

Nếu nhiều kiếp chúng ta đã làm được việc không mất lòng người, thì cũng chỉ mới dứt được điều ác. Phải tu tạo thiện căn công đức, vì nếu không có thiện căn công đức, không thể đạt quả vị Phật.

Đức Phật dạy rằng người muốn tu phải trồng căn lành ở các Đức Phật, mới có thể hành Bồ tát đạo và tiến đến Phật quả. Không có thiện căn công đức, không được người hợp tác, không được Phật hộ niệm, có giỏi mấy cũng không làm được. Tôi tin chắc rằng tôi đạt thành quả ngày nay là nhờ Phật hộ niệm và người có cảm tình hết lòng hỗ trợ mọi việc.

Theo Phật, người thành tựu được mọi việc là người thấu rõ lý nhân duyên. Nắm được mấu chốt này thì mở được cánh cửa Niết bàn an lạc. Đó là người đã đắc đạo, chỉ cho Đức Phật thấy rõ tất cả pháp từ quá khứ đến hiện tại và vị lai, thấy chính xác ba đời nhân quả, nên Ngài không bao giờ phạm

sai lầm. Phật thuyết chân lý không sai lầm, độ người không sai lầm, vì người đáng độ mới độ, việc đáng làm mới làm, Ngài hoàn toàn thành công. Chúng ta không thấy thật tướng pháp, không thấy nhân duyên, chỉ thấy thực tế đơn giản, không thấu suốt ba đời nhân quả, nên giáo hóa người không kết quả, người đáng độ không độ, điều đáng nói không nói, tất nhiên phạm sai lầm và gánh chịu buồn phiền.

Hạng người thứ hai biết tùy thuận chánh pháp hay tùy theo nhân duyên diễn biến mà làm đạo, cũng thành công, nhưng ở bực trung. Đó là Bồ tát tùy duyên hành đạo, không đủ duyên thì không làm.

Duyên của vị trụ trì đối với ngôi chùa có đầy đủ nghĩa là nếu nhìn xa thì đời trước ta đã làm trụ trì chùa đó, nay tái sanh trước nhất chúng ta ở chùa đó có nội quyến thuộc, tức người xuất gia thương quý, nghe lời. Đối với pháp tu hành, chúng ta cũng đã từng hành trì, nên mau giỏi và việc quản lý chùa chúng ta cũng thông thạo nhanh.

Người đã trồng căn lành với chư Phật mười phương, thì tái sanh được Phật gia hộ, luôn nghĩ đến Phật, thích nghe pháp, trụ pháp thấy an vui. Đó là người tiền duyên tu hành tái sanh, nên mới tu mà đã có ba hạng quyến thuộc: được người trên, người đồng trang lứa và người dưới ủng hộ.

Phật dạy rằng những người mà chúng ta gặp hôm nay, họ thương và giúp đỡ ta là biết trong kiếp trước họ và ta cũng đã từng giúp nhau. Và người hôm

nay chống phá, chúng ta cũng nhận ra đời trước đã như vậy rồi. Ý thức túc duyên, túc nghiệp, chúng ta giải quyết việc nhẹ nhàng hơn.

Tôi nhắc các vị trụ trì khi được Phật tử quý mến, nên ở lại đó hành đạo. Nếu hết lòng làm mà họ không ưa và chống đối vô lý, nên đến nơi khác để phát triển đạo nghiệp; ở lại đối phó, thù nghịch sẽ sanh, khó tu.

Có thiện căn công đức, đủ duyên, họ sẽ tự động giúp, dù nơi đó nghèo khó, cũng dần dần phát triển được. Nghịch duyên, họ không ủng hộ, dù rào tường cũng mất đồ, chỉ lo canh giữ làm sao tu.

Ngoài ra, thầy trụ trì có nhân duyên với ngôi chùa ở trụ xứ nào thì tạo được cảm tình với chính quyền nơi đó. Họ thương thì việc khó cũng thành.

Điều thứ ba để chúng ta biết có đủ duyên như Thầy Tắc Ngộ được dân chúng địa phương thương quý. Tuy nhiên, họ không dư dả tiền của thì thầy giúp họ tu hành; việc xây dựng chùa lớn là do Phật lực gia bị, Bồ tát trợ lực hay Phật tử hằng tâm hằng sản hỗ trợ, nên thầy thành công.

Nếu chưa đủ ba điều kiện: Phật tử giàu có chưa ủng hộ, dân chúng và chính quyền địa phương chưa quan tâm là biết chưa đủ duyên hành đạo ở nơi đó. Thiển nghĩ chúng ta tùy duyên tu hành, lo phát huy đạo nghiệp để kiếp sau đủ thiện căn công đức thì cũng thành công. Còn thấy người làm, chúng ta bắt chước, không được mà còn mang họa.

Trên đây là một số kinh nghiệm mà tôi muốn trao đổi với quý vị. Trên bước đường tu, chúng ta tùy duyên, không cố định việc nào, làm gì cũng được; nhưng chính yếu là đừng làm mất lòng người, đừng để tâm không tốt sanh ra. Hoàn cảnh thuận hay nghịch, chúng ta cố gắng giữ tâm đạo kiên cố, không thay đổi, chắc chắn tạo được công đức và tiến đến Phật quả.

Tam Pháp Ấn

Tam pháp ấn

(Bài giảng tại lễ bế giảng khóa bồi dưỡng trụ trì, chùa Khánh Sơn,

Sóc Trăng, ngày 22-7-2001)

Hôm nay tôi đến thăm trường hạ tỉnh Sóc Trăng và dự lễ bế giảng khóa bồi dưỡng trụ trì của tỉnh nhà. Nhân đây, tôi đóng góp một số kinh nghiệm quý báu để chúng ta cùng nhau bảo vệ chánh pháp.

Phật giáo đã có trên 2500 năm do đức Thích Ca Mâu Ni sáng lập và truyền bá đến nay gần như khắp năm châu bốn biển, nơi nào cũng có đạo Phật hiện diện.

Điều cao quý nhất của đạo Phật là với bề dày lịch sử lâu xa như vậy, nhưng chưa hề gây chiến tranh tôn giáo. Kế đến là dù truyền bá dưới hình thức Nam truyền hay Bắc truyền, đạo Phật đến bất cứ nơi nào cũng chỉ nhằm làm lợi ích cho chúng hữu tình, mang an vui cho nhiều người.

Có thể khẳng định rằng với mục tiêu cao cả và thành quả tốt đẹp sâu xa của đạo Phật như vậy chính

là niềm vinh hạnh của hàng đệ tử Phật. Mặc dù xét về mặt kinh tế, văn hóa, xã hội..., giới Phật giáo chúng ta có thể yếu hơn các tôn giáo khác; nhưng về mặt thăng hoa tâm linh, phải nói Phật giáo đứng hàng đầu.

Một số nước phát triển đứng đầu thế giới đã bắt đầu nghiên cứu từng lời Phật dạy. Riêng đất nước Việt Nam, ngoài nền tảng Phật giáo đã xây dựng vững chắc từ lâu đời, chúng ta may mắn hơn nữa là có được Giáo hội hợp nhất nhiều hệ phái của đạo Phật. Ở miền Tây thuộc đồng bằng sông Cửu Long, ban đầu chủ yếu theo hệ Phật giáo Nam truyền từ Campuchia truyền sang, sau có thêm Phật giáo Bắc tông do người Trung Hoa mang đến. Và sau năm 1945, có thêm Phật giáo Khất sĩ và hội Tịnh độ cư sĩ.

Phật giáo Khmer đến tỉnh nhà trước, chúng ta coi là đàn anh. Dù dưới hình thức Phật giáo Nam truyền, Bắc truyền, Khất sĩ, người Hoa... đều là đạo Phật có chung một đấnggiáo chủ Thích Ca Mâu Ni, là con một nhà, cùng thờ một vị cha lành. Không có lý do nào mà chúng ta không bảo vệ nhau là điều tôi muốn nhắc Tăng Ni Phật tử. Nhất định chúng ta phải đoàn kết để bảo vệ nền giáo lý trong sáng, không thể chấp nhận Phật giáo bị chia cắt. Đó là chủ trương của Giáo hội chúng ta với khẩu hiệu thống nhất tổ chức và lãnh đạo, nhưng pháp tu biệt truyền vẫn được tôn trọng; đó là nguyên tắc để chúng ta sinh hoạt chung. Đức Phật cũng đã dạy

nhiều pháp tu thích hợp từng chỗ, từng lúc, từng người khác nhau, miễn đạt được giải thoát. Kinh Phật thường nói nước bốn biển chỉ có một vị mặn, giáo pháp Phật cũng vậy, có tám muôn bốn ngàn pháp môn để ứng với tám muôn bốn ngàn phiền não trần lao của chúng sanh, nhưng cũng chỉ có một vị giải thoát. Dù tu pháp nào, chúng ta cũng nhớ phải giải thoát, nếu không giải thoát thì không đi trên lộ trình Hiền thánh.

Muốn được giải thoát, đức Phật dạy chúng ta phải phá phiền não ác và tu tạo các công đức lành. Bước đầu, phá phiền não là chính, nhất là giới xuất gia từ bỏ thế tục, chúng ta cũng phải bỏ luôn phiền não ác. Xuất gia nhưng mang phiền não ác vào chùa là mang đời vào đạo, làm hư đạo, làm người trong chùa phiền não theo mình và truyền bá phiền não cho Phật tử lây nhiễm theo. Như vậy là mặc áo Phật, làm việc ma, phải đọa. Tăng Ni cần ý thức sâu sắc điều này.

Phá phiền não ác như Phật dạy, chúng ta phải nhớ ba việc: không, vô tác, vô nguyện. Đã tu hành, cuộc đời này đối với chúng ta không có ý nghĩa gì, vì nhận thức được cuộc đời là giả tạm, chết rồi không đem theo được gì. Vì vậy, người tu không bao giờ lưu tâm đến sự nghiệp vật chất thế gian; còn bị vật chất khống chế và phiền não, không phải sa môn. Phải quyết tâm tu, theo Phật từng bước an vui giải thoát, cửa Niết bàn càng gần chúng ta hơn.

Biết rõ tất cả đều phải vứt bỏ, chúng ta thực hiện bước thứ hai là vô tác. Tác là hành động bằng tay chân và việc làm bằng tâm. Về hành động mà bên ngoài nhận biết được, đức Phật dạy người tu không được kinh doanh, không làm ruộng, không làm chính trị; vì những việc này buộc chúng ta nô lệ cuộc sống. Người xuất gia đúng nghĩa chỉ khất thực để không tạo cho mình có cuộc sống vật chất. Phật dạy rõ là cuộc sống của Tỳ kheo chính yếu với một bình bát, ăn cơm ngàn nhà. Hôm nay sống, không biết ngày mai ăn gì và đến với ai. Còn tính ngày mai đến đâu, có quyền lợi gì, không phải người tu.

Cuộc sống của người tu do thập phương tín thí hiến cúng. Không sống như vậy, nhưng chọn đời sống tích lũy, là đã thế tục hóa đạo Phật; gây ra sự đụng chạm với các thầy là sai đạo. Phải coi tất cả tài sản tạo được là của thường trụ tam bảo. Chùa không phải của trụ trì. Thầy trụ trì là một cán bộ của Giáo hội, được chư Tăng phân công quản lý chùa, không phải của riêng mình.

Khi một vị Thượng tọa đến ở chùa nào đó, không phải do thầy này tạo ra, cũng không phải của ông cha cho; nhưng là của Phật để lại từ quá khứ dẫn đến hiện tại và mãi trong tương lai, đều là của Phật. Nếu là thường trụ Tăng thì được hưởng những quyền lợi phát sinh từ chùa; ngày nào ra đi, thì người khác quản lý. Đừng nghĩ tài sản của ta.

Một số trụ trì kém đạo đức, được Giáo hội phân công trụ trì, liền nghĩ chùa của mình. Như

vậy có khác gì người đời có nhà của họ. Nhà của họ, của ông cha họ để lại, do mồ hôi nước mắt họ tạo dựng thì còn được. Nhưng chùa là của đàn na tín thí dâng cúng, mà lại dám nghĩ của mình thì quả là sai lầm lớn.

Thật vậy, xây chùa hay cúng dường tam bảo để Phật pháp cửu trụ, lợi ích cho số đông là mục tiêu của đàn na tín thí dâng cúng. Cúng cho Phật, nhưng thầy trụ trì nghĩ của mình là phạm tội gian tham, trộm cắp của thường trụ, của tam bảo, của Phật. Đó là phạm giới căn bản trong bốn trọng tội, phải đọa địa ngục. Nợ một người còn trả được, nợ của thập phương thường trụ không thể trả nổi. Thầy trụ trì có ý niệm sai như vậy và phạm đại tội thì chỉ còn hình thức người tu, thực chất tâm của người tu biến mất, là điều nguy hại nhất.

Vì thực chất không phải là Tăng, nhưng mang hình thức tu sĩ, Hộ pháp và chư Phật không thể hộ niệm; thầy trụ trì sẽ gặp tai ương không lường được. Trước nhất, Phật tử cúng dường vì tam bảo. Thầy trụ trì muốn chiếm hữu làm của riêng, thì họ phải bất bình và kiếm chuyện.

Một số chùa ở thành phố Hồ Chí Minh do tôi quản lý, luôn bị thưa kiện vì những chùa này là của tổ tiên họ cúng cho tam bảo, biến nhà thành chùa. Nay con cháu thưa kiện đòi lại.

Việc này nếu không giải thích theo đạo, chúng ta không hiểu được. Tại sao trước cúng, nay đòi lại? Theo tôi, họ cúng vì thấy Tỳ kheo chân chính tu

hành. Vị này chưa có chùa, tâm hồn hoàn toàn trong sáng. Họ mới cảm đức, phát tâm hiến cúng đất và tiền xây chùa để cầu nguyện cho tổ tiên của họ. Phần lớn các chùa đều ở dạng này và các nhà truyền giáo cũng truyền ở dạng này; nhưng thường thì chỉ trải qua ba đời, khó giữ được lâu. Thật vậy, vị Tổ sư rất thánh thiện, đến đời thầy thì còn được, nhưng đến đời đệ tử là hư. Vì đời thứ nhất, Tổ tu hành đúng với nghĩa giải thoát, y bát là chính, tức chân truyền. Chúng ta đều biết đức Phật cũng chỉ truyền y bát, không giao nhà cửa, tiền bạc... Giữ chân truyền như vậy thì đi khắp thiên hạ, nơi nào cũng được cung kính cúng dường, thủ hộ.

Nhưng đến đời thứ hai, có chùa rồi, thầy trụ trì bắt đầu quan sát xem chùa lớn hay nhỏ, quyền lợi nhiều hay ít, phiền não bắt đầu phát sinh. Tuy nhiên, chỉ một ít phiền thôi, nên Phật tử còn tín nhiệm và thầy trụ trì này ráng sửa sang chùa cho lớn hơn.

Và đến đời thứ ba, đệ tử ôm chùa lớn này mà hưởng, ai động đến thì phải bước qua xác chết của thầy. Đến đây trụ trì đã lạc khỏi con đường đạo, nghĩ rằng chùa này của mình, thì con cháu của người cúng xưa kia cũng nói tài sản này là của ông bà tổ tiên họ để lại. Tranh chấp này đành phải đưa ra luật pháp xét xử và họ đã xử rằng con cháu đúng vì của tổ tiên họ, không phải của thầy trụ trì. Nếu chùa của Phật, của Giáo hội, Nhà nước phải bảo vệ. Thực tế cho thấy các chùa của Nam tông, của Khmer

không bao giờ bị mất vì tu sĩ coi chùa là của chung, của Phật. Nhưng một số chùa Bắc tông thường biến của chung thành của riêng, thì luật pháp và cả Hộ pháp không bảo hộ, con cháu sẽ đòi. Người tu luôn nghĩ rằng chùa là của thường trụ tam bảo thì sẽ trường tồn.

Tôi làm việc với Nhà nước, họ dứt khoát rằng chùa là của Giáo hội, của thập phương Tăng và tín đồ, không của riêng ai. Chùa được phân công cho các thầy quản lý. Tính cách pháp nhân và pháp lý của chùa thuộc về Giáo hội và Thành hội, Tỉnh hội Phật giáo quản lý tất cả chùa và Tăng Ni tỉnh nhà.

Khi Tăng Ni và tự viện thuộc Giáo hội thì luật pháp phải bảo hộ, vì tài sản của Giáo hội là của chung, do đàn na tín thí cúng dường, nên được miễn một số thuế. Thí dụ chúng ta xây chùa chính thức của Giáo hội, Nhà nước miễn thuế. Tăng Ni thuộc Giáo hội quản lý cũng được miễn trừ ngày lao động công ích. Chúng ta giữ đúng điều này, Nhà nước phải tôn trọng.

Trở lại pháp ấn theo Phật dạy về vô tác. Tác là lao động tay chân hay tài sản tạo tác thấy được bằng mắt và tác ý là làm bằng tâm quan trọng hơn. Vì vậy, mặc dù chúng ta không quản lý cơ sở vật chất, nhưng nghĩ nó là của ta thì cũng sai phạm.

Phật dạy người tu để tâm vọng động được vắng lặng, vì biết nó thuộc phiền não. Tâm yên tĩnh là đạo, là thiện. Tâm vọng động là ác. Người tính toán mưu mô thuộc ác. Người vô tâm, vô tư là thiện.

Chúng ta tu tập thiền định đưa đến diệt tận định là để tâm đứng yên. Người thấy Tỳ kheo như vậy thì kính trọng; nhưng thấy Tỳ kheo tác ý, khởi nghĩ đủ thứ, họ xem thường.

Tâm của Tăng như mặt nước hồ thu trong suốt, không vẫn bợn. Những gì người đời nghĩ, người đời làm, chúng ta không nghĩ, không làm, là sa môn.

Pháp ấn thứ ba của Tỳ kheo là vô nguyện. Đức Phật dạy chúng ta không có mong muốn gì ở cuộc đời này, vì mong muốn nào cũng dẫn chúng ta đến buồn phiền; mà có muốn nào được thỏa mãn đâu, cứ tăng trưởng lòng tham không đáy.

Nghiệm lại chúng ta thấy rõ, mới tu thì cần am tranh thôi, nhưng có am rồi, lại muốn thỉnh Phật và có tượng Phật này, chúng ta lại muốn thỉnh tượng khác đẹp hơn. Chùa có quá nhiều tượng Phật, phải xây thêm cho rộng hơn để có chỗ thờ.

Đức Phật dạy chúng ta tri túc là vậy. Bản thân chúng ta càng tham, càng suy tính, sẽ không bao giời tới với Phật được, vì càng tham, tâm càng vọng động, càng cách Phật xa. Tâm người tu không bị sóng tình gợn dậy, luôn phẳng lặng, trong sáng thì Phật mới hiện vào được và thuyết được pháp Phật. Tâm không yên tĩnh, vọng động, có thuyết, người cũng không nghe và dù có thuyết chánh pháp cũng thành tà pháp.

Tâm thanh tịnh, người thấy giải thoát của ta liền phát tâm. Tâm vọng động, ham muốn, buồn phiền

thì người cũng ham muốn, buồn phiền; kết quả là nghiệp đụng với nghiệp, sanh ra phải trái hơn thua, thể hiện bộ mặt trần gian khổ lụy.

Quan trọng của Tăng Ni tu hành là phải sống đúng chánh pháp, trở thành người tiêu biểu ở thế gian, không kẹt tham, sân, phiền não. Phật dạy người xuất gia gặp việc đáng giận, đáng buồn, đáng ham muốn, nhưng chúng ta không giận, không buồn, không ham muốn, là sa môn. Người tu không được quyền nói tôi khổ quá, buồn quá.

Ai muốn hết khổ thì đến gặp sa môn giải thoát. Điển hình như đại luận sư Xá Lợi Phất giỏi nhất, nhưng vì phiền não trí, biết quá nhiều, nên thành quá khổ. Gặp Mã Thắng tâm trong sáng, Ngài thấy mát lòng, chứng sơ quả. Hoặc vua Trần Thái Tôn bị bao phiền hà của Trần Thủ Độ tạo ra. Vua bỏ lên Yên Tử, gặp Phù Vân quốc sư, ông cảm thấy an lành lập tức.

Rõ ràng là ở cuộc đời này làm bao nhiêu việc để phá phiền não, nhưng phiền não không hết mà lại tăng thêm. Đến khi gặp bậc chân tu, không có ý đối phó, tâm hồn tự thanh thản.

Trên bước đường tu, tinh thần này rất quan trọng, tâm chúng ta lắng yên, hết phiền não, người thấy tự nhiên nhẹ nhàng theo. Đó là cách truyền đạo bằng tâm thanh tịnh mới là chánh đạo.

Theo Phật, không phá phiền não ác, không phải sa môn. Ý nghĩa của Tỳ kheo là vô sanh, phá ác,

bố ma. Ma thua ta không phải vì ta đánh được nó. Ma vương có đủ quyền tự vệ bằng cách ra tay trước, đánh, giết người. Chúng ta thọ giới Tỳ kheo có ba pháp bất hoại, nghĩa là người đánh, chửi, nói xấu ta, ta cũng không làm lại như vậy. Người chưa nói xấu mà mình rêu rao trước thì sai từ căn bản, có tu cũng không được gì.

Đức Phật dạy rằng ác ma nói xấu, ta không nói xấu lại, nhưng để cho họ tự nói lại, nói cách khác, phải thể hiện rõ là ta không sai, mà họ sai. Xưa kia, thời kỳ tôi mới xuất gia, các thầy tu thường thất học, nên người thường khi dễ thầy chùa dốt. Tôi nghe vậy rất khó chịu, nỗ lực học, có bằng cấp thì họ không dám nói vậy nữa. Chúng ta khiêm tốn, không khoe, nhưng tự người thấy ta giỏi. Còn vỗ ngực xưng danh giỏi là tăng thượng mạn, người sẽ ghét liền. Lúc chưa xuất gia, tôi là cậu bé mục đồng, nay đỗ đạt thì khác và tu hành có công đức, họ phải thấy khác nữa.

Trên bước đường tu, phải tự rèn luyện năng lực thành Hiền thánh, thiên hạ phê bình gì, ta lóng nghe để tự sửa mình. Trong luận Bảo Vương tam muội có dạy oan ức không cần biện minh, vì biện minh thì ác nghiệp càng tăng trưởng.

Cầu mong chư Tăng tỉnh nhà an trú trong chánh pháp để được an lạc giải thoát, thăng hoa đạo nghiệp trong mùa An cư.