Những Bài Giảng Về Hoằng Pháp Và Trụ Trì

Mô Hình Hoằng Pháp Tại Nước Nhà Trong Thời Đại Ngày Nay

MÔ HÌNH HOẰNG PHÁP TẠI NƯỚC NHÀ

TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY

(Bài giảng tại Hội thảo Hoằng pháp toàn quốc

ngày 11-3- 2011, tỉnh Bình Dương)

Mỗi kỳ hội thảo, chúng ta có một chủ đề và lần này, chủ đề là Phật giáo và dân tộc. Phật giáo đã hiện hữu trên đất nước Việt Nam từ 2000 năm hay hơn 2000 năm và có những thời kỳ Phật giáo thịnh hành, nhưng cũng có lúc Phật giáo suy đồi. Hãy suy nghĩ xem nguyên nhân từ đâu mà Phật giáo được hưng thịnh và nguyên nhân từ đâu làm cho Phật giáo suy vi.

Theo pháp Tứ Thánh đế, chúng ta thấy Đức Phật dạy an lạc và Niết bàn do đâu mà có, cũng như khổ đau và trần gian do đâu mà sanh. Cũng như vậy, nếu tìm ra nguyên nhân do đâu mà Phật giáo thạnh hay Phật giáo suy thì đó là bài học ngày hôm nay chúng ta phải nghiền ngẫm và đánh giá để cho chúng ta kinh nghiệm hoằng pháp, mang lại lợi lạc cho xã hội và đạo pháp. Mục tiêu của khóa hội thảo này nhắm đến việc như thế.

Có thể khẳng định rằng Phật giáo thạnh, hay Phật giáo suy là do chư Tăng quyết định, vì giáo pháp hay chân lý không thay đổi; nhưng sự thay đổi sanh ra là tùy ở đạo đức của chúng ta, tùy ở trí tuệ của chúng ta và tùy ở sự vận dụng Phật pháp của chúng ta vào cuộc sống làm cho Phật giáo trở nên thạnh hành hay suy yếu.

Thật vậy, trong hoàn cảnh suy vi, nhưng nếu có chư Tăng có đạo đức và trí tuệ, thì có thể biến đổi tình trạng suy yếu thành thạnh đạt, chuyển đổi sự nguy cấp thành an lạc và hơn thế nữa, đối với bậc chân tu, hoàn cảnh nguy khó là phương tiện tốt nhất để phát triển đạo lực của mình.

Thực tế lịch sử đã chứng minh rõ nét điều này. Khi Phật giáo cực thạnh như thời Đinh Lê Lý Trần, thử nghĩ sự hưng thạnh đó từ đâu mà có được. Chúng ta phải thấy rõ là nhờ trí tuệ ngời sáng tuyệt vời của các Thiền sư như Ngô Chân Lưu, Đỗ Thuận, Vạn Hạnh và nhiều vị Thiền sư khác nữa. Vì lúc đó, đất nước chúng ta bị Trung Hoa đô hộ, dân tộc chúng ta bị phân tán, nhưng chính tuệ giác của các vị Thiền sư đã là chất keo xúc tác cho dân tộc ta gắn kết với nhau để có được sức mạnh thật sự. Vì vậy, có thể nói rằng Phật giáo gắn liền với dân tộc Việt Nam. Hễ thời kỳ nào Phật giáo hưng thạnh thì đất nước ta được hưng thạnh và hễ lúc nào Phật giáo suy đồi thì đất nước ta suy đồi. Kinh nghiệm lịch sử đã cho thấy rõ ràng Phật giáo và dân tộc Việt Nam gắn liền với nhau, hòa quyện với nhau thường được ví như nước với sữa.

Từ đất nước chúng ta bị lệ thuộc Trung Hoa, nên có các phong trào khởi nghĩa, phong trào yêu nước nổi dậy và được nhen nhúm từ chỗ này đến chỗ khác, từ người này sang người nọ; nhưng đôi khi lại làm suy yếu lẫn nhau cho đến tiêu diệt nhau. Lúc bấy giờ, nếu không có trí tuệ ngời sáng của Khuông Việt soi đường dẫn lối cho Đinh Tiên Hoàng, thì làm sao ông từ một cậu bé chăn trâu mồ cơi mà trở thnh một vị lnh tụ anh minh cĩ khả năng tập họp 12 sứ qun tạo thành một quốc gia Đại Việt. Vì vậy, chng ta nhận thấy khơng phải ngẫu nhin m Đinh Tin Hồng sắc phong cho Ngơ Chn Lưu lm Khuơng Việt Thi sư; vì trí tuệ của Thiền sư Ngô Chân Lưu đã chỉ đạo cho việc thống nhất các sứ quân và xây dựng nên đất nước hưng thạnh kèm theo sự hưng thạnh của Phật giáo.

Như vậy, Phật pháp hưng hay suy do chư Tăng quyết định và từ điều này, chúng ta thấy sức mạnh của Phật giáo là sức mạnh của đất nước, sức mạnh của tập thể. Khi có sự đoàn kết tạo thành sức mạnh tập thể thì Phật giáo chúng ta mạnh. Và tiếp nối dòng thác hưng thạnh đó của Phật giáo, ngày nay Phật giáo chúng ta có trên 40 vạn Tăng Ni. Nhưng nếu Tăng Ni không hòa hợp, không cảm thông, thì sự hợp tác mạnh sẽ trở thành yếu đuối, vì có thể công kích lẫn nhau, tạo nên sự tan rã không xa. Có thể nói Phật giáo chúng ta yếu kém là khi đoàn thể Tăng già không hòa hợp.

Quan sát hiện trạng thực tế của xã hội ta, thấy rõ sức mạnh của dân tộc ta chính là sức mạnh của tình

đoàn kết 54 dân tộc sống chung với nhau trên dãi đất hình chữ S này. Phật giáo cũng vậy, khi nào có sự đoàn kết tất cả các hệ phái Phật giáo thì Phật giáo chúng ta mạnh; kinh nghiệm lịch sử đã cho chúng ta thấy điều này. Thật vậy, trước năm 1981, tức trước khi thống nhất Phật giáo cả nước, riêng ở miền Nam, hay thành phố Hồ Chí Minh ít nhất cũng có mười mấy hệ phái khác nhau không nghe nhau, thậm chí còn chống nhau, điều này đã làm cho Phật giáo suy yếu.

Trước kia, vào thời kỳ Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất ra đời, đã tạo nên một sức mạnh đặc biệt làm rung chuyển chế độ Ngô Đình Diệm. Thật vậy, lúc bấy giờ, 12 hệ phái Phật giáo đã họp thành Ủy ban Liên phái bảo vệ Phật giáo. Có thể nói từ các hệ phái sinh hoạt biệt lập và yếu, nhưng khi biết kết hợp với nhau thành một Ủy ban có cùng một mục tiêu, thì đã thể hiện được sức mạnh của sự đoàn kết. Kinh nghiệm lịch sử này đã cho chúng ta bài học đúng đắn rằng dù chúng ta sinh hoạt dưới hình thức nào chăng nữa, cũng phải nghĩ đến tinh thần đoàn kết thì mới mạnh được. Tất cả Tăng Ni dù thuộc hệ phái khác nhau, nhưng tiếng nói của chúng ta phải là tiếng nói của đạo đức, của sự hòa hợp. Nếu có tiếng nói chia rẽ thì chắc chắn không phải là tiếng nói của hoằng pháp. Đó là kinh nghiệm mà tôi đã trải qua, đã suy nghiệm và áp dụng có kết quả tốt đẹp.

Tuy nhiên, muốn có sức mạnh đoàn kết như vậy, tất cả chúng ta phải suy nghiệm thêm một bước nữa, làm sao chúng ta đoàn kết được theo lời di huấn của

Đức Phật là điều quan trọng. Đương nhiên chúng ta chủ yếu là người xuất gia, là Giảng sư, thì phải sống theo tinh thần vô ngã vị tha thật sự, vì đó chính là sức mạnh đoàn kết. Nếu thiếu tinh thần vô ngã, tức là sống chấp ngã, người này muốn người kia phải theo mình và cuối cùng không ai theo ai, thì không thể có sức mạnh đoàn kết, hay có theo chăng nữa nhưng theo một cách bất đắc dĩ thì đó là sức mạnh không đoàn kết trong Phật giáo, mà chỉ là thủ đoạn ép buộc người khác phải theo, nhưng mà lòng không theo thì như vậy tổ chức cũng không thể mạnh được.

Đức Phật dạy chúng ta phải có trí tuệ và khi có trí tuệ, chúng ta quán sát chúng sinh, xem họ muốn gì, cần gì, nghĩ gì và làm được gì. Thấy rõ như vậy, mới tạo được sự đoàn kết; từ đó, những điều có thể làm được, chúng ta đưa ra để cùng nhau làm, những điều mà người ta đang trăn trở, thắc mắc, chúng ta gợi ý cho sáng ra để cùng lo cho đạo pháp.

Tất cả Giảng sư, những người mang danh hoằng pháp cần phải suy nghĩ coi trong 54 dân tộc, họ nghĩ gì, họ cần gì, thì cuộc hội thảo này của chúng ta phải làm sáng lên. Vì một người không thể biết tất cả, nhưng mỗi người ở tất cả tỉnh thành của tất cả dân tộc tập họp lại, mỗi người biết một việc của địa phương mình ở, quý vị có thể chia sẻ cho nhau, nhờ đó tất cả chúng ta có thể biết được nhiều việc. Đó chính là nương vào trí tuệ tập thể trong cuộc hội thảo này mà chúng ta có được sự hiểu biết rộng lớn.

Vì vậy, tôi đề nghị các đoàn đại biểu của các tỉnh thành cần đăng ký phát biểu và Ban Thư ký đúc kết lại để đưa ra quyết sách đúng đắn. Trong cuộc hội thảo, có người ưu tư về vấn đề hoằng pháp và tuổi trẻ, có người quan tâm đến vấn đề nghi lễ, hoặc ưu tư về việc hoằng pháp cho các vùng dân tộc, v.v… Tuy có ưu tư, nhưng chúng ta chưa chia sẻ cho nhau, chưa nắm bắt được những kinh nghiệm hoằng pháp và chưa có được sự đúc kết chung, thì việc làm của mỗi người mang tính tự phát, cục bộ, chưa đạt được kết quả trọn vẹn. Ngành hoằng pháp rất cần việc học hỏi từ sự chia sẻ kinh nghiệm quý báu thiết thực của các Giảng sư ở khắp mọi miền đất nước.

Về công tác hoằng pháp ở hải ngoại, tôi thấy một số Thầy cô đã làm. Chủ đề này chúng ta đưa ra mà nhiều người rất muốn lóng nghe. Các Tăng Ni Giảng sư từng hoằng pháp ở nước ngoài mới biết được tâm tư, nguyện vọng của kiều bào, có thể chia sẻ để những người muốn đi hoằng pháp nước ngoài nắm được, nghe theo kinh nghiệm của quý vị. Vì hoằng pháp chắc chắn không phải là áp đặt một số giáo lý cho người nghe, mà nên cho họ những gì họ cần. Giáo lý Phật cao siêu, nhưng họ chưa cần và chưa chấp nhận, chúng ta không nói. Chúng ta giảng một pháp, nhưng người nghe không tiếp thu, thời pháp đó sẽ trở thành lãng phí.

Vì vậy, Phật dạy trong kinh Pháp Hoa rằng chúng sinh nghĩ gì, tức là họ đang băn khoăn điều

gì, chúng ta nghĩ thay cho họ, gợi ý cho họ để họ có thể tiến xa hơn. Giảng sư nói mà không có thính chúng, vì nói điều họ không muốn nghe, không cần, là chúng ta đã cho những gì mà người không biết sử dụng thì thật uổng phí.

Đối với chúng sinh đau khổ, Phật chỉ dạy làm sao cho cuộc sống họ bớt khổ; còn chân lý mà Phật chứng nghiệm ở hội Hoa Nghiêm thì chỉ dành riêng cho các Bồ tát, chúng sinh không thể nghe được.

Kinh Pháp Hoa, phẩm thứ 5 có ví dụ rõ về vị Đạo sư lên núi tìm bốn thứ cỏ thuốc để chữa bệnh mù cho chúng sinh trong sinh tử. Vì có hai con đường rõ ràng là con đường dẫn đến khổ đau và con đường dẫn đến Niết bàn an lạc; đó là thuốc Phật cho người trần gian.

Người hoằng pháp đi vào đời làm sao làm vơi nỗi khổ và đem an lạc cho người. Thể hiện ý này, quý Thầy kết hợp hoằng pháp với từ thiện xã hội thì tốt, nhưng phải kết hợp nhuần nhuyễn, vì chỉ cho họ ăn thôi thì được gì. Kinh Pháp Hoa dạy rằng cho một người ăn đến 80 tuổi, họ cũng chết, mà ăn nhiều, họ càng nợ nhiều, không biết bao giờ trả được; vì ta đã làm cho họ trở thành người ăn hại, tức đã bố thí sai.

Cho họ ăn để vơi bớt nỗi khổ trước mắt, nhưng phải khêu lên tinh thần trong sáng cho họ. Hoằng pháp kèm theo từ thiện xã hội là sự kết hợp tài thí và pháp thí mới quan trọng. Các hội thảo viên phải suy nghĩ để hoằng pháp có ý nghĩa. Hôm nay chúng

ta bố thí cho người, kèm theo giáo pháp Phật, để giúp họ trưởng thành từng bước trong đạo pháp, thì họ mới có thể thay ta tiếp tục làm việc bố thí. Tôi nghĩ quý Thầy cô nên trao đổi, từ đó đưa ra quyết sách thích hợp cho việc hoằng pháp đi kèm với từ thiện xã hội.

Ngoài ra, vấn đề hoằng pháp đối với thanh thiếu niên cũng rất quan trọng, vì thanh thiếu niên hôm nay sẽ trở thành người lớn ngày mai. Vì vậy, chúng ta vừa giúp đỡ họ vượt khó, vừa giúp họ trưởng thành để xã hội mai sau được tốt đẹp. Đó là kinh nghiệm của tôi nhiều năm đã làm và đạt được kết quả muốn chia sẻ với quý vị. Từ thời tôi còn là sinh viên, luôn quan tâm đến hoằng pháp trong giới trẻ. Lúc tôi là học sinh, đã tập họp những học sinh để cùng học ôn, là việc quan trọng mà họ cần. Khá hơn nữa, tôi chia sẻ hiểu biết cho bạn, chứ chưa phải mình là Thầy. Lúc học ôn với các học sinh khác, đối với tôi, họ là bạn; như vậy, trên cuộc đời này, chúng ta có được bạn tốt là người trí thức quý trọng ta và họ cũng có được người bạn tốt là người tu.

Bước thứ hai, tôi mở lớp học hè dạy những em nhỏ hơn và các anh lớn cũng tham gia hướng dẫn lớp nhỏ. Từ đó, số người tới với tôi, hay tới với đạo Phật đông hơn, gồm có thế hệ đàn anh và đàn em. Năm 1963, tôi nhận trách nhiệm tổ chức sinh viên học sinh tham gia phong trào tranh đấu của Phật giáo chống lại sự đàn áp của chế độ Diệm. Tôi đã hoàn thành tốt công việc này, vì đã có bạn tốt và lớp đàn

em tốt mà mình đã dìu dắt. Công việc hoằng pháp của tôi vào thời đó như vậy, không phải đến giảng một số bài giáo lý rồi đi.

Thiết nghĩ hoằng pháp là chăm sóc lớp trẻ trưởng thành để họ vào đời làm được việt tốt đẹp, chắc chắn họ mang cái ơn tri ngộ Phật pháp. Đại tướng Phạm Văn Trà, Bộ trưởng Quốc phòng có cảm tình với Phật giáo; cho nên khi về hưu, ông đã xây chùa để đền ơn tri ngộ. Ông cho biết vào thời niên thiếu, ông có người bạn thân là Hòa thượng Thanh Sam. Vị Hòa thượng này không giảng kinh trên pháp tòa, nhưng hoằng pháp trong chùa qua các sinh hoạt bình thường, nhưng đã đi sâu vào lòng của tướng Trà.

Khi tôi sang Nhật tu học, vẫn tiếp tục việc hoằng pháp, không phải mở lớp hè, nhưng mở lớp luyện thi thì sinh viên đàn anh đi trước dìu dắt lớp đàn em đi sau. Tôi không giảng Phật pháp, mà dạy họ luyện thi và dắt họ đến trường nộp đơn, lo hồ sơ thi cử giúp họ. Làm được như vậy, họ coi ta là người bạn tốt, hay là bậc đàn anh dễ mến và chúng ta là tu sĩ Phật giáo thì họ quý trọng Phật giáo qua hình ảnh nhà sư, không phải quý trọng Phật giáo qua hình ảnh Phật, rồi gặp sư làm ngược lại.

Quảng đời hoằng pháp của tôi được hiệu quả nhất là nhờ có nhiều bạn, nhiều đàn em, nên làm được một số việc trong tầm tay. Còn tôi thăng tòa thuyết pháp là khi Giáo hội giao trách nhiệm thì tôi chia sẻ, làm sao chăm sóc lớp trẻ để trong tương lai, họ trưởng thành và có khả năng làm công việc của

Bí thư, hay Chủ tịch, hoặc Giám đốc. Như vậy, họ đã là bạn tốt đối với tôi, chứ tôi không dám coi họ là đệ tử, hay học trò. Bước chân hành đạo vào đời, chúng ta làm bạn với tất cả mọi người, càng đông chừng nào càng tốt và việc quan trọng là có thể đem Phật pháp gieo vào lòng họ.

Khi hoằng pháp cho thanh thiếu niên, Thượng tọa Bảo Nghiêm đã làm được một việc tốt mà lâu nay chúng ta không quan tâm đến. Thượng tọa Bảo Nghiêm đã quan tâm đến các em học sinh sinh viên đến mùa thi thường lo sợ thi rớt. Các em đến chùa lạy Phật, cầu nguyện Phật độ cho thi đậu. Đó là tâm lý của lớp trẻ mà các Giảng sư phải thấy được.

Các em muốn thi đỗ, thì đối với tôi, em nào là học sinh giỏi, tôi khích lệ bằng cách phát thưởng. Số tiền mà Phật tử cúng dường, tôi để dành hoằng pháp bằng cách thưởng cho con em học sinh giỏi. Nhưng muốn được Thầy thưởng, nộp giấy khen học sinh giỏi cho Thầy, đồng thời phải có pháp danh mới được thưởng, nghĩa là phải quy y Tam bảo. Đó là sự kết hợp việc bố thí và hoằng pháp; vì có quy y, đã là con em Phật giáo, thì chúng ta phải chăm sóc.

Bình thường các em đã cố gắng học giỏi và đến kỳ thi, Thượng tọa Bảo Nghiêm đắp y, lên chánh điện, ngồi trước tượng Phật cầu nguyện cho các em thi đỗ thì chúng sung sướng quá rồi, còn việc thi đậu hay rớt chưa nói đến, nhưng Thầy có nghĩ đến mình là điều quý trọng quá chứ.

Đối với thanh thiếu niên, việc họ cần rất thực tế. Họ thi đỗ, muốn chuyển cấp, chuyển ngành, chúng ta là người có trí tuệ thì tư vấn cho họ, chứ không phải ta là thầy bói. Ta dùng trí tuệ của Thiền sư để tư vấn cho sinh hoạt của sinh viên học sinh. Học sinh hỏi tôi, thưa thầy con nên học ngành nào. Tôi hỏi : Con thích học môn gì và giỏi môn nào. Thích nhưng không giỏi thì đừng có tham vọng, vì những cái mình thích phải nằm trong tầm tay. Thí dụ thích một ngành mà đòi hỏi phải giỏi toán và mình cũng giỏi toán thì sẽ thành công, còn dở toán thì không nên theo. Tôi cũng rất thích môn toán học, vì môn này làm cho trí tuệ chúng ta mở ra, cho chúng ta cái nhìn tổng quát.Hoằng pháp của tôi đơn giản như vậy, không phải lúc nào và với ai, cũng giảng Tứ Thánh đế.

Các em giỏi ngành nào, đương nhiên chúng ta khuyến khích họ học. Điều thứ hai là ta phải nhắm vô nhu cầu xã hội để tư vấn. Xã hội Việt Nam đang cần gì. Những thứ không cần mà chúng ta học và những cái xã hội cần, chúng ta không có; đây là tình trạng mà nhiều người đang rơi vào. Thực tế cho thấy nhiều Giảng sư học xong Đại học, hầu hết qua Ấn Độ, vì học phí thấp và dễ lấy bằng cấp.

Tôi thường nói với các sinh viên rằng học những gì mình có năng khiếu và xã hội cần. Những gì dư thừa rồi, chúng ta không nên theo. Tôi sang Nhật học thấy rõ họ thường tư vấn cho nghiên cứu sinh tham gia vào những lãnh vực đang thiếu

người, đang cần thiết. Cho nên, có người Nhật chuyên nghiên cứu Phật giáo Campuchia, nhưng người Việt Nam lại nói sang Campuchia thì học được cái gì. Trong khi Phật giáo Nhật lại học Phật giáo Campuchia, Phật giáo Myanmar. Nghiên cứu sinh Nhật đi khắp nơi trên thế giới và học tất cả các ngành nghề, nên họ trở về nước, việc làm không đụng nhau, không dư thừa, mỗi người một lãnh vực tạo thành sự hiểu biết tập thể có giá trị, là nhờ ở quyết sách đúng đắn.

Chúng ta hoằng pháp cũng như vậy, đối với người nào có khả năng gì, chuyên về ngành nào, các Thầy hoằng pháp bằng cách tư vấn cho họ học ra trường, để làm được việc và có thu nhập ổn định. Họ mới nhớ ơn Phật giáo, nhớ ơn người dìu dắt họ. Không phải họ vào chùa để chúng ta giảng kinh cho họ, thì lúc vào đời, họ làm gì. Ở trên cuộc đời này, người ta cần việc làm để sống còn, Phật pháp giúp họ có được cuộc sống tốt là điều họ quý nhất, còn chân lý, họ chưa nắm bắt được. Ta giúp họ sống được, họ mới nhớ ơn ta và đến khi họ dư dả đời sống vật chất, cần đi xa hơn về tâm linh, chúng ta mới dạy họ những pháp khác.

Đối với việc hoằng pháp cho thanh thiếu niên, tôi gợi ý làm sao quý Thầy khích lệ được thanh thiếu niên học thành tài, thành người hữu ích trong tương lai, không phải khuyên họ đi chùa tụng kinh nhiều. Lúc họ học Phật pháp, chúng ta giúp họ có tinh thần đạo đức theo Phật giáo và đạo đức này, họ thấy được

qua hình ảnh của người tu, của những người đi trước. Như vậy, hoằng pháp cho thanh thiếu niên nhắm đến việc xây dựng thế hệ tương lai tốt hơn.

Và khi chúng ta đào tạo được những người, đưa vào xã hội làm Giám đốc, làm Chủ tịch, làm Bí thư, làm bác sĩ, kỹ sư, giảng viên, v.v…, bấy giờ các Thầy không muốn Phật giáo thạnh cũng phải thạnh. Tôi nhận thấy rõ điều này qua trường hợp Thiền sư Vạn Hạnh đào tạo Lý Công Uẩn làm vua. Với người có khả năng làm vua, tại sao không đào tạo làm vua, mà đào tạo làm Thầy tu sao được. Hòa thượng Lý Khánh Vân nuôi Lý Công Uẩn, thật mỏi mệt với ông này. Có lần Hòa thượng bảo ông đem chè xôi cúng ông địa, ông không cúng mà ăn hết. Lý Khánh Vân bực quá, nên đánh Lý Công Uẩn. Thiền sư Vạn Hạnh thấy vậy mới bảo để ông mang Lý Công Uẩn về nuôi, vì Ngài đã thấy chú bé này mai sau có khả năng làm vua, chứ không có khả năng làm Thầy tu. Nếu không thấy đúng như vậy để uốn nắn cho đúng hướng, thì nuôi ông đạo mà biến họ thành quỷ chùa. Nhưng khi giao Lý Công Uẩn cho Ngài Vạn Hạnh nuôi dạy, ông này trở thành người tài đức lãnh đạo đất nước ta cực thạnh.

Giảng sư cần học kinh nghiệm hoằng pháp này của các vị đi trước. Còn Phật giáo suy đồi do nguyên nhân nào. Thực tế cho thấy chúng ta thường vấp phải sai lầm trầm trọng là thủ tiêu khả năng của người đáng làm được việc ngoài xã hội, nhưng lại khuyên họ đi tu. Đối với những ông

đạo lười tụng kinh, làm biếng đọc sách, không tha thiết với giáo lý của Phật, tôi không cho ở chùa. Vì bản chất của họ không phải là Thầy tu, thì nên cho họ trở về đời. Một số Ni sư thích lượm trẻ mồ côi cho xuất gia; trong khi thực lòng nó không muốn tu mà bắt nó làm Thầy tu bất đắc dĩ thật là nguy hiểm. Ta coi các em học được gì thì giúp đỡ cho thành đạt, để đưa họ vào cuộc đời với tư cách một người hiểu biết.

Chắc chắn Thiền sư Vạn Hạnh không bắt Lý Công Uẩn học kinh kệ, nhưng Ngài rước Thầy dạy văn, dạy võ cho ông. Chúng ta đào tạo người tốt và đưa họ vào xã hội làm được việc hữu ích; không bận tâm họ giúp gì cho chúng ta, thì một thời gian sau, quý vị sẽ có được những Phật tử tốt. Chúng ta làm việc nhỏ sẽ có kết quả nhỏ, cho đến làm được việc lớn là cứu được người, thì sẽ có thêm một người bạn tốt.

Một số Thầy nói rằng không muốn làm Giảng sư, khổ quá, vì giảng hết hơi, sau không có chùa ở, không có cơm ăn, không ai cúng dường, nên một số người đã bỏ hoằng pháp. Làm trụ trì ít nhất cũng có bổn đạo. Đối với tôi, việc chính yếu của người tu là hoằng pháp, mà chúng ta thường nói hoằng pháp vi gia vụ. Được hoằng pháp thì không có gì quý hơn. Tôi lớn tuổi rồi, vẫn muốn hoằng pháp.

Tôi luôn quan tâm đến giới trẻ. Các Tăng Ni nên chăm sóc giới trẻ dìu dắt họ trở thành những người tốt, để đưa vào cuộc đời. Đó chính là nguyên nhân

của Phật giáo hưng thạnh. Phật giáo suy đồi là do chúng ta lượm lặt những người không muốn tu cho làm Thầy tu. Phật giáo suy đồi vì số người tu bất đắc dĩ nhiều quá. Và khi Phật pháp suy đồi, có những người tâm huyết với đạo xuất hiện, giúp cho Phật giáo hưng thạnh trở lại. Nhưng đến khi Phật giáo hưng thạnh, những người không tốt đeo bám nhiều làm cho Phật pháp suy vi.

Thiết nghĩ Phật giáo thạnh hay suy đều cho chúng ta những kinh nghiệm sống rất hay. Nhiều người nói rằng tôi 74 tuổi, tu trên 60 năm, mà không có đệ tử. Vào chùa Huê Nghiêm 2, chỉ có 4 ông Sa di già, trong khi có Thầy mới là Đại đức mà đã có đệ tử tốt nghiệp Đại học. Đối với tôi, điều này không cần, tôi cần là giúp được nhiều người để đưa vào cuộc đời. Và tôi được ngồi đây trao đổi kinh nghiệm hoằng pháp với Tăng Ni là tôi bằng lòng rồi. Tất cả những Giảng sư trong cuộc hội thảo này là bạn đồng hành, đồng sự với tôi trên bước đường hoằng pháp. Ngày nay, thấy được những người cùng hoằng pháp thuộc thế hệ trẻ là tôi mừng, không cần phải có đệ tử; nhưng cần có người thay tôi làm được việc hoằng pháp, vì ngành hoằng pháp là mũi nhọn của đạo pháp.

Đối với thanh thiếu niên hôm nay là lãnh đạo ngày mai. Chúng ta phải đào tạo ho, đưa vào những vị trí tốt trong xã hội. Nếu bắt họ học giáo lý, tụng kinh suốt đời và tu không được, thì ra đời sẽ khổ vô cùng. Bấy giờ lại nói tại ở chùa ăn cơm Phật, nên ra đời

không làm được việc. Nhưng tôi nói rằng ở chùa như Lý Công Uẩn ăm cơm Phật mà ra đời làm vua thì sao. Cái lỗi là ở người đào tạo. Chúng ta không cho họ ăn cơm Phật để trở thành người thiếu nợ, làm người ăn mày. Chúng ta cho họ ăn cơm Phật để sau trở thành Phật độ đời.

Ngoài việc quan trọng là hoằng pháp cho thanh thiếu niên, việc hoằng pháp đối với các dân tộc cũng quan trọng không kém. Không phải chúng ta mang quà đến cho các đồng bào dân tộc để tranh với các tôn giáo khác. Chúng ta không làm như vậy, nhưng bắt chước cha ông mình làm sao hoằng pháp cho các dân tộc đoàn kết lại. Thật vậy, các dân tộc có phong tục, tín ngưỡng riêng có sẵn rồi, nhưng Phật giáo có trí tuệ thấy được tín ngưỡng của họ và chúng ta uốn nắn tín ngưỡng ấy theo chiều hướng tích cực hơn.

Khi Phật giáo vào Việt Nam, nhân dân ta đã có thờ năm bà ngũ hành, đó là tín ngưỡng nhân gian đã được các vị chân tu Phật giáo hóa. Nghĩa là, ông cha chúng ta đã đưa Phật giáo đi vào tín ngưỡng nhân gian và đem tín ngưỡng nhân gian hội nhập vào Phật giáo. Theo bước chân của cha ông trên bước đường hoằng pháp, ngày nay, nếu những người thuộc các dân tộc khác nhau trở thành Phật tử, thì chúng ta đã đóng góp cho sự nghiệp đại đoàn kết của đất nước vậy.

Những tín ngưỡng, những suy nghĩ không đồng nhau, Phật giáo chúng ta tạo thành đồng nhau. Điều

này thể hiện sâu sắc ở Phật giáo Lý Trần. Đỉnh cao của Phật giáo ở thời đại Lý Trần, nét đẹp nhất là Nho giáo và Lão giáo vẫn được sinh hoạt bình đẳng. Các Thiền sư không bó buộc họ theo đạo Phật, không bó buộc họ theo Thiền phái nào; nhưng làm cho họ thấy cái nào thích hợp và đẹp nhất thì phải theo.

Việc đầu tiên mà cha ông chúng ta đã làm là đồng hóa các tín ngưỡng khác qua việc thờ các vị thần ở bản địa. Thứ hai là đồng hóa với các tôn giáo có sẵn là Lão giáo và Nho giáo. Vì vậy, người ta thấy Thiền sư cũng là Đạo sĩ, cũng là nhà Nho. Các Thiền sư rất thâm Nho, thậm chí Nho hơn cả Nho, khiến cho người dân nghĩ rằng ông sư cũng là nhà Nho. Học ở chùa và thi ra làm quan, nên các sư cũng là những ông đồ Nho và cũng biết coi ngày giờ kiết hung của Lão Trang và làm Thầy địa cũng giỏi hơn.

Vì vậy, có thể thấy rõ các Thiền sư trở thành đa năng, lấy bất biến là tư chất Thiền sư, nhưng ứng vạn biến là làm việc của Thầy nào cũng làm được. Nhiều Phật tử coi bói ở nhiều nơi, nhưng không tin, sau đó nhờ tôi coi và nói rằng con tin Thầy hơn, Thầy dạy sao, con nghe vậy!

Bước đầu đồng hóa được tất cả nghi lễ của thế gian và tất cả nghi lễ của các tôn giáo khác, thì nhà Trần mới thống nhất được đất nước qua hội nghị Bình Than và hội nghị Diên Hồng. Rõ ràng nhà Trần có công đoàn kết quần chúng nhân dân và đoàn kết các tôn giáo hòa hợp với nhau.

Trên bước đường hoằng pháp, chúng ta không tranh chấp với các tôn giáo khác, nhưng tìm hiểu nguyện vọng của nhân dân, của các dân tộc cần gì. Những điều mê tín dị đoan không thích hợp với thời đại thì tự mất, không cần bài bác. Ta đưa pháp môn thực hành vừa có tính khoa học, vừa có tính tôn giáo để hướng dẫn cho mọi người được lợi lạc trong cuộc sống.

Các nhà tôn giáo phải thấy có một điểm chung mà tôi thường nói là tôn giáo ở thế kỷ 21. Có nhiều người lo lắng rằng khoa học phát triển mạnh thì tôn giáo sẽ bị suy đồi. Theo tôi, những gì thích hợp sẽ tồn tại; cho nên chúng ta tìm những pháp thích hợp để hướng dẫn cho người dân. Giáo pháp Phật không phải là những giáo điều cứng nhắc, nhưng là giáo pháp của sự tu chứng, của trí tuệ. Tiếp nối dòng thác trí tuệ của Đức Phật, của chư vị Bồ Tát, của chư vị Tổ sư, Tăng Ni Giảng sư tập họp tất cả mọi sinh hoạt xã hội và dùng lửa Thiền định để nhận biết và đưa ra những gì thích nghi với quần chúng, từ đó soi sáng cho cuộc sống nhân sinh ngày một thăng hoa trên con đường phát triển xã hội bền vững, an vui, hòa bình. Đó chính là mô hình hoằng pháp mà chúng tôi gợi ý để chúng ta cùng thực hiện cho sự nghiệp hoằng pháp vi gia vụ, lợi sanh vi bổn hoài.

Tư Cách Của Vị Trụ Trì

TƯ CÁCH CỦA VỊ TRỤ TRÌ

(Bài giảng tại trường hạ chùa Hội Sơn, quận 9, mùa An cư PL. 2542 - 1998)

Trụ trì tức trụ pháp vương gia, trì Như Lai tạng, nghĩa là ở nhà Phật, giữ tạng pháp Phật. Đó là lý tưởng của người tu, nhưng thực tế cuộc sống của chúng ta không phù hợp với điều này thì chỉ là không tưởng. Vì vậy, cần phải kết hợp được việc giữ Như Lai tạng với hiện thực cuộc sống là điều quan trọng của vị trụ trì.

Về phương diện pháp lý, đối với Giáo hội và chính quyền, các vị trụ trì là cán bộ cơ sở đặt dưới sự điều hành của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Các vị trụ trì nói riêng và chư Tăng nói chung, đều sinh hoạt theo nội quy Tăng sự quy định. Chúng ta sống đúng vị trí và tuân thủ luật đạo, luật đời thì chắc chắn được an lành.

Nếu đạo cao đức trọng, xứng đáng làm trụ trì một ngôi chùa lớn, nhưng ta ở chùa nhỏ thì người cũng thỉnh về chùa lớn, hoặc ngôi chùa nhỏ mà ta chăm sóc cũng dần dần phát triển thành chùa lớn; vì

chùa là xác và thầy trụ trì là hồn. Tâm hồn lớn thì ngôi chùa bên ngoài cũng lớn theo.

Trái lại, nếu tài hèn đức mọn, chúng ta trụ trì chùa Tổ, nhưng Tăng chúng không kính nể, Phật tử không quý mến, hỗ trợ thì vô số vấn đề khó khăn bao vây, ta không thể nào chịu đựng nổi.

Theo tôi, trên bước đường hành đạo, cần ý thức rằng chúng ta ở đâu đều có Phật bổ xứ. Nhận lãnh giáo chỉ của Phật thì Phật phải hộ niệm và nhất định chúng ta được an lành. Thực tế cho thấy có những chùa xảy ra nhiều việc phiền toái, nhưng vị trụ trì đức độ đến ở, mọi việc tự giải quyết êm đẹp, hoặc ngược lại, có thầy đến thì chùa đó nổi lên biết bao phiền phức.

Chúng ta căn cứ vào đâu để biết được Phật bổ xứ? Trước nhất, đến nơi nào, nhìn thấy phong cảnh hữu tình, ta cảm nhận an vui. Có sự gắn bó thân thương với cảnh ta mới ở được và đồng thời, người xung quanh cũng có thiện cảm với ta. Ở đâu mà không được người thương thì thật khó tồn tại lâu, hoặc ráng ở cũng không phát triển được. Riêng tôi, đến đâu thấy lòng không vui thì dù chùa lớn cũng bỏ. Thà ngồi ở gốc cây còn vui hơn ngồi trên đống lửa, ngồi trên sự tranh chấp làm cho tâm dao động, mất tư chất của thầy tu, chỉ buồn phiền, khổ đau, không được gì.

Bước thứ hai, cần hết lòng lo cho chùa. Còn chỉ nghĩ đến thủ lợi riêng, không nơi nào có thể dung chứa ta được. Ở đâu, dù xa xôi hẻo lánh, chúng ta

vẫn mến cảnh và lo bồi đắp nơi đó bằng tất cả tấm lòng thương quý. Đừng ở đây mà lo nghĩ xây dựng chỗ khác. Nhờ công sức của ta đóng góp vô điều kiện cho chùa được phát triển trang nghiêm hơn, nên Phật tử thương quý ta thêm.

Chính nhờ Phật bổ xứ ta giáo hóa họ, nên Phật khiến họ đến với ta. Tôi tâm đắc tinh thần Phật dạy trong kinh Pháp Hoa rằng người trì kinh, Phật sẽ khiến thiên long bát bộ đến giữ gìn, khiến người đồng hạnh, đồng nguyện đến tu học với họ.

Và điều cần thiết nữa là sống ở nơi nào, chúng ta không bị chính quyền gây khó khăn. Kinh nghiệm riêng tôi, nếu chúng ta được quần chúng thương mến, tin tưởng, thì chính quyền cũng chấp nhận ta.

Đến trụ trì chùa mà tâm ta an vui, hết lòng phụng sự Tam bảo, và ta mến cảnh, thương người và được quần chúng quý trọng, chính quyền chấp nhận, là biết ta được Phật bổ xứ tu hành ở đó, việc ta làm sẽ phát triển dễ dàng.

Không đủ điều kiện trên, tức không đủ duyên, không được Phật bổ xứ mà nỗ lực kiếm đất, quyên tiền để xây chùa, chùa hoàn thành xong thì anh em chẳng ai nhìn mặt nhau nữa, phiền não ngập trời. Có trường hợp xây xong, thầy trụ trì ngã bệnh rồi chết, không có người thừa kế hoặc có quá nhiều người tranh chấp đòi hưởng quyền thừa kế.

Tôi không bài bác việc xây chùa, nhưng theo tôi, chúng ta cần phải coi đó là một phương tiện làm đạo,

không phải là mục tiêu. Vì là phương tiện nên chúng ta xây dựng trong sự thoải mái, làm cho người an vui. Lúc ta xây chùa là ta tu hành và truyền bá chánh pháp, tác động cho người phát tâm. Không phải xây chùa xong mới tu, mới truyền bá. Và càng có tội hơn khi xây chùa rồi, ta mệt mỏi, chán chường, nợ chồng chất và Phật tử thì gây với ta, bực bội với nhau, rồi bỏ chùa, không tu.

Trở lại thực tế, những điều ta đọc trong kinh điển, ở thầy Tổ, ở mười phương Phật và đem áp dụng thử từng việc, từng chỗ, xem phản ứng của chúng sanh thế nào. Ở Ta bà thì đụng đâu cũng toàn phiền não nghiệp chướng. Đức Phật muốn giáo hóa họ cũng phải dùng vô số phương tiện để đối trị trần lao của chúng sanh, xóa phiền não cho họ. Vì vậy, có trí tuệ để thấy ứng dụng phương tiện nào có lợi là điều quan trọng.

Thầy trụ trì phải biết thay đổi phương tiện, cái nào không thích hợp, cần đổi ngay. Nếu không, người sẽ nhàm chán, bỏ đi, vì thực tế thay đổi từng phút, từng tâm niệm. Chúng ta định làm gì, phải xem bổn đạo bằng lòng không hay người chống phá nhiều. Điều chỉnh sao cho ít nhất cũng được hai phần ba số người đồng tình với ta.

Riêng tôi thường cân nhắc, ướm thử, việc đáng làm nhưng người ủng hộ ít, tôi cũng phải gác lại. Đó là duyên chưa đủ. Số người ủng hộ ít hơn hai phần ba, thì ta phải đối phó. Từ đó, phiền não phát sanh dẫn đến sự nghiệp của chúng ta biến thành

mây khói. Chúng ta thấy rõ tu hành tạo được công đức rất khó, nhưng mất thì dễ dàng. Điều này gợi nhắc chúng ta tu pháp như huyễn, nên được mất cũng như huyễn.

Nhật Liên thánh nhân dạy rằng giáo pháp là phương tiện, phải đặt đúng người, đúng lúc, đúng chỗ mới thành công. Vì vậy, chúng ta thấy trên thực tế có những trường hạ ngày nay tổ chức được, nhưng 10 năm trước không thể được. Cũng như ngày nay chúng ta thành tựu những việc mà các Hòa thượng khi sanh tiền không làm được. Chắc chắn không phải ta giỏi hơn các ngài. Hoặc có những việc làm dễ dàng ở thành phố Hồ Chí Minh, nhưng ở tỉnh khác không sao thực hiện nổi. Không đúng thời, không làm được giống như trái non, không ăn được, đừng hái, cố làm nhiều khi phạm tội phá pháp.

Chọn chỗ làm được, lúc nào làm được và hợp tác với ai, thầy trụ trì phải thấy biết đúng những điều ấy mới thành công. Đừng để lòng tham khiến mờ mắt, làm sai rồi phải đối phó, chuốc họa vào thân và mất tư cách người tu.

Thể hiện tinh thần trụ pháp vương gia, trì Như Lai tạng, làm sao để ta và người gắn bó tốt đẹp là việc làm quan trọng trước tiên của vị trụ trì. Ở nhà Như Lai, tức tình thương chúng ta bao phủ được người. Tâm từ bi tác động cho người an vui là pháp mà đức Như Lai muốn chúng ta truyền, là ngôi chùa tâm linh mà chúng ta cần hình thành trước nhất.

Xây dựng được ngôi chùa tâm linh thì rộng hẹp bao nhiêu cũng không thành vấn đề. Đông người đến mấy cũng đủ sức chứa, nhưng không có ai thì chùa cũng không bị bỏ hoang. Chùa vật chất thì ta khổ với nó, vì không có người, không ai quét dọn, mà nhiều người ở lại sanh rắc rối, phiền muộn, không tiền thì lấy gì tu bổ khi chùa xuống cấp, hư hỏng...

Trụ ở chùa tâm linh, tức tạo được mối quan hệ tốt giữa ta và người, cùng giáo hóa người thành đạo đức, hữu ích thực sự, bấy giờ chúng ta có điều kiện thuận lợi để xây chùa. Chưa có người tốt, người giỏi, mà bày ra việc chỉ gây khổ cho ta thôi. Tôi thường cân nhắc xây chùa cho ai ở đây? Nuôi dạy người và họ trở thành quyến thuộc từ bi cùng tâm huyết, đồng lao cộng khổ với ta, càng đông càng tốt. Nhất là có quyến thuộc nhiều phước báo, ta khai phương tiện càng dễ. Không có quyến thuộc, không thể hành Bồ tát đạo được.

Tuy nhiên, có quyến thuộc rồi, chúng ta phân ra xem họ là người trí thức hay thuộc lớp người bình dân nghèo khổ, trưởng giả… Tùy theo vị trí của họ trong xã hội mà chúng ta có cách sắp xếp khác nhau để xây dựng ngôi chùa tâm linh hay ngôi nhà Phật pháp. Ta xây chùa này để họ tu, ta giữ gìn chùa này để ta và họ cùng hành đạo. Nghe ta chỉ dạy, họ công quả, bố thí, cúng dường trong niềm sung sướng, bằng tấm lòng thành. Nhờ phát tâm thực, họ tạo được phước báo, đời sống sung túc hơn, nên xin ta cho họ được cúng, được tham dự vào Phật sự. Điều này hoàn

toàn khác với việc ta làm trước, rồi huy động, bắt người cúng. Cúng bất đắc dĩ trong lòng bực bội, thì phước không thể sanh, nhưng nghiệp sanh, họ chẳng dám gặp ta lần thứ hai. Tu theo tinh thần Bổn môn Pháp Hoa, xây dựng tình người là chính. Có tiền thì làm Phật sự, không tiền ngồi yên trì kinh, không nhất thiết phải làm. Đối với tôi, chưa nghĩ đến chùa lớn hay nhỏ, nhưng hành Bồ tát đạo, giáo hóa được nhiều người, giữ cho họ sống với đạo từ đời này sang đời khác. Chúng ta giữ người, không giữ cơ sở. Người có thì cơ sở theo đó phát triển. Nhiều Tổ đình do các bậc tiền bối dày công xây dựng, nhưng người kế thừa không có đức độ, không đủ uy tín, cũng trở thành chùa hoang.

Trên bước đường thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sanh, chúng ta ở tạm trong ngôi chùa vật chất để giữ gìn ngôi chùa tâm linh là lòng từ bi của Phật. Tâm từ bi hằng hữu của đức Phật thể hiện trong ta, tỏa sáng thành những việc làm xoa dịu oi bức của cuộc đời, mang an lạc cho người, giúp người thăng hoa đời sống tâm linh. Thành tựu như vậy, ta làm tròn trách nhiệm của người trụ pháp vương gia, trì Như Lai tạng.

Vai Trò Của Trụ Trì Trong Giai Đoạn Hiện Tại

VAI TRÒ CỦA TRỤ TRÌ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN TẠI

(Bài giảng tại khóa Bồi dưỡng trụ trì, tổ chức tại chùa

Tam Bảo, Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang, ngày 18-7-1999)

Trụ trì nghĩa là trụ pháp vương gia, trì Như Lai tạng, tức ở nhà của đấng Pháp vương, giữ gìn pháp tạng của đấng Pháp vương. Như vậy, tất cả chùa được coi là cơ sở Phật giáo, là nhà của Phật, thì điều quan trọng của trụ trì là phải làm cho người thấy được chùa là nhà của Phật và trong nhà của Phật đương nhiên có những điều mà bên ngoài không có được, nên người phải tìm đến chùa. Đó là bước đầu mà vị trụ trì phải ý thức được mình đang sở hữu kho báu của Như lai, cần phải giữ gìn và ban phát cho quần chúng.

Nhà Như lai khác với nhà thế gian ra sao? Ở thế gian luôn luôn phân cực thiện ác, phải trái, vui buồn, làm việc và không làm việc. Và khi người đời đã lao vào làm thì bao nhiêu việc xảy ra khiến cho thân thể và tâm lý của họ phải chuyển biến theo tác động của hoàn cảnh.

Vị trụ trì ở trong nhà Như lai thì khác hẳn. Người đời gặp việc vui buồn, tốt xấu, tâm họ sẽ quay cuồng theo đó. Còn ở trong nhà Như lai, dù hoàn cảnh vinh nhục thế nào, tâm vị trụ trì cũng không thay đổi, không lo sợ, buồn vui.

Thật vậy, bước chân vào nhà Phật, chúng ta phải có ý niệm đó trước, không để việc thế gian làm bận tâm, thậm chí kể cả mạng sống của mình, vì chúng ta đang cầu mạng sống vô cùng, pháp thân bất tử, nên sẵn sàng đánh đổi mạng sống ngắn ngủi, giả tạm này để có được mạng sống vĩnh hằng, thì cũng không tiếc gì.

Từ đó, chúng ta như như bất động trước mọi thuận nghịch của cuộc đời. Tâm hồn của trụ trì là như vậy. Người đời ở nhà họ khổ sở, sợ sệt, lo lắng đủ thứ, nên vô chùa để được an trú trong sự thanh thản. Trong thời chiến tranh, chúng ta thấy rõ điều này. Người dân sống trong cảnh bom rơi, đạn lạc, cái chết rình rập từng phút giây, họ vào trú thân trong chùa, trên có Như lai, dưới có sư an nhiên, tự tại, tác động cho họ cảm nhận được sự bình ổn.

Nếu vị trụ trì dao động, buồn phiền theo thế gian, là phạm tội phá pháp vì đã làm cho người lầm tưởng pháp của Phật cũng như thế gian. Phải rèn luyện tâm bất động, từ đó huệ phát sanh, trí sáng suốt mới giáo hóa được chúng sanh và làm an lạc cho mọi người. Chính yếu tâm trạng và cuộc sống của trụ trì như vậy, là thể hiện được ý nghĩa trụ Pháp vương gia.

Kế đến là trì Như lai tạng. Ngoài tạng kinh hay lời Phật dạy lưu lại trong tủ kinh, còn có tạng bí yếu của Như lai quan trọng hơn. Đó là bạch tự kinh, không có chữ, không đọc được, nên đòi hỏi chúng ta phải có tâm hồn yên tĩnh mới nhận được gia trì lực, mới duyên được với thế giới Phật.

Thâm nhập được tạng bí yếu này và áp dụng trong cuộc sống, mới giữ gìn được, tức trì được Như lai tạng và sẽ có sức thuyết phục lớn, làm cho quần chúng kính ngưỡng, an lành. Tu cao thấp khác nhau ở điểm đó và Phật giáo tồn tại lâu dài cũng nhờ ở phần tuyệt mỹ này.

Trên bước đường tu, giữ được Như lai tạng dưới hai hình thức: giữ được tạng bí Như lai và làm an lạc cho trời, người; đó là trình độ của những vị tu cao. Hạng thứ hai, thấp hơn là pháp sư tam tạng, giữ được hiển giáo hay kinh luật luận.

Như vậy, vị trụ trì giữ tạng Như lai không học, hiểu kinh luật luận, không thể hướng dẫn quần chúng được. Không phải chỉ thông suốt tam tạng trên văn tự, mà trụ trì còn phải ứng dụng kinh luật luận có kết quả tốt trong cuộc sống của chính mình.

Thí dụ, một người trì luật rơi vào chấp giới điều, bị giới ràng buộc, bản thân không giải thoát mà cũng không làm lợi cho người khác. Nhưng nếu trì luật thanh tịnh, lợi ích cho ta và người là thể hiện tinh thần thông suốt được tam tạng giáo điển.

hiểu ta và Phật, làm sao giáo hóa người, truyền bá đạo.

Từ căn bản thông suốt tam tạng và giữ được tạng bí yếu của Như lai, trụ trì ra làm việc lợi ích chúng sanh. Vì trụ trì một ngôi chùa là cơ sở của Giáo hội, thay mặt Giáo hội hướng dẫn quần chúng tín ngưỡng đạo Phật, tất nhiên phải hiểu rõ tất cả văn kiện, nghị quyết liên quan đến Giáo hội. Tất cả phải thống nhất lấy Hiến chương và Nội quy của Giáo hội làm chuẩn để sinh hoạt, không phạm phải mâu thuẫn, chống đối nhau, gây bất lợi cho đạo pháp.

Ngoài ra, khi hành đạo, đòi hỏi chúng ta nhiều, nhưng theo tôi, căn bản là 4 pháp nhiếp (Bố thí, ái ngữ, lợi hành và đồng sự), để chúng ta thay Phật, nhiếp hóa được người.

Có người nghĩ bố thí là lấy của cho người, thậm chí cho hết, kể cả mạng sống, mới là bố thí ba la mật, hoặc bố thí bất nghịch như ý, ai xin gì ta cũng phải cho. Nghĩ đơn giản như vậy, không khéo thiên hạ lợi dụng chúng ta hiểu sai giáo lý Phật để đập ngược lại ta.

Bố thí là phương pháp để giáo hóa chúng sanh, không phải cho để người sa đọa hay để họ lợi dụng pháp này mà đi vào đường sai trái. Chúng ta cần ý thức bố thí để nhằm mục tiêu gì.

Đức Phật dạy nếu ta nuôi một người suốt cả cuộc đời, đến khi họ chết, ta và họ cũng chẳng được gì, đó

là bố thí của người ngu. Bố thí để mất trắng tay như vậy, chẳng nên làm.

Theo kinh Pháp Hoa, Phật nói bố thí suốt đời không bằng cho người một lời khuyên để người hiểu đạo. Vấn đề chính là làm cho họ hiểu đạo. Hiểu đạo, bước đầu là hiểu được ta, hiểu lòng ta và hiểu Phật. Không có mục tiêu này, bố thí trở thành lãng phí.

Trong kinh Thắng Man, bà Thắng Man phát nguyện bố thí với điều kiện người thọ thí của bà đời đời sanh ra không bao giờ nghèo khó nữa. Nói cách khác, bố thí để giúp họ đi lên, không phải để ăn hại.

Tôi bố thí cũng theo dõi xem người tôi giúp có lên được không, còn họ ngồi chờ ta bố thí thì nghiệp họ càng nặng thêm và khổ hơn, chắc chắn phải vào địa ngục và ta phải gánh lấy hậu quả ấy.

Vị trụ trì hành bố thí kèm theo tâm lượng rộng lớn, người nhận của thí phải phát tâm bồ đề, có lòng thương người và cũng giúp lại người khác giống như vị trụ trì đã làm. Điều đó, nghĩa là họ đã hiểu được tấm lòng tốt của vị trụ trì, của đệ tử Phật và phát tâm đi theo con đường Phật dạy.

Như vậy, càng tu hành, đạo đức ta càng cao và cảm hóa được nhiều người, là điều tôi tâm đắc nhất. Giúp ai, tôi luôn nghĩ trước tương lai của họ sẽ về đâu và luôn cầu mong đời này cho đến nhiều đời sau, họ và ta đều là bạn tốt cùng song hành trên đường tu học, không phải bố thí để bỏ.

Theo tinh thần bố thí nhằm mục tiêu giúp người thăng hoa đạo hạnh, Bồ tát hy sinh cả thân mạng để cứu chúng sanh. Chúng sanh nghĩ đến việc làm cao cả của Bồ tát đã hoàn toàn vì họ, nhớ đến ơn đức sâu dày của Bồ tát mà họ phát tâm làm theo Bồ tát.

Trì Như lai tạng nghĩa là giữ gìn cơ sở đạo pháp đối với Giáo hội và giữ được tạng pháp của Như lai, tức thể hiện giáo pháp trong cuộc sống. Người đời thấy chúng ta cao thượng, kính trọng ta và đạo pháp, đó là điều mà chúng ta nghĩ đến khi hành bố thí.

Thắng Man còn nguyện rằng hàng nhị thừa nhận bố thí của bà đều thành Thánh quả, nghĩa là bố thí có mục tiêu, sẵn lòng vì đạo pháp. Đối với người tu, thì nguyện cúng dường, nhưng họ phải tu cho đắc đạo, xứng đáng làm thầy của trời người.

Cúng dường như vậy, chúng ta sẽ có những vị thầy trong tương lai, các vị trụ trì tương lai xiển dương Phật pháp. Còn tốt bụng để cho kẻ xấu ác lợi dụng, khoác áo làm sư giả, làm hại đạo.

Theo hạnh nguyện của Thắng Man, bố thí giúp người phát tâm bồ đề, trở thành Phật tử chân chánh và cúng dường để người tu học, đắc đạo. Không bố thí, cúng dường để người lợi dụng lòng tốt, sanh tâm khinh dễ ta, xem thường đạo.

Mục tiêu bố thí của lục độ, khác với bố thí nhiếp hóa. Bố thí khi hành pháp lục độ nhằm làm cho tâm chúng ta trong sạch, quyết tâm tu, không

ham muốn, tiếc nuối tài sản, hay bất cứ thứ gì, kể cả thân mạng.

Ngoài pháp bố thí, vị trụ trì cần có lời nói, giọng nói khiến người nghe phát tâm. Có thầy luyện tập giọng nói, nhưng theo tôi luyện tập là giả. Người tu trong lòng thế nào thì phát xuất ra lời nói như vậy. Ngôn ngữ của chúng ta hôm nay do nhân tạo từ quá khứ, không luyện được. Nếu đời quá khứ, chúng ta đã tạo nhân ác khẩu thì đời này bị sứt môi, thụt lưỡi, ngọng nghịu, lời nói người không nghe được, không chấp nhận. Có 4 ác nghiệp của miệng từ đời trước, thì đời này không thể làm trụ trì, không thể lãnh hội pháp âm Phật, không thể nói pháp Phật.

Ta biết còn khiếm khuyết này, ráng giữ gìn khẩu nghiệp, làm sao có lời nói êm tai, mát lòng phát xuất từ tình thương chân thật, làm người cảm kích, phải nghe theo. Nói cách khác, vị trụ trì phải có sức thuyết phục bằng tấm lòng, khác với lời hoa mỹ ru ngủ người.

Thắng Man nói rằng hành 4 pháp nhiếp không theo ý đồ của riêng mình. Nếu dùng lời nói trau chuốt để người xiêu lòng, sau này họ khổ và ta hưởng lợi, đó là người ác xấu, không phải đạo. Đừng bao giờ tập hợp quần chúng để thực hiện mưu đồ nào, vì làm khổ người, oan gia tương báo không bao giờ cùng tận.

Trên bước đường tu, cố gắng làm cho phiền não ngủ yên, lắng xuống, để tâm từ bi sôi động lên và phát xuất ra lời nói nhẹ nhàng tràn đầy tình thương.

Bấy giờ, người theo ta vì tấm lòng từ ái. Còn tâm hồn bực tức, sân si, không thể có lời nói nhẹ nhàng.

Hai pháp nhiếp sau cùng mà tôi suy nghĩ nhiều, là lợi hành và đồng sự. Tất cả nhà truyền giáo đạo Phật từ xưa đến nay bước chân hành đạo đến đâu, không mang của cải theo. Tới chỗ nào là hòa nhập vào sinh hoạt quần chúng nơi đó và từ căn bản này phát triển lên.

Theo tinh thần này, vị trụ trì hành đạo ở nơi nào phải tùy thuận nơi đó, ở Rạch Giá phải khác thành phố Hồ Chí Minh. Và điểm quan trọng của lợi hành, đồng sự là làm sao cho người thấy rằng chùa là của chung của mọi người, không phải của ta. Nếu thấy đó là của riêng trụ trì thì họ dại gì mà giữ, họ sẽ phá và lấy được là họ lấy liền. Còn thấy của họ thì họ phải bảo vệ.

Vì ta thực tu, ở am, cốc hay gốc cây cũng xong, cần chi chùa này. Thực chất ta không cần, nhưng chùa là chỗ tu học của nhiều người, họ phải bảo vệ. Thực tế chúng ta thấy nhiều chùa, trụ trì cố giữ và quần chúng cố lấy, dẫn đến thưa kiện, không phải là đạo.

Nếu trụ trì nghĩ rằng chùa của mình là đọa xan tham liền. Thật vậy, chùa hình thành từ đầu và duy trì đến ngày nay là do trải qua lịch đại các trụ trì và các tầng lớp đàn việt đầu tư vào để bảo trì. Trách nhiệm của ta làm sao cho người thấy chùa là của chung, tất cả phải có bổn phận giữ gìn, mới duy trì được cơ sở. Đừng biến của công thành của riêng.

Từ ý niệm chùa mà chư Tăng ở là của Phật, của bá gia bá tánh, vị trụ trì sống theo tinh thần bình đẳng, cùng hòa hợp với đại chúng và hài hòa với Phật tử. Tôi hầu Tổ Khánh Anh thấy ngài có cuộc sống thật đặc biệt, thể hiện rõ nét sắc thái lợi hành và đồng sự.

Ngài ở chùa Phước Hậu, giữ ngôi vị Pháp chủ, đứng đầu Giáo hội, nhưng khách đến thăm cũng không nhận ra ngài, vì sư cụ sống bình đẳng với đạo chúng. Ngài cũng đồng sự nhiếp, ra làm vườn, mặc quần ngắn, ở trần, làm như chúng.

Đời sống của trụ trì càng hòa hợp càng tốt. Đừng sống cách biệt với người. Đức Phật của ta xưa kia xuất thân từ giai cấp cao sang nhất, nhưng đã hạ mình, sống với giai cấp thấp nhất. Chúng ta đừng để rơi vô tình trạng cất chùa xong, ta và người chống nhau là hỏng.

Tùy theo công việc, xếp đặt có khác, lên chánh điện thì thầy trụ trì đứng giữa, nhưng xuống nhà trù, thì vị trụ trì ăn cũng như người. Thậm chí, ăn đơn sơ hơn mà làm vất vả hơn, việc khó hơn, thì mới lãnh đạo được chúng.

Vị trụ trì nhẹ nhàng đối với ba việc ăn, mặc, ở, tức đã khắc phục được nghiệp, nên hòa nhập xã hội dễ hơn, gần gũi quần chúng hơn và làm được cho đời nhiều hơn, thì được người kính trọng, thương mến.

Thầy trụ trì giỏi thì có việc gì khó, người tìm đến nhờ giải quyết. Trước nhất là nhờ việc cầu an.

Tụng kinh cầu an cho họ ở bước đầu, nhưng bước thứ hai, vị trụ trì phải khuyên họ sống như thế nào để được bình yên thực sự, tức phải có tuệ giác vô thượng mới có khả năng hướng dẫn cho người sống an lành.

Hoặc mới đầu tụng kinh, viết sớ cầu siêu, nhưng nếu họ hỏi thêm rằng cha mẹ họ có siêu thực không và siêu về đâu? Chúng ta căn cứ theo cái chết của người thân họ và lòng thành của con cháu, cộng với linh cảm của ta có được do tu hành mà giải thích cho họ biết người chết đã đi lên hay đi xuống.

Như vậy, từ khởi đầu cầu an, cầu siêu ở chánh điện, sang bước thứ hai, họ và ta gần gũi hơn và bước thứ ba, san sẻ kinh nghiệm sống của ta cho người. Các nhà truyền giáo từ xưa đến nay trải qua quá trình giáo hóa lợi ích như vậy, tạo thành thế Phật giáo càng thân thương, gắn bó với cuộc đời hơn.

Lợi hành và đồng sự quan trọng ở điểm thể hiện được lời khuyên và việc làm lợi cho người, còn bản thân ta, không cần gì, chỉ có 3 y 1 bát, ngày một bữa cũng không thiếu. Ta hiện hữu vì lợi ích cho người, không có lợi riêng ta, nên được người thương.

Mặc dù mang đến lợi ích, an vui cho người, nhưng ta vẫn sống hài hòa với người, họ không thấy ta trên họ và không bao giờ thấy họ phải phục vụ ta. Theo tôi, vị trụ trì dễ thương nhất là không bắt người phục vụ mình, nhưng sẵn lòng phục vụ người, đó là lợi hành và đồng sự, cùng làm, nhưng hưởng thì nhường cho người, việc thì ta gánh vác. Được như vậy, chắc chắn đại chúng thương mến và thành công

trên bước đường hành đạo. Đó là những gì trụ trì cần suy nghĩ, cân nhắc.

Tóm lại, vị trụ trì cần 3 việc thực tế nhất. Trước tiên, phải có tấm lòng, đến đâu mang lòng đại bi đến đó trước. Ở chùa nào thì phải thương chùa đó, trải tấm lòng cho bổn đạo nơi đó.

Kế đến, vị trụ trì phải hiểu biết hơn người, vì họ không được học nhiều, không hiểu nhiều. Còn ta không kẹt việc ăn, mặc, ở, nên tu được, học được nhiều, phải hiểu hơn họ. Những gì người thường biết, trụ trì phải biết; những gì họ không biết, ta biết, mới có thể cố vấn cho họ được.

Thứ ba là phải có sức khỏe tương đối tốt, còn ốm yếu, bịnh hoạn, có muốn làm việc cũng không được. Phải rèn luyện cơ thể khỏe mạnh để làm lợi ích cho đạo, phục vụ cho đời.

Một vị trụ trì có được tâm lực, thể lực và trí lực, thì ở đâu cũng hành đạo thành công, xứng đáng là trưởng tử Như lai, thay Phật hiện hữu trên cuộc đời, mang an vui, giải thoát cho mọi người.