Khai Thị-2008

Thân cận người trí

Thân cận người trí

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 36,

tại chùa Phổ Quang, ngày 3-9-2008)

Kinh Pháp Hoa dạy rằng người tu muốn giải thoát phải từ bỏ quyến thuộc ngu si, thân cận người trí, nhiếp niệm ở núi rừng, thường nghĩ đến Phật. Có người hiểu lầm rằng từ bỏ quyến thuộc ngu si là từ bỏ gia đình. Nói tới gia đình hay cha mẹ, Phật giáo có ngày báo hiếu trong mùa Vu lan, theo đó Đức Phật dạy chúng ta cần ghi nhớ bốn ơn, mà công ơn sanh thành dưỡng dục của cha mẹ là ơn lớn nhất không được quên. Cha mẹ sanh thành khác với cha vô minh, mẹ phiền não. Như vậy, từ bỏ quyến thuộc ngu si nói cho đúng là từ bỏ vô minh và phiền não và thân cận người trí chỉ cho thiện tri thức, không thân cận thầy tà bạn ác. Nho giáo cũng dạy rằng sanh ta là cha mẹ, dạy dỗ ta trưởng thành là thầy bạn. Không có cha mẹ thì chúng ta không thể có thân này và không có thầy bạn, chúng ta không nên người.

Ý thức rằng cha mẹ vô minh phiền não và thầy tà bạn ác dẫn chúng ta vào đường tội lỗi, chúng ta nghĩ đến thầy hiền bạn tốt và gần gũi những người này, mới nghe được lời dạy đúng đắn, giúp chúng ta thành đạt

trong cuộc sống. Thành đạt có hai hướng, thành đạt theo người thế gian là học hành đỗ đạt, làm quan, làm tướng, làm nhà kinh doanh phát đạt, v.v... thì cũng tốt; nhưng sự thành công này chỉ giả tạm, nhất thời mà thôi, nay thành mai bại, ở trong sự thành bại sinh diệt của thế gian vô thường.

Sự thành đạt mà người đệ tử Phật cần thấy biết, quan tâm và hướng tới là các bậc tam hiền tứ quả giải thoát; vì mục tiêu của chúng ta phấn đấu trên bước đường tu là phải đạt được sự giải thoát như các Ngài. Thật vậy, người trí là hàng tam thừa tứ quả đã giải thoát. Tam thừa là Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát. Tứ quả của Thanh văn là Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm và A la hán. Tứ quả của Bồ tát là hàng Bồ tát thập trụ, Bồ tát thập hạnh, Bồ tát thập hồi hướng và Bồ tát thập địa.

Vì vậy, sự thành đạt của chúng ta là thân cận, học hỏi và gặt hái được những tinh ba của pháp mầu từ các bậc trí nhân là hàng tam thừa tứ quả giải thoát Tăng. Từ tiêu chuẩn như vậy, chúng ta nhận thấy nếu là hàng Thanh văn, thì tối thiểu phải được giải thoát để chúng ta học theo. Nghĩa là họ không bị sự ràng buộc của thân xác và tinh thần, mà chúng ta có thể học với họ thành quả giải thoát đó. Còn người thực sự thành đạt theo thế gian như những chính trị gia, thương gia, hay đại gia, mặc dù họ nắm quyền lực tối cao về chính trị hay kinh tế, nhưng chúng ta nhận thấy cuộc sống họ toàn là khổ cộng thêm khổ, luôn

bị mất ăn mất ngủ, nhức óc, mệt tim, v.v... vì phải tính toán, đối phó đủ thứ. Khi chưa thành đạt, họ phải cố tranh thủ cho được; khi thành đạt rồi thì họ phải cố giữ gìn, bảo vệ, thậm chí còn muốn bành trướng hơn nữa và đến khi mất mát, họ tuyệt vọng, khổ đau. Cuộc sống thành đạt theo thế gian như vậy, chúng ta không muốn đi theo. Thực tế lịch sử đã cho thấy người thành đạt cao nhất thế giới như nhà độc tài Hitler, ông đã huy động được sức mạnh của toàn nước Đức để tấn công các nước lân cận một cách dễ dàng, nhưng cuối cùng chấm dứt thế chiến thứ hai, ông phải chết thê thảm. Hoặc Sada Hussein từng được coi là người hùng để rồi bị treo cổ kết liễu cuộc đời. Sự thành đạt về chính trị như vậy thật đáng sợ. Ở đất nước chúng ta, có một thời những người thành đạt về kinh tế nổi tiếng như Minh Phụng, Nguyễn Văn Mười Hai, hoặc Năm Cam, nhưng cuộc đời của họ đều kết thúc một cách thê thảm. Chúng ta gạt sang một bên, họ không phải là người trí mà chúng ta muốn thân cận.

Người trí mà chúng ta muốn thân cận không bị vật chất và tình cảm chi phối. Một nhà hiền triết Ấn Độ đã nói rằng con người chỉ đáng tôn quý khi họ chinh phục được nội giới và ngoại giới. Chinh phục được ngoại giới giống như các nhà khoa học chinh phục được các hành tinh, đạt được hiểu biết lớn lao, nhưng chinh phục được nội giới của các nhà tu hành, như diệt trừ được tham vọng thì càng vĩ đại hơn gấp bội.

Như vậy, chúng ta có quan sát và suy nghĩ về việc làm của người trí để thân cận. Người thắng được thiên nhiên bên ngoài theo Phật là đã được quả vị Tu đà hoàn, tức vượt được sự hàn nhiệt cơ khát, không bị vật chất chi phối. Trong khi người giàu có theo thế gian tuy cuộc sống dư thừa của cải , nhưng họ luôn bị vật chất lẫn tình cảm tác hại, bị phiền não quấy rầy. Thực tế chúng ta thấy các vị Thánh La hán không có tiền, không có vật dụng, thậm chí không quan tâm đến ngày mai sống ra sao, mà lòng họ vẫn luôn thanh thản; vì họ đã chiến thắng ngoại giới, không lệ thuộc miếng ăn, một ngày một bữa cơm đạm bạc, hoặc hai, ba ngày dùng một bữa cũng không sao, lúc nào họ cũng an lạc, giải thoát.

Chúng ta tu học cần thân cận những người có đời sống thanh thoát như vậy. Riêng tôi hành đạo được đến ngày nay nhờ biết gần gũi người tu không đặt nặng việc ăn, mặc, ở và được giải thoát. Họ không lệ thuộc đói khát, vì đã chinh phục được thân tứ đại, làm chủ được thân tứ đại, điều khiển được thân tứ đại, thực tế là cả ngày họ không cần uống nước, hoặc không ăn vài ngày cũng khỏe mạnh như thường. Có vị làm việc không mệt, không cần ngủ là đã chinh phục được ngoại giới. Tôi cố gần gũi học hỏi để biết vì sao họ có cơ thể kỳ diệu mà mình thực tập theo.

Về nội giới, Đức Phật dạy chúng ta tu 37 trợ đạo phẩm và từng bước đi lên. Đối với nội giới, tâm là chính yếu. Tâm có chơn tâm và vọng thức. Chinh phục nội giới là chinh phục được vọng thức. Vọng thức chủ yếu

do sáu căn tiếp xúc với sáu trần sanh ra hiểu biết của con người. Tuy con người hiểu biết hơn các loài khác, nhưng Đức Phật dạy rằng hiểu biết này không chính xác và thường gây phiền toái cho chúng ta. Vì vậy, người ta thường nói thà không biết còn hơn, hoặc biết ít thì khổ ít, không biết thì không khổ. Người khác làm gì, mình không bận tâm; vì cái biết về người, về việc của người khiến mình bắt đầu phân biệt, phê phán và tự đau khổ. Thiết nghĩ họ làm gì là việc của họ, chẳng liên quan gì đến ta, nhưng tại sao ta lại tự rước lấy cái khổ, quả là đáng thương hại!

Chinh phục ngoại giới là vượt qua được hay làm chủ được bốn việc : đói, khát, nóng, lạnh; nhưng chinh phục nội giới là chinh phục được tình cảm của chính mình, tức tình cảm ủy mị, lúc nào cũng buồn, giận, lo, khổ.

Đi vào cửa Phật, Tu đà hoàn thuộc bậc thấp nhất trong hàng đại trí, đã thoát khỏi sự chi phối của hàn nhiệt cơ khát và an trụ pháp Không, tức nhân không, pháp không và tất cánh không. Tâm họ vắng lặng, vì thấy biết rõ thế giới sanh diệt, nên không bận tâm và hướng về vô sanh, trở về chơn tâm. Khi sống với chơn tâm mà nhìn ra thế giới sanh diệt, thấy tất cả mọi người đều đáng thương.

Trong kinh Hoa Nghiêm đưa ra hình ảnh Tỳ kheo Hải Vân nhiếp niệm ở núi rừng, tức ngồi yên, tâm vắng lặng và quán sát biển khổ trần gian, thấy đủ các loại hình chúng sinh đang bị dày xéo bởi vô số khổ đau, quy lại là khổ đau phát xuất từ tham vọng con người. Ngài thấy rõ

không có khổ, hay không đáng khổ, nhưng chúng sinh tự tạo khổ cho họ, thì thật là vô lý, đáng thương hại. Nói cụ thể như quý vị tu hành ở đạo tràng này, chắc chắn không khổ gì cả, không phải lo lắng gì cả, buổi trưa có người phục vụ tận nơi cơm ăn, nước uống. Nhưng giả sử một người nào đó đang ở trong đạo tràng này, lại khởi nghĩ rằng phải như thế này như thế kia thì họ đã tự làm khổ bằng chính vọng tưởng điên đảo của họ.

Bậc trí trụ ở chơn tâm mà quán vọng thức, hay ở vô sanh nhìn sanh diệt, là đã đi vào lộ trình Phật dạy, sống với một phần trí tuệ của Phật. Vì vậy, đối với người tu, trí tuệ là sự nghiệp của đời họ. Trên bước đường tu, đương nhiên họ phải nhờ thiện tri thức khai ngộ, nhưng phát xuất được thật trí, tức sự thấy biết từ vô sanh. Nếu chúng ta thân cận được người trí như vậy, mặc dù sống ở Ta bà nhiều khổ đau, chúng ta cũng cảm thấy an ổn và tiến tu được.

Bậc trí an trú pháp Không là không sanh diệt, hay vô sanh. Ở dòng thác trí tuệ của vô sanh quán sát, thấy rõ có hai thế giới : thế giới sanh diệt và thế giới không sanh diệt. Thế giới sanh diệt với đầy đủ thiện và ác, thiện của sanh diệt và ác của sanh diệt. Và nếu ở vô sanh mà nhìn thế giới sanh diệt, thì gọi đó là giấc mơ, vì con người hiện hữu và sinh hoạt trong thế giới sanh diệt chẳng khác gì người đang ở trong giấc mơ thấy mình làm đủ thứ việc to tát, nhưng đến khi thức dậy, mọi việc làm trong giấc chiêm bao đều không còn. Nhận ra yếu nghĩa này, chúng ta phát hiện rằng những người tu trên sanh diệt thì sanh

diệt chấm dứt, coi như không tu, vì tu trong chiêm bao. Thí dụ cho dễ hiểu, thuở nhỏ tôi chiêm bao thấy mình đi thỉnh kinh ở Ấn Độ, nhưng thức dậy, tôi vẫn là cậu bé tay không; hoặc mơ thấy mình lên trời, bay được, nhưng tỉnh dậy vẫn là con người phải đi trên mặt đất.

Trên bước đường tu, bắt đầu phát hiện, thấy biết việc thiện ác của sanh diệt, chúng ta bỏ việc ác, làm việc thiện, tức tu tứ chánh cần, thực hiện bốn điều là việc thiện chưa làm thì phải làm, việc ác chưa làm thì không được làm, việc thiện đã làm thì phải làm nhiều hơn, việc ác đã làm thì phải dứt bỏ. Tuy nhiên, đó chỉ là phương tiện của Như Lai ở giai đoạn đầu mà thôi. Còn diệt được "cái sanh diệt” mới là việc quan trọng thật sự của người tu.

Thật vậy, kinh Bát Nhã dạy rằng sanh diệt diệt thời tịch diệt vi lạc, nghĩa là sanh diệt chấm dứt thì ở trong tịch diệt mới được an lạc. Vì tất cả việc làm trong thế giới sanh diệt đều chỉ có giá trị tương đối, thậm chí việc thiện trong sanh diệt đôi khi cũng trở thành ác. Ví dụ giúp cho người lười biếng không chịu làm việc, chỉ thích ngữa tay xin, là ta đã tiếp tay cho họ tăng thêm tánh ăn bám, lợi dụng và thui chột ý chí phấn đấu của họ. Giúp đỡ người khác như vậy việc thiện này đã trở thành ác.

Đi về vô sanh, tức sanh diệt hết, thì nguồn vui hiện hữu ở thế giới tịch diệt, là đã qua thế giới Thiền định; lúc bấy giờ, vô sanh là thiện, sanh là ác. Thực tế cho thấy biết bao nhiêu người tốt trên cuộc đời này trải qua một khoảng thời gian, họ trở thành xấu; nói cách khác,

, người đời hết làm thiện thì làm ác, sinh hoạt trong sanh tử luân hồi là như thế. Vì vậy, Đức Phật dạy phải chấm dứt sanh diệt mới có tịch diệt an lạc.

Từ quả vị Tu đà hoàn, Phật dạy hàng Thanh văn tiến lên một bậc là Tư đà hàm, lấy tâm tịch diệt là chính yếu. Tâm tịch diệt là thiện, tâm sanh diệt là ác; vì tất cả mọi việc làm của chúng ta ở thế giới sanh diệt đều là làm trong chiêm bao, thức dậy là hết. Vì vậy, bậc Tư đà hàm là người trí ở quả vị thứ hai của Thanh văn thường sống trong Thiền định, lấy tâm vô sanh làm thiện, còn tất cả tâm sanh diệt là ác, cho nên việc thiện của thế gian thuộc sanh diệt cũng không cần thiết đối với họ.

Hai bậc Tu đà hoàn và Tư đà hàm đi thuận chiều từ sanh tử về Niết bàn, nhưng lên bậc thứ ba, tâm họ bắt đầu xả ly, không vướng mắc gì cả. Kinh gọi là họ thường vào ra sanh tử, tức là vào ra sanh tử ở cửa tâm. Nói cách khác, trong một niệm tâm có bao nhiêu lần sanh diệt thì người thực tập Thiền quán nhận ra được. Từ vô sanh hiện sanh và từ sanh về sanh diệt, họ đang thực tập trên lộ trình này và lên đến đỉnh cao nhất, họ trụ được ở Ngũ tịnh cư Thiên. Thế giới này có năm đặc tánh là vô phiền, vô nhiệt, thiện kiến, thiện hiện và sắc cứu cánh.

Khi tâm chúng ta thâm nhập vào thế giới này thì không có phiền não, không có bực tức, nhìn cuộc đời chính xác rõ ràng, thấy như thực, cuối cùng quán sát được cùng tột của sắc chất gọi là sắc cứu cánh. Thuở nhỏ, học điều này thấy khó hiểu, nhưng trải qua quá

trình tu hành, tôi nhận thấy sự quán sát để đạt được sắc cứu cánh có nghĩa là chúng ta dùng tâm để phân tích, chia chẻ vật nhỏ lần cho đến nhỏ nhất, chỉ còn là một vi trần mà mắt không thấy, nhưng tâm thấy được. Ví dụ ở trên núi Thị Vãi, tôi thấy ánh sáng xuyên qua cành cây thấy trong không khí có vô số hạt bụi nhỏ li ti, đó là vi trần mà mắt thấy được vì nhờ có ánh sáng trên cao rọi xuống.

Trong kinh Hoa Nghiêm, Đức Phật nói rằng : Trong cực vi đầu sợi lông xuất hiện trang nghiêm đủ ba cõi, mười phương trần sát các đầu lông, tôi đều thâm nhập để nghiêm tịnh. Đó là cái thấy của Phật, thấy siêu tuyệt, thấy thế giới nhỏ đến mức bằng đầu sợi lông mà có chứa đủ cả ba cõi và Ngài thâm nhập vào mười phương thế giới đó. Dĩ nhiên là Phật thấy bằng tâm và thâm nhập các thế giới cực vi đó cũng bằng tâm.

Ngày nay, cái cực vi được gọi là hạt nguyên tử có điện tử dương và điện tử âm chạy xung quanh. Đức Phật nói rằng trong một vi trần có bảy ngưu đầu mao trần, trong một ngưu đầu mao trần có bảy thố đầu mao trần (lông con thỏ), trong bảy thố đầu mao trần có bảy ngân đầu mao trần, trong bảy ngân đầu mao trần có bảy kim đầu mao trần. Đức Phật quán sát sự hình thành thế giới, chia chẻ qua bảy lần bảy như vậy, đồng với Đức Phật nhập định trong 49 ngày và quán sát đến tận cùng ở trạng thái kim trần, gọi là sắc cứu cánh, thì thấy thân chúng ta và thân chúng sinh cùng với vật chất vô tình bên ngoài đều biến thành không, hay tất cả đều là một.

An trụ ở sự chứng ngộ như thế, đạt được thân và tâm tự tại, chứng quả vị A na hàm là hạng người trí thứ ba, tâm thăng hoa, mở rộng và cuối cùng lên đỉnh cao chứng được Thất Bồ đề phần, tức bảy phần giác ngộ của Phật và kiểm tra được từ một đến bảy phần này qua lại bảy lần là con số 49 tiêu biểu cho vũ trụ quan của Phật giáo.

Từ thế giới tu chứng của A na hàm trở lại cuộc đời, thể nghiệm được Bát chánh đạo trong cuộc sống. Chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh niệm, chánh định, chánh huệ là tám điều mà vị Thánh A la hán thành tựu. Tu đà hoàn, Tư đà hàm và A na hàm thuộc Hiền vị

Nếu chúng ta có phước duyên được sống gần những vị Hiền thánh của Thanh văn là bậc trí huệ thì tâm sẽ hoàn toàn được an ổn và không bị vật chất chi phối; vì thầy không đòi hỏi vật chất nên chúng ta thực tập theo thầy, cũng không lệ thuộc vật chất. Bậc trí của Thanh văn hay nhị thừa là như vậy. Trong khi bậc trí của Bồ tát, sự chứng ngộ ở mức độ cao hơn và lên đến đỉnh cao nhất là Nhập Bất tư nghì giải thoát cảnh giới của kinh Hoa Nghiêm.

Tóm lại, Đức Phật giới thiệu các bậc trí trong kinh điển Nguyên thủy, Nikaya cho đến các bậc đại trí trong kinh Bát Nhã, kinh Phổ Hiền để chúng ta thân cận, học theo và nỗ lực thực tập cho đạt kết quả tốt đẹp trong cuộc sống của chính mình, không phải thân cận học theo trí thế gian để bị vướng mắc mãi trong vòng sanh tử luân hồi khổ đau.

Sống hạnh viễn ly

Sống hạnh viễn ly

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 37,

tại chùa Phổ Quang, ngày 10-9-2008)

Hạnh viễn ly là một trong những hạnh của Bồ tát. Trước nhất phải hiểu rõ ý nghĩa viễn ly là gì và hạnh viễn ly là thế nào. Dùng từ dễ hiểu, viễn ly là xa lìa. Mới bắt đầu tu, tất cả chúng ta đều có ý niệm từ bỏ gia đình, từ bỏ người thân, tránh xa miền thế tục, vào rừng sâu, lên núi cao để tu hành, mong được giải thoát, đắc đạo.

Đức Thế Tôn khởi đầu cũng lập hạnh viễn ly như vậy, Ngài từ bỏ cung vàng điện ngọc, xa lìa tất cả những gì mà người thế gian cho rằng đáng quý trên cuộc đời này. Trải qua sáu năm tu hành, Ngài hoàn toàn từ bỏ đời sống vật chất, hay nói đúng hơn, không bị đời sống vật chất chi phối, Ngài đã được an lạc, giải thoát ở bước đầu. Tổ Thiên Thai cũng dạy chúng ta phải từ bỏ vật chất mới phát huy được đời sống tâm linh và khi nhận ra được đời sống tâm linh mới phát hiện điều quan trọng hơn, đó là đời sống tâm linh có hai phần : vọng và chơn, hay chân linh và vọng thức.

Trong mỗi kiếp sống của con người, thân vật chất phải bỏ lại sau khi mãn tuổi thọ của nó, nhưng phần

vật chất vi tế là vọng thức mà người đời thường gọi là linh hồn, tuy không thấy được bằng mắt, lại rất quan trọng; vì chính vọng thức là hạt nhân đóng vai trò quyết định trong việc dẫn con người đi tái sanh trong cảnh giới sanh tử luân hồi từ kiếp này sang kiếp khác. Nếu phần vật chất vi tế, tức vọng thức thuộc về thiện, chúng ta sẽ tái sanh vào cõi Trời, hay cõi người. Nếu vọng thức thuộc loại cực ác, tất yếu họ phải vào cảnh giới địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.

Vọng thức hay phần vật chất vi tế của ta dễ dàng tương quan với vi tế vật chất của người khác, hoặc dễ tương thông với vi tế vật chất của người đã chết, thường gọi là hồn ma. Thí dụ, ngồi trong phòng bình thường, nhưng ta cảm giác có ma, họ là người đã bỏ thân vật chất, mà vẫn còn chịu sự tác động của phần vi tế vật chất thuộc ác nghiệp. Trước kia, họ từng sống ở căn phòng này, nên tâm chấp trước căn phòng này, căn nhà này là của họ, vì vậy mà tâm thức họ vẫn thường gắn bó chặt chẽ với nơi này, không rời xa được. Người Việt Nam thường thờ thần tài thổ địa tiêu biểu cho người đã sống ở đây không còn thân tứ đại, nhưng họ còn thân vật chất vi tế mà người ở sau quý trọng họ, nhờ họ phò hộ cho được an lạc. Tuy nhiên, cần hiểu rằng thân vật chất vi tế này, tức thân trung ấm của người chết đến một lúc nào đó, tâm quyến luyến đời trước của họ không còn nữa, thì họ sẽ tái sanh ở cảnh giới khác. Người ngoại cảm hoặc người

lên đồng dễ liên hệ với thế giới quỷ thần hơn chúng ta, nhưng họ phải ngồi yên mới quan hệ được.

Vì vậy, bước đầu chúng ta xa rời thế giới vật chất để lên núi cao ẩn dật, nhưng không từ bỏ được thế giới vi tế vật chất, rất dễ lạc vào cảnh giới của quỷ thần; đa số ngoại đạo tu hành thường đi lạc vào đường này là như vậy.

Thế giới vi tế vật chất này, Duy Thức học xếp vào một trăm pháp (bách pháp). Một trăm pháp chính yếu phát xuất từ sáu căn bản phiền não là tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến và đó là căn bản của thế giới tâm thức. Chúng ta còn sống có đầy đủ năm phần của ngũ uẩn thân là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; nhưng người chết chỉ còn thế giới vật chất vi tế, tức họ mất sắc chất và còn thọ, tưởng, hành, thức. Bốn phần vi tế vật chất này không thấy bằng mắt, nhưng cảm tâm được.

Ngoài sáu căn bản phiền não còn có 20 tùy phiền não là phẫn, hận, phú, não, xan, tật, cuống, siễm, hại, kiêu, vô tàm, vô úy, trạo cử, hôn trầm, bất tín, giải đãi, phóng dật, thất niệm, tán loạn, bất chánh tri. Tâm thức chúng ta thuộc loại nào thì sẽ tương ưng với những người có tâm thức như vậy. Thí dụ ta ghét người nào thì sẽ có người cũng ghét giống như vậy đến với ta. Ai cũng có bạn, nhưng là bạn ác hay bạn lành. Nếu tâm chúng ta lành sẽ có Phật, Bồ tát tới; tâm ác sẽ có bạn ác tìm đến. Vì vậy, nhìn thấy người xung quanh mình sẽ biết được tâm mình như thế nào. Khi chúng ta tập họp toàn là người

ác, nghĩa là thế giới tâm thức của chúng ta toàn là ác, thì đến khi bỏ xác thân này, chúng ta liền có thế giới ác cho mình bước vào sống. Sáu căn bản phiền não và 20 tùy phiền não tác động để hiện ra con người tâm linh của chúng ta là ác ma. Nếu sáu căn bản phiền não mất và 20 tùy phiền não không theo thì hiện tượng ma này tự mất; vì nó chỉ là ảo, không thật.

Ngoài 20 tùy phiền não, chúng ta còn có 24 bất tương ưng hành pháp cũng thuộc tâm thức, gồm có : đắc, mạng căn, chúng đồng phận, dị sinh tính, vô tưởng định, diệt tận định, vô tưởng báo hay vô tưởng sự, danh thân, cú thân, văn thân, sinh, lão, trụ, vô thường, lưu chuyển, định dị, tương ưng, thế tốc, thứ đệ, phương, thời, số, hòa hợp tính, bất hòa hợp tính. Bất tương ưng nghĩa là trái lại, là không phù hợp, là mâu thuẫn từ trong lòng chúng ta cho đến mâu thuẫn bên ngoài. Chúng ta nghĩ như thế này, sẽ có người khác nghĩ trái lại, luôn luôn là như vậy. Ý tưởng của chúng ta là vọng, là ma, nên một ý tưởng nào của chúng ta sanh ra thì liền chúng ta có ý tưởng khác trái ngược. Bất tương ưng hành pháp có thuận và nghịch. Công bằng mà nói nhờ tính chất mâu thuẫn của pháp bất tương ưng, tức nhờ có ý ngược lại mà đôi khi chúng ta thường nảy sanh sáng kiến mới.

Trên bước đường tu hành, chúng ta sống với dạng tâm sẽ nhận thấy được phiền não, tùy phiền não và bất tương ưng hành pháp, nghĩa là đứng ở trạng thái chân tâm mà quán sát vật chất. Đức Phật dấn thân trên con

đường cát bụi, bỏ điện ngọc vào núi rừng ẩn tu, cũng đi trên con đường này và khi đến Bồ đề đạo tràng, Ngài ngồi tĩnh tâm tư duy trong 21 ngày, đạt đến đỉnh cao của hạnh viễn ly. Nói cách khác, con đường từ cung điện đến Bồ đề đạo tràng rất xa, hay Đức Phật đã thể hiện sự xa rời hoàn toàn thế giới vật chất, tất cả người thân cũng xa rời, không tiếp cận được, thì ở tại Bồ đề đạo tràng mới hiện lên thế giới Tâm và Thức, rồi dùng chân tâm để quán sát vọng thức. Đó là lộ trình người tu ngồi yên dùng tâm quán sát tâm.

Về ý này, thuở còn ngồi ghế Phật học đường Nam Việt, Hòa thượng Thiện Hoa có dạy một câu mà tôi còn suy nghĩ trong suốt 40 năm, cho đến nay tôi vẫn còn tiếp tục cân nhắc, đó là câu: Dĩ tâm duyên tâm, chân đới sắc; nghĩa là thế giới vật chất vi tế hiện ra trong tâm nếu dùng chân tâm quán sát vọng tâm. Thật vậy, đứng ở lập trường chân tâm quán sát vọng tâm hay vọng thức của chúng ta thì tất cả những diễn tiến trong cuộc đời này hay nhiều đời trước của chúng ta sẽ hiện ra đầy đủ. Trước tiên, chúng ta sẽ thấy những gì gần nhất hiện ra trong Thức hay trong vọng tâm, trong trí nhớ của chúng ta. Thí dụ tôi ngồi yên, cuộn phim cuộc đời của tôi từ lúc còn bé học ở trường làng cho đến khi tôi xuất gia và tu học ở nước ngoài, tất cả những việc làm trong suốt cuộc đời 70 năm của tôi hiện ra đầy đủ trong Thức, được gọi là ảo giác, ảo ảnh; đó là phần vi tế vật chất, tuy là ảo, nhưng phải có mới hiện ra được.

Thức của chúng ta giống như cái máy ghi hình ảnh. Chúng ta ngồi yên mở cuộn phim đời này, thấy rõ đầy đủ tất cả, gọi là tâm duyên tâm, vì đóng kín bên ngoài lại để quán sát bên trong. Lúc trước, chưa tu, chúng ta đã vác máy đi quay hình ảnh bên ngoài, nhưng nay, ngồi yên, không quay hình bên ngoài nữa, mà mở máy coi hình bên trong đã được ghi lại. Quán sát những gì chúng ta làm trong quá khứ và đánh giá xem điều nào đúng, việc nào sai, điều nào tốt, việc nào gây khổ đau, để cho chúng ta kinh nghiệm. Ngồi yên tu, quay lại cuộn phim cuộc đời của mình, điều gì đúng chúng ta giữ gìn, tất cả sai lầm thì loại bỏ để có cuộn phim tốt đẹp; đó là tham Thiền, tự hoàn chỉnh cuộc đời tu hành của mình. Và đạt đến đỉnh cao nhất là hồi tưởng được tất cả kiếp sống quá khứ, gọi là chứng Túc mạng minh, tức đánh giá được quá trình tu học của nhiều đời quá khứ.

Tất cả các vị Thánh La hán chứng Túc mạng minh, còn chúng ta chưa đạt được như vậy, cũng hiểu được phần nào quá trình tu hành của mình, biết rõ những việc làm đúng sai để phát huy điều đúng và hóa giải điều sai lầm. Riêng tôi luôn tự hoàn chỉnh cuộc đời tu của mình theo cách đó, vào Thiền định, tôi thường quán sát việc mình làm đã gặt hái được thành quả nào lợi lạc cho bản thân, cho mọi người để tiếp tục phát huy và gạn lọc những gì chưa thích hợp và tôi đưa ra những gì đã làm được, giảng dạy cho đại chúng.

Nhờ những kinh nghiệm quá khứ giúp chúng ta có

cái nhìn hiện tại chính xác hơn, đó là Thiên nhãn minh; bấy giờ tâm thanh tịnh của chúng ta cộng với quá khứ tu hành, nhìn đời biết rõ ta sanh vào thời kỳ nào, ở quốc độ nào để có cách hành đạo tương ưng thích hợp. Người nhiều nghiệp chướng trần lao, không ý thức điều này, nên thường sống với bất tương ưng hành pháp; vì tham vọng nhiều trở thành mờ mắt, họ không bằng lòng hiện tại. Người trước mặt là kẻ thù truyền kiếp quá khứ mà lại nhận nó làm con, gọi là nhận giặc làm con. Trong kiếp này, tuy nó là con chúng ta, nhưng đó là nghiệp chướng oan gia đời trước sanh lại để phá hại ta.

Thiên nhãn minh của Đức Phật là thấy đúng được thực tế, Ngài cho biết Đề Bà Đạt Đa tuy hiện đời là em họ của Ngài, nhưng ông đã từng là kẻ thù truyền kiếp. Nhờ tuệ giác, nên Đức Phật biết rõ kiếp nào Đề Bà Đạt Đa cũng phá hại Ngài, nhưng Phật khéo vận dụng tâm từ bi và trí sáng suốt, nên Ngài chuyển hóa được nghịch duyên thành thuận duyên, mà kinh gọi là chuyển khổ duyên nhi thành lạc cụ. Người tham lam ích kỷ thấy nghịch duyên là khổ, còn đối với người có trí tuệ thì duyên khổ này trở thành cơ hội tốt để tạo công đức. Ý này được người đời diễn tả là có khó mới có khôn, không gặp việc khó khăn, trí khôn không sanh. Trên bước đường tu, tôi không bao giờ muốn việc dễ, việc càng khó tôi càng nghiêm túc; cũng giống như chơi cờ, có ai muốn tìm người dở để chơi hay không, người hơn, chúng ta thua mới học được cái hay của họ.

Cần ý thức rằng tất cả những nghịch duyên trên cuộc đời này giúp trí khôn chúng ta phát triển và chuyển hóa thành công đức nếu khéo vận dụng. Đức Phật đã dạy yếu nghĩa này trong kinh Hoa Nghiêm rằng Bồ đề không gieo vào hư không được, hoa sen không thể mọc trên đá, hoa sen chỉ nở hương thơm trong bùn. Bồ đề phải trồng trên mặt đất, đất này tiêu biểu cho chúng sinh. Người tu mang hạnh viễn ly vào rừng sâu mà ở đó hết cuộc đời không được gì, càng tu tâm trí càng mờ mịt.

Đức Phật dạy rằng quả Bồ đề thuộc về chúng sinh. Chúng ta đối diện với cuộc đời, xem chúng sinh diễn xuất tất cả phương cách sống mới cho chúng ta biết rõ chúng sinh là gì. Không thấy được những thủ đoạn khôn ngoan, dối trá, lừa lọc của chúng sinh như thế nào, chắc chắn chúng ta trở thành kẻ khờ dại trên cuộc đời này. Quả Bồ đề thuộc chúng sinh, nói đủ là chúng sinh nghiệp và chúng sinh phiền não. Phật ví nghiệp chúng sinh như nước, phiền não ví như phân, chúng sinh ví như đất; đất mà không có phân và nước thì cây Bồ đề không mọc được. Có phân và đất ẩm, cây Bồ đề phát triển rất nhanh. Cũng vậy, người tu đối diện và chuyển hóa được nghiệp chúng sinh và phiền não chúng sinh, thì công đức càng lớn. Vì vậy, không có chúng sinh, không thể thành tựu quả vị Vô thượng Đẳng giác.

Đến kinh Pháp Hoa, Đức Phật mới dạy thêm rằng có hai hạng Bồ tát : Bồ tát mới phát tâm và Bồ tát thành

Vô thượng Đẳng giác vì thương nhân gian mà sanh lại cuộc đời này. Chúng ta tu hành, quán sát hai hạng Bồ tát này thấy rõ các Ngài không có hạnh viễn ly giống như chúng ta. Hạnh viễn ly của Bồ tát là xa rời tâm chấp trước, không phải bỏ thế giới đang sống. Đa số chúng ta sai lầm, từ bỏ thế giới đang sống để đi tìm ảo giác, tức tìm lông rùa sừng thỏ, vào núi rừng tìm đạo làm gì có trí khôn, làm gì có tuệ giác. Tuệ giác chỉ có được nhờ cọ xát với chúng sinh, không có phiền não trong cuộc sống này thì chúng ta cũng không thể hiện được đạo đức của người tu. Người không tốt, nhưng ta phải tốt, hay nói cách khác, người không tốt, ta mới trở thành tốt. Người xung quanh tham lam ích kỷ, kém hiểu biết, ta mới phát huy được hiểu biết trong sáng và đức hạnh của mình.

Bồ tát chỉ xa rời tâm chấp trước, viễn ly tâm chấp trước, không phải viễn ly cuộc đời. Ta vào đời sống với mọi người, nhưng mọi việc mà người đời làm không dính vô thân tâm ta, mới là hoa sen không dính nước, hoa sen mọc trong bùn nhưng tỏa hương thơm ngát cho đời.

Ngoài ra, ta xa rời chấp trước, nhưng cuộc sống ta phải cao hơn mình tưởng, kinh Pháp Hoa gọi là bất tư nghì, tức không hiểu được. Vì người đời quá tham lam, nghĩ rằng bỏ là mất, giành còn không được, cho nên họ cố giành nhau cho đến giết hại nhau. Nhưng khi chúng ta xa rời tâm chấp trước, cái nhìn của chúng ta trở nên chính xác hơn. Bồ tát Phổ Hiền dạy rằng những gì đáng quý trên cõi thế gian còn mang theo

được thì nên tích cực tu hành, nên làm, cái gì bỏ lại cuộc đời, không mang theo được, thì không nên bận tâm; đó là xa rời tâm chấp trước và mang theo điều tốt đẹp.

Xa rời vật chất, nói chung là Phật dạy từ bỏ chấp ngã và chấp pháp, tức chấp thân ta và chấp vật sở hữu của ta; vì sợ người khác giành nên ta luôn gắn chặt với ngã và vật sở hữu, mới phải khổ đau. Xa rời sự chấp trước không phải là xa lánh cuộc đời. Bồ tát phát tâm, xa rời tâm chấp ngã và tâm chấp pháp, lại làm được nhiều việc lợi ích cho người hơn. Nếu chấp cái gì đó của ta, ta mới làm hết lòng, còn chấp cái gì của đại chúng, mình không bận tâm; như vậy là sai lầm lớn. Tôi nghe một số thầy nói rằng nhiều sãi ở chùa thì không ai đóng cửa chùa. Nói như vậy thật là người tu ngớ ngẩn. Công đức sanh ra khi bỏ tâm chấp ta và chấp của ta, thì bấy giờ đối với tôi, dân tộc Việt Nam và Phật giáo Việt Nam trên hết. Thiết nghĩ nếu Phật giáo Việt Nam không còn, hoặc bị suy đồi, cuộc sống chúng ta sẽ trở thành vô nghĩa.

Trên bước đường tu, chúng ta không quan tâm đến cái ta và sở hữu của ta; không chấp ngã và không chấp pháp, mới nhận ra ta làm được gì và cái nào mang theo được. Nhận chân sâu sắc như vậy, dễ trở thành người tốt và chỉ có tâm an lạc, giải thoát mới đưa chúng ta đi xa hơn trên lộ trình Phật đạo. Bồ tát mới phát tâm Bồ đề cũng xa rời tâm chấp trước và cố gắng làm được

những việc tốt đẹp cho đất nước, cho đạo pháp, trước khi từ giã cuộc đời ra đi và đem theo trí tuệ trong sáng, đem theo kinh nghiệm tu hành.

Như vậy, cần cọ xát để phát huy trí tuệ, để đem theo trí tuệ và làm tốt cho người, gieo vào lòng người ý niệm tốt. Những thiện cảm này mang theo được để tái sanh ở nơi nào, chúng ta cũng có quyến thuộc tốt. Thật vậy, kiếp trước có cọ xát với nghiệp chướng, nên kiếp này chúng ta có kinh nghiệm và chúng ta đã gieo hột giống Bồ đề với quyến thuộc rồi, nên kiếp này mới gặp lại quyến thuộc cùng hỗ trợ nhau tu hành.

Vì vậy, Bồ tát thương nhân gian mà sanh lại cuộc đời này thì gặt hái những thành tựu lớn hơn, vì các Ngài đã có trí tuệ viên mãn, có tình thương bao la và có đạo hạnh tròn đủ. Sử dụng ba điều hoàn hảo này, nên các Ngài làm được việc lớn một cách nhẹ nhàng, các Ngài mới là Bồ tát, là Tổ, là tấm gương sáng chói cho người nương nhờ.

Ngoài ra, còn một hạng Bồ tát nữa cũng là Bồ tát viễn ly, đó là Bồ tát Tùng địa dũng xuất là Bồ tát cốt lõi, quan trọng nhất của kinh Pháp Hoa. Bồ tát Di Lặc còn không thấy được Bồ tát tùng địa dũng xuất, vì các Ngài không nương Trời người. Chúng ta chỉ có thể gặp gỡ các vị Bồ tát này trong thế giới Thiền định, khi chúng ta vào định, vượt được năm phần ấm thân là sắc, thọ, tưởng, hành, thức và thâm nhập vào thế giới Thường Tịch Quang chơn cảnh.

Riêng tôi, cách nay 30 năm, tôi nhận thấy mọi việc rất khó, cảm nghĩ rằng không thể làm được gì. Lúc đó, tôi chỉ nhiếp tâm trì kinh Pháp Hoa, không nghĩ bất cứ việc gì cả và tôi chợt nhận ra đạo lực vô cùng của Bồ tát tùng địa dũng xuất. Tôi cầu xin Bồ tát tùng địa dũng thầm giúp cho người tụng Pháp Hoa. Có thể nói đó là sự tuyệt vọng hoàn toàn trên cuộc đời này vì không làm được gì, nên mong sao các Ngài xuất hiện trên thế gian để trợ lực cho chúng ta làm được việc lợi ích cho nhiều người.

Tóm lại, Phật dạy chúng ta chỉ viễn ly tâm cố chấp mà thôi và xa hơn, đi vào tận nguồn tâm, sẽ diện kiến chư vị Bồ tát tùng địa dũng xuất ở Thường Tịch Quang chơn cảnh. Các Ngài sẽ xuất hiện trên cuộc đời để soi đường dẫn bước cho nhiều người, mang đến trí sáng và cuộc sống giải thoát cho số đông. Như vậy, hạnh viễn ly theo Bồ tát là làm lợi ích cho cuộc đời, không phải trốn tránh đời. Người xa lánh thế gian, tìm chỗ an nhàn mà sống, không xa rời tâm chấp trước, chắc chắn không bao giờ được gặp Phật và chư Bồ tát. Chẳng viễn ly tâm chấp ngã, chấp pháp, chẳng thắp sáng ngọn đèn chánh pháp của Như Lai, chẳng có có cùng hạnh nguyện dìu dắt chúng sanh đến bến bờ giác ngộ giải thoát như Phật và Bồ tát, tất yếu chẳng có được sự gia hộ của các Ngài, thì chẳng thể viễn ly được gì cả, cũng như chẳng thể ra khỏi Nhà lửa tam giới để đến Niết bàn hay Tịnh độ của chư Phật.

Ý nghĩa bờ bên kia

Ý nghĩa bờ bên kia

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 38,

tại chùa Phổ Quang, ngày 14-9-2008)

Bờ bên kia dịch từ chữ Hán là đáo bỉ ngạn, tức đến bờ bên kia. Có người dùng từ hồi đầu thị ngạn nghĩa là quay đầu là bờ, từ này cũng khó hiểu, ít có người hiểu đúng. Bờ bên kia ở đâu và hồi đầu là gì ?

Chúng ta thường phân ra hai bên, một bên là thử ngạn, tức bên này và bỉ ngạn là bên kia. Chúng ta đứng bên bờ này là bên bờ của sanh tử, cho nên đối với sanh tử, chúng ta có bờ bên kia là Niết bàn. Người tu Thiền còn gợi thêm một ý nữa là sanh tử Niết bàn đẳng không hoa, tức sanh tử thuộc ảo, nhưng Niết bàn cũng ảo; đó là đỉnh cao của Bát Nhã. Đức Phật dạy rằng vì chúng ta đứng ở sanh tử, nên hướng về Niết bàn; nhưng đạt được Niết bàn thì Niết bàn đó cũng là ảo. Ý này mở ra cho chúng ta nhận biết được có một thế giới vượt trên Niết Bàn.

Trước nhất, chúng ta đang đứng ở bờ sanh tử, hay sống trong sanh tử, tức có sanh thì phải có chấm dứt cuộc sống. Tuy nhiên, ý nghĩa mà chúng ta muốn

nói đến là bờ bên kia, tức sau khi chết, chúng ta về đâu. Thông thường chúng ta nghĩ rằng sau khi chết, chúng ta về thế giới Phật, về Niết Bàn, về thiên đường, hoặc tái sanh lại cõi người. Như vậy, cứu cánh Niết bàn là điểm tối hậu, còn phía bên kia có nhiều thứ, không nhất thiết có một. Khi chúng ta đến thế giới Ta bà này, mỗi người đều mang theo mình nghiệp riêng từ quá khứ. Có thể nói chúng ta hiện hữu ở thế giới này là thể hiện nghiệp quá khứ và hành vi tạo tác của chúng ta trong kiếp này là hạt nhân để tạo thành cuộc sống của kiếp sau. Vì vậy, chúng ta sống như thế nào trong hiện tại thì sau khi chết, sẽ có đời sau thể hiện cuộc sống hiện tại của chúng ta.

Thật vậy, sinh hoạt hằng ngày của chúng ta được đưa vào và lưu giữ lại trong tiềm thức, Duy thức học gọi là A lại da thức. Và tất cả những gì xảy ra trong cuộc sống hiện tại đều được gom vào đầy đủ trong kho tiềm thức và chúng thường hiện ra trong giấc mơ khi chúng ta chìm vào giấc ngủ. Tiềm thức hay tâm thức của chúng ta đã nói lên được cuộc sống của chúng ta sau khi chết. Những người tham lam, hung dữ, độc ác, hơn thua tranh giành trong cuộc sống hằng ngày, những việc này phát xuất từ tâm tham vọng, nên tâm thức đó đã chất chứa hạt giống ác. Chính vì vậy mà khi còn sống, tâm trạng họ đã bất an và trong giấc ngủ, họ cũng mộng mị bất an, cho đến giấc ngủ dài là sau khi chết, tâm họ chắc chắn cũng rơi vào thế giới bên kia bất

an là địa ngục. Những người sống trong trạng thái tâm như vậy, thì đối với họ "Dương gian là cảnh, âm phủ là quê, sống ở thác về”. Thác về là về địa ngục, nghĩa là họ phải trải qua từ tầng địa ngục thứ nhất cho đến tầng địa ngục thứ mười. Qua mười chặng đường của thế giới âm, đến chặng cuối cùng để giải quyết những việc mà con người đã làm trên trần gian và trước khi tái sanh lại cuộc đời, họ đến nhà bà lão do Ngọc Hoàng gởi xuống. Bà lão này cho ăn bát cháo lú thì tái sanh trên cuộc đời, họ quên tất cả quá khứ và trở lại con người bình thường trần tục mà sống, để rồi kết cuộc chấm dứt cuộc sống cũng lại đi một vòng giống y như vậy, lại đi qua mười cửa ngục, rồi tái sanh... Đó là cuộc sống hẹp, luẩn quẩn trong địa ngục luân hồi, nhưng nếu mở rộng là lục đạo luân hồi, tức có sáu con đường luôn mở rộng là mở rộng tâm thức, không phải chỉ đi vào địa ngục; tùy theo suy nghĩ và hành động mà mỗi người có kết quả khác nhau sau khi chết.

Đương nhiên tạo ác thì vào địa ngục, còn người tạo phước nhưng nhiều sân hận, họ có thể sanh lại thế giới A tu la. Hoặc người sống lương thiện không thể vào mười địa ngục, họ có hạt nhân làm người thì tái sanh làm người và nếu có phước cao, đã sống trọn mười điều lành, họ sẽ sanh lên cõi Trời Dục, tức Tứ thiên, Đao lợi thiên, Dạ ma thiên, hay Hóa lạc thiên. Như vậy, đối với những người vừa nói, bờ bên kia được giới hạn trong phạm vi luân hồi tái sanh từ địa ngục cho đến cõi người,

cõi trời. Những người không tu chưa hiểu đạo, chưa thực tập Thiền quán, chưa hạ thủ công phu thì chỉ đi vào lục đạo luân hồi này.

Còn bờ bên kia mà Đức Phật dạy xa hơn cho người có hạ thủ công phu thì như thế nào. Trước tiên, Phật dạy hàng Thanh văn thực tập 37 phẩm trợ đạo, bờ bên kia của họ hoàn toàn khác, vì họ tu hành sống cuộc đời khác với phàm phu, họ không huân tập tâm xấu ác, không làm việc tội lỗi, kể cả tâm tốt, việc thiện cũng không huân tập. Họ chỉ muốn làm cho tâm thanh tịnh mà thôi. Khởi đầu tu, Phật dạy Thanh văn tu tứ niệm xứ quán : quán thân bất tịnh, quán tâm vô thường, quán thọ thì khổ, quán pháp vô ngã; cuối cùng đến bờ bên kia là Không. Và thế giới Không này theo tinh thần Bát nhã mà Đức Quan Âm đã "Hành thâm Bát nhã ba la mật đa thời chiếu kiến ngũ uẩn giai Không độ nhứt thiết khổ ách...” . Mở đầu Tâm kinh, Đức Phật giới thiệu Bồ tát Quan Âm nhờ thực tập Bát nhã đến mức đào sâu ngũ uẩn, thấy tất cả đều là Không, thì không có nhãn, nhỉ, tỉ, thiệt, thân, ý, không có sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, cũng không có cứu cánh Niết bàn; từ đó, tâm hoàn toàn trống không, đạt đạo giải thoát.

Vì vậy, bước đầu tu hành của chúng ta là cứu cánh Niết bàn, giải thoát. Các Phật tử tu học Phật pháp cố gắng thực tập cho được giai đoạn một, phải nhận thấy rõ tất cả mọi người cuối cùng đều phải rời bỏ thân tứ đại, huống chi là vật sở hữu làm sao giữ

được, mang theo được sau khi chết. Ý thức sâu sắc như vậy sẽ bỏ được tâm chấp trước, chúng ta liền có cuộc sống an lạc.

Đầu tiên kinh Bát Nhã mở ra cho chúng ta hiểu được ý nghĩa của đến bờ bên kia; nhưng chỗ này không phải là điểm dừng của chúng ta. Thật vậy, Bát Nhã là đỉnh cao của tứ Thánh đế mà Phật đã dạy. Người tu thành tựu giới, định, tuệ, mới thấy được thế giới Không, Không này là không chấp trước, không tham đắm. Còn chấp trước, còn tham đắm thì còn khổ. Đỉnh cao của người tu là tâm hoàn toàn thanh thản, vì không chấp trước, không tham đắm, nên tất cả mọi việc đối với chúng ta trở nên nhẹ nhàng. Nhưng chúng ta không dừng ở chỗ này, vì có thế giới Không này để thoát lý bờ sanh tử mà thôi và sau cái Không này còn có cái vi diệu hơn nữa. Vì vậy, khi mở được mắt trí huệ, chúng ta sẽ thấy rõ những gì bờ bên kia có, không phải KHÔNG là trống không.

Trên tinh thần này, Ngài Huệ Năng dạy rằng bản lai vô nhất vật. Người không hiểu, chấp vào cái "vô” này, rồi thấy Không là không suông, chẳng có gì cả. Phải hiểu rằng tất cả mọi sự mọi việc trên cuộc đời này đều là Không, tức tất cả đều là ảo giác. Chúng ta đạt đến Không là trạm dừng chân để thưởng thức được cuộc sống giải thoát so với khổ đau của phàm phu, chứ đó chưa phải là cứu cánh.

Vì vậy, đạt được "Vô nhất vật” rồi, cánh cửa sanh tử bên này đóng thì cánh cửa Niết bàn bên kia mới mở

ra, bấy giờ sẽ có "Hữu hoa, hữu nguyệt, hữu lầu đài”, tức phía bên kia còn đẹp hơn gấp bội phần. Chúng ta thấy thế giới này đẹp, cho nên tham đắm; nhưng lục Tổ Huệ Năng dạy chúng ta rằng ở bờ bên kia còn đẹp hơn nhiều, không phải trống không, không phải Không suông như mọi người nghĩ tưởng. Bờ bên kia có Cực Lạc của Phật Di Đà, có Niết bàn của chư vị Thánh La hán, có cung Trời Đâu Suất của Đức Di Lặc, v.v...

Và khi nhận thức được bờ bên kia giải thoát còn có những điều kỳ diệu hơn, tốt đẹp hơn ở cõi này, chúng ta bắt đầu khám phá bờ bên kia để hướng tâm đến. Hành giả tu pháp môn Tịnh độ dễ nhận ra bờ bên kia. Đức Phật Di Đà xưa cũng làm vua là Vô Tránh Niệm, Ngài có tất cả những sở hữu vật chất lớn nhất trần gian, vì Ngài là Chuyển luân Thánh vương; nhưng Ngài cảm nhận được sở hữu vật chất này không tồn tại vĩnh viễn và khi hết phước báu, những sở hữu vật chất này liền trở thành trần lao nghiệp chướng cho mình. Thực tế cuộc sống cho thấy rõ khi có phước, người thân hết lòng với họ, người giúp việc cũng trung thành, thậm chí người chống đối không dám hại mà còn phải làm tốt. Nhờ phước như vậy, họ dễ dàng tạo sự nghiệp lớn lao trên cuộc đời; nhưng khi hết phước, người ủng hộ bắt đầu chống phá, thậm chí con cháu trong gia đình cũng phá hại. Đức Phật Di Đà nhận ra phước này chỉ là tạm bợ trong sanh tử, không đáng để quan tâm. Vua Trần Thái Tông cũng thể hiện ý này qua câu nói nổi tiếng "Ta xem ngai vàng như chiếc giày rách”.

Tất cả phước báu thế gian không đáng quan tâm, cho nên vua Vô Tránh Niệm mới quan tâm cái khác thì mới được Bảo Tạng Như Lai hướng dẫn tiến tu theo Phật đạo. Ngài liền từ bỏ cuộc sống tạm bợ thế gian, xuất gia làm Tỳ kheo Pháp Tạng, sống thánh thiện. Từ người có phước báu hữu lậu thế gian mà đánh đổi lấy phước báu vô lậu như vua Vô Tránh Niệm là người biết tu; không biết tu thì phước báu hữu lậu đã có tiêu xài phung phí sẽ hết.

Bảo Tạng Như Lai dạy vua Vô Tránh Niệm chuyển đổi phước báu hữu lậu thành vô lậu bằng cách nào ? Tất cả những gì nhà vua có đều chuyển thành vô lậu, ví dụ như có tiền thì dùng bố thí, cúng dường; vì bố thí sẽ được người quý trọng, cúng dường sẽ có phước và có phước mới kết duyên được với cao Tăng, Thánh hiền. Kinh nói rõ rằng Ngài thường tham học với tất cả đại thiện tri thức, hay các Đức Như Lai. Nhờ những phước báu là thông minh, có tiền, sức khỏe tốt và sử dụng phước này để tham vấn cầu học, phước của Ngài càng tăng thêm, nên mới có tên là Pháp Tạng Tỳ kheo; nghĩa là Ngài đã đem phước thế gian đổi thành kho tàng quý báu vô giá, gọi là Pháp. Tu theo Phật, phải triển khai được như vậy. Pháp Tạng Tỳ kheo có kho báu là phước đức và trí tuệ; phước đức do bố thí, cúng dường và trí tuệ nhờ học được pháp của Như Lai. Đức Phật Di Đà khởi đầu cách tu như vậy.

Trong kinh Hoa Nghiêm, Phật cũng dạy người tu

cần tri thức, không có Phật nào không xả thân học đạo cầu tri thức và chính Đức Phật Thích Ca cũng đã từng làm như vậy. Tỳ kheo Pháp Tạng có kho phước mới dễ dàng tạo thêm phước và Ngài có khả năng hiểu biết mới thâm nhập được tri kiến Như Lai. Điều này chúng ta thấy rõ trong cuộc sống, những người không có khả năng hiểu biết thì không thể học được. Có thể nói rằng muốn trí thức hóa nông dân rất khó, nhưng lao động hóa trí thức không khó. Tôi nhận thấy tuy cùng học một lớp, nhưng người thành đạt dễ dàng, người không học nổi vì không có khả năng tiếp thu.

Đức Phật Di Đà trở thành giáo chủ thế giới Tây phương Cực Lạc một cách nhẹ nhàng vì Ngài sở hữu kho tàng vô lậu và sử dụng kho báu này để phát huy lên. Thật vậy, mở đầu, Ngài khai mở một quốc gia gọi là An Dưỡng Quốc để làm nơi tập họp những người có tri thức và khi tập họp được nhiều thiện tri thức, Ngài sử dụng kho tàng Pháp bảo này thành lập được An Dưỡng Quốc thật sự có toàn những người giỏi, tốt; vì thực tế một người giỏi đến đâu cũng không thể một mình làm được. Muốn được việc, phải tập trung được nhiều người có năng lực thật sự và có đạo đức mà kinh gọi là đại thiện tri thức.

Vì vậy, thế giới của Phật Di Đà xây dựng đầu tiên theo tiêu chuẩn là những người được Ngài mời tới là người sạch nghiệp, trong kinh gọi là hàng thượng thiện nhân. Nếu tu theo nhị thừa, thì phải là La hán, Bích chi

Phật; nếu tu theo Đại thừa, phải là hàng nhứt sanh bổ xứ A Bệ Bạt Trí. Đó là quy cách của Phật Di Đà, tập họp những người có tri thức và đức hạnh. Ngài xây dựng được như vậy vì đã học được mô hình Tịnh độ của chư Phật mười phương; nói cách khác, có học và có phước mới làm được.

Từ thế giới Không của Bát Nhã bước qua, liền gặp các thế giới của Phật Di Đà, Phật Dược Sư, Phật Hương Tích, v.v... Có rất nhiều Tịnh độ của chư Phật cho chúng ta đến là bước đầu vào bờ bên kia. Và để đến bờ bên kia, mỗi pháp môn tu có hướng riêng chỉ rõ cho chúng ta; không phải có một con đường lên Niết bàn, hay về Cực Lạc, về các Tịnh độ. Ví dụ tôi chuyên tu Bổn môn Pháp Hoa tất nhiên có hướng khác, có cái nhìn khác với những vị tu pháp môn khác. Con đường Phật đạo qua bờ bên kia theo kinh Bát Nhã, hay theo Tịnh độ của Phật Di Đà, hoặc bờ bên kia theo kinh Pháp Hoa đều có cách hành trì khác nhau và đạt đến kết quả cũng khác nhau.

Riêng tôi, thường xuyên lạy Hồng danh Pháp Hoa để tạo mối giao cảm với chư Phật và Bồ tát; vì tôi không biết các Ngài ở đâu, nhưng bằng niềm tin và tâm kính trọng của tôi đối với các Ngài, nên mỗi ngày tôi lễ bái, tạo mối tương thông với các Ngài. Tôi cảm giác chung quanh mình có Phật và Bồ tát, nhưng vì mang thân ngũ ấm, nên ta không thấy được các Ngài. Tuy nhiên, tôi vẫn cảm thấy các Ngài qua niềm tin. Ý này được kinh Pháp Hoa dạy rằng Xá Lợi Phất thuộc hàng trí tuệ bậc nhất

mà cũng phải dùng niềm tin vào đạo; vì thật sự chúng ta khó thấy được những gì của bờ bên kia, người nói chưa thấy mà người nghe cũng không thấy bờ bên kia.

Vì vậy, với pháp môn hành trì là lễ lạy chư Phật, chư Bồ tát với tất cả niềm tin son sắt, đã tạo cho tôi sự bình an trong lòng. Ở bên bờ sanh tử này, trong thế giới đầy bất an này, nhưng tôi cảm thấy hoàn toàn an lành, vì tâm tôi hướng về Phật, Bồ tát. Đem tâm mình gắn kết với Phật này, Phật kia, Bồ tát nọ, nhờ sự gắn kết sâu xa mật thiết như vậy, đã giúp cho tôi có được tâm bình an ở bước ban đầu. Và trải qua nhiều năm tu hành, từ độ cảm tâm trong lòng mà cuộc sống bên ngoài của tôi được thay đổi tốt đẹp theo. Những gì tôi thấy trong giấc mơ, trong Thiền định, trong suy tư dần dần trở thành hiện thực.

Bước đầu tôi chỉ thấy mình đi nghe pháp ở các giảng đường, xa hơn, nghe pháp của các Bồ tát giảng. Trên bước đường tu, tuy thấy như vậy trong giấc mơ, nhưng ít nhất trong tâm thức chúng ta đã có hạt giống tốt lành rồi. Mơ thấy đi chùa, lễ Phật, nghe pháp là điều rất quý. Tôi có bạn đồng tu kể rằng trong giấc mơ ông không biết mình là thầy tu, mà lại thấy mình đi chài lưới bắt cá. Một khoảng thời gian sau, ông này trở thành người chái lưới thật. Vì túc nghiệp là chài lưới, nên tu hành, nghiệp này cứ hiện lên và ở trong tiềm thức lâu, nghiệp này trở thành hiện thực trong cuộc sống. Thuở mới tu, tôi thường mơ thấy chùa, thấy đang tu với đại chúng, nghĩa là thế giới tiềm thức đã ghi đậm dấu ấn

như vậy và xa hơn, tôi thấy trong giấc mơ, mình tụng kinh, thuyết pháp ở nhiều đạo tràng. Theo tôi, giấc mơ và cuộc sống thực tế phải gắn kết với nhau, tức giữa thế giới vô hình và thế giới vật chất hữu hình, giữa tiềm thức và hiện thực cuộc sống đã có một sự nối kết chặt chẽ; không phải ảo giác, nhưng là thật.

Tiến xa hơn nữa trên bước đường tu, hành giả Pháp Hoa nhận ra rằng đi vào cửa Phật tuy bằng pháp phương tiện, nhưng đi qua được bờ bên kia, mới thấy được thiên bá ức hóa thân Phật hiện vào tâm thức chúng ta và điều quan trọng là tất cả những hóa thân Phật lại hiện thành thiện tri thức của chúng ta trên cuộc đời này. Như Hòa thượng Thiện Trí ngồi kế bên tôi đã là thiện tri thức trong tiềm thức của tôi thì nay trong Ban Tổ chức Khóa tu Một ngày an lạc, Ngài cũng là thiện tri thức của tôi. Phải khẳng định rằng tu Pháp Hoa không phải là sống với cái ảo, những gì có trong tiềm thức phải có trong cuộc sống của chúng ta.

Vào cửa Phật qua giáo pháp phương tiện và thực tập pháp phương tiện này, chúng ta nhận biết được rằng Phật có thiên bá ức hóa thân với vô số hành trạng khác nhau. Chẳng những chúng ta thấy ở Việt Nam mà cũng có thể mở rộng tầm nhìn khắp các quốc gia khác. Tùy theo sự tu hành của chúng ta đến mức độ nào thì giấc mơ cũng trải rộng như vậy. Vào cửa phương tiện thực tập để lần vào thế giới của bờ bên kia và nếu tu Bổn môn Pháp hoa, đạt đến đỉnh cao là vào thế giới

Thường Tịch Quang, gọi là Bổn độ; đó là thế giới của Đức Phật Thích Ca hay của Đức Phật Tỳ Lô Giá Na, tức là Phật gốc.Vì vậy, trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật nói rằng từ ta thành Phật đến nay trải qua vô lượng vô biên a tăng kỳ kiếp thường ở Ta bà thị hiện sanh thân trong nhiều quốc độ, thuyết pháp, giáo hóa vô số chúng sanh.

Đến được bờ bên kia, chúng ta thấy thị hiện sanh thân Phật, thấy các hóa thân Phật cứu độ chúng sanh trong khắp Pháp giới và tiến tu xa hơn nữa, chúng ta mới gặp được Báo thân viên mãn của Phật Thích Ca, tức là phước đức và trí tuệ của Phật đã thành tựu trải qua suốt lộ trình Bồ tát đạo từ vô lượng kiếp. Đức Phật nói rằng : Ta tu Bồ tát đạo, cảm thành thọ mạng dài lâu, đến nay chưa hết mà còn lớn hơn nữa.

Tu hạnh Bồ tát để cảm thành thọ mạng, nghĩa là tạo thành thân phước đức trí tuệ mới là điều quan trọng đối với người tu, không phải chết là hết, nhưng càng tu thì phước đức trí tuệ càng lớn hơn. Phước đức trí tuệ của Đức Phật Thích Ca vẫn lớn lên mãi theo dòng thời gian vô tận, điều này thể hiện rõ trong Mạn đà la, ở giữa tâm có Đức Phật Tỳ Lô Xá Na, bốn bên có bốn vị Phật, phía Tây có Phật Di Đà, phía Đông có Phật A Súc, phía Nam có Phật Bảo Sanh, phía Bắc có Phật Thành Tựu. Bốn vị Phật này tiêu biểu cho phước đức trí tuệ vẹn toàn của Đức Phật Lô Xá Na hiện hữu ở bốn phương. Tu Bổn môn Pháp Hoa, đi sâu vào thế giới tâm, sẽ nhận thấy được các vị Phật này.

Trên bước đường tu, ở giai đoạn đầu, chúng ta cần học hiểu pháp Phật cho đúng. Sang giai đoạn hai, phải phát huy được đạo lực của chính mình, thấy được các thế giới Phật xung quanh chúng ta. Từ đó, dù có đọc tụng hay không đọc tụng kinh điển, nhưng tâm hành giả đã duyên được với thế giới Thật báo trang nghiêm của Đức Thích Ca, nên thường thấy chư Phật, chư Bồ tát, thường nghe pháp và thâm nhập vào đạo tràng của các Ngài. Đó chính là loại hình thế giới thứ hai là tâm thức của chính mình.

Thiết nghĩ bằng niềm tin dũng mãnh sẽ đi vào được các thế giới này và nhận ra những gì chúng ta đã nói. Bờ bên kia là thế giới tâm thức mà nơi đó, chúng ta diện kiến được một Phật cho đến nhiều Phật, vào được các thế giới Phật như Cực Lạc của Phật Di Đà, hay Tịnh độ của Đức Di Lặc ở cung Trời Đâu Suất, v.v... và trở lại hiện thực cuộc sống này, chúng ta sẽ gặp được những người bạn tốt, đạo đức đến hợp tác với chúng ta trong các Phật sự. Cao hơn nữa, trên lộ trình hành Bồ tát đạo cho đến thành Phật còn có nhiều loại hình Tịnh độ khác nữa, điều này còn xa đối với chúng ta, nên không bàn đến. Mong rằng mỗi hành giả trong khóa tu này học và thực hành Phật pháp, đều xây dựng được Tịnh độ riêng cho mình an trú để phát huy được phước đức và trí tuệ, nuôi lớn được Báo thân của chính mình.