Đại Tập 103 · Bộ Trung Quán · Số 1564–1578

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 4: Thí Chủ Khất Giả Tăng Trưởng

Phẩm 4: THÍ CHỦ KHẤT GIẢ TĂNG TRƯỞNG

Người có đại bi tức có khả năng ở nơi sinh tử bố thí tất cả để diệt trừ đau khổ cho chúng sinh. Nếu đạt được như vậy thì khéo an trụ trong sinh tử.

Phước đức trượng phu thiện

Tâm Bi thí cùng tuệ

Vượt bùn lầy bần cùng

Cứu người không tự thoát.

Tâm bi làm thể nên có khả năng thực hành đại bố thí diệt trừ đau khổ cho chúng sinh. Như vào lúc nóng nực, mây mưa ầm ào nổi lên, mây đại bi phát khởi trút xuống cơn mưa lớn bố thí, phá trừ sự bần cùng, như hủy hoại núi đá, cứu giúp kẻ bần cùng nên bố thí không hề giới hạn, khiến kẻ nghèo khổ kia mãi mãi lìa xa đói khó khổ cực. Dùng mưa đại bố thí rưới khắp, tạo lợi ích cho tất cả, chúng sinh bần cùng vĩnh viễn không còn ở nơi đau khổ. Bồ-tát vì cứu giúp chúng sinh nên lúc tu hạnh bố thí, ma cùng đám quyến thuộc đều sinh tâm đố kî buồn lo khổ não. Lúc Bồ-tát tu tập hành thí vô lượng của cải và giáo pháp, thì các thứ tham lam keo kiệt đố kî thảy đều hoảng sợ, gào khóc, không thứ gì là không lo lắng, kinh hãi.

Tâm Bi trang nghiêm thân

Tâm Bi là ngàn mắt

Thí là chày kim cang

Bồ-tát như Đế Thích.

Tất cả đều đánh bại

A-tu-la bần cùng

Cùng tâm Bi Bồ-tát

Đủ loại thí làm tên.

Phá giặc oán nghèo khổ

Mãi không còn chỗ trụ

Tâm Bi gốc kiên cố

Ái ngữ dùng làm thân.

Nhẫn nhục làm cành, nhánh

Bố thí dùng làm quả

Người cầu là chim, nai

Người xin như gió lớn.

Thổi rụng quả bố thí

Người nghèo được đầy đủ

Bồ-tát hiện giữa đêm

Tâm Từ như trăng tròn.

Tịnh thí làm ánh sáng

Người cầu như sen trắng

Nhờ ánh sáng tịnh thí

Khiến đều được nở rộ.

Người xin đã được đầy đủ nên vui vẻ sung sướng, chuyển sang ban bố cũng như Bồ-tát. Người cho người cầu xin kia lần lượt cùng nghe cũng như Bồ-tát. Bồ-tát bố thí tất cả đều nghe biết, những người bần cùng đều đến quy phục, như cây to lớn giữa cánh đồng rộng lúc người đi đường nóng nực đều tụ đến nghỉ ngơi. Mến mộ, yêu thích tên gọi thù thắng của Bồ-tát nên đạt được nơi chốn tốt đẹp. Vì sao? Vì khiến cho người cầu xin tìm tới, làm cho mình đạt được phước bố thí, vì phước bố thí nên gọi là đạt được nơi chốn tốt đẹp, tất cả chúng sinh đều đến quy tụ. Đại sĩ như thế thảy nên kính lễ. Tâm Bồ-tát hoan hỷ tức biết thân nhẹ nhàng, vì tướng nầy nên biết chắc chắn có người đến cầu xin. Nếu có người đến thưa với Bồ-tát: Có người cầu xin tới, Bồ-tát hoan hỷ liền lấy của cải ban thưởng cho sứ giả. Bồ-tát liền lấy vật khác ban cho người xin. Thấy người cầu xin đến thì hoan hỷ ái kính. Người cầu xin nói xin ăn, lúc nói lời nầy trong tâm Bồ-tát hiện rõ sự thương xót. Nếu có người cầu xin không biết thể tánh của Bồ-tát là vui thích bố thí, Bồ- tát cầm tay hoan hỷ chuyện trò, giống như bạn thân. Lòng dạ người kia không biết, khiến sinh khởi tướng biết. Người cầu xin kia có được của cải nên rất vui vẻ, người bên cạnh nhìn thấy cũng lại vui vẻ, nguyện cho mình và người cứu giúp nầy trường tồn ở thế gian. Đây chính là cứu giúp chân thật cho người cầu xin. Lúc Bồ-tát thấy người cầu xin thì thân tâm vui vẻ, khuôn mặt tựa trăng tròn, khiến cho tâm người cầu xin kia cũng vui sướng như được cam lồ rưới nơi tâm. Bồ-tát vui vẻ hòa nhã, đem tâm từ bi nhìn người trước mắt như uống vị cam lồ. Giống như có người ăn trộm đồ vật của người khác, mang đến chợ bán, nếu bán được mau thì tâm rất vui mừng. Lúc Bồ-tát được bố thí đồ vật cho người cầu xin, tâm vô cùng hoan hỷ vượt hơn điều ấy. Như người rất giàu có, của cải châu báu nhiều vô cùng, ngàn con đầy đủ tùy ý ban cho, lòng càng thương yêu vui sướng, không bằng tâm cùng cực hoan hỷ ban cho của Bồ-tát đối với người cầu xin. Bồ-tát khi thấy người cầu xin, tâm vô cùng hoan hỷ, hơn hẳn người giàu có kia thấy những người thân của họ. Hoặc thấy người trước được nhiều của cải châu báu, tùy tâm mặc ý tự chuộng giữ. Bồ-tát thấy vậy càng sinh tâm hoan hỷ. Nếu lúc nhìn thấy

người cầu xin cất lời: Tâm khao khát bố thí của Bồ-tát thật sâu rộng, tai nghe lời nói của người cầu xin như uống vị cam lồ. Hoặc nghe lời nói của người cầu xin mà tâm sinh ái kính, thì không ai có thể hủy hoại được. Hoặc nghe đầy đủ thì hủy hoại tâm tham ái. Bồ-tát đối với người cầu xin thường sinh ý niệm yêu thương. Hoặc nghe đầy đủ âm thanh thì lòng dạ tràn đầy ý vị yêu thương ấy. Bồ-tát quán xét phước điền thọ thí trước, chỉ có người cùng như chúng ta nhân đó thấy tham ái, chúng sinh tức giống như chúng ta. Vì sao như vậy? Vì tâm tham kia không được đầy đủ thì tâm thí của mình không chán lìa. Tâm tham kia là yêu thích đại thí chủ.

Bồ-tát thấy nhiều người cầu xin cũng sinh tâm ái kính sâu xa. Người tham cầu thường cầu người bố thí, muốn cầu người bố thí luôn ban cho những gì người cầu xin mong muốn. Bồ-tát thường cùng với người cầu xin ở thế gian, đều đến nơi người bố thí để cầu xin. Bồ- tát chính vì người cầu xin mà bố thí. Người cầu xin nghe người bố thí hết sạch của cải châu báu thì sinh ra khổ não vô cùng. Lúc người cầu xin không được, tâm Bồ-tát sinh ưu não còn vượt quá người kia trăm ngàn vạn lần. Đối với người cầu xin, Bồ-tát suy nghĩ: Đức Phật dạy cầu không được thì khổ, thật đúng như vậy. Bồ-tát đối với người cầu xin sinh ra ý tưởng khó gặp. Vì sao? Vì nếu không có người cầu xin thì bố thí Ba-la-mật không đầy đủ, Bồ-đề vô thượng tức không thể đạt được, nên đối với người cầu xin sinh ra bi não lớn. Nếu có người cầu xin thì Bồ-đề vô thượng mới có thể đạt được không khó. Bồ-tát nghe người cầu xin nói “Ban cho tôi, ban cho tôi” thì tâm sinh hoan hỷ, người nầy sẽ ban cho mình quả vị Bồ-đề vô thượng. Chúng sinh ngu tối ở thế gian nếu nghe cầu xin của cải thì sinh ra khinh thường, không hề ái kính. Bồ-tát nghĩ sở dĩ gọi là người cầu xin, vì chúng sinh phần lớn là ngu tối, do tâm tiếc lẫn nên tạo ra tên gọi xấu ác. Những người như vậy mới đáng gọi là người bố thí, là tuy có của cải nhưng lại không có tâm bố thí, tuy có tâm bố thí của cải nhưng lại không có người thọ nhận. Nếu đầy đủ ba việc ấy thì người nầy là đại phước đức. Như có người nghèo khổ gặp được kho báu lớn, cũng sinh tâm sợ hãi. Hoặc do vua quan, trộm cướp, lửa nước ập đến bất ngờ thấy mà chiếm đoạt, gặp người bạn thân bèn nói: Tôi nay vì ông tạo các phương cách khiến không mất mát, nên lập tức vui mừng vô cùng. Bồ-tát gặp được người cầu xin lấy làm bạn tốt, tâm vô cùng hoan hỷ cũng lại như vậy. Tâm bi của Bồ-tát bao trùm tất cả mọi nơi chốn, đối với người cầu xin kia sinh lòng thương xót đặc biệt. Tâm bi của Bồ-tát thấy người cầu xin luôn vui vẻ hòa nhã, khiến

người cầu xin kia phát sinh ý tưởng tất sẽ đạt được. Lúc người cầu xin nhìn thấy nét mặt vui vẻ, hòa nhã của Bồ-tát, liền phát sinh ý tưởng nhất định đạt được. Bồ-tát khi nhìn thấy người cầu xin, nói: Ông nay muốn những gì, cứ tùy ý mà lấy! Rồi nói lời an ủi: Hãy đến đây Hiền giả, đừng sinh lòng sợ hãi, ta sẽ làm nơi nương tựa cho ông! An ủi người cầu xin với vô số lời như thế, thường dùng ái ngữ làm cho tâm người cầu xin cảm thấy mát mẻ. Bao nhiêu của cải châu báu tùy ý ban cho. Những người cầu xin luôn đầy dẫy lửa tham, Bồ-tát thường dùng sữa bố thí để diệt trừ lửa tham cầu. Nếu người có thể bố thí những loại như vậy, gọi là người sống, nếu không thể hành trì như thế gọi là người chết. Người thọ nhận bố thí được của cải vật dụng nhiều, những người khác thấy hoan hỷ khen ngợi. Bấy giờ Bồ-tát đối với quả Bồ-đề chắc chắn có thể đạt được. tâm bi tịnh tức bố thí thanh tịnh, nếu không có tâm bi mà bố thí thì không thể thanh tịnh. Bồ-tát suy nghĩ như vầy: Người khéo điều phục thuận theo ý ấy là cung kính, tâm bi thù thắng thường khiến cho bố thí được thanh tịnh. Bồ-tát nhìn thấy người bần cùng thì tâm bi hiện bày vô cùng sâu nặng, chúng sinh nghèo khốn cùng cực được Bồ- tát bố thí khiến trở thành giàu có, giống như có người được ngọc báu Như ý, mong muốn gì đều đạt được. Những người bần cùng được gặp Bồ-tát thì tất cả sự nghèo khó khốn khổ thảy đều trừ diệt. Bồ-tát trước thực hành tài thí, tiếp theo là xả bỏ người thân của mình, sau đó xả bỏ tay chân, tiếp tục là xả bỏ thân mạng, như thế dần dần theo thứ tự mà xả bỏ. Bồ-tát hướng về người cầu xin ban cho những của cải, kêu gọi người cầu xin ban cho những gì thân thiết của mình. Hoặc người cầu xin tự đến trước mặt Bồ-tát cầu xin ban cho tay chân, hoặc cất tiếng cầu xin nên xả bỏ thân mạng, hoặc người không đến mà Bồ-tát tự hướng về để bố thí. Có người tới cầu xin, hãy còn xả bỏ thân mạng huống hồ là của cải mà không ban cho. Bồ-tát thành tựu tâm bi giống như thể của chính mình chưa hề xa lìa. Thấy người đến cầu xin, đối với tự thân đã sinh ra ý tưởng là của người khác, trong thân Bồ-tát sinh ra sự buồn bực khổ sở. Tại sao ngu si là ở nơi thân ta sinh ra ý tưởng nơi người khác? Nên nói với người cầu xin: Tất cả của cải trước đó đều ban cho ông, đều là của ông, nay ông chỉ việc lấy, tại sao nói là xin? Những người cầu xin nói: Thấy cho lúc nào? Bồ-tát trả lời: Trước đây ta ở trước Đức Tôn quý trong ba cõi thệ nguyện rộng lớn, lúc nầy ban cho ông, nay ông tại sao còn cầu xin nơi ta?

Bồ-tát phát tâm nguyện cho tất cả chúng sinh đối với của cải của mình sinh khởi ý tưởng là chính của họ có, như sông Tân-đầu, chim chóc

muông thú hướng đến nơi đó tùy ý mà uống, không có gì ngăn trở giữ gìn. Ban cho hay không ban cho, trước kia đã lìa bỏ tất cả, nên không thể nói là ban cho, lại cũng không sinh tâm hoan hỷ. Vì sao? Vì trước kia đã ban cho tất cả, đã xả bỏ tất cả, khiến mọi chúng sinh đều được an vui. Bồ-tát đối với tất cả chúng sinh chỉ là người đi sứ, tất cả chúng sinh đều là người bố thí. Lúc tâm những người bần cùng đầy đủ thì bấy giờ bố thí Ba-la-mật của Bồ-tát thảy đều được đầy đủ. Lúc bố thí Ba-la-mật đầy đủ thì biết công đức đầy đủ.

Khi người tham lam bỏn sẻn nhìn thấy người cầu xin thì quay mặt đi. Lúc người tu tập công đức nhìn thấy người cầu xin thì hoan hỷ chiêm ngưỡng, thân cận, người cầu xin liền đạt được. Bồ-tát khi bố thí nhìn thấy người thọ nhận bố thí lần lượt bố thí lẫn nhau, càng sinh hoan hỷ, tất cả chúng sinh cùng vui vẻ ca ngợi, Bồ-tát nghe sự ca ngợi đó thì tâm vui sướng, hơn hẳn niềm vui được giải thoát. Lúc tâm bi của Bồ-tát hành bố thí, nhìn thấy tất cả chúng sinh được nhiều của cải vật báu tràn đầy vui sướng, những chúng sinh đều được vui sướng rồi, lại phát nguyện: Con sẽ mãi ở nơi sinh tử tu tập các công đức, không cầu mong giải thoát. Bồ-tát nhìn thấy chúng sinh có thể ở lâu dài nơi sinh tử thì tâm vô cùng hoan hỷ, mình nay đạt được quả báo hiện tại, giả như không đạt được Bồ-đề cũng đã là đầy đủ.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 5: Giải Thoát Thù Thắng

Phẩm 5: GIẢI THOÁT THÙ THẮNG

Bồ-tát suy nghĩ: Người luôn luôn thích bậc giải thoát thù thắng đi đến giác ngộ cho mình, người kia đến không vì của cải châu báu, mà vì muốn thành tựu đại sự của mình mà đến. Bồ-tát hoặc làm vương cõi người, người tu tập các công đức tới thưa với nhà vua: Có người xin ăn đến. Nhà vua liền nghĩ: Nói người ăn xin nầy, chính là sự giải thoát thù thắng đến, ta nay đạt được điều đó. Nhà vua tự nghĩ: Ta nay không tham đắm vương vị, vì muốn tạo lợi ích cho tất cả chúng sinh, không nên an nhàn ngồi ở ngôi vua, cần phải tu tập đầy đủ quả bố thí, sứ giả kia chính là người giác ngộ cho ta. Đã là người xin ăn thì dung mạo rất khó coi, lòng dạ hổ thẹn, lời nói sắc mặt biến đổi khác lạ. Bồ-tát liền biết ý nghĩ đó nên an ủi: Nếu có cần gì cứ tùy ý cầu xin! Người xin ăn đã được của cải thì tâm vui mừng vô cùng. Người bố thí, người thọ nhận, cả hai cùng vui vẻ, giống như niềm vui của Niết-bàn an lạc. Sinh tử nơi ba cõi luôn thiêu đốt tạo khổ lớn, Bồ-tát ở đấy xem như là Niết-bàn an lạc. Vì sao? Vì muốn cứu giúp cho tất cả chúng sinh, Bồ-tát suy nghĩ: Thương xót chúng sinh, chính là sự giải thoát của mình, đem ân đức bố thí to lớn cứu tế chúng sinh, chúng sinh được vui sướng tức là mình được giải thoát. Tuy tiếp tục bố thí rộng lớn mà không có tâm bi thì không gọi là bố thí, nếu đem tâm bi bố thí rộng lớn tức là giải thoát. Bồ-tát nghĩ: Ngày xưa mình ở trước Đức Tôn quý nơi ba cõi nghe pháp giải thoát cực lạc, nay mình đã chứng được. Vì sao? Vì hợp ý bố thí tức là giải thoát. Nếu giải thoát an lạc của A-la-hán tương tự với sự an lạc của bố thí từ tâm bi phát khởi thì mình sẽ ái mộ, nếu không tương tự thì mình không thể ái mộ, chỉ ái mộ sự an lạc của bố thí để được giải thoát. Tâm bi phát khởi bố thí đạt được an lạc không gì có thể so sánh. Niềm vui giải thoát của sự bố thí không có tâm bi trăm ngàn vạn phần không thể làm ví dụ được, so với sự an lạc đạt được do tâm bi bố thí, nếu có thể dùng dụ để ví dụ, thì thật là vô cùng to lớn, cho nên không thể ví dụ.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 6: Thí Chủ Tăng Trưởng

Phẩm 6: THÍ CHỦ TĂNG TRƯỞNG

Tâm bi phát khởi bố thí, có thể ban chúng sinh sự an lạc lớn, như vậy người bố thí ban cho chúng sinh sự an lạc ấy là thù thắng, hơn sự giải thoát nên gọi là tối thắng. Người bố thí trở thành niềm an lạc cho người, vì người tu tập tâm bi đối với tất cả chúng sinh, tâm đều được bình đẳng, người như vậy gọi là Đàn-việt, người không thể bố thí như thế gọi là Khất giả (người xin ăn). Nếu lúc thực hành bố thí, khiến cho người nghe thương cảm xót xa, đó gọi là thiện thí, nếu không như vậy thì không gọi là thiện thí thủ. Nếu hành bố thí, có thể làm cho con cháu người thọ nhận tùy ý thọ dụng, vui vẻ ngợi ca, gọi là kiện thí chủ (người bố thí dũng mãnh). Nếu cầu xin mà bố thí thì không gọi là thí chủ, tự hướng đến mà bố thí mới gọi là thí chủ. Nếu xả bỏ tất cả của cải, tâm còn ái luyến mà bố thí không gọi là thí chủ. Người có tâm bi tuy không cho vật dụng, cũng gọi là đại thí chủ. Những người đến cầu xin mong muốn, đều khiến tùy ý xứng hợp với hy vọng ban đầu của họ gọi là thiện thí chủ, không thể xứng hợp với hy vọng ban đầu của họ, cho dù rất giàu có vẫn gọi là bần cùng. Người giàu có tuy cấp cho nhưng không có tâm thương xót, gọi là ban cho, không gọi là thí chủ. Tâm thương xót bố thí mới gọi là thí chủ. Nếu không tạo sự ăn uống không có quả báo, thì bố thí tuy là ban cho nhưng không gọi là bố thí. Bố thí không có tâm bi thì tuy là ban bố nhưng không gọi là bố thí. Người có tâm bi dù không bố thí nhưng vẫn gọi là bố thí. Nếu người cầu phước báo mà bố thí được gọi là người bố thí, thì người buôn bán cũng có thể gọi là bố thí. Nếu bố thí cầu phước báo thì quả báo hãy còn vô lượng, huống hồ là có tâm bi, bố thí không cầu báo thì phước báo sao có thể lường tính được. Nếu bố thí cầu phước báo chỉ có thể tự mình vui sướng, thì không thể nào cứu tế vì chỉ có riêng mình mỏi mệt. Người đem tâm bi bố thí thì hay có sự cứu tế, về sau đạt được quả có thể tạo lợi ích to lớn. Người bần cùng không giống như người có của cải. Người có của cải không giống như người có thể ăn uống. Người có thể ăn uống không giống như người có thể bố thí. Người đem tâm bi bố thí là người tốt nhất đối với tất cả chúng sinh. Người giàu có cần phải bố thí, người bố thí cần phải từ bi. Người giàu có thường bố thí thì sự giàu có được bền vững. Người bố thí thường từ bi thì bố thí được chắc chắn. Người tu hạnh bố thí được giàu có, người tu hạnh thiền định được giải thoát, người tu tập tâm bi đạt được Bồ-đề vô thượng thù thắng nhất trong các quả.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 7: Cung Kính Người Xin

Phẩm 7: CUNG KÍNH NGƯỜI XIN

Bồ-tát suy nghĩ: Nhờ người xin ăn kia mà đạt được Bồ-đề, ta nên đem quả vị Bồ-đề nầy hướng về ban cho tất cả chúng sinh, vì để báo ân, nay ta nhờ bố thí cho chúng sinh mà đạt được niềm an lạc không gì sánh kịp, nhờ niềm an lạc nầy nên thành tựu được Bồ-đề, như vậy quả vị Bồ-đề ta sẽ ban bố cho người xin ăn. Ta nay nhờ bố thí cho người xin ăn mà đạt được sự vui sướng hơn hẳn niềm an lạc giải thoát. Sự an lạc nhờ vào bố thí thành tựu hãy còn như thế, huống hồ là Bồ-đề vô thượng, ta nên xả bỏ để bố thí cho những người xin ăn. Như vậy, ân đó rất sâu nặng, không thể nào báo đền được đối với người xin ăn. Như thế, người xin ăn chính là nhân tố có thể ban cho ta sự an lạc to lớn. Nếu dùng của cải châu báu để báo ân thì không đủ, nên đem quả Bồ-đề vô thượng đã đạt được mà ban bố cho họ. Nhờ vào phước của ta, nguyện cho người xin ăn ở đời kiếp vị lai cũng như ta bây giờ, trở thành một vị đại thí chủ. Trong tâm Bồ-tát tự suy nghĩ: Nhờ vào người xin ăn mà được niềm vui sướng bố thí, làm cho người xin ăn đạt được Bồ-đề vô thượng, là pháp thí nơi đàn-việt. Những người cầu xin thấy Bồ-tát bố thí rộng lớn, bèn hỏi Bồ-tát: Vì cầu những gì mà cùng thực hành bố thí rộng lớn? Bồ-tát trả lời cho tất cả: Ta nay không cầu quả báo nơi cõi trời người, hay Niết- bàn của hàng Thanh văn, mà nguyện đạt được Bồ-đề vô thượng để cứu độ tất cả chúng sinh. Những người tham lam keo kiệt lại suy nghĩ, hỏi: Bồ-tát làm thế nào có thể thực hành bố thí rộng lớn mà tâm không hề chán mệt?

Bồ-tát trả lời: Thầy ta là Đấng Tôn quý trong ba cõi luôn thương xót nghĩ đến tất cả chúng sinh. Ta nay không lấy gì để báo đền ân đức của thầy, cho nên bố thí không hề chán mệt. Tất cả sự vui sướng không gì hơn được niềm an vui giải thoát. Ta yêu thương chúng sinh hơn yêu thích giải thoát, ta vì yêu thương nghĩ đến chúng sinh, muốn khiến họ được giải thoát nên tu tập các hạnh bố thí. Nếu sinh tử ấy không đau khổ cùng cực, thì ta bố thí suốt đời, không mong cầu Bồ-đề. Do sinh tử khổ nên ta bố thí để cầu đạt Bồ-đề. Dứt trừ sinh tử khổ đau ấy thì ai là người thực hành? Phiền não do những nghiệp đã tạo tác, khiến tất cả chúng sinh lấy tâm bi làm thể để luôn luôn vui thích bố thí.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 8: Thí Cho Kẻ Bỏn Sẻn

Phẩm 8: THÍ CHO KẺ BỎN SẺN

Người không nghĩ đến ân đức không có tâm bi, nếu không có tâm bi thì không thể thực hành bố thí. Nếu người không bố thí thì không thể cứu độ sinh tử cho chúng sinh. Người không có tâm bi lại không hề có thân hữu, người có tâm bi luôn luôn có thân hữu. Kẻ chấp ngã là lấy ái làm thể. Người cứu tế lấy bi làm thể. Tâm có nặng về ái không có ai biết. Người nặng về tâm bi cũng không thể nào biết. Nếu không thực hành bố thí thì tâm bi bị che lấp, như đem khắc vào đá mới biết rõ thật giả. Nếu người gặp khổ ách có thể thực hành đại thí thì biết là có tâm bi. Người nhiều tâm bỏn sẻn giả như người thân của mình đến cầu xin, tức trở thành oán ghét. Người nhiều tâm bi giả sử gặp oan gia cũng xem như thân hữu. Người tâm nhiều keo kiệt tuy bố thí bùn đất mà coi nặng như vàng ngọc. Người nhiều tâm bi tuy bố thí vàng ngọc mà xem nhẹ tựa cỏ cây. Người nhiều tâm keo kiệt mất mát của cải châu báu thì tâm vô cùng sầu não. Người nhiều tâm bi tuy có của cải châu báu nhưng không có nơi bố thí thì tâm u hoài đau khổ, còn hơn xa kẻ kia. Người xả bỏ của cải, đại khái có hai loại: Một là lúc mạng chung thì xả bỏ. Hai là lúc bố thí thì xả bỏ. Người xả bỏ lúc chết, tất cả đều xả bỏ, không có mảy may nào còn lại cho đời sau. Người xả bỏ khi bố thí, thì bố thí một ít của cải, đạt được quả báo to lớn. Ai đâu có biết, gặp phải tai họa nầy không thực hành bố thí? Nếu lúc thực hành bố thí, khiến cho người thọ nhận vui sướng, thì tự mình cũng vui sướng, nếu người không thể sinh niềm vui sướng sâu xa thì tự mình cũng vui sướng, nếu người không thể sinh niềm vui sướng sâu xa thì tự mình khinh dối. Nếu người xin ăn có sự cầu xin, vì cầu mong có, nên ban bố cho chút ít của cải, tâm họ liền vui vẻ. Lại có người bố thí tự mình hướng đến ban cho, không cầu mong quả báo mà thực hành bố thí rộng lớn, có còn lại chút ít, trong tâm vui sướng không thể ví dụ được. Nếu có thức ăn ngon, mà không bố thí, chỉ để ăn thì không thể lấy làm ngọn được. Giả như làm thức ăn dở mà thực hành bố thí, sau đó mới ăn, trong lòng vui thích thì lấy làm rất ngon. Nếu thực hành bố thí xong, có còn thừa lại, tự mình ăn, bậc trượng phu thiện sinh tâm hoan hỷ, như đạt được Niết-bàn, người không có tâm tín thì ai tin nổi lời nầy? Giả như người có thức ăn ngon, người đói đang ở trước mặt, không thể ban cho họ, người nầy thức ăn hãy còn không thể ban cho, huống gì là sự giải thoát thù thắng mà có thể ban bố cho người hay sao? Giả sử khiến có nhiều của cải, có người đến xin ăn, hãy còn không có tâm bố thí, huống gì có chút ít tài sản. Không thấy người nầy

có chút gì vui sướng ở trong sinh tử, chỉ có thể trụ ở Niết-bàn. Như người ở bên bờ song lớn mà không thể lấy chút nước ban cho, trong khổ não vô lượng của sinh tử, ông đừng trụ trong đó, chỉ có thể mau chóng đi vào Niết-bàn. Như có dòng nước lớn muốn bố thí nước cho người không lấy gì làm khó. Như có tâm bi muốn giữ lấy Niết-bàn cũng không gọi là khó. Rác rưởi nơi thế gian dễ đạt được hơn nước, người tham lam bủn xỉn, nghe xin rác rưởi hãy còn ôm lòng tiếc muối, huống là của cải.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 9: Tài Vật Thí

Phẩm 9: TÀI VẬT THÍ

Như có hai người, một thì rất giàu có, một thì thật nghèo khổ. Có người xin ăn đến, hai người như vậy đều ôm lòng khổ não, người có của cải sợ sự cầu xin, người không có tài sản thì nghĩ mình phải làm sao có được chút ít của cải để ban bố. Như thế sầu khổ của hai người tuy giống nhau, nhưng quả báo lại khác biệt. Người suy nghĩ xót thương sầu não, sinh trong cõi trời người, thọ nhận vô lượng niềm vui sướng. Người tham lam bủn xỉn sinh trong ngạ quỷ, nhận chịu vô lượng khổ đau. Nếu Bồ-tát có tâm thương xót, ở trước chúng sinh đã là đầy đủ, huống hồ lại ban cho đôi chút tài sản. Như người giàu có đủ mọi thứ của cải châu báu, tùy ý sử dụng, tâm sinh vui sướng. Tâm bi của Bồ-tát nghĩ đến bố thí mà xót thương sầu não, vượt quá người nầy trăm ngàn vạn lần. Người có tâm bi không có tài sản, lúc gặp người xin ăn trong lòng không nỡ nói không thương xót, rơi lệ. Người thấy khổ não không thể rơi lệ, sao có thể gọi là người tu hạnh bi? Người chiến thắng giả như nghe người khác khổ đau hãy còn không thể nào chịu đựng nổi, huống hồ mắt nhìn thấy người khác khổ não mà lại không cứu giúp? Không thể có điều ấy. Người có tâm bi thấy chúng sinh bần cùng khổ sở, không có tài sản có thể chu cấp, xót thương than thở không thể nào ví dụ. Người cứu chúng sinh, thấy chúng sinh nhận chịu khổ đau, thương xót rơi lệ, vì rơi lệ nên biết tâm của người đó mềm mỏng, thể thanh tịnh của Bồ-tát thảy đều hiển hiện. Vì sao? Vì biết sự hiển hiện đó, nơi mắt rơi lệ khi nhìn thấy nỗi đau khổ của chúng sinh, do đấy nên biết được thể thanh tịnh mềm mỏng của Bồ-tát. Tâm bi của Bồ-tát giống như tuyết tụ, tuyết tụ gặp mặt trời thì đều tan ra. Tâm bi của Bồ-tát có ba lúc: Một là thấy người tu tập công đức, vì ái kính nên vì thế mà lệ trào. Hai là thấy chúng sinh khổ não, không có công đức, vì thương xót nên lệ trào. Ba là lúc tu tập đại thí, vui buồn phấn khích lại cũng rơi lệ. Nghĩ là lệ của Bồ-tát tuôn rơi từ xưa đến nay nhiều hơn nước nơi bốn biển lớn. Chúng sinh ở thế gian xa lìa quyến thuộc buồn đau than khóc lệ rơi, không sánh bằng lệ buồn xót thương của Bồ-tát khi nhìn thấy chúng sinh nghèo khốn khổ sở mà không có của cải để bố thí. Bồ-tát nhập thiền định cứu chúng sinh, tâm hết sức vui thích tương ưng với kho báu vô tận tự nhiên hiển xuất, tất cả người cầu xin tự nhiên tìm đến. Bậc trượng phu thiện có thể đem tài sản bố thí rộng lớn cho người cầu xin, người cầu xin có được tài sản rồi cũng thực hành bố thí rộng rãi. Bồ-tát có thể đem của cải bố thí cho chúng sinh, khiến tất cả được đầy đủ sung túc, đem những tâm bi, nghe

âm thanh của người cầu xin mà rơi nước mắt. Người cầu xin nhìn thấy Bồ-tát rơi nước mắt, dù không nói ban cho, nhưng nên biết là chắc chắn được, Bồ-tát không thấy người cầu xin đến, sinh lòng bi khổ vô cùng, lúc người cầu xin có được của cải sinh tâm vui mừng nên bi khổ được trừ diệt. Lúc Bồ-tát nghe người cầu xin nói, nên thương xót rơi lệ, không thể nào tự ngăn lại được, người cầu xin nói đã xong, bấy giờ mới nén lại. Bồ-tát tu hành các hạnh bố thí đầy đủ cho chúng sinh rồi, liền đi vào rừng núi tu hành thiền định. Làm thế nào để diệt trừ các tai họa khổ đau của ba độc cho chúng sinh. Tài vật của Bồ-tát nhiều vô cùng mà không có người cầu xin để bố thí, ta nay vì sao giữ lấy điều đó được, nay nên xả bỏ mà xuất gia.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 10: Xả Nhất Thiết

Phẩm 10: XẢ NHẤT THIẾT

Bồ-tát có rất nhiều tài sản mà không có người cầu xin, gọi họ không đến, nên Bồ-tát suy nghĩ: Vì đoạn trừ các kiết sử nên không có người đến. Tâm bi của Bồ-tát ràng buộc do các khổ đau của tất cả chúng sinh, nên phát nguyện cứu độ các chúng sinh, những gì chúng sinh tìm cầu, Bồ-tát đều xả bỏ tất cả, không vật gì là không ban cho, muốn cầu trí Phật tối thượng để cứu giúp tất cả chúng sinh, tôn trọng người có tâm bi thù thắng, muốn thực hành cứu giúp thì vật gì không xả bỏ. Người có tâm bi, vì người khác nên Niết-bàn hãy còn xả, huống hồ là xả thân. Xả bỏ thân mạng, tài sản có những khó gì? Người xả bỏ tài sản không bằng xả bỏ thân mạng, người xả bỏ thân mạng không bằng xả bỏ Niết-bàn. Niết-bàn hãy còn xả bỏ, thì có gì không xả bỏ? Tâm bi thấu triệt tận xương tuỷ tức đạt được bi tự tại. Người thực hiện cứu tế là Bồ-tát thì bố thí rộng lớn hoàn toàn không có gì khó khăn. Là người thân thiết nhất của tất cả chúng sinh, làm nhân hướng đến nơi an lạc cho mọi người. Bi là xả bỏ tất cả, lìa xa mọi sự chán mệt, đích thực cứu giúp tất cả chúng sinh, oán thân bình đẳng, thân mạng hãy còn ban cho thì có vật gì không xả bỏ được. Tất cả chúng sinh rất chú trọng đến của cải lợi lộc, yêu quý thân mạng nặng hơn tài sản. Tất cả chúng sinh xả bỏ tài sản thì dễ, xả bỏ thân mạng là khó. Bồ-tát xả bỏ tất cả của cải, hoan hỷ không bằng sự hoan hỷ thù thắng đạt được khi xả bỏ thân mạng. Bao nhiêu ý vị bố thí thảy đều biết rõ, vì bố thí là thức ăn, nhờ đó mà được tồn tại. Người ban cho người khác niềm vui, muốn biết mùi vị bố thí thân mạng, nên bố thí thân mạng, gặp người khác cầu xin tay chân, thân thể, trong tâm hoan hỷ hơn hẳn sự hoan hỷ xả bỏ tài sản. Như người vui thích bố thí, đạt được niềm vui hoan hỷ, không bằng sự hoan hỷ thù thắng của Bồ-tát đạt được khi xả bỏ thân mạng. Con người nơi cõi Diêm-phù-đề cầu xin tài sản, vì phước đức vô ngã nên được người cầu xin thân mạng tới. Người xả bỏ tài sản thì tài sản theo người khác hoặc không hợp ý. Người xả bỏ thân mạng thì chính mình được tự tại, tùy ý ban cho không vì người khác. Thân nầy là vật không vững bền, không cố định, mau chóng suy yếu. Người có thể yêu thích, có thể mau chóng giữ lấy. Những người ăn thịt nói với Bồ-tát: Nay ông đem máu thịt nóng bố thí cho tôi, tôi nên lấy gì để báo ân? Bồ-tát trả lời: Nếu muốn báo ân thì lại nói với người khác: Người có tâm bi có thể bố thí thân máu thịt, nên đến đó nhận lấy, nếu có thể như thế thì chính là báo ân. Nói với người cầu xin: Nay ông vì tôi giữ lấy thân không bền chắc,

khiến tôi đạt được thân bền chắc, ân của ông thật sâu nặng, lấy gì đền đáp được. Quả xả thân trong đời vị lai, tức là công dụng bố thí cho ông. Tôi vì cứu giúp cho tất cả chúng sinh, do đó xả bỏ thân mạng. Người xả bỏ thân mạng đạt được pháp thân. Người đạt được pháp thân thì đạt được Nhất thiết chủng trí, khiến cho tất cả chúng sinh đều đạt được quả nầy. Người xả bỏ thân mạng nầy đạt được pháp thân, pháp thân ấy luôn luôn ban bố lợi ích cho tất cả chúng sinh. Có thể suy nghĩ như vậy, tại sao không sinh vui mừng mà mau chóng xả bỏ thân mạng nầy? Lúc Bồ- tát xả bỏ thân mạng, tư duy như vầy: Ta vì chúng sinh làm người thân hữu, ta đã vượt qua sinh tử, cần phải cứu độ tất cả chúng sinh thoát khỏi sinh tử. Vì thế nên nay ta xả bỏ thân mạng.

Bồ-tát tư duy như vầy: Ta xả bỏ thân mạng nầy, công đức không thuộc về mình, cũng chẳng phải cho nhiều chúng sinh, mà còn vì nuôi dưỡng công đức pháp thân cho mình. Nếu lúc tâm quyết định như vậy, thì ý tưởng xả bỏ thân mạng không có gì khó khăn. Sở dĩ Bồ-tát xả bỏ thân mạng không khó khăn, vì sẽ thành tựu pháp thân, cho nên hoan hỷ. Người tham ái sâu nặng phần lớn khi đạt được tài sản thì vui mừng vô cùng, không sánh bằng sự hoan hỷ xả bỏ thân mạng của Bồ-tát hơn trước trăm ngàn vạn lần. Bồ-tát lấy trí tuệ, tâm bi làm thể, vì chúng sinh nên cầu mong pháp thân. Bồ-tát xả bỏ thân mạng thì vui mừng, vượt xa người thế gian, đạt được mọi diệu lạc tự tại của bậc Chuyển luân Thánh vương. Như giòng Sát đế lợi, nếu phá tan trận địa của quân địch, có thể xả thân mạng, được sinh lên cõi trời, lúc xả thân mạng thì vui mừng vô cùng. Bồ-tát dùng trí tuệ tâm bi xả bỏ thân mạng thì sự hoan hỷ vô cùng thù thắng, càng vượt quá đối với những người kia. Chúng sinh phàm ngu vì tài lợi nên xả bỏ thân mạng ở nơi trận địa của quân địch, trở thành giải thoát, lao vào đá, nhảy vào lửa, bỏ mạng vô số, huống hồ là Bồ-tát dùng trí tuệ, tâm bi, vì tất cả chúng sinh mà lại không xả bỏ than mạng? Chúng sinh ngu si, lấy tâm ái chấp làm quốc độ nên xả bỏ thân mạng. Bồ-tát lấy trí tuệ tâm bi, vì muôn vật mà xả bỏ thân mạng, đâu đủ để gọi là khó. Lúc Bồ-tát phát thệ nguyện, thì tất cả đều xả bỏ, tuy có nói tất cả chúng sinh quả thật chưa được lợi ích, nên tu hạnh bố thí, lúc ấy tất cả chúng sinh đạt được lợi ích thọ dụng. Bồ-tát xả bỏ thân mạng không đủ cho là khó. Biết thân vô thường - khổ - không - bất tịnh, vì chúng sinh nên không xả bỏ thân mạng đấy tức là khó. Bồ-tát tâm bi vì chúng sinh xả bỏ thân mạng không đủ là khó, vui thích xả bỏ, không hề có sự chán đủ, vậy mới là khó. Giả sử khiến một phàm phu làm xoay chuyển đại địa, sức lực không thể nào làm được nên sinh lòng buồn khổ vô cùng.

Lúc Bồ-tát thấy chúng sinh đau khổ mà chưa được độ thoát, lòng dạ xót thương sầu não lại vượt quá như thế. Vì tâm bi, Bồ-tát quán than nhẹ như hàng cỏ cây, đất đá, vì chúng sinh mà xả bỏ thân mạng đâu đáng lấy làm khó. Như người vì bản thân mình nên trong một ý niệm thọ giới bất sát, người nầy mạng chung chắc chắn sinh lên cõi trời. Bồ-tát vì chúng sinh mà xả bỏ thân mạng, tất cả công đức trong cõi sinh tử không có thọ nhận điều gì, chỉ đến Bồ-đề mới có thể nhận lãnh. Nếu lúc Bồ- tát nghe có người đến cầu xin thân mạng, tức thời sinh khởi ý niệm: Đã từ lâu, ta xả bỏ thân mạng nầy sao lại không tự mình giữ lấy, còn theo ta nài xin chắc chắc sẽ cho ta có tâm tiếc muối mà thử ta thôi.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 11: Xả Ấm Thọ Ấm

Phẩm 11: XẢ ẤM THỌ ẤM

A-la-hán xả bỏ thân cuối cùng đạt được Niết-bàn an lạc, không sánh bằng sự an lạc lúc Bồ-tát vì chúng sinh mà xả bỏ thân mạng. A-la- hán đạt được giải thoát, không bằng sự an lạc lúc Bồ-tát vì chúng sinh mà thọ thân. Bồ-tát sinh khởi ý niệm: Ta đã không giữ lấy Niết-bàn, vì chúng sinh nên thọ thân nầy, là sự vi diệu vô cùng. Bồ-tát nghĩ: Ta xả bỏ thân mạng dùng để bố thí, lại tiếp tục thọ thân, không vào giải thoát, thật là vô cùng thù thắng. Ta vui mừng nghe công đức cứu độ chúng sinh của Như Lai, ta đạt được pháp vị của tâm bi cứu giúp chúng sinh, không giữ lấy Niết-bàn, việc nầy thật là vui sướng. Lúc Bồ-tát vì chúng sinh xả bỏ thân mạng để bố thí, tuy không chứng Niết-bàn, nhưng hơn hẳn người đạt được Niết-bàn, vì vị ấy không có được pháp vị vì chúng sinh mà xả bỏ thân mạng. Bồ-tát thọ nhận thân ấm nầy thật là cùng cực đau khổ, giống như những sự vui thích lúc xả bỏ thân mạng cho chúng sinh, không có gì khác biệt. Phàm phu thế gian vì sự ràng buộc bức bách của bần cùng, bệnh khổ, không thể xả bỏ thân mạng để xa lìa vui thú dục lạc. Chúng sinh chán ghét, lo lắng thân ấm không ai có thể cứu giúp, nên mong muốn mau chóng vào Niết-bàn.

Bồ-tát tư duy: Niết-bàn thật an lạc, thân ấm sinh tử thật là cùng cực khổ đau, ta nên thay thế cho tất cả chúng sinh nhận chịu sự khổ đau của thân ấm nầy, khiến họ được giải thoát. Thân A-la-hán tận thì thân Phật cũng tận, thân tận tuy đồng, nhưng không thể cứu giúp, vì thân Phật diệt độ là thiện.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 12: Xả Thân Mạng

Phẩm 12: XẢ THÂN MẠNG

Bồ-tát vì cầu đạt Nhất thiết chủng trí nên tâm đại bi vì tất cả chúng sinh, xả thân xả mạng đạt được quả báo “chẳng không”. Nếu tất cả sự xả thân không đạt được quả báo gọi là không xả thân. Bồ-tát xả thân vì muốn khiến cho chúng sinh tất cả đang tham đắm của cải sinh tâm hổ thẹn . Bồ-tát vì chúng sinh mà xả bỏ thân mạng, dễ dàng hơn người tham tiếc xả bỏ một nắm cơm. Bồ-tát xả bỏ thân mạng vì nhằm khiến cho kẻ tham lam keo kiệt sinh tâm xấu hổ. Bồ-tát xả bỏ thân mạng là bảo vệ mạng sống của người khác. Vì sao? Vì mạng của người khác tức là mạng của mình. Bồ-tát tuy xả bỏ thân mạng nhưng không cứu được người khác, ấy là xả vì quán xét lỗi lầm của thân ấm, vì lợi ích cho chúng sinh nên lại tiếp tục thọ thân. Nếu chẳng phải đại bi sao người có trí mà lại vui thích thân ấm? Nếu không có đại bi, thì ý vị bố thí ấy không thể nào vui thích nơi sinh tử. Bồ-tát thường vui thích thực hành bố thí, đại bi tự tại, tùy ý thọ thân sinh tử giống như niềm vui nơi Niết-bàn.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 13: Hiện Bi

Phẩm 13: HIỆN BI

Tâm bi vô cùng rộng lớn của Bồ-tát ở trong thân nhưng không có người nào biết được. Lúc Bồ-tát xả bỏ thân mạng thì tất cả trời người vì thế mà được biết. Tâm bi của Bồ-tát sâu rộng cùng cực, khắp nơi tất cả chúng sinh không có người nào thấy được, nhờ vào tài thí - pháp thí - vô úy thí mới thảy đều thấy biết. Thân của tất cả chúng sinh không đâu không phải là bệnh, không có người nào biết được. Do ba điều nên biết là có bệnh. Những gì là ba? Đó là ăn uống, áo quần, thuốc thang? Tâm bi của Bồ-tát do ba sự nên được hiển bày. Những gì là ba? Tức là tài thí - pháp thí - vô úy thí. Bồ-tát ban cho tất cả chúng sinh làm niềm vui, vì diệt trừ khổ đau cho tất cả chúng sinh, nên xả thân cứu giúp, Bồ- tát không cầu quả báo mà xem nhẹ thân như cỏ rơm. Đại bi của Bồ-tát thực hiện vô số phương tiện, giống như sữa kết tụ - lấy máu bố thí cho người dễ hơn người thế gian lấy nước dùng để bố thí. Như Bồ-tát xưa kia lấy máu nơi năm chỗ bố thí cho các quỷ Dạ-xoa, tự phấn đấu hoan hỷ, không gì có thể ví dụ, vì muốn cứu giúp cho tất cả các chúng sinh. Có người khác hỏi Bồ-tát: Đại bi ấy có ý vị gì, có thể khiến xả bỏ máu huyết dễ dàng hơn xả bỏ nước lã? Tâm đại bi Bồ-tát trả lời: Vì không cầu quả báo mà làm cho người khác được vui sướng, nên xả bỏ thân mạng. Vì sao? Vì niềm an vui vô tướng là điều đầu tiên đi vào niềm an lạc của tâm bi. Có người thấy đại bi của Bồ-tát nghi ngờ về điều ấy là thể của bi, dùng đại thí nên biết là thể của bi. Người thế gian sinh nghi, cho bi đi vào trong thân Bồ-tát, nên Bồ-tát hướng vào tâm bi. Bồ-tát xả thân, tất cả chúng sinh không thể nào giống được, chỉ có đại bi là có thể, lúc đạt được Nhất thiết chủng trí thì tất cả chúng sinh đều không thể nào sánh bằng. Có tâm đại bi làm lợi ích cho chúng sinh thì mọi mong muốn đều đạt được. Không có khó khăn ấy, thì quyết định đạt được là không. Tâm đại bi muốn đem lại lợi ích cho chúng sinh nên thường ở nơi tâm ấy, thì Bồ-đề vô thượng như ở trong tay không khác. Được trụ nơi nhẫn vô sinh, nên có thể hiển hiện Đà-la-ni, được an trụ nơi thập địa, nên biết tự tại giống như Phật.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 14: Pháp Thí

Phẩm 14: PHÁP THÍ

Người bố thí của cải, trong cõi người có trăm ngàn vạn, quả báo của bố thí của cải là có thể đạt được pháp thí. Chỉ có đại bi mới có thể đạt được quả báo của bố thí của cải và pháp thí, thân đời sau đạt được vô lượng an lạc. Bi là pháp thí hiện chứng đạt Niết-bàn. Vui thích bố thí, đầy đủ mùi vị cam lồ hoan hỷ, đồng nhất vị tâm bi của Bồ-tát. Vì nhân duyên nầy nên không một sát na muốn hướng về giải thoát. Các loại pháp thí hoàn tất, thỉnh cầu những người nghe pháp: Lúc tôi đạt được quả pháp thí, chắc chắn thọ nhận lời tôi thỉnh cầu. Lúc Bồ-tát bố thí gọi là dục thí không phải là căn bản thí. Lúc thành Phật bố thí, gọi là pháp thí căn bản.

Trí Phật ở hư không

Đại bi là mây lớn

Pháp thí như mưa ngọt

Tràn đầy ao ấm giới.

Bốn nhiếp làm phương tiện

Nhân giải thoát an lạc

Tu tập tám chánh đạo

Thường đạt quả Niết-bàn.

Tài thí diệt trừ khổ đau nơi thân chúng sinh, pháp thí diệt trừ khổ đau nơi tâm chúng sinh. Trải qua vô lượng đời kiếp tài thí, để đạt được quả pháp thí, pháp thí luôn ban bố vô úy thí cho chúng sinh. Người trí rất chán ngán sinh tử, nên mong cầu Niết-bàn, người thương xót cứu giúp chúng sinh cầu mong nơi pháp thí. Bồ-tát thọ dụng tiền tài vì tu bố thí, lúc tu hạnh bố thí là vì đạt được pháp thí, thấy chúng sinh có hai loại là tham ái – ngu si. Người nhiều tham ái thì bố thí cho của cải châu báu. Người nhiều ngu si thì ban cho pháp thí. Người bố thí tài sản làm cho tiền tài không bao giờ hết. Người bố thí chánh pháp khiến đạt được trí vô tận. Người bố thí tài sản đạt được an lạc nơi thân. Người bố thí chánh pháp đạt được an lạc nơi tâm. Tùy theo chúng sinh nơi chỗ giáo hóa, mong muốn đạt được nghĩa lý phù hợp với tâm ý, đầy đủ phù hợp, không có ý chán mệt, đạt được công đức to lớn, đạt được pháp thí hoan hỷ, tăng thêm sự đoan nghiêm như vầng trăng tròn mùa thu, thường kh- iến cho tâm mắt của chúng sinh không rời xa. Người bố thí tài sản được chúng sinh yêu quý, người bố thí chánh pháp thường được thế gian cung kính tôn trọng. Người bố thí tài sản được người ngu yêu mến, người bố thí chánh pháp được người trí quý kính. Bố thí tài sản phá tan nỗi bần

cùng về của cải, bố thí chánh pháp phá tan sự bần cùng về công đức, hai loại bố thí nầy có ai không kính trọng? Người bố thí tài sản có thể ban cho niềm an lạc hiện tại, người bố thí chánh pháp có thể ban cho sự an lạc nơi cõi trời Niết-bàn. Người vui thích yêu quý tâm bi luôn luôn yêu mến tất cả chúng sinh, yêu mến tất cả chúng sinh tức là yêu thương chính bản thân mình. A-la-hán xa rời chúng sinh đau khổ, thì ai sẽ yêu mến vui thích? Thường thực hành bố thí xa lìa mười điều ác, cung kính với cha mẹ, nếu người luôn như thế tức là báo ân cho ta. Nếu người muốn tiếp nối Phật chủng, nên lấy tâm bi làm đầu, để tạo lợi ích cho người khác. Đức Phật thường nhớ nghĩ đến mà thành tựu sự nghiệp hóa độ chúng sinh.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Hạ, Phẩm 15: Phát Tâm Bồ Đề

LUẬN ĐẠI TRƯỢNG PHU

QUYỂN HẠ

Phẩm 15: PHÁT TÂM BỒ ĐỀ

Sự nghiệp bố thí đã đầy đủ, làm người gần gũi với tất cả chúng sinh, chưa hề có một niệm tương ưng với tâm bi. Tâm bi của Bồ-tát trùm khắp, duyên với tất cả, không chỗ nào là không duyên. Do tâm bi trùm khắp mọi nơi, nên sau khi thành Phật đạt được Nhất thiết chủng trí không có gì chướng ngại. Vì tâm bi nên xả bỏ sự giải thoát của Thanh văn mà phát tâm Bồ-đề. Tâm của một niệm đầu tiên nầy, chỉ có Phật mới biết được dung lượng đó, huống hồ là sự an lạc giải thoát của hạnh Bồ-đề? Phát tâm Bồ-đề, đang còn ở một niệm ban đầu, giống như mặt đất vàng ròng, mặt đất cát đá, không thể ví dụ với nhau. Lúc mới phát tâm, vì có thể làm thanh tịnh các kiết sử khiến tất cả công đức đều quy tụ. Bồ-đề là quả của phát tâm, vì tất cả chúng sinh nên cầu an lạc. Bồ- tát phát tâm Bồ-đề xong, người chưa phát nguyện hỏi: Giải thoát như thế nào? Vì nhân duyên gì mà hỏi? Vì người phát tâm giống như từ trong giải thoát đến, nên hỏi: Như thế nào là tướng giải thoát? Vì hướng đến giải thoát nên biết là đến từ giải thoát. Người đã phát nguyện trả lời: Lúc phát tâm Bồ-đề, hoan hỷ vui sướng giống như giải thoát, nên có thể biết rõ. Người muốn cúng dường hết thảy chư Phật cần phải phát tâm Bồ-đề, người muốn báo đền ân Phật cần phải phát tâm Bồ-đề kiên cố, ngoài phát tâm Bồ-đề ra, lại không có pháp nào có thể đến được Bồ-đề. Nếu không có tâm Bồ-đề thì không đạt được quả Phật, nếu không đạt được quả Phật thì không thể cứu độ chúng sinh. Muốn ban cho tất cả chúng sinh vô lượng sự an lạc to lớn, cần phải phát tâm Bồ- đề. Vì sao? Vì tâm Bồ-đề ấy là nhân an lạc cho tất cả chúng sinh. Tất cả các sắc không lìa bốn đại, tất cả sự an lạc không xa rời tâm Bồ-đề. Lạ

lùng thay! Vì sao không sợ khổ đau của sinh tử mà lại sợ tâm Bồ-đề vô úy? Nếu người muốn khổ đau của tất cả chúng sinh dừng lại, không có gì hơn là phát tâm Bồ-đề. Người phát tâm Bồ-đề là nhân đình chỉ đầu tiên, đình chỉ đầu tiên sẽ đạt được đình chỉ vô thượng. Đạt được lợi ích về tài sản vật báu không bằng đạt được lợi ích về công đức. Đạt được lợi ích về công đức không bằng đạt được lợi ích về trí tuệ. Đạt được lợi ích về trí tuệ không bằng đạt được lợi ích của tâm Bồ-đề. Nếu người buông lung, bỏ quên không nhớ đến tâm-Bồ-đề, giống như loài cầm thú không khác. Ông nay vì sao không phát tâm bi, nên biết tâm bi ấy chính là đại Bồ-đề, muốn hướng đến trí Phật cần phải phát tâm Bồ-đề, vì kiết sử làm chướng ngại thì không thể nào phát tâm giải thoát, vì nghiệp báo làm chướng ngại thì không thể nào phát tâm Bồ-đề. Thế nào là đường tà, thế nào là nẻo chánh? Vì có ái dẫn dắt, lấy bốn không làm giải thoát, gọi là hướng về tà. Phát tâm Bồ-đề, tu tập tám chánh đạo, gọi là hướng về chánh. Để được quả báo giàu có thì tu tập thực hành bố thí, để được quả báo an lạc thì tu tập thực hành tâm bi, vì muốn cứu giúp tạo an lạc cho chúng sinh cần phải phát tâm Bồ-đề kiên cố. Người không tu tập phước đức có ba điều khó đạt được: Một là không được thân cận với các thiện hữu. Hai là chán ngán xa lìa sự phát tâm Bồ-đề. Ba là không thể kính trọng người phát tâm Bồ-đề, đạt được Nhất thiết chủng trí.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Hạ, Phẩm 16: Công Đức Thù Thắng

Phẩm 16: CÔNG ĐỨC THÙ THẮNG

Có những người dùng tài sản bố thí cùng một phước điền, tâm không đồng nên quả báo đạt được có nhiều loại. Có người đạt được niềm an lạc trong ba cõi, có người đạt được niềm an lạc tịch diệt, có người đạt được niềm an lạc lợi tha. Tư duy và nguyện khác hẳn nên quả báo đạt được không đồng. Người dùng tâm ái làm phước khi thọ nhận quả báo thì ngu si tối tăm. Người dùng tâm bi tu phước khi thọ nhận quả báo thì được trí tuệ. Người không làm tổn hại tâm Bồ-đề, vì lợi ích cho chúng sinh mà làm phước, nên biết phước nầy là thù thắng nhất trong mọi phước, những phước tu còn lại là phước tương tự không phải là phước bậc nhất. Nhất vị trí tuệ của Phật, nên biết phước nầy nầy là bậc nhất, vì đem lại lợi ích cho thế gian nên chủng tử Tam bảo không đứt đoạn. Biết nghiệp biết quả biết quy y Phật từ bi, như chấp ngã khi thực hành phước, giống như người làm điều ác, thật đáng hổ thẹn. Bậc trượng phu thiện thấy trời, người nơi thế gian không ai cứu giúp, suốt đời không vì bản thân mình mà tu phước, khổ đau trong sinh tử, hãy còn không nghe, huống hồ là mắt thấy. Chúng sinh thọ thân thật đáng sầu lo chán ngán, tại sao tu phước tạo nghiệp bi ấy là vì ngã mà không thể thực hành? Trong một sát na không lìa xa tâm bi, vì chúng sinh làm thân hữu, tại sao tạo phước cho ngã? Người thưởng thức ý vị công đức tu phước được tự tại, được mùi vị hơn hẳn người khác báo ân, trong mộng còn không tu phước cho bản thân mình, huống hồ là lúc tỉnh. Dùng trí nên có thể thấy được lỗi lầm cuối cùng không cầu hữu để tạo phước. Tâm bi ấy cuối cùng không vì giải thoát mà tu phước. Người trí vì xả bỏ cầu nghiệp hữu (thọ thân), người bi xả bỏ nghiệp giải thoát. Vì sao? Vì người bi làm lợi ích cho mọi người, không có trí tuệ thù thắng mà tạo tác bình đẳng, nhân của phước là một, mà quả của phước không có ai sánh bằng. Từ mười lực đạt được trí, làm cho chính mình được an lạc mà xả bỏ sự an lạc lợi tha gọi là người bội ân, chỉ có mình luôn luôn biết. Từ Phật được biết, vì tất cả chúng sinh là bạn tu phước của mình. Giả sử đạt được quả mà một mình ta thọ dụng thì gọi là người bội ân. Đạt được an lạc vô cùng, lẽ nào đạt được rồi chỉ mình ta thọ nhận? Như vậy bậc trượng phu đó vì xả bỏ tất cả, giả như đạt được sự an lạc của ngàn Niết- bàn mà không làm lợi ích, thì không bằng cứu giúp một chúng sinh đau khổ, còn hơn xa việc đạt được sự an lạc của ngàn Niết-bàn. An lạc giải thoát còn không thọ nhận một mình. Vì sao? Vì thấy chúng sinh nơi thế gian không có lối về, không ai cứu giúp, nên an lạc giải thoát hãy còn không thọ nhận một mình, huống hồ là Bồ-đề vô thượng?

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Hạ, Phẩm 17: Thắng Giải Thoát

Phẩm 17: THẮNG GIẢI THOÁT

Hơn nữa, có những cảnh giới Tam-muội định tuệ, chúng sinh thảy đều làm Phật, vì có Tam-muội nầy nên không muốn giữ lấy giải thoát. Hạnh đầu đà trừ bỏ tất cả lỗi lầm xấu ác đạt vắng lặng tĩnh mịch như ở trong miệng, người cứu tế chân thật vì chúng sinh đau khổ nên không chứng mà thôi.

Định tuệ bi tự tại

Thấy các khổ thế gian

Người chân thật cứu đời

Trọn không vượt qua bờ.

Như sóng biển suốt mùa không vượt qua giới hạn, người tu hành bi, trăm kiếp khổ hạnh, nếu có thể cứu độ một người cũng trọn không gắng sức thoát khỏi sinh tử, có thể được giải thoát nhưng vì chúng sinh nên ở lại nơi sinh tử. Đối với ba loại thí trong tất cả mọi lúc, thường giống như lễ hội. Người không vui với niềm vui của mình mà tạo niềm vui cho người khác, ngày đêm ở trong sinh tử nhưng là không ở, mà hoan hỷ an lạc như ở Niết-bàn. Bồ-tát thường vì chúng sinh tạo nghiệp lợi ích thấu hiểu được ý vị an lạc hoan hỷ. Bồ-tát ngay cả trong mộng, luôn được hoan hỷ an lạc còn hơn hẳn giải thoát. Bồ-tát được pháp vị tạo an lạc cho người. Hết thảy chúng sinh không đạt được ý vị chứng đạt giải thoát. Người trí nếu được giải thoát biết đến ý vị hoan hỷ an lạc của sự lợi tha, nhất định sẽ trở lại làm lợi ích cho chúng sinh. Người sợ hãi sinh tử vì lợi ích cho chính mình, mong cầu giải thoát cho là an lạc vô cùng, không bằng Bồ-tát lúc thọ nhận thân ấm thì hoan hỷ vui sướng, vì sẽ tạo lợi ích cho mọi người. Nếu người tự một mình đã nhận chịu đau khổ bức bách, mới đáng đi vào Niết-bàn, thì tất cả chúng sinh đang nhận chịu đau khổ bức bách, tại sao xả bỏ họ mà đi vào Niết-bàn? Người thấy tự bản thân mình đau khổ bức bách mới đáng đi vào Niết- bàn. Người có tâm bi thấy tất cả chúng sinh đau khổ đều trụ nơi tâm mình, tại sao xả bỏ họ mà đi vào Niết-bàn? Nếu có thể đem lại hoan hỷ tạo an lạc cho người khác đó chính là Niết-bàn, nếu không như thế tức là sinh tử. Người có tâm bi bình đẳng đối với chúng sinh, hoan hỷ tạo an lạc cho họ tức là Niết-bàn. Chư Phật đã khen ngợi: Nếu người giải thoát hoan hỷ, an lạc giống như tạo lợi ích cho một người, thì được người trí yêu mến. Nếu người ban cho người khác sự an lạc sâu xa không suy tính công lao đó tức là giải thoát. Người có tâm bi làm cho người khác an lạc mà không mong cầu quả báo, nếu có thể như thế tức là giải thoát, nếu

không được như thế tức là sinh tử. Nếu người vì bản thân mình cầu mong an lạc đó tức là đau khổ. Xả bỏ là sự an lạc của mình, vì người khác cầu an lạc tức là Niết-bàn. Chúng sinh ở thế gian vì nhằm phá trừ đau khổ nên gọi là giải thoát. Người tu bi, có thể phá trừ khổ của kẻ khác tức là giải thoát thù thắng. Người phá trừ đau khổ cho người khác thì cả hai đều được an lạc. Có người trí nào xả bỏ hai giải thoát để giữ lấy một giải thoát? Người thế gian nói: Người có trí đạt được giải thoát. Bồ-tát tư duy như vầy: Ta không tin lời nói ấy. Có người trí nào xả bỏ việc cứu giúp người khác mà an lạc giữ lấy giải thoát? Tự bản thân mình được an lạc lại có thể tạo sự an lạc cho người khác, thì sự an lạc trong ba cõi hơn hẳn an lạc giải thoát. Bồ-tát nhận chịu đau khổ cho chúng sinh, hơn hẳn người khác vì bản thân mình đạt được giải thoát an lạc.