Đại Tập 103 · Bộ Trung Quán · Số 1564–1578

Số 1572- Bách Tự Luận

SỐ 1572

BÁCH TỰ LUẬN

Tác giả: Bồ-tát Đề Bà.

Hán dịch: Đời Nguyên Ngụy,

Tam tạng Pháp sư Bồ Đề Lưu Chi.

Con nay quy y đấng Thông duệ

Danh hiệu Đề Bà bậc đại trí

Hay dùng Bách Tự diễn pháp chân

Trừ các tà kiến hướng thật tướng.

Hỏi: Vì sao tạo luận?

Đáp: Vì nhằm phá trừ tà chấp về ngã kiến… Tất cả các pháp đều có tự tướng.

Phái Tăng Khư (Số Luận) nói: Tướng của tất cả các pháp là một đức, nếu như tôi nói, vì nhân duyên gì thiết lập tất cả các pháp cùng một tướng? Vì tất cả giống nhau cùng có một, ví như các loài bình chậu, áo quần… Thể của vật đều có một. Do nghĩa nầy, nên biết tất cả các pháp gọi là một tướng, do đó nghĩa một thành tựu.

Nội giáo nói: Chẳng phải một. Vì sao? Nếu như ông nói: Thiết lập nghĩa một tướng, là một hay là hai? Nếu đó là một, chỉ có nếu như không thể có một, vì nhân duyên nầy, chỗ lập nghĩa một ấy của ông liền bị phá.

Sư Tỳ Xá nói: Ông nói một bị phá, nay tôi thiết lập khác (dị), vì xả bỏ sai lầm của một.

Nội giáo nói: Nếu ông thiết lập khác, tôi trở lại thiết lập một. Vì sao? Nếu ông lìa nhân thiết lập khác, tôi cũng lìa nhân thiết lập một.

Sư Tỳ Xá nói: Tôi cần phải thiết lập khác. Vì sao như vậy? Vì

các pháp sai biệt, tướng đều khác nhau. Ví như voi, lạc đà, hươu, ngựa, các loại như vậy, tướng đều khác nhau. Vì lý do nầy nên tướng của các pháp khác nhau. Tất cả các pháp đều khác biệt, nên nghĩa khác (dị) sẽ thành tựu.

Nội giáo nói: Vì ông lấy tướng nầy tướng kia không đồng. Nói nghĩa khác (dị) thành tựu, là vì tướng riêng biệt, pháp đều là một, ông đã thiết lập khác, lời nói chính yếu ấy tức bị phá, vì lời nói đó thua, tức biết tướng khác không thể thiết lập.

Ngoại giáo nói: Vì tướng một - khác không thành tựu, nay tôi thiết lập tướng có, vì tướng của các pháp đều có, nên biết nghĩa của tướng có thành tựu. Tướng có thành tựu nên biết một - khác cũng thành tựu.

Nội giáo nói: Nay ông thiết lập có, chắc chắn phải có nhân. Nếu không nhân mà thiết lập có, tôi cũng không nhân mà thiết lập không.

Ngoại giáo nói: Tôi nói chính là lập tất cả các pháp là có. Vì sao? Vì hiện thấy các pháp đều có tướng, ví như hoa trong hư không. Vì không có thể tướng, nên không thể đạt được công dụng hiện hữu như các vật bình chậu, áo quần. Nên biết tất cả các pháp đều là tướng có, vì nhân duyên nầy nên nghĩa có được thành lập.

Nội giáo nói: Ông thiết lập có là vì nhân nơi tướng có hay vì có nhân của tướng không? Có hai tướng nầy đều có sai lầm, nếu do hiện tướng, nên nghĩa có thành tựu, thì hiện tướng là có, có cũng là có, lý của hai có không thể cùng thành tựu. Nếu nói nhân là không, thì lời nói chính thất bại, vì có - không đều chẳng phải nhân, nghĩa có tức bị phá.

Ngoại giáo nói: Nếu cái có của tôi bị phá, ông sẽ thiết lập không, nghĩa không được thành tựu, có trở lại được thiết lập. Ví như người thế gian ăn uống, trước hết nhân nơi thô nhám nên có ngon ngọt, vì lý do nầy, ông phá bỏ cái có của tôi, nên biết là không.

Nội giáo nói: Ông thiết lập không, nhân đâu mà thành tựu? Nếu ông không có nhân mà thành tựu không, tôi cũng không nhân mà thành tựu có.

Ngoại giáo nói: Vì sao mà biết? Vì không có thể tướng, ví như nhiệt độ lúc nóng nực, tự không có thể tướng, huống hồ là có chút nước nào có thể đạt được. Vì nhân duyên nầy, nên tất cả các pháp không có một mảy tướng nào có thể đạt được. Do đó tôi thiết lập thành tựu nghĩa không.

Nội giáo nói: Ông đã thiết lập không, là có nhân hay là không nhân? Nếu nói không nhân thì không có nếu như. Nếu nói có nhân, thì nếu như sẽ thất bại. Ông nếu nêu không - không cũng không thành.

Ngoại giáo nói: Tất cả các pháp có nhân, ông đánh đổ có - không, nghĩa nầy tức không đúng. Vì sao? Vì như các thứ bùn lầy lau lách, nên biết tất cả các pháp đều có nhân.

Nội giáo nói: Không nhân mà ông nói có nhân, nên có, có nhân tức là không. Nếu trong bùn trước đó có các vật như bình bùn lau lách v.v… đều chẳng phải là nhân. Vì sao? Vì trong nhân trước đã có. Nếu trong nhân trước đã không có, cũng chẳng phải là nhân, ví như trong cát không có dầu, cát chẳng phải là nhân của dầu. Nếu nói cũng có cũng không có thì nghĩa cũng không thành tựu. Vì sao? Vì có hai sai lầm. Lại nữa, có cũng không sinh, không có cũng không sinh. Nếu từ không nhân sinh, thì nhân lại có tác dụng gì. Nếu từ có nhân sinh, thì nói nếu như tức thất bại. Trước kia ông nói tất cả các pháp đều có nhân sinh ấy, việc nầy tức không đúng.

Ngoại giáo nói: Vì hiện có tác dụng của các loại bình chậu, áo quần… tức biết tất cả các pháp đều từ nhân sinh, không cùng so sánh.

Nội giáo nói: Ông nói có quả vì có nhân, nghĩa nầy không thành. Vì sao? Vì cùng so sánh mà có. Nếu do thấy quả có tác dụng nên nói là có nhân, thì quả cũng là nhân. Nếu quả là nhân, thì không có quả, vì không có quả tức là không có nhân, nên nhân quả đều hỏng. Nếu nói từ ý, thời, phần, phương, vị, tự tại, các nhân như thế sinh ra, thì nhân so sánh với nhau, sẽ là hữu vi, pháp hữu vi thì vô thường, thời phần phương vị tự tại, do so sánh với nhau mà có, tức là nhân không thể thành tựu.

Ngoại giáo nói: Lời tôi nói chân thật, chư Tiên xưa kia nói lời như vầy: Pháp nầy là quyết định, chung quy không có khác nhau.

Nội giáo nói: Ông nói pháp như thế, đây là chẳng phải chánh thuyết. Như tôi đã nói, so với pháp của ông là khác nhau. Trong pháp của ông là hiện có, trong pháp của tôi thì không. Trong pháp của tôi hiện có, trong pháp của ông thì không. Vì sao? Tại vì ông nói pháp của mình là như vậy. Pháp của ông nếu như vậy, thì chỉ tự mình cho là đúng. Tự mình cho là đúng mà nói, tức không có nghĩa lý sâu xa. Nếu không có nghĩa lý sâu xa, thì không có sự hiểu biết. Nếu có sự hiểu biết, tức nói đến nhân thù thắng. Nếu không có nhân thù thắng, lại nói pháp như vậy, thì không có đạo lý.

Ngoại giáo nói: Đây là gia pháp của tôi.

Nội giáo nói: Ông nói gia pháp của mình, pháp đó sẽ không thành. Pháp của ông không thể tự thành, làm sao có thể thành pháp? Nếu chấp nhận lìa bỏ nhân ấy thì rốt cuộc không có chỗ thành tựu. Tự cho pháp đó là đúng thì điều ấy trái với chánh lý.

Ngoại giáo nói: Pháp không có chẳng phải nhân sinh ra, như lông rùa sừng thỏ, thạch nữ nhi, hoa giữa hư không… Pháp không có như vậy, cuối cùng không thể đạt được. Do nhân duyên mà sinh, như thấy ép dầu cầu mè, làm bình tìm bùn, chẳng phải lấy một pháp làm nhân, có thể sinh ra nhiều pháp. Nhưng mọi vật đều có nhân, như bùn đất có thể trở thành bình chậu, không phải là nhân của vải bông. Tơ sợi có thể trở thành vải bông, không phải là nhân của bình chậu. Lấy loại nầy cầu pháp khác cũng như vậy.

Nội giáo nói: Ông nói nhân có thể sinh hay là nhân không thể sinh? Nhân nầy là có thành tựu hay là có thất bại? Nếu nhân có chỗ thành tựu, thì ông thành tựu, tôi cũng thành tựu. Nếu nhân có chỗ thất bại, thì tôi thất bại, ông cũng thất bại. Lấy gì làm dụ? Như lửa có thể thiêu cháy mọi vật, thiêu cháy ông thì cũng thiêu cháy tôi. Nếu ở nơi kia nóng, ở đây cũng lại như thế. Lại nữa, tiếp tục trình bày về nghĩa nầy. Nếu nói có nhân mà thành tựu, ông thành thì tôi cũng thành, nhân tuy có chỗ sinh nhưng pháp của nhân thì không thể cùng thành. Ông thiết lập Thanh pháp là thường, nếu như nói: Lấy gì làm nhân, không thân là nhân. Lấy gì làm dụ? Lấy hư không làm dụ. Hư không ấy là không thân mà thường, vì lý do nầy gọi Thanh làm thường. Lại có nơi khác nói: Gọi Thanh là vô thường. Vì sao? Vì Thanh là pháp tạo tác nên vô thường. Lấy gì làm dụ? Như bình chậu nhờ vào bùn đất, vòng dây, công thợ, nước lửa… mà thành bình chậu, vì tác nhân sinh ra, nên bình chậu là vô thường, như âm thanh từ môi răng họng lưỡi và nhiều duyên sinh ra, nên âm thanh cũng là vô thường. Chẳng phải hai nhân nầy có thể có chỗ thành tựu. Ông nói chân thật, nghĩa đó có thành tựu, nhưng vọng nói nhân hư giả, lý tức không thiết lập. Ông nói yếu thệ, có lúc yếu không thệ, có lúc thệ không yếu, hai chữ không thể cùng có thể thì yếu thệ sẽ thất bại. Như nhân pháp chưa sinh thì chẳng phải là nhân, do diệt cũng chẳng phải nhân. Như con chưa sinh không gọi là sinh, do diệt cũng chẳng phải sinh. Vì thế nên không có nhân.

Ngoại giáo nói: Ông tuy phá bỏ nhân quả, vì tôi nói có ngã pháp, nên nhân quả sẽ trở lại thành tựu.

Nội giáo nói: Ông nói có ngã pháp, lấy gì làm thể? Nếu lấy tri thức làm ngã, thì tri thức là vô thường, trí biết bình đã diệt, trí biết vải bông mới sinh. Nếu tri thức chẳng phải là ngã, ngã tức không biết. Nếu ngã không biết, thì không có khổ lạc. Ngã như vậy thì không có thể tướng. Nếu nói ngã và trí hòa hợp nên ngã có cái biết. Cái biết hòa hợp cùng với ngã, cái biết cũng chẳng phải là cái biết.

Ngoại giáo nói: Có ngã. Vì sao? Vì các vật bình chậu, áo quần… là ngã sở, nên biết là có ngã.

Nội giáo nói: Vì có một là sai lầm. Bình và có một, không khác nhau, nên có một. Nếu bình chẳng phải là bình, thì có một cũng sẽ là bình, thế thì sẽ có nhiều bình. Nếu có một chẳng phải là bình, thế thì không có bình.

Ngoại giáo nói: Có một và bình, một nên có sai lầm. Nay tôi thiết lập khác (dị), vì xả bỏ một sai lầm.

Nội giáo nói: Ông nói khác thì sẽ không có bình, không nên không có bình dụ, như Tỳ-kheo khác, Bà-la-môn khác, nên biết không có Tỳ- kheo là Bà-la-môn. Nếu bình khác với có tức là không có, như dao và túi đựng dao, có khác biệt nên có thể thấy, bình có một - khác, nên cũng có thể thấy. Nay có một - khác, vì không có thể thấy nên nghĩa khác biệt không thành.

Ngoại giáo nói: Một - khác tuy thất bại, nhưng hiện thấy có bình. Ví như hoa đốm giữa hư không, không có nên không thể thấy. Vì hiện thấy bình, nên biết là có bình.

Nội giáo nói: Không thấy. Vì sao không thấy? Vì ông nói hiện thấy, là mắt nhìn thấy, là thức nhìn thấy? Nếu mắt nhìn thấy thì người chết có mắt, cũng sẽ nhìn thấy. Nếu thức nhìn thấy thì người có mù có thức, cũng sẽ nhìn thấy. Nếu căn và thức mỗi mỗi riêng biệt, không thể nhìn thấy, thì hòa hợp cũng không thể nhìn thấy. Ví như một người mù không thể nhìn thấy thì nhiều người mù cũng không nhìn thấy.

Ngoại giáo nói: Có bình, có sắc, nên có bình.

Nội giáo nói: Ông nói có sắc nên có bình, sắc và bình là một hay là khác biệt? Bình và sắc nếu là một, lúc thấy sắc khác, cũng sẽ thấy bình. Nếu sắc khác với bình, thì bình không thể nhìn thấy, tức là không có bình. Nếu cho cái thấy là bình, lúc bình ở nơi che lấp, mắt không nhìn thấy, thì bình sẽ chẳng phải là bình. Nếu sắc và bình là một, lúc bình tan hoại thì sắc cũng sẽ tan hoại.

Ngoại giáo nói: Ngã pháp không sinh không diệt, thấy cũng không hoại diệt, không thấy cũng không hoại diệt. Vì sao? Vì ngã pháp thường có. Trong nhân có quả, vi tế không hiện rõ, vì trước đã có, về sau được thành lớn. Vì lý do đó nên biết có nhân quả.

Nội giáo nói: Trước có không cần phải tạo tác, như bùn đất có bình không cần đến thợ gốm. Như sợi tơ có vải bông không cần đến thợ dệt. Vì bình và vải bông cần đến công thợ mới thành, nên biết trong nhân không có quả. Nếu trong nhân đã có quả thì không có pháp vị lai. Nếu

không có pháp vị lai thì không có sinh diệt, không có sinh diệt thì cũng không có thiện ác, không có thiện ác thì cũng không có tác nghiệp, tội phước quả báo. Như thế thì không có tất cả các pháp. Lại nữa, nếu trong nhân trước đã có quả vi tế, nhưng không có quả thô thiển, thì quả thô thiển nầy trước không mà sau có, thế tức là sinh diệt, trái với lời ông đã nói trước kia. Vả lại, nếu quả vi tế trước đã có, thì chẳng phải pháp sinh, vì chẳng phải pháp sinh thì sẽ hủy hoại ba đời. Ba đời nếu không có, nên biết tất cả pháp cũng không có. Nếu trong nhân trước đã có quả thì trong sữa đã có bơ. Nếu nói trước không mà sau có, nên biết đó là pháp tạo tác, vì thế nên tất cả các pháp đã có trước trong nhân, càng không cần phải tạo tác.

Ngoại giáo nói: Nếu trong nhân trước đã có quả là sai lầm thì nay nói trong nhân trước không có quả, về sau quả sinh ra, lìa xa không có sinh diệt, cho nên không sai lầm, vì có sinh diệt, là cũng ó cũng không.

Nội giáo nói: Không sinh, có sinh chẳng phải là một thời. Nếu bình đã có trong bùn đất, thì thành tựu không cần đến vòng dây, công thợ… Nếu không có như lông rùa không thể nào kéo dệt khiến có công dụng, vì thế nên có cũng không sinh, không có cũng không sinh. Vả lại, thọ thân là tự sinh hay từ người khác sinh, cả hai đều có sai lầm. Nếu tự sinh thì sinh có dụng gì? Vì thế nên tự sinh không có thân. Nếu không từ tự sinh tại sao lại từ người khác sinh? Nếu nói tự - tha sinh, thì cũng đều có sai lầm, vì thế nên tất cả các pháp không sinh.

Ngoại giáo nói: Nếu không có thân, thì không thể có ba tướng hữu vi là sinh trụ diệt. Nếu có hữu vi thì có vô vi, vì hữu vi, vô vi thành tựu, nên tất cả các pháp cũng thành tựu.

Nội giáo nói: Không có pháp hữu vi. Ông nói ba tướng là lần lượt mà sinh hay là cùng lúc sinh? Lần lượt cũng có sai lầm, cùng lúc cũng có sai lầm. Nếu lần lượt sinh, thì lúc sinh không có trụ diệt, lúc trụ không có sinh diệt, lúc diệt không có sinh - trụ. Vì thế nên không thể nào lần lượt sinh. Vả lại, nếu sinh có trụ, sinh tự không có thể, trụ an trú chỗ nào? Thể của sinh tự nó không có, trụ tại sao có? Không sinh không trụ, như thạch nữ nhi, thế thì không có pháp. Nếu có sinh - trụ là chỗ diệt của diệt, sinh trụ đã không có thì chủ thể diệt diệt cái gì? Giống như hủy hoại sừng thỏ tức không có tên gọi hủy hoại.

Ngoại giáo nói: Ông nói sinh trụ diệt lần lượt không thể được. Tướng hữu vi như hai đầu, ba tay, không thể được, ba tướng cũng không thể được. Hoặc ba tướng cùng lúc cũng không thể được. Vì sao? Nếu

trong sinh có diệt, thì sinh chẳng phải là sinh. Nếu trong diệt có sinh, thì diệt chẳng phải là diệt. Trong trụ có sinh diệt, phá bỏ cũng như vậy. Sinh diệt trái ngược nhau, làm sao cùng lúc được? Vì thế, nên ba tướng lần lượt sinh không thể được, cùng lúc sinh cũng không thể được. Lại nữa, ông nói ba tướng, là cùng làm tướng hữu vi, hay là cùng làm tướng vô vi? Nếu cùng làm tướng hữu vi thì sinh là hữu vi, sẽ có ba tướng, trụ diệt cũng vậy, tướng như thế là không cùng tận. Nếu tướng không cùng tận thì ông không thể nói pháp hữu vi chỉ có ba tướng, yếu thệ liền hủy hoại. Nếu tướng là vô vi, tại sao tướng hữu vi lại có thể là tướng vô vi?

Ngoại giáo nói: Nếu ông không muốn khiến cho trở thành tướng hữu vi thì sẽ trở thành tướng vô vi. Vì sao? Vì vô vi có khắp tất cả mọi nơi, vì không có phương sở, nên sẽ cùng làm tướng vô vi.

Nội giáo nói: Vô vi có phương sở. Nay tôi hỏi ông: Hư không là có phương sở hay là không có phương sở? Hư không nếu có phương sở thì sẽ ở bên thân ông, cũng ở bên thân người khác, nếu vậy là có phần vị, có phần vị thì có biên giới. Nếu nói hư không không có phương sở, là thân ông khắp hư không hay hư không khắp thân ông? Nếu hư không khắp thân ông, thân ông khắp hư không, thế thì có biên giới hạn cuộc, như các loại bình chậu, áo quần, vải vóc, có biên giới nên vô thường, hư không như thế cũng là vô thường. Lại nữa, nhân thường luôn sinh ra quả thường, nhân nếu vô thường thì quả tại sao thường? Như nhân bùn đất sinh ra bình, vì bùn đất vô thường nên bình cũng vô thường. Vì có phương sở nên gọi là vô thường. Lại nữa, ông đã nói thường là có nhân nên thường, hay không có nhân nên thường, tức cả hai đều sai lầm. Nếu nói từ nhân sinh ra là thường, như các vật bình chậu áo quần.. vì từ nhân sinh ra, cũng đều là vô thường. Nếu ông lấy lìa nhân sinh ra pháp là thường, tôi cũng lấy lìa nhân sinh ra pháp là vô thường. Nếu chắc chắn có lìa nhân sinh ra pháp là thường ấy, là xứng lý mà nói hay là theo riêng phần mà nói? Nay sẽ làm cho phân minh tức lại nói về nhân đó.

Ngoại giáo nói: Nhân có hai loại là tác nhân và liễu nhân. Từ tác nhân sinh là vô thường, như các vật bình chậu, áo quần từ tác nhân sinh ra nên vô thường. Từ liễu nhân sinh ra pháp là thường, như đèn có thể chiếu soi các vật trong bóng tối, bóng tối không còn thì các vật hiện bày, chẳng phải là tác pháp cho nên là thường. Vì ý do đó, từ tác nhân mà sinh ra là vô thường, từ liễu nhân mà sinh ra là thường.

Nội giáo nói: Các vật như bình chậu… vì hiện thấy nên là có, vô vi chẳng phải hiện thấy nên là không có. Vì sao? Vì vô vi không có thể tướng nên không có pháp, xả bỏ có, xả bỏ không, cả hai đều xả bỏ

thường đoạn, trừ ngã kiến và ngã sở kiến, thì đạt đến Niết-bàn. Như trong kinh nói: “Như trí thấy cảnh thì tất cả pháp đều không, vì thức không có chỗ giữ lấy nên tâm thức diệt, chủng tử diệt”.

Ngoại giáo nói: Nếu pháp hữu vi không có thể tướng, tại sao lại có thật?

Nội giáo nói: Như mộng. Pháp thế tục đế đều như giấc mộng, mộng chẳng phải thật có. Vả lại, chẳng phải là không có, cũng chẳng phải không có nhân. Như pháp thế tục đế, chẳng phải có tướng, chẳng phải không có tướng, chẳng phải không có nhân, tựa như nhà cửa. Nếu có thể tướng, lúc chưa tạo tác sẽ nhìn thấy, nếu nói không có thì không thể nhìn thấy được. Giả như xà nhà và đòn tay - nền móng tường vách, mà có thành tựu công dụng, chẳng phải là không có nhân. Vì thế nên tất cả các pháp chẳng phải là có, chẳng phải là không có, cũng chẳng phải là không có nhân, do đó như mộng.

Ngoại giáo nói: Nếu tất cả các pháp như mộng, thì lúc già trẻ, trung niên giữ lấy bình, tại sao không giữ lấy các loại vải vóc, áo quần…, lúc giữ lấy các loại vải vóc, áo quần sao cũng không giữ lấy các vật như bình chậu….? Nay thấy giữ lấy bình mà không giữ lấy vật khác, vì tên gọi có nhất định, nên biết tất cả các pháp không như mộng.

Nội giáo nói: Tên gọi chẳng phải là thể, nếu tên gọi là thể, như có tên gọi là bình, lập tức liền có công dụng chứa đựng bơ sữa. Như người trí ở thế gian chỉ nói bình, tên gọi trống không đã có dụng, thì không thể trở lại cần đến thợ gốm tạo tác. Đưa ra giá cả về bình, như thân có ba tên gọi, hoặc nam hoặc nữ, phi nam phi nữ, vì thân giữ lấy nên gọi, tức là bao quát cả ba. Nếu lấy tên gọi mà cầu tên gọi, thì cả ba không thâu tóm lẫn nhau, nên tên gọi và thể có khác biệt. Lại nữa, như bình có âm thanh có thể nghe, có màu sắc có thể thấy, ngửi và xúc chạm bình cũng được như vậy, thì sẽ có nhiều bình. Vả lại, bình có miệng - cổ - đáy - bụng, thì tên gọi chẳng phải là một, lại sẽ có nhiều bình. Từ đó quán sát tên gọi là hư giả, nên biết không thật, như kệ Đức Phật đã nói:

Thế gian có giả danh

Tướng như nhiệt lúc nóng

Âm thanh như tiếng vang

Tướng thế gian như mộng.

Ngoại giáo nói: Tuy ông phá bỏ các loại pháp là có, nếu nói có pháp thì lời ông nói sẽ hủy hoại, nếu nói là không thì không có gì để phá bỏ.

Nội giáo nói: Pháp của ông có thể tướng, thì tôi có những cái để

phá bỏ. Nếu pháp vốn không có thể tướng, thì tôi không có gì để phá bỏ. Nói:

Tướng đại nhân bình đẳng

Tâm chẳng có nhiễm chấp

Cũngkhông có không nhiễm

Đều không có dừng lại.

Thể tướng của mọi người

Có dục và đoạn dục

Thành tựu tin không hoại

Mà bỏ các tà kiến.

Trừ sạch lưới tà kiến

Cấu uế thảy diệt hết

Thường bỏ ba gai độc

Siêng năng tu chánh đạo.

Khéo quán pháp như vậy

Sinh tâm tín kính sâu

Tâm tín cầu pháp thật

Không hướng về ba cõi.

Không giữ lấy có – không

Chứng được đạo tịch diệt

Tất cả pháp không – một

Pháp như vậy không khác.

Vì sao là tướng có

Nhân pháp không có thể

Chẳng cùng so mà có

Tự cho pháp không đúng.

Pháp ông không thành tựu

Như thế không dụng nhân

Ông sẽ nói thể tướng

Một tức là sai lầm.

Nếu vậy thì không thể

Năm tình không giữ trần

Sắc pháp có tên gọi

Chỗ thấy cũng không thể.

Vì có không cần tạo

Pháp kia không có sinh

Pháp hữu vi không thể

Như vậy cũng có phương.

Đều như mộng không khác

Tướng cũng không có khác

Đây chính Luận Bách Tự

Bồ-tát Đề Bà nói.

Số 1573- Luận Nhất Luân Lư Ca

SỐ 1573

LUẬN NHẤT LUÂN LƯ CA

Tác giả: Bồ-tát Long Thọ.

Hán dịch: Đời Nguyên Ngụy,

Đại sư Cù Đàm Bát Nhã Lưu Chi.

Tự thể tánh vô thường

Như vậy thể vô thể

Tự thể tánh vô thể

Nên nói không, vô thường.

Hỏi: Vì nghĩa gì tạo một kệ luận nầy, nói về những nghĩa gì và phá dẹp những người nào?

Đáp: Vì người đọc tụng, nơi tâm phần lớn sinh ra lười nhác uể oải. Lại vì người thông tuệ trước đó đã tu tập rộng vô lượng các luận, ở trong biển cả nghĩa lý nơi các pháp của Như Lai thường xuyên tư duy, sinh ra biếng trễ, đối với tự thể không - vô thường trong nghĩa không khác, sinh ra khác biệt, nghi ngờ lẫn nhau. Vì nhằm đoạn trừ nghi ấy nên tạo ra luận nầy. Nói về nghĩa lý gì, nay sẽ nêu rõ: Nghĩa là tất cả các pháp vô thường, tự thể đều không, tự thể đều không, chẳng lìa vô thường. Tự tánh của tất cả các pháp đều không có tự thể, nên không có thường. Hết thảy chư Phật và các bậc Duyên giác, Thanh văn, ở trong pháp không mà được xuất ly, chẳng phải ở trong các hành của pháp thường, đoạn mà được giải thoát. Kệ nói:

Diệt không trụ có thể

Thì trở thành thường kiến

Nếu cho về sau diệt

Tức trở thành đoạn kiến.

Do nghĩa ấy, nên nói tự thể của tất cả các pháp đều không. Hết thảy chư Phật, Duyên giác, Thanh văn, La-hán, ở trong nghĩa nầy đạt được lợi ích. Phá dẹp những hạng người nào, nay sẽ nói đến. Nếu người có chỗ thủ đắc lìa bỏ các hành, nói có vô thường tức chẳng phải chánh kiến. Nếu vô thường, lìa bỏ hữu vi, vô thường sẽ thường giống như hư không. Nếu như vậy thì thể của hữu vi, vô vi không hề sai biệt. Nếu hữu vi hòa hợp cùng với vô vi, vì vô vi hòa hợp tức là bình không thể phá bỏ. Nếu vô vi hòa hợp cùng với hữu vi, vì hữu vi hòa hợp thì Niết-bàn có thể hoại diệt. Nếu không khác nhau, thì tất cả các pháp không thể phá hủy, như Niết-bàn thường vì chẳng phải duyên sinh. Nếu các hành chẳng phải nhân duyên sinh ra, thì Niết-bàn không khác hư không tức pháp hữu vi không gọi là vô thường. Nếu các hành chẳng phải nhân duyên sinh ra là vô thường, thì hư không, Niết-bàn không gọi là thường. Nếu như vậy, thì pháp hữu vi, vô vi không có thù thắng. Nếu vô thường lìa xa hữu vi cũng gọi là vô thường, thì hữu vi lìa xa thường, nên gọi là thường. Nhưng việc nầy không đúng. Nếu là như vậy, vì sao trong các kinh (Tu-đa-la) nói như vầy: “Vì nghĩa gì mà nói? Chỗ nói của ông nay là vì nghĩa gì mà nêu bày?”. Nghĩa ông đã nói bây giờ không thích hợp, chẳng phải là những gì có thể suy lường nơi tà tư của ông, nên ông nói chẳng phải là chánh kiến. Nếu người có chỗ thủ đắc, cho pháp quá khứ, hiện tại, vị lai thành tựu tự thể, nên biết người ấy chẳng phải là chánh kiến. Vì sao? Vì không có nhân mà sinh kiến giải. Nếu nói thể vị lai chẳng phải nhân duyên sinh mà thành tựu tự thể, thì pháp hiện tại cũng chẳng phải nhân duyên sinh mà tự thể thành tựu, vì tự tánh của hiện tại, vị lai là bình đẳng không hề sai biệt. Nếu tánh bình đẳng thì pháp hiện tại có đều từ duyên sinh, pháp vị lai vì sao chẳng phải là duyên sinh? Nay ông nói nghĩa nầy là vì kinh nói hay là dựa theo nghĩa mà nói? Nói không phù hợp thì không có ý nghĩa. Nếu không có nghĩa lý thì không đáng tin. Nếu pháp vị lai không từ nhân duyên sinh mà thành tựu tự thể, thì pháp vị lai giống như hư không, chẳng có nhân duyên, vì lìa nhân duyên nên chẳng phải nhân duyên sinh ra nên thể của vị lai không có thật. Vì không có vị lai, nên hiện tại, quá khứ cũng không có. Vì hiện tại, quá khứ không có nên thể của ba đời không có. Nếu thể ấy có tức là thường kiến vì không có nhân sinh ra. Nếu đệ tử của Phật có chỗ thủ đắc về cái thấy, thì cùng với các ngoại đạo Ca-tỳ-la không có gì khác nhau. Luận nầy chẳng phải vì các hạng ngoại đạo như Ca-tỳ-la, Ưu- lâu-ca… mà vì hạng người như các ông đồng kiến giải với họ nên tạo ra luận ấy. Vừa nêu nhằm phá dẹp những hạng người nào tức khiến những

hạng người có chỗ thủ đắc như các ông đoạn trừ tà kiến, vì thế tạo ra luận ấy. Câu nghĩa của kệ Nhất Thâu Lô Ca nay sẽ giải thích.

Kệ nói:

Tự thể tánh vô thường.

Tự thể gọi là hữu sinh, có pháp nên gọi là thể. Người có chỗ thủ đắc ở trong pháp nầy sinh tâm giữ lấy làm thể. Pháp nầy ở trong ấm giới nhập có thanh duyên chuyển biến. Như nói một thể, hai thể, hay nhiều thể, như người nầy người nọ hoặc một, hai, hay rất nhiều đều có tự thể, nên gọi là tự thể. Như đất, nước, lửa, gió, cứng, ướt, nóng, động, đều có tự tánh. Tất cả mọi cái đều có tự tướng, tự thể như vậy nên nói là tự thể. Người có chỗ thủ đắc cho sinh trụ diệt đồng với tướng ấy, nghĩa nầy không đúng. Vì tánh của tự thể là vô thường, tên gọi của thể đó do người có chỗ thủ đắc phân biệt nên sinh ra, do đấy lìa các pháp, không có thể vô thường, vì tự tướng là vô thường. Như Đức Phật bảo với các Tỳ-kheo: “Tất cả các hành đều là vô thường”. Theo đấy mà nói, lìa pháp có tự tướng vô thường, điều ấy không đúng. Nếu ông không hiểu rõ tại sao vô thường, nay tôi sẽ giải thích.

Kệ nói:

Như vậy thể vô thể.

Thể, vô thể ấy là sự phân biệt của ông đối với vô thường, vô thường kia không có thể, nên thể tức không có thể. Tự tánh không có thể nên nói là không có thể.

Kệ nói:

Tự thể tánh vô thể.

Vì lìa không có thể, lại không có thể riêng biệt, nên nói tự thể không có thể. Nếu ý ông cho lìa không có thể mà có thể, thì nghĩa nầy không đúng, vì ông lấy pháp nầy chẳng phải là kinh nói. Nếu cho không thể là tự thể, thì nghĩa nầy cũng không đúng, vì kinh vốn không nói: “Thưa Thế Tôn! Ở trong các loại kinh nào nói pháp như vậy?”. Ở trong kinh điển cả chư Phật Thế Tôn, hoàn toàn không có nghĩa ấy. Vì không phải kinh nói nên không thể thành tựu, không phải nghĩa lý đã nói trong kinh của bậc Đại Thánh, tức không nên tin, do đó không chỉ có ngôn thuyết mà có thể giữ lấy sự chứng đắc.

Kệ nói:

Nên nói không, vô thường.

Như trong kinh Điều Phục Tam Mật Đề nói: “Đức Phật bảo với Tam-mật-đề: Mắt là không, vô thường, không gì không lay động, không gì không hoại diệt, không gì không chuyển biến. Vì sao? Vì tánh như

vậy. Tai, mũi, lưỡi, thân và ý lại cũng như vậy. Thưa Thế Tôn! Ở trong kinh nầy nói không, nói vô thường, vì nghĩa nầy nên biết các pháp là không, là vô thường”. Vô thường không có thể, nên tánh của các pháp tự nó không có thể, tức nghĩa không có thể thành tựu. Nếu có thể hội nhập nơi nghĩa của kinh như vậy, thì nghĩa đó thành tựu. Nếu không hội nhập nơi nghĩa của kinh, thì nghĩa đó liền hủy hoại. Vì tôi đã nói, hội nhập nơi nghĩa của kinh, thì nghĩa đó thành tựu, cho nên tánh tự nó không có thể, nghĩa lý đó được thành tựu. Luận Nhất Thâu Lô Ca chỉ có một quyển, bao gồm thể tánh của các pháp, pháp, vật, sự, có tên gọi khác biệt, nhưng nghĩa lại đồng. Vì thế hoặc nói thể, hoặc nói tánh, hoặc nói pháp, hoặc nói có, hoặc nói vật…, không gì không đều là sai biệt mà có. Chánh âm gọi là Tư Bà Bà, hoặc dịch là Thể của tự thể, hoặc dịch là Vô pháp hữu pháp, hoặc dịch là Tánh của vô tự tánh.

Số 1574- Luận Đại Thừa Phá Hữu

SỐ 1574

LUẬN ĐẠI THỪA PHÁ HỮU

Tác giả: Bồ-tát Long Thọ.

Hán dịch: Đời Triệu Tống, Đại sư Thi Hộ.

Quy mạng hết thảy chư Phật và các bậc trí tuệ. Cần phải hiểu biết đúng như thật về các pháp. Ở đây nhằm nói gì? Nghĩa là tất cả tánh từ vô tánh sinh ra hay chẳng phải vô tánh sinh ra? Tất cả các tánh nếu có sinh, thì tánh kia là thường, là tánh không thật có, giống như hoa đốm. Nên biết các pháp cùng với hư không bình đẳng. Các pháp kia sinh cũng giống như hư không. Tất cả pháp duyên đều như hư không, vì những điều kia không thật, nên thế nào là có? Các pháp không nhân mà lại không quả, cũng không tự tánh của các nghiệp có thể đạt được. Ở đây, tất cả nhưng không có thật, nên không có thế gian, cũng không có xuất thế gian, tất cả không sinh, cũng không có tánh. Vì sao các pháp lại có đối tượng sinh? Cha con, quyến thuộc, thân yêu ở thế gian, tuy có chỗ sinh nhưng không chân thật, vì không từ đời trước sinh ra, cũng chẳng phải kiếp nầy có tướng đó, như vậy đối với thế gian không có nghĩa có thể chuyển giao, giống như trong mặt trăng nhìn thấy các hình ảnh. Thế gian không có thật, vì từ phân biệt khởi, vì phân biệt nầy nên tâm phân biệt sinh ra, do tâm nầy làm nhân liền có thân sinh khởi, vì thế có thân hiện hành ở thế gian. Tạo thành do uẩn nên gọi đó là thân, các uẩn đều không, chẳng có tự tánh. Uẩn không có tự tánh mà cũng không có tâm, vì không có tâm tức không có thân, nên biết tự tánh lìa các các phân biệt. Nếu không có tâm đó thì cũng không có pháp. Nếu không có thân đó thì cũng không có giới. Trong nầy đã nói là không có hai đường, nói

như vậy là nói chân thật, tất cả ở đây đều lìa các các đối tượng duyên. Đối tượng nói nêu ở đây lìa các đối tượng duyên. Chỗ tạo tác ở đây đã lìa các đối tượng duyên. Đối tượng đạt được ở đây đã lìa các đối tượng duyên. Tất cả các pháp bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ hiện có thường thực hành như vậy, trong thời gian không lâu tức có thể chứng đắc Bồ-đề vô thượng. Dùng tuệ phương tiện an trú nơi thực tế, khởi hạnh bi mẫn, rộng độ chúng sinh, dù trở lại có tướng thủ đắc như vậy, nhưng tất cả trí tánh lại không thể nói là đạt được. Vì tất cả pháp kia chỉ có tên gọi, tất cả chỉ trụ ở trong tưởng có, hiện tiền không thật có chỗ sinh sai biệt, sai biệt sinh ra pháp nhưng không được có? Tất cả pháp kia vốn không có tên gọi, chỉ do giả danh mà biểu hiện rõ, nên biết các pháp là không có thể thật, tất cả đều từ phân biệt sinh ra. Trong ấy nếu không có phân biệt, tức đồng với hư không lìa mọi phân biệt. Như nói mắt là có thể nhìn thấy đối với sắc, lời nói như vậy là lời chân thật. Thế gian có những tâm tà chấp, chấp lời đã nói nầy như thật nên chuyển đổi. Tất cả pháp kia tụ hợp tựa như hiện có. Nên biết lời nói nầy là lời Đức Phật đã nói, do đó cần phải biết, nghĩa trong nầy là mắt không thấy sắc, cho đến ý không biết nơi pháp, nếu biết như vậy đây là người trí, tức có thể thông suốt. Đệ nhất nghĩa đế, như thế mới gọi là chân thật tối thượng. Tôi nay dựa theo kinh nói tóm lược như vậy.

Số 1575- Luận Lục Thập Tụng Như Lý

SỐ 1575

LUẬN LỤC THẬP TỤNG NHƯ LÝ

Tác giả: Bồ-tát Long Thọ.

Hán dịch: Đời Triệu Tống, Đại sư Thi Hộ.

Quy mạng ba đời đấng Tịch Mặc

Lời chánh pháp diễn nói duyên sinh

Nếu hiểu các pháp lìa duyên sinh

Pháp hành đã tạo lìa như thế.

Lìa hai bên có - không

Người trí có chỗ dựa

Sâu xa không chốn duyên

Nghĩa duyên sinh thành lập.

Nếu nói pháp vô tánh

Tức sinh các sai lầm

Người trí nên như lý

Quán sát pháp hữu tánh.

Nếu thật đạt hữu tánh

Như người ngu phân biệt

Vô tánh thì không nhân

Nghĩa giải thoát nào lập?

Không thể nói hữu tánh

Không thể nói vô tánh

Biết rõ tánh vô tánh

Đại trí như lý nói.

Niết-bàn và sinh tử

Chớ quán tánh sai khác

Chẳng Niết-bàn sinh tử

Hai tánh có sai biệt.

Sinh tử và Niết-bàn

Cả hai không thực có

Nếu hiểu rõ sinh tử

Đây chính là Niết-bàn.

Phá hữu tánh sinh kia

Phân biệt diệt cũng vậy

Việc được tạo như huyễn

Hiện tiền diệt không thật.

Nếu diệt có chỗ hoại

Biết kia là hữu vi

Pháp hiện còn không đạt

Pháp hoại sao lại biết?

Các uẩn kia không diệt

Hết nhiễm tức Niết-bàn

Nếu hiểu rõ tánh diệt

Sẽ đạt đến giải thoát.

Nếu pháp sinh pháp diệt

Cả hai không thể đạt

Dùng chánh trí quán xét

Từ vô minh duyên sinh.

Nếu thấy pháp tịch tĩnh

Các tạo tác cũng vậy

Biết pháp nầy tối thắng

Đạt pháp trí vô biên.

Tánh duyên sinh thấy được

Không thấy nghĩa nầy sai

Tánh vi diệu trong nầy

Chẳng duyên sinh phân biệt.

Chánh giác Phật đã nói

Có nói chẳng không nhân

Nếu sạch nguồn phiền não

Tướng luân hồi sẽ tan.

Các pháp hành nhất định

Thấy có tạo có giữ

Tại sao lúc trước sau

Từ duyên mà an lập?

Vì sao trước đã sinh

Sau đó lại chuyển khác

Nên giới hạn trước sau

Nhìn thấy như sự huyễn.

Vì sao huyễn được sinh

Vì sao có chấp trước

Si mê ở trong huyễn

Cầu huyễn cho là thật.

Trước chẳng phải là sau

Chấp thấy nên không xả

Trí quán tánh vô tánh

Như hình ảnh huyễn ảo.

Nếu nói sinh chẳng diệt

Là phân biệt hữu vi

Nên vòng duyên sinh kia

Xoay theo không chỗ hiện.

Nếu đã sinh chưa sinh

Tự tánh kia không sinh

Nếu tự tánh không sinh

Gọi sinh thế nào được?

Nhân lặng thì pháp tận

Tận nầy không thể đạt

Nếu tự tánh không tận

Tên tận làm sao lập?

Không pháp nào được sinh

Không pháp nào được diệt

Hai đường sinh diệt kia

Tùy sự tùy nghĩa hiện.

Biết sinh thì biết diệt

Biết diệt biết vô thường

Tánh vô thường nếu biết

Không đạt gốc các pháp.

Các pháp từ duyên sinh

Tuy sinh tức lìa diệt

Như người đến bờ kia

Liền thấy việc biển lớn.

Nếu tự tâm không hiểu

Phàm phu chấp tánh ngã

Tánh không, tánh điên đảo

Liền sinh các lỗi lầm.

Các pháp là vô thường

Khổ, không và vô ngã

Trong ấy thấy lìa pháp

Trí quán tánh, không tánh.

Không trụ, không chỗ duyên

Không căn cũng chẳng lập

Từ chủng vô minh sinh

Lìa phần trước, giữa, sau.

Thành đại ác si ám

Như cây chuối không thật

Như thành Càn-thát-ba

Đều hiện bày huyễn ảo.

Cõi nầy đầu Phạm vương

Phật chánh thuyết như thật

Sau các Thánh không vọng

Nói cũng không sai khác.

Thế gian bị si ám

Ái lưu chuyển không dứt

Người trí biết các ái

Nên bình đẳng khéo nói.

Trước nói các pháp có

Cầu tánh thật nơi có

Sau tánh cầu cũng không

Liền lìa tánh không chấp.

Nếu không biết nghĩa lìa

Nghe xong liền có chấp

Nên phước nghiệp đã tạo

Hạng phàm ngu tự phá.

Như trước nói bình đẳng

Pháp nghiệp kia chân thật

Nếu hiểu rõ tự tánh

Nói vậy tức không sinh.

Tôi đã nói như thế

Đều y theo lời Phật

Như chỗ tuyên dương đó

Tức pháp uẩn xứ giới.

Đại chủng và các thức

Đã nói đều bình đẳng

Lúc trí ấy hiện chứng

Không còn vọng phân biệt.

Một nầy nếu như thật

Phật nói là Niết-bàn

Tối thắng nầy không vọng

Là trí không phân biệt.

Nếu tâm có tán loạn

Cùng các ma tạo tác

Nếu như thật lìa lỗi

Tức không có sinh nầy.

Vô minh duyên như vậy

Phật vì thế gian nói

Nếu đời không phân biệt

Tại sao đây không sinh?

Nếu vô minh bị diệt

Diệt rồi tức chẳng sinh

Tên sinh, diệt trái ngược

Vô trí sinh phân biệt.

Có nhân thì có sinh

Không duyên tức chẳng trụ

Lìa duyên nếu có tánh

Có nầy cũng đâu được?

Nếu có tánh đáng giữ

Tức nói có sinh – trụ

Trong nầy nghi lại nhiều

Nói có pháp được trụ.

Nếu Bồ-đề được chứng

Tức khắp nơi thường nói

Nếu tánh trụ giữ được

Đây nói lại có sinh.

Nếu nói pháp thật có

Vô trí nói như vậy

Nếu nói pháp có xứ

Giữ cũng không thể được.

Pháp không sinh không ngã

Trí ngộ nhận thật tánh

Các tướng thường - vô thường

Đều do tâm hiện khởi.

Nếu thành lập nhiều tánh

Tức muốn thành thật tánh

Kia tại sao khác đây

Thường - vô thường sai lầm.

Nếu thành lập một tánh

Chỗ muốn như trăng – nước

Chẳng thật chẳng không thật

Đều do tâm khởi hiện.

Pháp tham sân rất nặng

Do đó sinh kiến chấp

Nên tranh luận an lập

Lìa tánh mà chấp thật.

Nên nhân khởi các kiến

Kiến nên sinh phiền não

Nếu biết đúng điều ấy

Thấy phiền não đều sạch.

Nên biết pháp vô thường

Từ duyên sinh nên hiện

Duyên sinh cũng không sinh

Đây thật ngữ tối thượng.

Trí chúng sinh tà vọng

Không thật tưởng cho thật

Tranh luận với người khác

Tự hành chuyển điên đảo.

Tự phần không thể lập

Phần khác làm sao có

Tự - tha đều không phần

Trí hiểu không tranh luận.

Có pháp nào đáng nương

Phiền não như rắn độc

Nếu không tịch không động

Tâm liền không chỗ dựa.

Phiền não như rắn độc

Sinh sai lầm rất nặng

Độc phiền não che lấp

Làm sao thấy các tâm?

Như ngu thấy hình ảnh

Liền vọng sinh tưởng thật

Đời ràng buộc cũng vậy

Tuệ bị ngu si trùm.

Tánh dụ như hình ảnh

Chẳng phải cảnh mắt trí

Đại trí vốn không sinh

Cảnh giới tưởng vi tế.

Chấp sắc gọi phàm phu

Lìa tham là tiểu Thánh

Biết rõ tự tánh sắc

Đó là trí tối thượng.

Nếu chấp các pháp thiện

Như lìa tham, điên đảo

Như đã thấy người huyễn

Lìa tạo tác cầu thể.

Biết nghĩa nầy là sai

Không quán tánh - vô tánh

Phiền não không thể đạt

Tánh sáng phá trí tà.

Trí lìa nhiễm, thanh tịnh

Cũng không nương vào tịnh

Có nương tức có nhiễm

Tịnh kia lại sinh lỗi.

Pháp phiền não cực ác

Nếu thấy lìa tự tánh

Thì tâm chẳng loạn động

Vượt qua biển sinh tử.

Pháp thiện cam lồ nầy

Từ Đại bi sinh ra

Theo lời Như Lai nói

Không phần hạn, phân biệt.

Như vậy trong nầy khó nói được

Tùy người trí thấy liền thành tựu

Người trí tùy quán thuận theo pháp

Như vậy đều từ Đại bi chuyển.

Tánh chân thật trong tất cả pháp

Người trí theo đó quán như lý

Chỗ hướng do đấy tín được sinh

Cứu chúng sinh kia lìa các khổ.

Nghĩa nầy sâu xa lại rộng lớn

Tôi vì lợi ích nên ngợi ca

Như lời đại trí nay đã nêu

Si ám tự – tha đều phá trừ.

Phá hết phiền não si ám rồi

Như như chỗ tạo lìa ma chướng

Do đó thường mở cửa đường thiện

Các sự giải thoát lại đâu sai.

Người trì tịnh giới được sinh thiên

Câu nầy là chắc chắn chân thật

Ví như phá giới trụ chánh tâm

Tuy hoại giới nhưng không hoại kiến.

Chủng tử lớn lên chẳng vô nghĩa

Thấy nghĩa lợi ích rộng thực hành

Không lấy Đại bi làm nhân chánh

Người trí đâu thể muốn sinh pháp.

Số 1576- Luận Đại Thừa Nhị Thập Tụng

SỐ 1576

LUẬN ĐẠI THỪA NHỊ

THẬP TỤNG

Tác giả: Bồ-tát Long Thọ.

Hán dịch: Đời Triệu Tống, Đại sư Thi Hộ.

Quy mạng tánh bất khả tư nghị

Chư Phật trí chân thật không chấp

Các pháp phi ngôn, phi vô ngôn

Phật xót thương nên khéo diễn nói.

Không sinh nghĩa đệ nhất

Tùy chuyển mà vô tánh

Phật - chúng sinh một tướng

Bình đẳng như hư không.

Bờ đây - kia không sinh

Tự tánh duyên nơi sinh

Các hành kia đều không

Trí hành Nhất thiết trí.

Tánh chân như không nhiễm

Tịch tĩnh không hai loại

Tự tánh tánh các pháp

Như hình ảnh không khác.

Tâm phàm phu phân biệt

Ngã không thật chấp ngã

Nên khởi các phiền não

Cùng những khổ lạc xả.

Thế gian già bệnh chết

Là khổ chẳng đáng yêu

Theo các nghiệp đọa vào

Đây thật không có vui.

Cõi trời vui thắng diệu

Địa ngục khổ vô cùng

Cảnh giới đều không thật

Thường xoay vòng sáu nẻo.

Chúng sinh vọng phân biệt

Lửa phiền não đốt cháy

Đọa vào cõi địa ngục

Như lửa dữ cháy rừng.

Chúng sinh vốn như huyễn

Lại chấp cảnh giới huyễn

Lấy huyễn tạo nên đạo

Không biết từ duyên sinh.

Như họa sư thế gian

Họa thành tướng Dạ-xoa

Tự họa mình tự sợ

Đây gọi người không trí.

Chúng sinh tự khởi nhiễm

Tạo nhân luân hồi kia

Tạo rồi sợ đọa lạc

Không trí, không giải thoát.

Chúng sinh tâm hư vọng

Khởi nghi hoặc cấu nhiễm

Không tánh chấp có tánh

Chịu khổ trong cực khổ.

Phật thấy không người cứu

Liền khởi ý xót thương

Nên phát tâm Bồ-đề

Rộng tu hạnh Bồ-đề.

Đạt quả trí vô thượng

Liền quán sát thế gian

Bị phân biệt ràng buộc

Nên theo mọi lợi ích.

Từ sinh và đã sinh

Đều nêu nghĩa chân chánh

Sau quán thế gian không

Lìa phần đầu - giữa - cuối.

Quán sinh tử Niết-bàn

Cả hai đều vô ngã

Không nhiễm cũng không hoại

Vốn thanh tịnh vắng lặng.

Các cảnh giới trong mộng

Tỉnh rồi đều không thấy

Người trí tỉnh giấc si

Cũng không thấy sinh tử.

Người ngu bị che lấp

Rơi vào biển sinh tử

Không sinh nói có sinh

Khởi phân biệt thế gian.

Nếu phân biệt có sinh

Chúng sinh không như lý

Ở trong pháp sinh tử

Khởi tưởng ngã thường lạc.

Tất cả đấy do tâm

An lập tướng huyễn hóa

Tạo nghiệp thiện, bất thiện

Cảm sinh thiện bất thiện.

Khổ diệt nơi cõi tâm

Liền diệt tất cả pháp

Là các pháp vô ngã

Các pháp đều thành tịnh.

Phật diễn nói rộng pháp thế gian

Khéo biết chính là vô minh duyên

Nếu thường không khởi tâm phân biệt

Tất cả chúng sinh chốn nào sinh.

Ở trong pháp tánh của các pháp

Thật cầu chút pháp không thể được

Như đời huyễn sư tạo sự huyễn

Người trí cần phải biết như vậy.

Trong biển cả sinh tử luân hồi

Nước phiền não tràn ngập chúng sinh

Nếu không nhờ Đại thừa chuyển vận

Cuối cùng làm sao đến bờ kia.

Số 1577- Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 1: Thí Thắng

SỐ 1577

LUẬN ĐẠI TRƯỢNG PHU

Tác giả: Bồ-tát Đề Bà La.

Hán dịch: Đời Bắc Lương, Sa-môn Đạo Thái.

QUYỂN THƯỢNG

Phẩm 1: THÍ THẮNG

Kính lạy Đẳng Chánh Giác

Thế Tôn đại từ bi

Nhân đấy khởi chánh pháp

Chân tế trong ba cõi.

Chúng trung tôn đệ nhất

Chứa công đức vô lượng

Vốn hành hạnh Bồ-tát

Con sẽ nói phần ít.

Nay con thương chúng sinh

Mở bày môn thí diệu

Tất cả các hiền sĩ

Cần hoan hỷ lắng nghe.

Lúc Bồ-tát hành thí

Đại địa thảy chấn động

Biển lớn trào các báu

Mây tuệ mưa hoa diệu.

Vô tâm còn như vậy

Huống hồ loài tình thức?

Bồ-tát thí rộng lớn

Như cảnh giới hư không.

Giả sử Tiên năm thông

Đầy khắp mười phương cõi

Lắng nghe hãy còn khó

Huống lại phân biệt nói.

Không có địa phương nào

Mà không dùng nước thí

Nước sạch ngấm vào đất

Không nơi nào không khắp.

Không có một vật gì

Bồ-tát chưa từng thí

Không có một chúng sinh

Chưa từng thọ cúng thí.

Luận nói về đại địa

Tất cả nên lễ ông

Vì sao lễ đại địa

Nơi Bồ-tát hành thí.

Bồ-tát một ngày thí

Vô số các tạp vật

Phật-bích-chi trăm kiếp

Không thể biết biên vực.

Sở dĩ không thể biết

Đại bi là thể thí

Thường thành quả chủng trí

Vì nhân thí rộng lớn.

Đây là người trí nói

Bố thí đến bờ kia

Nếu khi đến bờ kia

Các độ thảy đầy đủ.

Nghĩa Ba-la-mật ấy

Gọi là hòa tập thanh

Giống như nơi nhiều người

Gọi đó là đại chúng.

Chủng tử của Bồ-đề

Hay thành quả đại trí

Tất cả các việc đủ

Thành thảy đều do thí.

Bố thí sinh cõi trời

Bào thai của xuất thế

Thí vô tướng là tuyệt

Bình đẳng là tối thắng.

Thân và vật đều thí

Không hề có tiếc nuối

Tất cả nơi bố thí

Không một nơi nào không.

Tất cả thời đều thí

Không lúc nào không thí

Ở trong bốn bố thí

Tâm trí luôn bất động.

Người hành thí như vậy

Gọi thí bất tư nghị

Nếu thí một chúng sinh

Tất cả đều được vui.

Nếu thí không như vậy

Đó gọi là khi dối

Tuy gọi thí một người

Là bố thí hết thảy.

Sở dĩ gọi tất cả

Vì tâm đại bi phủ

Đại bi sở dĩ trùm

Vì cầu quả chủng trí.

Cúng dường Phật, La-hán

Ruộng phước tốt thế gian

Không thương, thí bình đẳng

Là bố thí tối thắng.

Thí vô lượng của báu

Không bằng tạm thời dừng

Tâm bi thí một người

Công đức như đại địa.

Vì mình thí tất cả

Phước báo bằng hạt cải

Cứu người khỏi ách nạn

Hơn hẳn mọi điều thí.

Các sao tuy ánh sáng

Không bằng một vầng trăng

Tâm chúng sinh thô trược

Bố thí luôn vì mình.

Bồ-tát tâm bi thí

Như tro trừ sạch cấu

Từ bi thí cứu giúp

Khắp vì mọi chúng sinh.

Từ bi thí như vậy

Công đức không cùng tận

Thí vi diệu như thế

Chúng sinh đều an vui.

Dốc cầu trí tuệ Phật

Tâm không hề chán đủ

Tâm bi thí như vậy

Thường diệt chướng vô minh.

Mở dẫn dắt người ngu

Khiến đạt mắt trí tuệ

Thường diệt các kiết – sử

Trừ bỏ già bệnh chết

Thí cùng với tâm bi

Cam lồ của chúng sinh.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 2: Thí Thắng Vị

Phẩm 2: THÍ THẮNG VỊ

Đại bi phát khởi thí

Ý nguyện thành Bồ-đề

Người thấy biết như thế

Thành tựu mọi bố thí.

Thí tất cả như thế

Trọn thành trí nhất vị

Tâm đại bi là thể

Thường khởi vô số thí.

Vô số cứu chúng sinh

Đến được nơi trí tuệ

Thường diệt mọi ái kiết

Cùng cấu bẩn vô minh.

Luôn khiến mọi chúng sinh

Thảy đều được an lạc

Tâm bi thí như vậy

Ai không sinh yêu thích.

Tâm đại bi đã khởi

Công đức nơi thí lớn

Không thể sinh yêu thích

Quay lưng lìa cứu giúp.

Người nầy vì ái buộc

Thật khó đạt Bồ-đề

Người muốn cầu quả Phật

Vui thích thí cam lồ.

Người trí vui bố thí

Vui pháp vị Bồ-đề

Thấy rõ lỗi ba cõi

Niết-bàn pháp vị vui.

Muốn nhanh chóng xa lìa

Trong một niệm không trụ

Lại thấy vui thích thí

Lại hơn hẳn Niết-bàn.

Vui thích thí tự tại

Tâm liền quên Bồ-đề

Tâm đã quên Bồ-đề

Là Bồ-đề khó đạt.

Tự quán tâm vui thí

Vì thương xót chúng sinh

Không hiểu vị lạc thí

Thí có ba vị vui.

Một là vị bố thí cầu phước báo.

Hai là vị bố thí cầu giải thoát.

Ba là vị bố thí cầu tâm đại bi.

Ba loại vị nầy là ý vị bố thí làm tăng trưởng an lạc.

Luận Đại Trượng Phu, Quyển Thượng, Phẩm 3: Chủ Thể Thí

Phẩm 3: CHỦ THỂ THÍ

Người thọ nhận được vô lượng châu báu nên tâm vô cùng hoan hỷ. Người ban thí, lúc thực hiện một phần bố thí nhỏ, tâm cũng hết sức hoan hỷ, hơn hẳn người thọ nhận gấp trăm ngàn vạn lần. Nếu hành thí có thể như vậy thì đó là hạnh bậc nhất.

Thành tựu hạnh cứu giúp

Uống cam lồ đại bi

Bồ-tát hành hạnh nầy

Trừ hẳn xan - bệnh - già.

Tâm bi của Bồ-tát lấy bố thí làm thể. Chúng sinh ở thế gian lấy kiết sử làm thể, chỉ thuần lấy các khổ cho là một vị, để được yên vui nên thực hành tâm bi bố thí. Mặt trời lấy chiếu sáng làm dụng. Mặt trăng lấy trong lành làm tánh. Bồ-tát lấy tâm bi làm thể, trí tuệ và của cải đem bố thí để làm cho tất cả được yên vui. Như từ Ca-la-la (Thời kỳ thai kết sau bảy ngày) cho đến lúc già là mười giai đoạn sai biệt, tuy đến khi già nhưng không xả bỏ tướng trẻ thơ. Bồ-tát đem hết tâm bố thí cứu giúp chúng sinh cũng không lìa bỏ phàm phu. Lìa cõi Dục đến cõi Phi tưởng, không rời xa tướng của phàm phu. Bồ-tát không xả bỏ tâm bố thí sự cứu giúp chúng sinh, lại cũng như vậy. Muốn trừ cơn khát bố thí cần phải uống nước đại bố thí, cơn khát bố thí tạm thời ngưng lại, nhưng các thứ khát khác vẫn còn mãi không thôi, vì yêu thích bố thí. Tất cả chúng sinh dựa nơi ăn uống mà sống, còn đại bi cũng vậy, dựa nơi bố thí mà tồn tại. Pháp của thân Bồ-tát không nương vào ăn uống mà được tồn tại. Đại bi là thức ăn giữ gìn thân của Bồ-tát. Tâm bi như lửa, mong muốn bố thí giống như đói, bố thí như thức ăn, Bồ-tát vui thích ban bố không bao giờ có sự chán đủ. Tâm bi như biển cả, bố thí như đá ốc tiêu (Núi đá hút nước nơi đáy biển lớn), tâm cứu tế là nước, như đá ốc tiêu nuốt chửng dòng nước. Mong muốn hướng đến Bồ-đề lấy chúng sinh làm bạn, tâm bi làm thể, bố thí không hề thấy đủ như biển cả, gồm thâu mọi dòng nước mà không bao giờ ngừng lại.

Tất cả chúng sinh đến

Mỗi mỗi mong vật khác

Bồ-tát đều ban phát

Tâm không có mỏi mệt.

Mọi chúng sinh khổ não

Thảy đều được diệt trừ

Giả như chưa dứt trừ

Tâm chẳng hề chán đủ.