Tư Tưởng Tịnh Độ Tông

V.- Tịnh độ Tơng của Tây Tạng.

Trước đây chúng ta ít quan tâm về Phật Gî́o Tây Tạng; nhưng những năm cuối của thế kỷ thứ 20; những người Việt Nam nào đã tiếp xúc trực tiếp được với đức đạt Lai Lạt Ma thứ 14 hay xem những sách vở được dịch ra tiếng Việt từ tiếng Anh, đức, Pháp của các nhà học giả Tây Phương; chúng ta thấy cĩ cái gì đĩ đặc biệt mà chúng ta cần phải quan tâm nghiên cứu đến. Ngày nay trên thế giới người ta hay làm những sự thống kê để biết về tư tưởng của cá nhân nầy, cá nhân nọ được bao nhiêu người ủng hộ hoặc sách vở của người ấy viết ra đứng hàng thứ mấy v.v… thì đức đạt Lai Lạt Ma thứ 14 cũng đứng vào hàng thứ tư trong 10 vị cĩ uy tín nhất về lãnh vực tinh thần bằng lịng từ bi và trí tuệ và sách viết cũng như những lời giảng của Ngài đã được thế giới ca tụng và những sách nầy cũng thuộc vào loại bán chạy nhất trên thị trường sách báo.

Cá nhân chúng tơi đã cĩ mấy lần trực tiếp gặp Ngài tại Hamburg (1991), Chùa Viên Gî́c Hannover đức quốc (ngày 18.5.1995) hoặc tại Frankfurt (2009) v.v… Hoặc cũng cĩ khi học đạo với Ngài cả một tuần lễ tại Schneverdingen (đức). Tất cả đều được mang đến sự hỷ Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 236 lạc vơ biên. Do vậy chúng ta cũng nên tìm hiểu về Phật Gî́o Tây Tạng cũng như hệ thống truyền thừa, phương pháp tu cũng như những gì cĩ liên quan về vấn đề Tịnh độ v.v…

Năm 2010 chúng tơi và Thượng Tọa Thích Nguyên Tạng, Phĩ trụ trì Tu viên Quảng đức tại Melbourne, Úc đại Lợi, đã dịch chung một quyển sách bằng tiếng Anh ra Việt ngữ nhan đề là “Peaceful Death and Joyful Rebirth (Chết An Lạc, Tái Sanh Hoan Hỷ) của đại Sư học giả Tulku Thondrup hiện ở tại Hoa Kỳ. Sách nầy đặc biệt trình bày về trung ấm thân và cách trợ niệm vãng sanh theo phái Cổ Mật của Phật Gî́o Tây Tạng. Về phần nầy chúng tơi xếp vào sau cùng, sau khi đã điểm qua những việc chính của Phật Gî́o Tây Tạng để chúng ta cĩ một cái nhìn tổng qû́t về đất nước nầy.

“Phật Gî́o Tây Tạng.

Phật Gî́o Tây Tạng thơng thường người ta gọi là

Lạt Ma gî́o.

Tây Tạng (Phạn: Bhota; Tạng: Bod, Bod-yul, Gans-can-yul), cũng gọi là Thổ Phồn, Thổ Bá đặc, Tây Phiên, Ơ Tư Tạng, Tuyết Hữu quốc, Tuyết Cốc quốc, Xích Diện, nằm giữa rặng núi Cơn Lơn và dãy Hy Mã Lạp Sơn; đơng gî́p tỉnh Tứ Xuyên và tỉnh Vân Nam của Trung Quốc;

Tây gî́p Ladak; Bắc gî́p tỉnh Tân Cương và tỉnh Thanh Hải của Trung Quốc; Nam gî́p Miến điện, Bhutan, Tích Kim, Népal và Ấn độ. địa thế cao dốc, khí hậu rất lạnh.

đời Hán xứ nầy được gọi là Tây Khương, Thổ Phồn. Từ đời đường về trước, người Tây Tạng chỉ sống theo từng bộ lạc; đến giữa thế kỷ thứ VII, Vua Khí Tơng Lộng Tán (tức là Tùy Tán Cán Bố) lên ngơi, thống nhất các bộ tộc, vũ lực hùng mạnh, mở rộng lãnh thổ, thậm chí thường xâm phạm biên cương nhà đường. Vua Thái Tơng nhà đường cuối cùng quyết định dùng phương thức liên hơn để tranh thủ hịa bình ở biên thùy phía Tây.

Năm Trinh Qû́n thứ 15 (641) nhà đường gả Cơng chúa Văn Thành cho vua Tây Tạng, trước đĩ, vua Tây Tạng đã cưới Cơng chúa Ba Lợi Khố Cơ của Népal. Hai bà Cơng chúa nầy đều là những tín đồ Phật Gî́o thuần thành. Vua Tây Tạng được hai bà vợ khuyến hĩa nên cũng rất kính tin Phật Gî́o. Vua thỉnh các vị Cao Tăng từ Trung Ấn độ đến Tây Tạng hoằng pháp; đồng thời, gửi một phái đồn gồm 16 người, do đại Thần đoan Mỹ Tam Bồ đề (Tạng: Tho-Mi-Sambhota) dẫn đầu, đến Ấn độ du học. Sau khi trở về Tây Tạng, đoan Mỹ dùng tiếng Phạn làm nền tảng mà chế ra tự mẫu Tây Tạng, phiên dịch kinh Bách Bái Sám Hối; đĩ là bản kinh đầu tiên được dịch sang tiếng Tây Tạng.

Niên hiệu Cảnh Văn năm đầu (710), Vua Duệ Tơng nhà đường lại gả Cơng chúa Kim Thành, người rất sùng tín Phật Gî́o, cho Khi Lệ Súc Tán. Cơng chúa Kim Thành sanh được một Vương Tử, sau nầy lên ngơi; tức là Vua Cật Lật Song đế Tán (Tạng: Khri-Sron-Ide-btsan), người đã lấy Phật gî́o làm quốc gî́o của Tây Tạng.

đến khi Lãng đạt Ma kế vị Tán Phổ lên làm vua (ở ngơi 836-841), vì sùng tín đạo Bon; nên đã phế bỏ Phật Gî́o; bởi thế, khi Khất Ly Hồ lên ngơi thì Phật Gî́o đã bị diệt gần hết.

Khi đế quốc Mơng Cổ được kiến lập, Tây Tạng trở thành một phần lãnh thổ của đế Quốc Mơng Cổ và Hốt Tất Liệt đã dùng Phật Gî́o để duy trì. May mắn cho Hốt Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 238

Tất Liệt gặp được vị Tổ thứ 4 của phái Tát Ca là Ban Thiền đại Lạt Ma Văn Thù Tát Ca (Tạng: Sa-shya Pan-chen). Ban Thiền sai cháu là Bát Tư Ba đến triều Nguyên, Hốt Tất Liệt tơn làm Quốc Sư. Sau, Bát Tư La (1229- 1280) kế vị làm Tổ thứ 5 của phái Tát Ca ở Tây Tạng và một thế cuộc mới được mở ra; đĩ là: “Chính trị và Tơn Gî́o hợp làm một”.

Lịch sử Phật Gî́o Tây Tạng lấy pháp nạn Lãng đạt Ma làm mốc; trước đĩ gọi là Tiền truyền kỳ (thời kỳ truyền bá trước); sau đĩ gọi là Hậu truyền kỳ (thời kỳ truyền bá sau). Việc dịch kinh Phật ở Tây Tạng bắt đầu vào thời Vua Khí Tơng Lộng Tán; Vua từng ban lệnh lập ra 10 điều thiện, 16 điều luật trọng yếu; lại lấy Lạp Tát (Lha-sa) làm trung tâm, xây dựng cung Bố đạt Lạp (Potala). Vua cịn xây chùa đại Chiêu và chùa Tiểu Chiêu để thờ tượng Phật Thích Ca thỉnh từ Trung Quốc và tượng Phật A Súc thỉnh từ Népal. đây là thời kỳ hưng thịnh đầu tiên của Phật Gî́o Tây Tạng. Về sau, Vua Cật Lật Song đế Tán thỉnh 2 vị Tăng nhà đường là Ngài A Nan đà, người nước Ca Thấp Di La, phiên dịch kinh điển; đồng thời phái Ngài Ba Sa (Tạng: Pahsa) đến Népal. Năm 747, Ngài Ba Sa gặp đại Sư Thiệp Hải Tịnh Hộ (Phạn: Snata-raksita) thuộc học phái Trung Qû́n Thanh Biện, liền thỉnh Ngài đến Tây Tạng.

Ngài Tịnh Hộ mang theo những bộ luận của phái Trung Qû́n đến Tây Tạng, rồi lại soạn “Nhị đế phân biệt thích” và tuyên giảng gî́o pháp Trung Qû́n. Ngài Tịnh Hộ cịn kiến nghị Vua Cật Lật Song đế Tán thỉnh đại Sư Liên Hoa Sanh (Phạn: Padma-Sambhava) đến Tây Tạng. Ngài Liên Hoa Sanh truyền đà La Ni và Chân Ngơn nghi quỹ, khởi đầu cho Mật Gî́o Tây Tạng. đồng thời, đệ tử của Ngài Tịnh Hộ như các vị Ca Ma La Thập (Phạn: Kamalasila; Liên Hoa giới), Tỳ Lơ Gî́ Na Khiếp đát (Phạn: Vairocana-rasita)… cũng nhận lời đến Tây Tạng dịch kinh, hoằng dương tư tưởng Trung Qû́n. Nhưng sau một thời gian tương đối lâu, bỗng phát sanh cuộc tranh luận giữa Ngài Tịch Hộ và các đệ tử với một vị danh Tăng của nhà đường là Hịa Thượng đại Thừa; sau đĩ Hịa Thượng đại Thừa bị thua trong luận trường. Tuy nhiên, ảnh hưởng của Thiền Tơng khơng vì thế mà dứt hẳn ở Tây Tạng. Về sau Tây Tạng lấy phái Phật Gî́o Chủ Tri thời kỳ cuối ở Ấn độ làm dịng chính; phái nầy chuyên về luận lý; nên các bộ luận Nhân Minh được phiên dịch đến hơn 66 loại. Thời kỳ nầy là thời kỳ kiến lập của Phật Gî́o Tây

Tạng.

đến thời Vua Cật Lật Lai Ba Thiệm (Tạng: Khri-ralpa-can, ở ngơi 815-836) lại quy định “Thất hộ dưỡng Tăng”, chư Tăng được tham dự việc chính trị trong nước;

nếu ai khinh thường Tam Bảo sẽ bị hình phạt nặng nề.

Thời kỳ nầy là thời kỳ tột đỉnh của Phật Gî́o Tiền truyền ở Tây Tạng. Thời kỳ nầy quy tụ nhiều bậc hiền tài, về phía học giả Ấn độ thì cĩ các Ngài: Thắng Hữu, Giới đế Gî́c, Thí Gî́c, Gî́c Hữu…; về phía học giả Tây Tạng thì cĩ các Ngài: Bảo Hộ, Chánh Tính Giới… Các vị nầy đã biên soạn thành bộ “Phiên dịch danh nghĩa đại tập”

(Phạn: Maha-Vyutpatti) rồi căn cứ vào sách nầy mà hiệu đính bổ túc cho các bản dịch cũ của Kinh Bộ; dịch thêm các bộ luận trọng yếu của các bậc đại Sư: Long Thọ, đề

Bà, Mã Minh, Từ Thị, Vơ Trước, Thế Thân… Sau đĩ Lãng đạt Ma lên ngơi vua, vì ơng nầy sùng tín đạo Bon nên hủy diệt Phật Gî́o, khơng cho phiên dịch kinh luận, phá bỏ chùa viện, bắt Tăng, Ni hồn tục, đốt phá kinh điển, Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 240 tượng Phật. Do đĩ, Chúng Tăng đương thời phải lánh nạn sang nước lân cận. Sau biến cố Lãng đạt Ma, Phật Gî́o Tây Tạng bước vào thời kỳ Hậu truyền.

Thời Hậu truyền là thời kỳ phục hưng của Phật Gî́o; trước hết là Mật Thừa, kế đến là Hiển Thừa. Cuối thế kỷ thứ XI, vị học giả bậc nhất của Mật Thừa là Ngài Lâm Thân Tạng Pha (Tạng: Rin-Chen Bzan-po) đến Ấn độ; lúc trở về Tây Tạng, Sư thỉnh các học giả Ấn độ như: Tức đạt La Ca La Phạm Mạnh (Phạn: Sradha-kara-varman), Ba Dịch Ma Ca La Cấp đa (Phạn: Padma-kara-gupta)… mang theo về luận bộ và 4 bộ đát đặc La.

Những kinh điển Phật Thừa trước kia chưa được phiên dịch, thì bây giờ được dịch thêm rất nhiều, như các bộ: Cát Tường Thượng Thừa lạc bản tục vương lược yếu;

Hiện thuyết Vơ Lượng bản tục; Du Gî̀ đại Gî́o Vương Kinh… Gî́o nghĩa mà chúng tăng Tây Tạng học tập tu trì là lấy Trung Qû́n hiển thừa làm chính; bấy giờ sau khi việc phiên dịch các kinh điển Mật Gî́o được hồn thành, thì Phật Gî́o Tây Tạng bèn chia ra làm 2 mơn là Hiển Mơn và Mật Mơn. Những kinh điển Mật Thừa được phiên dịch ở thời kỳ nầy khác với những kinh được dịch ở thời đại Ngài Liên Hoa Sanh; cho nên Mật Thừa ở thời kỳ nầy được gọi là Tân Phái Mật Thừa; cịn Mật Thừa ở thời đại đại Sư Liên Hoa Sanh thì gọi là Cựu Phái Mật Thừa; hợp hai phái tân cựu lại, gọi chung là Ninh Mã Phái (Tạng:

Rnin-ma-pa), hoặc gọi là đại Cứu Cánh phái (Tạng:

Rdsogs-Chen-pa).

Thời kỳ Phật Gî́o Hậu Truyền đạt đến đỉnh cao là thời gian từ khi Ngài A đề Sa (Phạn: Atisa) đến Tây Tạng (1035-1038) về sau. Các tác phẩm của Ngài như: Luận Bồ đề đạo đăng, kinh Thập Bất Thiện Nghiệp đạo, Hành Tập đăng… cịn trong đại Tạng kinh Tây Tạng cĩ tới hơn 30 loại; trong đĩ luận Bồ đề đạo đăng là tác phẩm tiêu biểu; chọn lựa chỗ trọng yếu của Hiển (gî́o) và Mật (gî́o), biện biệt rõ giới hạn tà chánh, tận lực chấn hưng gî́o pháp đại Thừa. Tư tưởng chủ yếu trong cuộc cải cách do Ngài Tơng Khách Ba (1417-1478) tiến hành sau nầy chính đã được khơi dậy bởi lý luận A đề Sa.

Từ sau khi Ngài A đề Sa đến Tây Tạng, Phật Gî́o Tây Tạng mới chia dịng phái; tất cả cĩ 7 hệ 21 phái; chỉ trừ các phái đã truyền trước thời Ngài A đề Sa được gọi chung là phái Ninh Mã; các phái cịn lại như Ca đương, Ca Nhĩ Cư, Hy Giải, Tát Ca, Tước Nam, Cách Lỗ… đều cĩ liên hệ với Ngài A đề Sa. Các phái nĩi trên, chỉ trừ phái Ca đương chuyên về việc gî́o hĩa, cịn các phái khác thì đều cấu kết với cường hào địa phương, tham dự việc chính trị, đặc biệt là phái Tát Ca quan hệ rất mật thiết với chính quyền; chúng Tăng ỷ thế kiêu căng, thao túng lũng đoạn, gây ra rất nhiều tệ nạn, cơng cuộc đổi mới nền Phật Gî́o Tây Tạng của Tơng Khách Ba đã diễn ra đúng lúc.

Ngài Tơng Khách Ba khởi xướng phong trào vận động cải cách tơng gî́o. Chúng Tăng thuộc các phái Phật Gî́o Tây Tạng trước Tơng Khách Ba đều đội mũ và mặc áo màu đỏ, được gọi chung là Hồng Gî́o. để phân biệt, Tơng Khách Ba lập ra Hồng Gî́o (chúng Tăng đội mũ và mặc áo màu vàng, cũng gọi là Cách Lỗ Phái (Ngạch Nhĩ đức phái). Hồng gî́o chủ trương tơn trọng kinh gî́o, nghiêm trì giới luật, chọn lấy những điều tốt đẹp của các phái; chỉnh đốn lại Hiển Tơng và Mật Tơng, nêu rõ nghĩa chân thật của Phật Pháp, lập ra trình tự tu hành, khiến nền Phật Gî́o Tây Tạng thay đổi lớn lao. Phái nầy Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 242 về sau sản sanh ra hai vị Lạt Ma là đạt Lai và Ban Thiền, lần lượt mở ra đầu mối cho nền chính trị tơng gî́o ở Tây Tạng và 2 vị nầy được xem như là chuyển sinh của đệ tử Ngài Tơng Khách Ba. đạt Lai truyền nối đến nay là đời thứ 14, cịn Ban Thiền thì là đời thứ 10.

Cùng thời kỳ với Hồng Gî́o của Ngài Tơng Khách Ba cĩ Bạch Gî́o (chúng Tăng đội mũ và mặc áo màu trắng) lưu hành ở Hậu Tạng; phái nầy giữ gìn gî́o pháp trang nghiêm thanh tịnh (tượng trưng bằng màu trắng); hoằng dương cả Hiển gî́o và Mật gî́o; nhưng lấy Mật Thừa làm chính. Song, sau khi Hồng gî́o hưng thịnh thì Bạch gî́o suy dần. Ngồi ra cịn cĩ Hắc gî́o, vốn là ngoại đạo Bon, vì đội mũ và mặc áo màu đen; nên gọi là Hắc gî́o. Phái nầy chuyên việc cầu đảo, chú thuật, chuyện đồng bĩng, cúng tế, thích gî́ng bút cầu cơ…

Thời cận đại, Phật Gî́o Tây Tạng rất được trọng, học giả các nước Anh, Pháp, đức, Nga, Nhật, Ấn… đều nghiên cứu, tìm hiểu về Vương thống, ngơn ngữ, kinh sách… của Tây Tạng và về gî́o lý, sự thay đổi của Lạt Ma gî́o một cách sâu rộng”. (Trích Phật Quang đại Từ điển trang 5136-5139).

(Xem Thích Ca Phương Chí quyển thượng; đại đường Tây Vực cầu pháp Cao Tăng truyện quyển thượng; đương thư liệt truyện quyển thứ 141; Cựu ngũ đại sử ngoại quốc liệt truyện thứ 2; Tống sử liệt truyện thứ 251; Nguyên sử liệt truyện thứ 89; Ấn độ tơng gî́o sử khảo; Tây Tạng Chi Phật Gî́o (đa điền đẳng Quan);

đường Phồn Hội Bi Văn (Tự bản Uyển Nhã, đại Cốc học báo tập 3, số 10); Life of Buddha (W.W. Rockhill; Le Bouddhisme au Tibet (P.E. Foucaux); History of Indien and Easten Architecture, Vol. 1 (J. Fergusson); Tibetan Temple Paintings (W.J. G. Van Meures); Tây Tạng Phật Gî́o sử (Thánh Nghiêm). (Xem thên Tơng Khách Ba, A đề Sa, Ban Thiền Lạt Ma, đạt Lai Lạt Ma, Ngạch Nhĩ đức

Phái).

Sau khi điểm qua lịch sử Phật Gî́o Tây Tạng do Hịa Thượng Thích Quảng độ dịch từ chữ Hán sang tiếng Việt bộ Phật Quang đại Từ điển thật là cơng phu và đầy đủ ý nghĩa. Chúng ta, hàng hậu học phải mang ơn Ngài và những người đài Loan, Tăng cũng như tục đã cĩ cơng soạn ra bộ tự điển 6 cuốn, tổng cộng từ vần A cho đến Y là 7347 trang và do Hội Văn Hố Gî́o Dục Linh Sơn đài Loan đài Bắc xuất bản năm 1999. đây là một tài liệu Phật học rất đầy đủ và tương đối chính xác nhất so với các bộ Tự điển Phật Học tiếng Việt đã cĩ lâu nay. Như vậy Phật Gî́o Tây Tạng nĩi chung chia ra làm 2 thời kỳ. Thời kỳ thứ nhất từ khi được truyền vào đất nước nầy vào thế kỷ thứ 7 bởi sự giới thiệu của hai bà Cơng chúa Trung Hoa và Népal cho vua Tây Tạng. Từ đĩ nhà Vua khởi tâm tin Phật và cho người qua Ấn độ du học, để sau khi thành tài trở lại quê hương căn cứ chữ Phạn đã học được để dịch kinh ra tiếng Tây Tạng và san định ngơn ngữ Tây Tạng cĩ hệ thống. đây là cơng đức khơng nhỏ của những người đứng bên sau hậu trường chính trị. Một vị Tổng Thống Mỹ đã cĩ lần nĩi rằng: “Bên sau sự thành cơng của người đàn ơng là hình bĩng của người đàn bà”. Ở thâm cung khi gần gũi đức Vua, các Hồng Hậu, Hồng Phi đĩng một vai trị khơng nhỏ cho triều đình cũng như sự thịnh suy của Phật Pháp. Họ khơng những chỉ tập trung vào mối tình vương giả riêng tư, mà cịn thơi thúc đức Vua làm những điều ích quốc lợi dân, lợi đời, lợi đạo nữa. Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 244

Thời kỳ truyền vào trước kéo dài từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 10. Ảnh hưởng của Ngài Liên Hoa Sanh, mãi cho đến ngày nay vẫn cịn rất lớn đối với Tây Tạng và Bhutan. Ngài gần như là vị Tổ Sư khai sáng Phật Gî́o Mật Tơng tại hai quốc gia nầy.

Thời kỳ hưng thịnh và cũng gọi là thời kỳ hậu truyền kể từ thế kỷ thứ 11 đến thế kỷ thứ 15. đây là thời gian các ơng Vua Phật tử thuần thành tâm đạo; nên đã cho mời các đại Sư học giả từ Ấn độ sang Tây Tạng để làm hiển thị Mật gî́o tại đây qua các Ngài Atisa (A đề Sa) và Ngài Tơng Khách Ba. Sau thời kỳ Ngài Tơng Khách Ba thì Mật Gî́o đã lên đến cực điểm và phái mũ vàng lấy Ngài làm Tổ để phát triển Mật Tơng, để sau đĩ trở thành hai vị đại diện cho linh hồn của Ngài Tơng Khách Ba là đạt Lai Lạt Ma và Ban Thiền Lạt Ma. Như vậy ở Tây Tạng cĩ tất cả là 7 hệ Phật Gî́o và 21 phái. Tựu trung cĩ 4 phái chính mà ngày nay người ta vẫn cịn thực hành gî́o lý của Mật Gî́o là phái mũ vàng (phái giữ giới); phái mũ đỏ (phái nầy cĩ gia đình và thuộc về trước thời Ngài Tơng Khách Ba); phái Sakya và phái Cổ Mật. Các phái gọi các vị Tăng là Lama, Geshe, Tulku, Rimpoche. Lama nghĩa là Thầy, đạo Sư. Geshe là những vị học giả, Tulku là hĩa thân; Rimpoche là tái sanh v.v… đây là cách gọi và cách thực hành của từng phái một. Tựu chung vẫn là Mật Gî́o; trong ấy chân ngơn, lịng từ bi, trí tuệ luơn được coi trọng. Cĩ phái giữ giới thanh tịnh; nhưng cũng cĩ phái lập gia đình.

Theo như lịch sử đã được biết bên trên thì phái Hắc gî́o tức là đạo Bon; giống như Thần đạo ở Nhật hay đạo thờ ơng bà của Trung Hoa và Việt Nam; cịn Bạch gî́o thì hầu như ngày nay khơng cịn hiện hữu nữa. Nay chỉ cịn phái mũ vàng và phái mũ đỏ là đại diện cho Phật Gî́o Tây Tạng.

Sau đây chúng ta lần lượt tìm hiểu về Tiểu Sử cũng như những hành trạng của các vị Tổ Sư như: Liên Hoa Sanh, A đề Sa, Tơng Khách Ba, Ban Thiền Lạt Ma và đạt Lai Lạt Ma. Sau đĩ chúng tơi sẽ giới thiệu đến quý vị độc giả về tư tưởng Tịnh độ của phái Cổ Mật.

“Ngài Liên Hoa Sanh – Ngài sinh năm nào và viên tịch năm nào khơng ghi rõ.

Tên Phạn là Padma-sambhava, Guru Padma,

Urgyan-Padura.

Tạng: Padma-hbyun-guas, Rinpoche.

Hán âm: Ba đặc Mã Tát Mộc Ba Ngõa Tổ khai sáng của Phái Hồng Gî́o Tây Tạng, sống vào khoảng thế kỷ thứ VIII, người nước Ơ Trọng Na, Bắc Ấn độ (thuộc Pakistan ngày nay).

Ban đầu Sư trụ ở chùa Na Lan đà, học thơng kinh điển đại Tiểu Thừa. Sư bẩm tính cẩn trọng, khéo dùng các phương tiện trong việc gî́o hĩa.

Năm 747, nhận lời thỉnh của vua Khất Lật Song đề Tán (Tạng: Khri-sron Ide btsan, 742-797), Sư cùng với Ngài Tịnh Hộ (Phạn: Santa-raksita) và Liên Hoa Giới (Phạn: Kamalasila) cùng đến Tây Tạng. Vua Tây Tạng liền xây chùa Tang Da (Tạng: Samyas) ở phía đơng nam thủ đơ Lạp Tát (Lhasa) để các Ngài ở. Sư truyền bá pháp mơn Du Gî̀ bí mật ở Tây Tạng, phiên dịch kinh chú, đồng thời thị hiện các kỳ tích thần bí để thu phục sự quy hướng của người Tây Tạng. Pháp Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 246 mơn Du Gî̀ bí mật là pháp qû́n đạt đến Thiền định đại Hỷ Lạc. Sư là người đầu tiên truyền Mật Gî́o vào Tây Tạng. Sư cĩ 25 đệ tử chuyên việc phiên dịch kinh điển Phật từ tiếng Phạn, Hán sang tiếng Tây Tạng, biên tập thành đại Tạng kinh Cam Châu Nhĩ của Tây Tạng. Sư cĩ các tác phẩm: Ngũ Chủng Tam Ma Da, Thánh Kim Cương Thủ thanh y thành tựu pháp Ưu Ba đề Xá quảng thích chú; Kim Cương tồi phá đà La Ni thích kim cương đăng, Cát tường thế gian tơn khơng thành tựu pháp, Bí Mật thư trạng”. (Trích Phật Quang đại Từ điển trang 2789). (Xem Luận Chương sở tri quyển thượng; the Buddhism of Tibet (L.A. Waddell).

Lịch sử Phật Gî́o Tây Tạng tương đối khá rõ ràng.

Cho nên việc nghiên cứu về lai lịch khơng cĩ nhiều thắc mắc. Ai cũng biết rằng trước thế kỷ thứ 7 dân Tây Tạng vẫn cịn sống đời du mục và từ thế kỷ thứ 7 trở đi họ đã ở yên một chỗ, nhà Vua thống nhất các bộ lạc rồi xưng đế và Phật Gî́o đã được truyền vào Tây Tạng giữa thế kỷ thứ 8. Tuy trong Tiểu Sử của Ngài Liên Hoa Sanh khơng cĩ năm sinh; nhưng chúng ta cĩ thể đốn là Ngài đến Tây Tạng ít nhất cũng ở tuổi từ 20 đến 30. đây là tuổi thành tựu dễ dàng và cĩ đầy đủ tư cách cũng như trí tuệ để chuyển hĩa vua quan. Nghĩa là Ngài sanh vào giữa năm 717 đến 727. Riêng việc thị tịch của Ngài thì khơng rõ ràng. Vì khơng ai biết Ngài viên tịch ở đâu. Cĩ người cho rằng Ngài sau khi truyền gî́o tại Tây Tạng, đã bay đến Bhutan và trở về lại Ấn độ bằng thần thơng; nên khơng ai rõ được năm viên tịch của Ngài.

Như vậy Mật Gî́o được truyền từ Ấn độ do Ngài Liên Hoa Sanh và các vị khác mang vào. Thuở ấy vào giữa thế kỷ thứ 8, đại Học Nalanda đang trong thời kỳ hưng thịnh, các pháp mơn Duy Thức, Trung Qû́n và Du Gî̀ được các đại Sư tiền bối hướng dẫn, dạy dỗ, truyền thừa cho những vị nầy. Cho nên Tây Tạng trực tiếp thừa hưởng tơng phái nầy ngay từ đầu. Mật Gî́o chủ trương tam mật tương ưng; tức là miệng tụng thần chú, tay bắt ấn và ý an định vào Tam Ma địa. Thân, khẩu, ý khi nào nhất như tức là hành giả đạt được Thiền định đại Hỷ Lạc. Sau nầy Mật Gî́o là một phần chính yếu của Kim Cang Thừa. Ai muốn tu học thừa nầy đầu tiên phải học những gî́o nghĩa của Tiểu Thừa trước, sau mới học đại Thừa; bước sau cùng hành giả mới vào được Kim Cang

Thừa.

Do Mật Gî́o được truyền vào Tây Tạng trước; nếu Thiền hay Tịnh độ Tơng được truyền vào đây trước, thì cĩ lẽ người Tây Tạng cũng sẽ tiếp thu những tơng phái nầy dễ dàng vậy. Tuy nhiên, Tây Tạng là xứ cĩ nhiều núi cao, khí hậu lạnh lẽo ác nghiệt về đơng; nên cĩ lẽ Mật Gî́o thích hợp với họ hơn là những tơng phái khác. Bên ngồi trời lạnh dưới khơng độ mà hành giả vẫn luơn trì niệm thần chú thì với sức định ấy cĩ thể tạo ra chất nĩng ấm cho cơ thể, nhiều khi cĩ thể làm tan đi nước bị đơng đá ở phía ngồi. đây cĩ thể chỉ là hình thức của việc áp dụng trong sự tu luyện; nhưng điều chính yếu vẫn là khai thơng trí tuệ và đạt đến sự gî́c ngộ, giải thốt, dầu cho hành giả ấy cĩ tu pháp mơn gì đi nữa.

Vào năm 2000 thành phố Hannover, đức quốc, cĩ tổ chức triển lãm thế giới tại đây. Vương quốc Bhutan xây một ngơi chùa quy mơ trong khu triển lãm nầy và ngơi chùa nầy tồn tại ở đĩ trong vịng 6 tháng. Tuy nhiên chỗ ăn, chỗ ở cho những người thợ và nhân viên của họ đưa từ Bhutan đến đức khơng cĩ chỗ ở, do vậy họ mới Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 248 nhờ Chùa Viên Gî́c giúp cho việc nầy. Dĩ nhiên là chúng tơi rất hoan hỷ. Một năm sau, Bộ Ngoại Giao Bhutan cĩ thư mời chúng tơi đến thăm xứ nầy. Phái đồn 19 người đến từ đức đã được Hồng Hậu và Chính phủ Bhutan tiếp đĩn tại thủ đơ Thimphu rất long trọng. Chúng tơi cũng đã được đưa đi thăm các tu viện tại đây. Hầu hết đều ảnh hưởng bởi Phật Gî́o Tây Tạng và Ngài Liên Hoa Sanh. Những huyền thoại về Ngài Liên Hoa Sanh cũng giống như tại Tây Tạng vậy. Nước Bhutan trong hiện tại là một quốc gia cĩ vấn đề bảo vệ mơi sinh tốt nhất trên thế giới. đã cĩ lần ơng Vua Bhutan bảo rằng: “Thế giới ngày nay đo độ tiến bộ của quốc dân bằng sự tăng trưởng của kinh tế; nhưng đối với quê hương của ơng, khi nào người dân làm được những việc đạo đức, thì đĩ là sự tăng trưởng của nước ơng”. đây là lời tuyên bố cĩ tính cách lịch sử và mới đây vào giữa tháng 10 năm 2011 ơng Vua Wangchuch chưa đến 60 tuổi; nhưng đã trao truyền ngơi vua cho Thái Tử và đám cưới của Thái Tử cử hành theo nghi lễ của Phật Gî́o do các vị đại Sư chủ trì. Nhìn nhà Vua ăn vận lễ phục, khơng khác gì một vị Sư. Vì bên trên mình cĩ khốc thêm một chiếc y màu vàng. đây cĩ lẽ là truyền thống của Phật Gî́o chăng?

đến thế kỷ thứ 10 là một thế kỷ đặc biệt ở Tây Tạng. Vì Tịnh độ Tơng cũng được truyền vào đây vào thời kỳ nầy. đồng thời thuở ấy ảnh hưởng của Ngài Atisa cũng khơng ít. Sau đây chúng ta tìm hiểu về cuộc đời và hành trạng của Ngài. A đề Sa (982-1054); tiếng Phạn là Atisa, tên Tây Tạng: Phul-byun. Cũng gọi là A đế Gî́p, A để Sa, A Thơng Sa. Tổ khai sáng phái Ca đương (Phạn: Bkah-gdam-pa) của Phật Gî́o Tây Tạng; người nước Tát Hạ (Zahora) đơng Ấn độ, con thứ của Vua Thiện Tường (Tạng: Dge-ahi-dpa), vốn tên là Nguyệt Tạng. Hai mươi chín tuổi, Ngài theo luật sư Giới Hộ (Phạn: Silaraksita) xuất gia. Sau khi xuất gia, Ngài học rộng các kinh điển của đại Chúng Bộ, Thượng Tọa Bộ, Chính Lượng Bộ, Nhất Thiết Hữu Bộ và Mật Gî́o. Pháp danh của Ngài là Cát Tường Nhiên đăng Trí (Phạn¨Dipankarasrijnana, cũng gọi là Nhiên đăng Cát Tường Trí). Ngài từng tham học các đại Sư Mạt để Nhã Na Bồ đề (Phạn: Matijnana Bodhi), Trí Tường Hữu, Pháp Hộ (Phạn: Dhar-maraksita), A Phạ độ để Ba (Phạn: Avadhutipa), Bảo Sanh Tịch Tĩnh (Phạn: Ratnakarasantipa), Tiểu Cơ Tát Lê, Nhật Tỉ Khơ Cử (Tạng: Rigs-pahi khu-byug). Sau Ngài đến chùa Siêu Giới (Phạn: Vikramasila) ở nước Ma Yết đà giảng dạy về đại Tất địa và các học thuyết đại Thừa.

Năm 1038 Tây lịch, nhận lời mời của Vua Tây Tạng là A Lý Trí Quang và Bồ đề Quang, Ngài rời Ma Yết đà đi Tây Tạng. Bấy giờ, tín đồ Phật Gî́o Tây Tạng đều tu theo tà pháp, khơng trọng đức hạnh, Ngài bèn soạn sách, lập thuyết nhằm khơi phục nền Phật Gî́o Ấn độ chân chính, chấn hưng giới luật, thống nhất Phật Gî́o Tây Tạng, sáng lập phái Ca đương, đi gî́o hĩa khắp xứ Tây Tạng, cứu vãng phong tục đồi trụy, đặt ra phép tắc mới, bộ mặt Phật Gî́o Tây Tạng nhờ đĩ thay đổi hồn tồn. Trong thời gian ấy Ngài phiên dịch kinh điển và soạn thuật, hình thành cuộc phục hưng Phật Gî́o Tây Tạng trước kia chưa từng cĩ. Về sau, Ngài nhập tịch ở Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 250 chùa Nhiếp đường (Phạn: Sni-than) phía Tây Nam Lạp Tát (Lhasa), thọ 73 tuổi.

Những kinh điển do Ngài dịch gồm cĩ: Luận nhị vạn quang minh, Nhiếp đại Thừa luận thích, Luận phân biệt nhiên, đại Thừa bảo tích luận thích. Ngài soạn thuật hơn ba mươi bộ, như: Luận Bồ đề đạo đăng, Kinh Thập bất thiện nghiệp đạo, Hành tập đăng, luận Nhập nhị đế, Trung Qû́n gî́o thọ, Vơ Cấu bảo thư hàn… tất cả hơn 30 bộ. Trong số nầy Luận Bồ đề đạo đăng là trọng yếu hơn cả. Tác phẩm nầy đã được Sư Pháp Tơn dịch ra Hán văn và xuất bản vào năm 1978. Về phương diện tu hành, Ngài cực lực đề xướng gồm tu giữ giới, thiền định và qû́n pháp. Ngài cịn lập gî́o phán “Tam Sĩ Gî́o” (Tạng: Skyed-bus gum-gyi lam-guyi rim-pa) chủ trương tu tập theo thứ tự phù hợp với ba căn thượng, trung, hạ. Ngồi ra, Ngài đặc biệt tơn sùng tín ngưỡng hĩa thân Văn Thù. Trong việc dạy học, truyền đạo, vì Ngài đặc biệt coi trọng “nghiệp quả”; nên người đời cịn tơn xưng Ngài là “nghiệp quả luận sư”.

Ngài suốt đời gî́o hĩa, đệ tử học pháp rất đơng, những người nổi tiếng hơn cả thì cĩ: Khố đốn (Tạng: Khu-ses-rah brtson-hgrub), Lạc Mẫu đơng (Tạng:

Hbrom-ston) v.v… Trong tư tưởng Phật Gî́o, Ngài một mực phản đối việc trước nay lấy luận Trung Qû́n của Bồ Tát Long Thọ làm trào lưu chủ yếu của tư tưởng đương thời, mà cổ xúy tư tưởng Du Gî̀ của Bồ Tát Di Lặc.

Gî́o nghĩa của Phật Gî́o Tây Tạng vốn rất đơn điệu, sau khi được tư tưởng mới nầy kích thích, thì ngồi phái Ca đương sẵn cĩ, cịn chia ra phái Tất Ca (Tạng:

Saskya-pa) và phái Ca Nhĩ Cư (Tạng: Bkah-bagyud-pa).

Trong các đệ tử, Sư Lạc Mẫu đơng kế thừa thuyết của Ngài, mở rộng gî́o thuyết của phái Ca đương, cĩ ảnh hưởng rất lớn đối với phái Phật Gî́o Tây Tạng phát triển sau nầy. Ngài Tơng Khách Ba khai sáng phái Ngạch Nhĩ đức (Tạng: Dge-Lugs-pa) lấy gî́o nghĩa do Ngài A đề Sa đề xướng làm trung tâm, vì thế phái Ngạch Nhĩ đức cịn gọi là phái Ca đương mới”. (Trích Phật Quang đại Từ điển trang 31-32). (Xem đa La Na Tha Ấn độ Phật Gî́o sử; Lạt Ma gî́o sử lược (Trần Thiên Âu); Biên Cương chính gî́o chi nghiên cứu (Hồng Phấn Sinh); Tây Tạng Phật Gî́o sử (Thánh Nghiêm); Tây Tạng Phật Gî́o đích Ca đương phái (Hiện đại Phật Gî́o học thuật tùng san 75); Tây Tạng Phật Gî́o (Túc Tùng đơn truyện).

Như vậy chúng ta thấy rõ ràng là Phật Gî́o được truyền vào Tây Tạng lúc ban đầu do Ngài Liên Hoa Sanh là lấy Mật Gî́o làm chính và Trung Qû́n của Tổ Sư Long Thọ là phép tu từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 10. Ngài Long Thọ chủ trương bát bất Trung đạo. Nghĩa là: Khơng sanh, khơng diệt, khơng đến, khơng đi, khơng cịn, khơng mất, khơng một mà chẳng khác một. đây là một tư tưởng, một gî́o thuyết cĩ tính cách trung dung, tu theo tinh thần Bát Nhã rất được tơn trọng tại Ấn độ cũng như Trung Quốc thuở bấy giờ; nhưng đến đầu thế kỷ thứ 11, khi Ngài Atisa hiện diện tại Tây Tạng thì Ngài chủ trương theo gî́o lý Du Gî̀ của Ngài Di Lặc vào thế kỷ thứ 5 thứ 6, chủ trương theo các bộ Du Gî̀ Sư địa Luận, lấy thức làm sự biến hiện chính của mọi hành hoạt của chơn đế và tục đế. Thế là giữa hai phái nầy cĩ sự đối chọi nhau cả về lý thuyết lẫn thực hành. Vì vậy Phật Gî́o Tây Tạng cũng phải chịu khốn đốn một thời. Tuy rằng Ngài A đề Sa khơng bỏ những lập luận cũ của phái mũ Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 252 đỏ; nhưng vẫn luơn đề cao tư tưởng Du Gî̀. Tuy sau nầy cĩ một số vị đạo Sư muốn tổng hợp hai tư tưởng nầy lại; nhưng cuối cùng tư tưởng Trung Qû́n vẫn nổi bật; cịn tư tưởng Du Gî̀ của Ngài A đề Sa thì bị tư tưởng kia chinh phục. Mãi cho đến thế kỷ thứ 15 khi Ngài Tơng Khách Ba xuất hiện, Ngài vẫn dùng tư tưởng của Ngài A đề Sa để phát triển và lúc ấy Phật Gî́o Tây Tạng đã tạo ra được một sự dung hịa và lập ra một phái mới. đĩ là phái mũ vàng và gồm cả hai truyền thống là: đạt Lai Lạt Ma và Ban Thiền Lạt Ma.

Sau đây là cuộc đời và hành trạng của Ngài Tơng

Khách Ba.

“Ngài Tơng Khách Ba sinh năm 1417 và viên tịch năm 1478. (Tạng: Tson-kha-pa). Ngài là nhà cải cách Phật Gî́o Tây Tạng sống vào thế kỷ thứ 15, cũng là Tổ khai sáng của phái Hồng Mạo (phái đội mũ màu đỏ)

thuộc Lạt Ma gî́o, người ở vùng Tơng Khách tại Tây

Ninh thuộc tỉnh Thanh Hải.

Sư vốn cĩ tên là Hiền Tuệ, Xứng Cát Tường, Pháp danh là La Bốc Tạng Trát Khắc Ba, La Tang Trát Ba (Tạng: Lozan-tak-pa), cịn “Tơng Khách Ba” là do người đời sau tơn xưng theo địa danh, nơi sinh của Sư.

Lúc Sư lên 3, Pháp Vương Cát Mã Ba Du Hí Kim Cương từ Tây Tạng đến Nội địa thấy Sư cĩ dung mạo phi phàm, liền cho Sư thọ cận sự giới, ban hiệu là Khánh Hỷ

Tạng. Năm 7 tuổi, Sư y chỉ vào Ngài đơn Châu Nhân Khâm thọ giới Sa Di. Sư tu học pháp Liên Hoa Bộ ở chùa Tát Ca tại Trát Thập Lûn Bố (Nhật Khánh Tắc), lãnh hội hết ý nghĩa sâu kín. Sư lại đến tuyết sơn tu khổ hạnh trong mấy năm, người Tây Tạng tơn Sư là Gî́p Lặc Ngõa. Rồi Sư tu học gî́o nghĩa của phái Ca đương (Tạng: Bkah-gdam-pa), đồng thời đi tu học các nơi. Bấy giờ phái Tát Ca (Tạng: Sa-skya-pa) đã bị rơi vào tà gî́o chú pháp của phái Hồng Mạo (phái mũ đỏ), Sư rất thương cảm nên phát nguyện cải cách. Năm 36 tuổi, Sư đề xướng chủ nghĩa nghiêm thủ độc thân theo đúng giới luật của Phật Gî́o, sáng lập gî́o phái đâu Suất (Phạn: Dgah-Idan), sau đổi thành phái Ngạch Nhĩ đức (Tạng: Dge-lugs-pa) nghĩa là phái đức hạnh. Người đương thời thấy tình trạng đồi bại của phái Hồng Mạo nên rất ngưỡng mộ gî́o đồn của Sư. Nhưng cũng vì thế mà Sư bị các nơi áp bức nên phải ẩn trốn trong núi.

Sư đề xướng thuyết dung hợp giữa Bát Nhã Trung Qû́n và Bí mật Kim cương thừa; gî́o lý của Sư thu hút phái Ca đương từ Ngài A đề Sa về sau và thực hành phương pháp khất thực, tọa cụ, phục trang, giới luật của Phật Gî́o nguyên thủy; đồng thời đội mũ màu vàng để phân biệt với phái đội mũ màu đen (Tạng: Shwa-nag) của đạo Bon và phái đội mũ đỏ (Tạng: Shwa-dwar) đã cĩ từ xưa đến nay, cho nên hệ phái của Sư được gọi là Hồng Mạo phái (Tạng: Shwa-sen), Hồng y phái (phái áo vàng). Giới luật và đức hạnh của Sư lan tỏa trên tồn cõi Tây Tạng; phạm vi thế lực cũng dần dần được mở rộng và trở thành nguồn gốc của đạt Lai và Ban Thiền Lạt Ma đời sau. Sư sáng lập Chùa Cam đan ở ngoại ơ thủ đơ Lhasa, là bản sơn của phái Hồng Mạo. Sau đĩ Sư sai đệ tử xây chùa Sắc Lạp và chùa Biệt Bạng ở gần Lhasa, ở các Chùa nầy, Sư chia ra gî́o hĩa, chỉ trong mấy năm đã gî̀nh được tịa pháp của Hồng Y Lạt Ma. Tín đồ đều coi Sư là hĩa thân của Phật A Di đà hoặc của Bồ Tát Văn Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 254

Thù và lại càng thêm sùng kính. Thơng thường Sư cũng được mọi người tơn là: “đệ Nhị Năng Nhân”.

Các đệ tử nổi tiếng của Sư cĩ: đạt Nhĩ Ma Nhân Khâm (Tạng: Dar-ma rin-chen, 1364-1436), Căn đơn Châu Ba (Tạng: Dge-hdun-grub-pa) 1390-1475), Khải Châu (Tạng: Mkhas-grub-rje, 1385-1435) … Trong đĩ, 2 vị Căn đơn Châu Ba và Khải Châu được Sư truyền đại pháp. Ngài Căn đơn Châu Ba thì mở rộng hệ thống truyền thừa đạt Lai Lạt Ma, cịn Ngài Khải Ba thì mở rộng hệ thống truyền thừa Ban Thiền Lạt Ma. đạt Lai và Ban Thiền đời đời chuyển sinh để hĩa độ chúng sanh.

Sư cĩ rất nhiều tác phẩm, đến hơn 200 loại lớn nhỏ, bao gồm các sách chú thích về Hiển Gî́o và Mật Gî́o, Văn Lễ tán, Văn Kỳ đảo, sách gî́o dục, thư hàn, gî́o thư, bí mật nghi quỹ, thành tựu pháp… được biên chung thành Tơng Khách Ba tồn thư (Tạng: Gsuns hbuus). Trong đĩ cĩ hai tác phẩm quan trọng nhất là: Bồ đề đạo thứ độ luận (Tạng: Bya-Chub-lam-rim) nĩi khái qû́t về gî́o nghĩa của phái Thậm Thân qû́n (Tạng:

Zad-mo Ita-ba), Phái Quảng đại hành (Tạng: Rgya-chen Spyod-pa) thuộc Hiển Gî́o và Bí Mật đạo thứ đệ luận (Tạng: Snag-rim, cũng gọi Mật Tơng đạo thứ luận) nĩi khái qû́t về gî́o nghĩa của phái Gia Trì Kỳ đảo (Tạng: Nam-Ienbyin-Alabs) thuộc Mật Gî́o. Trong hai bộ luận trên, Ngài Tơng Khách Ba nĩi rõ về thứ tự tu hành của

Hiển Tơng và Mật Tơng, đồng thời nhấn mạnh chủ trương quan trọng là bất luận Hiển hay Mật đều phải gìn giữ giới luật. Hai tác phẩm nầy đều cĩ bản nĩi rộng và nĩi lược. Bồ đề đạo thứ đệ quảng luận gần đây đã được Ngài Pháp Tơn dịch ra Trung văn (bản in chụp của nhà xuất bản Văn Phong), lược luận phần lớn cũng đã được Ngài đại Dũng dịch và Ngài Pháp Tơn bổ túc (bản in chụp của Ấn kinh xứ ở đài Loan). Nhìn chung gî́ trị tư tưởng then chốt của Sư là ở chỗ liên kết Phật Gî́o đại Thừa ở thời kỳ cuối tại Ấn độ với Phật Gî́o Tây Tạng. Gî́o chỉ của Phái Hồng Y do Sư truyền thực ra đã dựa vào Liên Hoa hộ pháp của A Di đà Như Lai do Ngài Long Thọ (Mãnh) truyền đều tơn thờ Minh Phi bộ hộ của Bổn Tơn bộ mẫu, giống như phái Hồng Y, mà pháp tu nghiệm cũng khơng khác với phái Hồng Y. Chỉ vì chỉnh đốn phái Hồng Y và chú trọng về “Cam Châu Nhĩ” nên giữ nghiêm giới luật, thăng hoa đức hạnh, lấy việc thành tựu sự trong sáng của Liên Hoa bộ một cách chân chính làm yếu chỉ căn bản, cịn gî́o quy của Sư thì lấy sự hộ trì tâm Bồ đề làm chính.

Ngay trong phái Hồng y cũng cĩ 2 phái lớn và đều tơn sùng đức hạnh giới luật, chân thực tu nghiệm, hình thức lý thú của 2 phái đều khơng khác nhau. Tơng Khách Ba thị tịch vào năm Vĩnh Lạc 15 (1478)

đời nhà Minh, thọ 61 tuổi. Các đệ tử của Sư lấy ngày Sư thị tịch 25 tháng 10 làm ngày Tơng gî́o. Nhưng về năm sinh và ngày mất của Sư cĩ nhiều thuyết khác nhau, như cĩ thuyết cho rằng Sư sinh năm 1355 và thị tịch năm 1417; lại cĩ thuyết chủ trương Sư sinh năm 1357 và thị tịch năm 1419 …”. (Trích Phật Quang đại Từ điển trang

6252-6254).

(Xem Tây Tạng Phật Gî́o Sử Lược (Lý Dực Chước); Lạt Ma Gî́o gî́o lý khải thuyết (Tự Bản uyển nhã); Tây

Tạng Phật Gî́o nghiên cứu (Trường Vĩ Nhã Nhân);

Grammar of the Tibetan Language, by E. Schlagintweit);

the Buddhism of Tibet, by L.A. Waddell; Tibetan English Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 256

Dictionary, by Candra Das; Tibetan Temple Paintings, by W.J.G. Van Meurs) xem thêm Thậm Thâm qû́n. đọc lịch sử của các vị Gî́o chủ của các Tơn Gî́o, chúng ta thấy cĩ nhiều điều vi diệu khĩ lường. Vì lẽ đĩ là những vị Phật; những vị Bồ Tát xuất hiện nơi đời nên cĩ những điềm lành như vậy. điều nầy trong kinh điển và sách vở vẫn cịn ghi lại và tiên đốn như thế. đến khi các vị Tổ Sư ra đời cũng cĩ nhiều hiện tượng lạ trước, trong và nhất là sau khi thành Tổ của một Tơng Phái. đa phần ngày trước khơng ghi chép rõ ràng; nên người đời sau chỉ dự đốn, tiên liệu và từ đĩ lại cĩ thêm bớt nhiều điều. Ngay cả ngày sinh tháng đẻ, ngày mất v.v… vẫn khơng rõ ràng thì làm sao những sự kiện khác lại cĩ tính cách trung thực được. Những điều linh thiêng ấy chúng ta cĩ thể gọi là một phép lạ đi. Phép lạ ấy cĩ một nhà thần học đức tên là Jonnhanes Lehmann ơng ta viết quyển Buddha und seine Lehre (đức Phật và gî́o lý của

Ngài), ơng ta viết rằng: “Thay vì người ta phải chịu khổ nạn bị đĩng đinh trên thập tự gî́ như đức Chúa Jesus Chris, thì ngườ i ta hay tin vào những phép lạ mà đức Chúa đã được thành tựu. Thay vì người ta phải chịu khổ hạnh và thiền đ ịnh để tìm ra trí tuệ gî́c ngộ như đức Phật Thích Ca Mâ u Ni, thì người ta hay tin vào những phép mầu và thần thơ ng diệu dụng của Ngài”.

Nhận xét bên trên của một Mục Sư Tin Lành về đức Chúa và đức Phật quả thật khơng sai. Bởi vì đời nay đa phần con người rất yếu đuối; cho nên muốn cĩ được những thần lực như thế; hoặc cách nầy hay cách khác để người ta thần thánh hĩa những bậc gî́o chủ của nhân loại lên một bậc cao hơn nữa. Cĩ lần báo chí phỏng vấn đức đạt Lai Lạt Ma thứ 14 rằng: Thưa Ngài! Cĩ phải Ngài là hĩa thân của Bồ Tát khơng ?

Ngài đáp: Khơng! Tơi chỉ đơn thuần là một Tăng sĩ. đĩ là câu đáp bằng tiếng Anh. Thế nào là đơn thuần ? – Nĩ cĩ nghĩa là bình thường thơi khơng cĩ gì đặc biệt cả. đơi khi Ngài cũng trào phúng nĩi rằng: Tơi đâu cĩ biết chữa bịnh; nhưng nhiều người nghĩ rằng tơi chữa bịnh được; nên đem người bịnh đến trước tơi. Thơi thì, tơi cũng đọc cho họ vài câu chú vậy. Xem qua lịch sử của Ngài Tơng Khách Ba quả thật Ngài là một bậc Tổ Sư đại tài. Vì Ngài dung hợp được tất cả những dị biệt của phái Hồng Mạo cĩ liên hệ và tin tưởng của Ngài A đề Sa (cả Trung Qû́n và Du Gî̀) để Ngài an tâm các học phái cũ và mới thuở ấy. Nhưng Ngài cũng đã khơng quên về Liên Hoa bộ của đức A Di đà Như Lai do Ngài Long Thọ, Tổ Sư thứ nhất Tịnh độ Tơng Ấn độ; cho nên người đời tơn sùng Ngài Tơng Khách Ba là hiện thân của đức Phật A Di đà và đơi khi là hĩa thân của Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát nữa.

Những tư tưởng của Ngài và những thành tựu theo phép tu của Ngài đã sản sinh ra hai hệ phái lớn của Hồng Mạo là đạt Lai Lạt Ma và Ban Thiền Lạt Ma. Hai phái nầy vẫn cịn tồn tại trong và ngồi Tây Tạng từ cuối thế kỷ thứ 15 đến nay (2011) qua 14 đời của các vị đạt Lai Lạt Ma và 10 đời của các Ngài Ban Thiền Lạt Ma. Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 258

Năm 1949, Mao Trạch đơng đã chiếm cứ tồn cõi Trung Hoa và sau đĩ xua qûn qua chiếm Tây Tạng. đức đạt Lai Lạt Ma ẩn nhẫn sống với chế độ Cộng Sản Trung Quốc trong 10 năm, kể từ năm 1949 đến năm 1959; nhưng sau đĩ Ngài đã tìm đường vượt biên sang Ấn độ tỵ nạn tại Dharamsara từ đĩ đến nay (2011) cũng đã hơn 50 năm rồi, chưa cĩ lần nào quay về lại được quê hương cũ. Trong khi đĩ đức Ban Thiền Lạt Ma muốn ở lại quê hương để sống hịa đồng cùng người Trung Quốc; nhưng cuối cùng thì chính trị đã biến tướng hình thức Tơn Gî́o vốn cĩ từ lâu đời của xứ nầy; khiến cho phương Tây cũng đau lịng; nhưng nhờ sự mất mát tại quê hương Tây Tạng như vậy, qua ảnh hưởng của đức đạt Lai Lạt Ma thứ 14 tại ngoại quốc từ năm 1959 đến nay, khiến thế giới phải chú ý đến cách tu học và hành trì của Phật Gî́o Tây Tạng. Bằng nhiều cách khác nhau như qua sự diễn giảng, chủ trì những buổi đại lễ, tiếp xúc báo chí, sách vở v.v… đức đạt Lai Lạt Ma thứ 14 đã tạo nên một ấn tượng mạnh về lãnh vực tinh thần khơng những với người Phật Tử Á Châu mà cho cả hằng triệu người Tây phương trên thế giới nữa.

Sau đây chúng ta tìm hiểu về cuộc đời và tiểu sử của đức đạt Lai Lạt Ma.

“Dalai Lama vốn là tiếng tơn xưng những vị đệ tử Phật vừa cĩ trí đức, vừa cĩ thắng hạnh. “Dalai” là tiếng Mơng Cổ, cĩ nghĩa là biển; Lama là tiếng Tây Tạng, cĩ nghĩa là Thượng Nhân. đạt Lai Lạt Ma là chỉ cho vị Pháp Vương thống trị Tây Tạng; tức là những vị nối tiếp sự nghiệp của Ngài Tơng Khách Ba người phục hưng nền Phật Gî́o Tây Tạng và là khai tổ của phái Hồng Mạo (phái mũ vàng). đạt Lai Lạt Ma cũng chỉ cho một trong hai hệ thống Hoạt Phật chuyển sinh, hệ thống kia là Ban Thiền Lạt Ma. Nhưng ở Tây Tạng danh hiệu đạt Lai Lạt Ma phần nhiều được dùng về mặt ngoại giao.

Người Tây Tạng cịn cĩ nhiều tiếng tơn xưng khác như:

1.- Gia Mục Căn Nhân Ba Thiết (Tạng: Sky-abs-mgon-rim-po-che), nghĩa là Cứu Hộ Tơn Giả.

2.- Cát Ba Nhân Ba Thiết (Tạng: Rgyal-ba-rim-po-che), nghĩa là đắc Thắng Tơn Giả.

3.- đạt Mục Khâm Kham Ba (Tạng: T’ams-cad-mk’yen-pa), nghĩa là Nhất Thiết Trí Giả Nhân viên Cận vệ đạt Lai Lạt Ma thì gọi là “Bố Cách” (Tạng: Sdbugs), nghĩa là đại Nội.

Ngồi ra, đạt Lai Lạt Ma các đời phần nhiều dùng danh hiệu “Gia Mục thố” (Tạng: Rgyo mtsho), nghĩa là

“biển” đặt sau tên.

Về nguồn gốc của danh từ đạt Lai Lạt Ma thì cĩ 2 thuyết:

1.- Khoảng năm Vạn Lịch thứ 6 (1578) đời Vua Thần Tơng nhà Minh, vị đệ tử đời thứ 3 của Ngài Tơng Khách Ba là Tỏa Lãng Gia Mục Thố đến Mơng Cổ hoằng pháp, được An đáp Hãn (Altam Khan, Vua) của Mơng Cổ phong tặng tơn hiệu “đạt Lai Lạt Ma Kim Cương Trì”. Từ đĩ về sau tơn hiệu nầy trở thành tên gọi của tồn thể hệ phổ. đạt Lai Lạt Ma. Nhưng cĩ chỗ nĩi An đáp Hãn phong tặng tơn hiệu là Kim Cương Trì (Phạn: Vajra-dhara) chứ khơng phải là đạt Lai.

Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 260

2.- Khoảng năm Thuận Trị thứ 7 (1650) đời vua Thế Tổ nhà Thanh, vị đệ tử đời thứ 5 của Ngài Tơng Khách Ba là A Vượng La Bốc Tạng Gia Mục Thố (Tạng: Nag- dban blo-bzan rgya-mtsho, 1617-1682) được Cố Thủy Hãn (Tạng: Gu-sri Khan, Cố Thực Hãn) của Ách Lỗ đặc Mơng Cổ cùng Thạc đặc Bộ phong tặng tên hiệu “đạt Lai”. Cố Thủy Hãn từng giúp Gia Bốc Tạng Gia Mục Thố thống nhất tồn cõi Tây Tạng, hoằng dương Hồng gî́o. Từ đĩ, những người truyền nối về sau đều cĩ tên gọi đạt

Lai Lạt Ma.

Phật Tử Tây Tạng rất tơn sùng Lạt Ma; cho nên rằng nếu cúng dường Lạt Ma về vật chất và tinh thần thì cĩ thể thành Phật. đạt Lai Lạt Ma từ đời thứ 1 đến nay được coi là hĩa thân của Bồ Tát Quan Thế Âm, được tồn thể dân chúng Tây Tạng tơn sùng là bậc Vơ Thượng. Trải qua các đời, những vị đạt Lai Lạt Ma giữ gìn nghiêm khắc chủ nghĩa độc thân và dùng pháp chuyển sinh (Phật sống) để quyết định người thừa kế. Ngồi ra, bộ sách thu gom những tác phẩm của các đời Lạt Ma được gọi là: “Lạt Ma Lịch Thế Tồn Thư” (Tạng: Skyabs-mgon-rim-hbhyun gsun hbunu). Trong đĩ bộ Luận Tùng của vị đạt Lai Lạt Ma đời thứ 5 là một tác phẩm rất quan trọng, nĩ hàm nhiếp cả gî́o lý Hiển, Mật và bao gồm lịch sử, kinh lục v.v… của Tây Tạng.

Từ đời đạt Lai Lạt Ma thứ 5 trở về sau, khi Tây Tạng tiếp nhận chính quyền tồn lãnh thổ của mình từ Mơng Cổ, thì đạt Lai Lạt Ma trở thành người nắm quyền lực cao nhất cả về tơn gî́o lẫn chính trị cũng như người đứng đầu phái Hồng Mạo, cai quản hơn 3.000 ngơi Chùa viện và 400.000 Lạt Ma. Nay tường thuật sơ qua về sự truyền thừa các đời đạt Lại như sau:

- đời thứ 1. đạt Lai Căn đơn Châu Ba (Tạng: Dge-gdun-grub, 1391-1475).

- đời thứ 2. đạt Lại Căn đơn Gia Mục Thố (Tạng: Dge-gdun-rgya-mtsho, 1476-1543).

- đời thứ 3. đạt Lại Tỏa Lãng Gia Mục Thố (Tạng: Bsod-nams-rgya-mtsho, 1543-1588).

- đời thứ 4. đạt Lai Vinh đan Gia Mục Thố (Tạng: Yon-tan-rgya-mtsho, 1589-1616).

- đời thứ 5. đạt Lai A Vượng La Bốc Tạng Gia Mục Thố (Tạng: Nag-dban blo-bzan rgya mtsho, 1617-1682). - đời thứ 6. đạt Lai Thương Ương Gia Mục Thố (Tạng: Tshans-dbyans rgya mtsho, 1683-1706).

- đời thứ 7. đạt Lai Cách Tang Gia Mục Thố (Tạng:

Skal-bzan-rgya-mtsho, 1708-1758).

- đời thứ 8. đạt Lai Khương Bạch Gia Mục Thố (Tạng: Hjam-dpal-rgya-mtsho, 1758-1805).

- đời thứ 9. đạt Lai Long đa Gia Mục Thố (Tạng:

Lun-stogs-rgya-mtsho, 1805-1816).

- đời thứ 10. đạt Lai Sở Xưng Gia Mục Thố (Tạng:

Tshul-khrim-rgya-mtsho, 1816-1837).

- đời thứ 11. đạt Lai Khải Châu Gia Mục Thố (Tạng:

Mkhas-sgrub-rgya-mtsho, 1837-1855).

- đời thứ 12. đạt Lai Xưng Lặc Gia Mục Thố (Tạng:

Sprin-Las-rgya-mtsho, 1856-1875).

Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 262

- đời thứ 13. đạt Lai Thổ đan Gia Mục Thố (Tạng: Thuh-bstan-rgya-mtsho, 1876-1933).

- đời thứ 14. đạt Lai Lạt Ma hiện nay là Lạp Mộc đăng Châu (Tạng: Nag-dban-blo-bzan-bstan-hdsin-rtgya-mtsho, 1935-… ).

Năm 1959 sau cuộc nổi dậy của nhân dân Tây Tạng chống lại sự thống trị của cộng sản Trung Quốc thất bại, đức đạt Lai Lạt Ma phải lưu vong sang Ấn độ. Từ đây, sự hưng suy của Phật Gî́o Tây Tạng rất được thế giới quan tâm”. (Trích Phật Quang đại Từ điển trang 1659-

1660).

(Xem A. Waddell: The Buddhism of Tibet; W.W.

Rockhill: The Dalai Lamas of Lhasa their relation with the

Manchu Emperors of China).

Vào ngày 18 tháng 5 năm 1995, chùa Viên Gî́c tại Hannover, đức quốc, cá nhân chúng tơi cũng như tồn thể đồng bào Phật Tử Việt cũng như đức đã cĩ hân hạnh đĩn tiếp đức đạt Lai Lạt Ma thứ 14 tại chánh điện Chùa Viên Gî́c từ 12 giờ trưa đến 16 giờ chiều. Chỉ 4 tiếng đồng hồ thơi; nhưng năm 1996 chúng tơi đã viết thành một quyển sách nhan đề là “Tiếp kiến đức đạt Lai Lạt Ma” bằng 2 thứ tiếng Việt và đức. Trong sách nầy chúng tơi đã mơ tả tất cả những sự kiện đã xảy ra trước và sau khi Ngài đv.de để xem. Ngồi ra các đoạn phim quay thuở ấy cũng cịn giữ lại nơi Thư viện và Website của

Chùa.

Ngày ấy cũng là ngày làm lễ đặt viên đá đầu tiên xây Chùa Khánh Anh mới tại Evry (Paris) Pháp quốc, cho nên Hịa Thượng Thích Minh Tâm và Hịa Thượng Thích Tánh Thiệt đã khơng đến tham dự được. Chỉ cĩ Cố Hịa Thượng Thích Thiền định và Cố Hịa Thượng Thích Minh Lễ đến dự mà thơi. đây là một niềm vinh dự lớn lao của Chùa Viên Gî́c. Vì sau lễ hồn nguyện Chùa năm 1993, Chùa đã cung đĩn được một vị Phật sống như vậy, quả là phước đức vơ ngần.

Gần gũi Ngài, tiếp xúc với Ngài, dầu nhiều hay ít, chúng ta cảm nhận được lịng từ bi và trí tuệ của Ngài. Cĩ những buổi giảng pháp tại Frankfurt, Hamburg, Schneverdingen (đức) quy tụ cả hàng vài chục ngàn người; nhưng sức nhiếp hĩa của Ngài qû́ vi diệu; nên các sân vận động và hội trường đều im lặng như tờ. Mỗi ngày Ngài giảng từ 2 đến 4 tiếng đồng hồ và buổi chiều thì cho thảo luận, hỏi đáp… lúc nào cũng cĩ những câu trả lời thật là hài hước và sâu thẳm bằng trí tuệ thâm chứng của Ngài. Nhiều khi những tràng pháo tay bất tận đã làm cho Ngài thật cảm động.

Ngài rất giản dị, thực tế, đơi khi khơi hài tự nhiên, nhiều lúc như con trẻ. Vì đĩ cĩ lẽ là bản tính của Ngài từ thuở mới lọt lịng (quý vị cĩ thể xem thêm 2 quyển sách tiếng Anh và tiếng Việt nhan đề là: Freedom in Exil = Tự Do Trong Lưu đày và My Land and My Poople = Nước Tơi và Dân Tơi) thì chúng ta sẽ đọc được hết những gì Ngài muốn nĩi và muốn diễn tả về cuộc đời của Ngài từ lúc tuổi thơ cho đến ngày nay.

Năm nay Ngài đã 77 tuổi và ở ngơi vị đạt Lai Lạt Ma từ năm 1935 đến nay. Như vậy Ngài ở ngơi vị nầy 75- 76 năm, là một trong những vị Lạt Ma trị vì Tây Tạng lâu năm nhất. Mặc dầu từ năm 1959 đến nay Ngài khơng cĩ mặt trong nước; nhưng tất cả nhân dân Tây Tạng ở trong cũng như ngồi nước đều cơng nhận Ngài là người Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 264 lãnh đạo của quốc gia đang sống lưu vong tại xứ người và chờ ngày trở lại quê hương. Trong cuộc đời của Ngài cĩ nhiều sự kiện quan trọng xảy ra; nhưng sự kiện quan trọng nhất cĩ lẽ là việc trao quyền lãnh đạo chính trị lại cho một Thủ Tướng dân sự vào năm 2010 vừa rồi. Kết thúc một giai đoạn dài của lịch sử từ thế kỷ thứ 15 đến 21 là đạt Lai Lạt Ma kiêm cả 2 nhiệm vụ vừa Quốc Vương vừa Pháp Vương của đất nước Tây Tạng.

Người Trung Quốc vẫn muốn hăm he sắp đặt cho sự tái sanh của Ngài như việc tái sanh của Ngài Ban Thiền Lạt Ma thứ 10 mới đây; nhưng Ngài đã khẳng định từ chối việc nầy và Ngài đã khơn khéo tuyên bố với thế giới qua báo chí là đến năm 90 tuổi Ngài sẽ cơng bố việc nầy. đây cĩ thể là một địn tâm lý khiến cho người Cộng Sản Trung Quốc khơng cĩ cớ chi để xen vào nội bộ Phật Gî́o của Tây Tạng và bất cứ người nào dầu Tây Tạng hay Tây Phương khơng đặt sự hy vọng nhiều về sự tái sanh nữa để Ngài yên tĩnh lúc tuổi đã về chiều.

Song song với đức đạt Lai Lạt Ma phái Mũ Vàng cịn cĩ đức Ban Thiền Lạt Ma nữa. Sau đây chúng ta tìm hiểu về cuộc đời và hành trạng của Ngài.

Ban Thiền Lạt Ma, tên Tây Tạng là: Pan-Chen-lama. Nhà cải cách Phật Gî́o Tây Tạng là Tơng Khách Ba, người đã sáng lập phái Hồng Mạo (phái Mũ Vàng), cĩ hai đệ tử lớn là Căn đơn Châu Ba và Khải Châu; mỗi người đều tự thành lập hệ thống riêng của mình, và đời đời dùng “Hơ Tất Lặc Hản” (ý là hĩa thân) để chuyển sinh; đĩ tức là đạt Lai Lạt Ma và Ban Thiền Lạt Ma, loại tư tưởng Phật sống chuyển sinh nầy chỉ cĩ Phật Gî́o Tây Tạng đặc biệt phát triển. Từ đạt Lai Lạt Ma đời thứ 5 là A Vượng La Bốc Tàng Gia Mục Thác (Tạng: Gu Srikhan) nắm quyền chính trị và Tơn Gî́o trên tồn nước Tây Tạng, sau khi đã xác lập chủ quyền tối cao chính trị Tơn Gî́o hợp nhất, đạt Lai Lạt Ma trở thành Thủ Lãnh của phái mũ vàng, thống suốt hơn 3 ngàn mấy trăm ngơi Chùa và khoảng hơn 400.000 Tăng Lữ. Cịn gî́o chủ của gî́o đồn thuộc hệ thống chuyển sinh Khải Châu là Ban Thiền Lạt Ma, tuy là một trong hai Phật sống lớn, nhưng về phương diện chính trị, thì chỉ nắm quyền ở địa phương mà thơi.

Ban Thiền, cĩ nghĩa là nhà trí tuệ lớn, nhà Bác học lớn; Lạt Ma cĩ nghĩa là người trên (Thượng nhân). Vào năm Thuận Trị thứ 2 (1645) đời vua Thế Tổ nhà Thanh, Cố Thủy Hãn, Thủ lãnh của Mơng Cổ Hịa Thạc đặc Bộ cai trị Vệ và Tạng, suy tơn người đệ tử thứ 4 của Tơng Khách Ba là La Tang Khước Tiếp làm “Ban Thiền Bác Khắc đa (Bác Khắc đa là tiếng Mơng Cổ, là tiếng tơn xưng người anh tài xuất chúng) và mời Trụ Trì chùa Trát Thập Lûn Bá, đồng thời, cắt bộ phận Hậu Tạng sát nhập vào quản hạt của La Tang, đĩ là Ban Thiền đời thứ 4 (Ba đời trước đĩ do người Hậu Tạng suy tơn). đến Ban Thiền đời thứ 5, Vua Thánh Tổ nhà Thanh phong hiệu là: “Ngạch Nhĩ đức Ni” (Ertini hoặc Erdeni), hàm ý là sáng sủa, sáng rỡ. Người Tây Tạng bảo Ban Thiền là hĩa thân của Kim Cương; hoặc là hĩa thân của Phật A Di đà. đại đơ của Ban Thiền qua các đời đều đĩng ở Chùa Trát Thập Lûn Bá (Tạng: Bkra-sis Ihum-po) thuộc Nhật Khách Tắc, Hậu Tạng.

Dưới đây là Pháp danh và năm sinh năm mất của các đời Ban Thiền: Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 266

- đời thứ nhất, Khải Châu (Tạng: Mkhas-rah-rge, 1385-1438).

- đời thứ hai, Tỏa Lãng Tiếp Ngang (Tạng: Bsod-nauss-phyogs-glan, 1439-1504).

- đời thứ ba, Ân Sối Ba (Tạng: Dbon-sa-pa, 1505-

1556).

- đời thứ tư, La Tang Khước Tiếp (Tạng: Blo-bsa-chos-kyi rgyal-mtshan, 1567-1662). - đời thứ năm, La Tăng Ích Tây (Tạng: Blo-bsan Ya-ses, 1663-1737).

- đời thứ sáu, Ban Hưu Ích Hi (Tạng: Dpal-Idan Ye- ses, 1738-1779).

- đời thứ bảy, đặng Tất Ni Ma (Tạng: Blo-bsan bstan-pahi ni-ma), 1781-1852).

- đời thứ tám, đặng Tất Vương Tu (Tạng: Chos-kyi-grags-pa bstan-pahi Iban-phyug, 1854-1882).

- đời thứ chín, La Tang Khước Kinh (Tạng: Blo-bas thub-bstan Chos-kyi nima, 1883-1935).

- đời thứ mười, Cung Bảo Từ đan (Tạng: Blo-basb phrin-las Ihum-grub, 1938- …). Mối quan hệ giữa Ban Thiền và đạt Lai Lạt Ma chẳng phải hồn tồn tốt đẹp, như Ban Thiền đời thứ 9 là La Tang Khước Kinh đã từng ở lâu tại nội địa Trung Quốc, mãi đến đạt Lai Lạt Ma đời thứ 13 là A Vượng La Bốc, truyền ra từ đơn Gia Mục Thác Ngạc Hao, đất Tây Tạng, La Tang Khước Kinh mới trở về Tây Tạng; nhưng đã qua đời trên đường về. Năm 1944, Ban Thiền đời thứ 10 là Cung Bảo Từ đan bị đưa đến Hậu Tạng, chủ quyền thay đổi. Sau khi Tây Tạng bị xâm chiếm, tồn quốc đã trở thành một trong các chính quyền địa phương của Cộng Sản Trung Quốc, đạt Lai Lạt Ma đời thứ 14 lưu vong sang Ấn độ, cịn Ban Thiền Lạt Ma thì giữ thái độ dung hịa với cộng sản để tỏ bày lập trường vi diệu của sự phát triển Phật Gî́o Tây Tạng từ xưa đến nay”. (Trích Phật Quang đại Từ điển trang 314-315).

(Xem Mơng Tạng Phật Gî́o sử (Diệu Chu); Thế Giới Phật Gî́o Thơng Sử Thượng Sách (Thánh Nghiêm;

Thanh Vũ Khí đệ ngũ quốc triều phủ tuy Tây Tạng ký thượng; L.A. Waddell: Lhasa and its urysteries; W.W.

Rockhill: The Dalai Lamas of Lhasa and their relations with the Manchu Emperors ofs China).

Một đời Ngài Tơng Khách Ba đã làm được khơng biết bao nhiêu việc. Việc đầu tiên ở thế kỷ thứ 15 là Ngài dùng ảnh hưởng và sự tu hành của mình để nối kết lại phái Phật gî́o mũ đỏ do Ngài Liên Hoa Sanh truyền vào vốn chủ trương lấy Trung Qû́n làm chuyển đích cho sự tu hành từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 10. Sau đĩ Ngài Atisa (A Sằn đà) cũng từ Ấn độ sang Tây Tạng vào thế kỷ thứ 11, tạo ra một ảnh hưởng mới, lấy Du Gî̀ Sư địa Luận làm gốc và chủ trương tất cả đều do thức biến hiện và phái nầy đối đầu lại với phái trước. Bấy giờ dân Tây

Tạng ủng hộ phái mới nầy nhiều hơn phái cũ. đến thế kỷ thứ 15 khi Ngài Tơng Khách Ba xuất hiện, Ngài đã nối kết cả hai truyền thống nầy lại; nghĩa là vẫn dùng tư tưởng Duy Thức của Ngài A Sằn đà mà cũng khơng bỏ quên Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 268 học phái Trung Qû́n của Ngài Liên Hoa Sanh đã chủ trương từ thế kỷ thứ 7. Từ đĩ Ngài Tơng Khách Ba làm được một việc thứ hai quan trọng hơn là khai sáng ra phái Mũ Vàng để trở thành Tổ của cả truyền thống đạt Lai Lạt Ma và Ban Thiền Lạt Ma. Tất cả hĩa thân của hai truyền phái nầy đều là sự biến hĩa của đức Quan Thế Âm Bồ Tát; nhưng mỗi bên đều cĩ một cách hành trì riêng và cách độ đời riêng. Như vậy Ngài Tơng Khách Ba đã tạo dựng được một sự kết hợp đáng trân quý và cả 2 truyền thống ấy ngày nay vẫn cịn tồn tại ở Tây Tạng và ngoại quốc.

Trong nước, thế chính trị của Trung Quốc đã làm cho Ban Thiền Lạt Ma khơng thể nào tuyên bố gì hơn ngồi việc chịu sự lèo lái của Trung Cộng để được tồn tại và phát triển; trong khi đĩ ở ngoại quốc từ năm 1959 đến nay đức Lạt Lai Lạt Ma đã giương cao ngọn cờ chánh pháp và chủ nghĩa tự do cho dân tộc Tây Tạng. Cả hai đều bổ sung cho nhau để tranh đấu cho một Tây Tạng được tự trị ở một ngày mai, như trong những đời đạt Lai Lạt Ma trước đây tại chính quê hương của họ. Như chúng ta biết Liên Hoa Bộ tơn xưng đức A Di đà Phật làm gî́o chủ. Bộ phái nầy được truyền vào Tây Tạng từ thời Ngài Liên Hoa Sanh; nhưng mãi đến thế kỷ thứ 10 mới phát triển mạnh tại Tây Tạng. Bộ phái nầy cũng dựa vào tư tưởng của Ngài Long Thọ nơi Thập Trụ

Tỳ Bà Sa Luận và Ngài Atisa vẫn hành trì theo phương pháp niệm Phật nầy. Như trên đã trình bày, vì lẽ Mật Gî́o được truyền vào đây trước; cho nên người Tây Tạng cĩ cơ duyên với Mật Gî́o. Cịn những tơng phái khác được truyền vào sau; hoặc giả ít được lưu tâm hơn; nên tơng phái ấy khơng được phát triển nổi bật tại Tây Tạng, trong đĩ kể cả Thiền Tơng và Tịnh độ Tơng.

Năm 2010 chúng tơi và Thượng Tọa Thích Nguyên Tạng, Phĩ trụ trì Tu viện Quảng đức tại Melbourne Úc Châu đã cùng nhau dịch chung một tác phẩm bằng tiếng Anh nhan đề là: Peaceful Death and Joyful Rebirth (Chết An Lạc, Tái Sanh Hoan Hỷ) của đại Sư Tulku Thondup là một học giả Phật Gî́o Tây Tạng đang dạy học tại đại Học Haward Hoa Kỳ. Khơng ngờ tác phẩm nầy đã mang đến cho chúng tơi một niềm hỷ lạc vơ biên và hy vọng các độc giả cũng như vậy. Bởi vì đây là một tài liệu hiếm quý của Phật Gî́o Tây Tạng nĩi chung và của phái Cổ Mật nĩi riêng; đặc biệt là tín ngưỡng đến đức Phật A Di đà và thân trung ấm cũng như cách chuyển di tâm thức (Phowa) đi rất sát với thực tế với Tịnh độ Tơng của các nước Phật Gî́o khác.

Sau đây chúng ta đi vào nội dung của phái nầy: Tịnh độ Tơng của Tây Tạng 270