Tư Tưởng Tịnh Độ Tông

A- Ngài đàm Hoằng và tư tưởng Tịnh

độ

"đàm Hoằng (? - 455)

Vị Tăng ở đời Lưu Tống thuộc Nam Triều, người Hồng Long. Sư xuất gia từ nhỏ, chuyên tinh giới luật. Trong năm Vĩnh Sơ (420 - 422), Sư đến Quảng đơng, dừng chân ở đài tự. Sau đĩ Sư đến chùa Tiên Sơn đất Giao Chỉ, thường tụng kinh Vơ Lượng Thọ, kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ, phát nguyện vãng sanh Tây Phương. Năm Hiếu Kiến thứ 2 (455) Sư Vào núi tự thiêu rồi tịch. Mọi người trong thơn đều thấy tồn thân Sư sáng chĩi, ngồi trên lưng con nai bằng vàng đi về phương Tây. Thâm cảm sự lạ lùng ấy, mọi người thu nhặt tro xương của Sư, dựng tháp cúng dường". (Phật Quang đại Từ điển trang 1587). (Xem Lương Cao Tăng truyện quyển 12).

Căn cứ vào truyện trên ta cĩ thể đốn rằng Ngài đàm Hoằng sinh ít nhất là vào cuối thế kỷ thứ 4 và đầu thế kỷ thứ 5; nghĩa là khoảng từ 390 - 400. Như vậy thời gian nầy là thời gian mà Ngài Huệ Viễn (334 - 416) cĩ mặt tại Lơ Sơn và đang chủ trương thành lập Bạch Liên Xã tại đĩ. Khơng biết lúc đương thời tại Trung Quốc, Ngài đàm Hoằng cĩ thọ gî́o với Ngài Huệ Viễn để học kinh Vơ Lượng Thọ và Qû́n Vơ Lượng Thọ khơng? để đến năm (420 – 422) ít ra Ngài đàm Hoằng cũng đã 20 - 30 tuổi mới cĩ thể một mình hay cùng bạn hữu Tăng Tịnh độ Tơng của Việt Nam 380 nhân đi đến đất Giao Chỉ và trú tại chùa Tiên Sơn được. Khi Ngài đến cĩ lẽ Ngài khơng nĩi được tiếng Việt; nhưng Ngài tụng kinh Vơ Lượng Thọ và Qû́n Vơ Lượng Thọ bằng chữ Hán thì chắc rằng người Giao Châu hiểu nội dung nhưng khơng nĩi được (vì thuở ấy Giao Châu đang thời kỳ Bắc thuộc lần thứ 2 của Trung Quốc).

Nhưng trong quyển "Lịch sử Phật Gî́o Việt Nam tập 1" của Gî́o Sư Lê Mạnh Thát thì cịn diễn tả tỉ mỉ hơn như tiểu sử đã ghi trên rằng: Ngài đàm Hoằng cĩ ý định tự thiêu nên đã vào núi tìm củi để đĩ, chờ ngày phát nguyện thiêu thân cúng dường; nhưng dân làng Tiên Du Bắc Việt biết được ý định của Ngài; nên họ đã cho cất giấu tất cả củi đi. Thế rồi nhân ngày hội lớn của làng. Tất cả mọi người đều đi dự lễ, một mình ngài vào núi tìm củi tiếp, rồi tự hỏa thiêu, lúc dân làng phát hiện được thì sự việc đã xảy ra như đã trình bày ở trên.

Cịn Ngài đàm Loan (476 - ?) tuy cùng pháp danh với ngài đàm Hoằng; nhưng khi Ngài đàm Loan sinh ra thì ngài đàm Hoằng đã viên tịch (455) cũng cĩ thể hai vị này cùng thờ chung một vị Thầy chăng? vì lẽ Ngài đàm Loan nhận được kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ từ Ngài Bồ đề Lưu Chi tại kinh đơ Lạc Dương (xem Phật Quang đại Từ điển trang 1589) và cũng tu theo pháp mơn nầy cĩ nguồn gốc liên tục từ Ngài Long Thọ đến Ngài Thế Thân;

cho nên Phật Gî́o Nhật Bản chọn Ngài đàm Loan của Trung Quốc làm Sơ Tổ Tịnh độ Tơng Trung Quốc và đệ tam Tổ Tịnh độ Tơng của Nhật Bản, mà khơng chọn Ngài Huệ Viễn. Như vậy chúng ta cĩ thể khẳng định rằng Tịnh độ Tơng được truyền vào Việt Nam vào năm 420 sau Tây lịch. Ngài cĩ thể là vị Sơ Tổ Tịnh độ Tơng của Việt Nam chăng? nếu được vậy thì Tịnh độ Tơng được truyền vào Việt Nam cịn trước cả Thiền Tơng 160 năm; nghĩa là năm 580 Ngài Tỳ Ni đa Lưu Chi mới đến Việt Nam và từ đĩ Thiền Tơng mới bắt đầu truyền thừa. Nhưng trước Ngài đàm Hoằng là vị nào tu Tịnh độ hay chỉ cĩ Ngài đàm Hoằng tu theo kinh Vơ Lượng Thọ và kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ mà thơi và sau Ngài đàm Hoằng là vị nào đã tu theo pháp mơn Tịnh độ? ở đây cũng cĩ thể đem ra một kết luận sơ khởi là chúng ta nên chọn Ngài Long Thọ làm Sơ Tổ Tịnh độ Tơng, Ngài Thế Thân đệ nhị Tổ và khi Phật Gî́o truyền thẳng vào Giao Châu ở thế kỷ thứ 5 (420) thì Ngài đàm Hoằng chúng ta tạm tơn xưng là Sơ Tổ Tịnh độ Tơng Việt Nam và là đệ tam Tổ Tịnh độ (sau Ngài Long Thọ, Thế Thân) như người Nhật đã chọn Ngài đàm Loan làm đệ tam Tổ Tịnh độ cho Phật Gî́o Nhật Bản vậy. điều này khơng phải chúng ta thấy sang bắt qû̀ng làm họ, mà cĩ chứng cứ lịch sử và kinh điển rõ ràng. đây chỉ là sự phát hiện tình cờ của chúng tơi thơi và mong rằng các bậc cao minh cĩ thể chỉ gî́o thêm.

Về phần tư tưởng và cách lập Tơng của các Ngài Long Thọ và Ngài Thế Thân chúng ta khơng cần phải đề cập đến ở đây nữa; nhưng riêng vị Tổ Sư đàm Hoằng tương đối đặc biệt đối với những người Phật tử Việt Nam tu theo pháp mơn Tịnh độ; nên chúng ta cần nghiên cứu sâu xa thêm một ít nữa.

Ngài đàm Hoằng đến Việt Nam tu trên chùa Tiên Sơn núi Tiên Du thuộc tỉnh Bắc Ninh ngày nay. đây là tỉnh lỵ mà được nhiều triều đại vua chúa Việt Nam sau Tịnh độ Tơng của Việt Nam 382 khi độc lập gî̀nh tự chủ cho đất nước (năm 938) đến thời vua Lý Thái Tổ (1010) đã cho chọn làm kinh đơ. Do địa thế thuận lợi và qua lại dễ dàng với Trung Quốc vì trước đĩ từ năm 43 trước Tây lịch đến năm 938 sau Tây lịch gần 1000 năm như thế Việt Nam bị Bắc thuộc lần thứ 2. Cho nên người Trung Quốc cĩ mặt thường xuyên tại Giao Châu; giống như người Trung Quốc cĩ mặt tại Tây Tạng từ năm 1959 đến nay (2011). Người Tây Tạng vẫn giữ văn hĩa và Tơn Gî́o của Tây Tạng; cịn người Trung Quốc thì cai trị, muốn cho dân Tây Tạng bị đồng hĩa như họ đã muốn thực hiện chính sách nầy đối với người Việt Nam gần 1000 năm nhưng vẫn khơng thành cơng. Vì lẽ dân tộc nào cũng cĩ quyền tự trị của họ cả. Họ cĩ văn hĩa riêng, ngơn ngữ riêng, tập qû́n riêng... thì khơng thể đồng hĩa họ được. Như vậy Ngài đàm Hoằng đã đến Giao Châu (Bắc Ninh) từ Quảng đơng (biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc). Lúc ấy cĩ lẽ khơng phải Ngài đến để tỵ nạn mà đến để hoằng pháp lợi sanh cho người Trung Quốc và người Việt Nam đang sinh sống tại Giao Châu thuở ấy.

Việc này cũng tương tự như tình hình của người Việt Nam trong hiện tại. Trước và sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 đã cĩ hơn 2 triệu người Việt Nam cĩ mặt khắp nơi trên thế giới. đi đến đâu, sau khi đã được sống an cư, lạc nghiệp thì người Việt Nam đều xây dựng Chùa chiền để làm chỗ dựa tinh thần trong lúc gia đình cĩ quan, hơn, tang, tế v.v... đây là điều cần thiết. Do vậy Phật tử cĩ thể thỉnh những vị Thầy cùng đi chung với mình đến đất nước ấy, Chùa ấy trú ngụ; hoặc giả liên lạc về Việt Nam để thỉnh chư Tăng, Ni sang hoằng hĩa tại các nước cĩ người Việt Nam. Câu chuyện hơn 1.500 năm trước tại Giao Châu chắc cũng như vậy thơi, khơng khác gì bây giờ mấy. Nghĩa là Ngài đàm Hoằng đã cĩ mặt tại Việt Nam vào năm 420 - 422. Thời gian nầy đất Giao Châu chắc chỉ rộng đến Nghệ An, Thanh Hĩa là cùng và người Giao Châu cũng cĩ tín tâm với đạo Phật nên đã xây Chùa trên núi cho Sư ở; nên gọi là Tiên Sơn tự. Chùa núi thì chắc rằng đơn giản hơn chùa ở phố thị. Nơi ấy hằng ngày Sư đàm Hoằng vào núi đốn củi, hái rau, trái cây rừng về để dùng bữa qua ngày. đêm đến tụng kinh A Di đà. Nếu những ngày vía lớn thì kinh Vơ Lượng Thọ và trước khi đi ngủ cũng như sau khi ngủ Ngài đàm Hoằng ngồi tọa thiền để qû́n 16 phép qû́n như đức Phật đã dạy cho Hồng Hậu Vy đề Hy thuở Phật cịn tại tiền.

đến năm 455 thì Ngài đàm Hoằng tự thiêu. Trong các kinh Vơ Lượng Thọ, kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ và kinh A Di đà chúng ta khơng thấy đề cập đến vấn đề tự thiêu;

nhưng trong kinh Pháp Hoa phẩm thứ 23 nĩi về Ngài Dược Vương và Dược Thượng Bồ Tát khi muốn cúng dường Phật, đã tự đốt cánh tay và thân của mình. đây là hạnh nguyện cúng dường bố thí Ba La Mật. Trong kinh Kim Cang cũng cĩ đoạn nĩi về việc khi đức Thế Tơn cịn là một vị Bồ Tát cũng đã hy sinh thân nầy mà khơng trụ vào chỗ nào cả; nên bị Tiên Nhơn xẻ thịt; nhưng Ngài khơng chấp vào đĩ. Như vậy hình thức cúng dường bằng thân thể của mình lên chư Phật và chư Bồ Tát đã cĩ từ lâu; nhưng khơng phải là một việc thường được khuyến khích, mà là việc đáng quan tâm.

Sau khi tự thiêu xong dân làng thấy Ngài ngồi trên lưng con nai vàng đi về hướng Tây. Hướng Tây cĩ nghĩa là Tây Phương Cực Lạc. Vì trong kinh Qû́n Vơ Lượng Tịnh độ Tơng của Việt Nam 384

Thọ đức Phật đã chỉ cho Hồng Hậu Vy đề Hy và những chúng sanh đời sau nầy nên qû́n như thế nầy, nên qû́n như thế kia ... và việc qû́n ấy đã được thành tựu; cho nên chư Thánh chúng đến đĩn về Tây. Con nai vàng tượng trưng cho hào quang của đức Phật A Di đà. Vì Vơ Lượng Quang (A Di đà) là ánh sáng màu vàng chiếu khắp cả vơ lượng thế giới, đến khi niệm niệm đã thành thục khi thân trung ấm đã lìa khỏi thân tứ đại thì tâm thức được sanh lên thế giới Tây Phương Cực Lạc và chứng vào quả vị Thượng Phẩm Thượng Sanh. Lúc ấy ngồi trên hoa sen, sẽ nghe đức Phật A Di đà thuyết pháp.

Hình ảnh con nai vàng và hình ảnh hướng về Tây là hình ảnh giải thốt sanh tử của Ngài đàm Hoằng để sanh về thế giới Tây Phương Cực Lạc. đây chỉ là biểu hiện qua hình tướng, mà là kết quả một đời tu hành, thanh tịnh giữ giới của Ngài. Nếu Ngài viên tịch năm 455, tức là Ngài đã ở Việt Nam được 35 năm. Trong 35 năm ấy chắc Ngài đã gî́o hĩa khơng ít đồ chúng tại Chùa Tiên Sơn tu theo pháp mơn Tịnh độ. Tuy rằng trước đĩ và sau đĩ khơng cĩ vị Tổ Sư nào đã cho ta thấy rõ ràng là đã tu pháp mơn nầy; nhưng điều ấy khơng quan trọng. Nếu chúng ta xem lại lịch sử thì chúng ta sẽ thấy từ vị Tổ thứ nhất đến vị Tổ thứ 2 cách xa rất nhiều thế kỷ. Ví dụ như:

Sau khi đức Phật nĩi kinh A Di đà (tiểu bổn) cho Ngài Xá Lợi Phất nghe tại nước Xá Vệ; nơi vườn cây của

Thái Tử Kỳ đà và Trưởng giả Cấp Cơ độc; sau đĩ đức Phật nĩi kinh Vơ Lượng Thọ (đại bản A Di đà) cho Ngài A Nan và ngài A Thuyết Thị nghe tại núi Kỳ Xà Quật và cuối cùng đức Phật đã nĩi kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ cho Hồng Hậu Vy đề Hy và Ngài A Nan nghe tại núi Linh Thứu. Kể từ đĩ cho đến sau khi đức Thích Tơn nhập diệt và trải qua 4 thời kỳ kết tập kinh điển khác nhau, chúng ta khơng nghe vị Tổ nào đề cập đến 3 kinh căn bản nầy cả. Mãi cho đến khi Ngài Long Thọ ra đời tại miền Nam Ấn độ (thế kỷ thứ 2 sau Tây lịch); nghĩa là sau đức Phật nhập diệt gần 900 năm, Ngài Long Thọ mới xiển dương pháp mơn Tịnh độ qua Thập Trụ Tỳ Bà Sa Luận và Ngài khơng phải chỉ là Sơ Tổ của Tịnh độ Tơng tại Ấn độ mà cịn là Tổ Sư của 8 Tơng phái khác nữa. Rồi đến Ngài Thế Thân em ruột Ngài Vơ Trước là Tổ thứ 2 của Tịnh độ Tơng Ấn độ, Nhật Bản, Việt Nam và Trung Hoa cũng cách nhau hàng 200 năm. Vì Ngài Thế Thân sinh vào thế kỷ thứ 4, thứ 5 sau Tây lịch. Từ Vãng Sanh Luận trong Du Gî̀ Sư địa Luận, người ta biết rằng Ngài Thế Thân đã dùng Thập Trụ Tỳ Bà Sa Luận của Ngài Long Thọ làm căn bản để phát triển Tịnh độ. Do vậy mà Tịnh độ Tơng Nhật Bản mới dễ dàng chấp nhận như vậy và dĩ nhiên là Ngài Thế Thân cũng như Ngài Long Thọ đã dựa theo 3 kinh Tịnh độ làm tư tưởng của pháp mơn nầy. Từ Ngài Thế Thân qua Ngài đàm Hoằng hay Ngài đàm Loan rất hữu lý, vì chỉ cùng nhau trong thế kỷ thứ 5 hay trễ hơn là vài ba chục năm sau, tư tưởng Tịnh độ nầy được truyền vào Trung Quốc để đến cuối thế kỷ thứ 5, đầu thế kỷ thứ 6, Ngài đàm Loan đã trở thành Sơ Tổ Tịnh độ Tơng của Trung Hoa. Rồi từ Ngài Thiện đạo (613 - 681) Tổ thứ 3 của Tịnh độ Tơng Trung Hoa truyền tư tưởng nầy cho Ngài Nguyên Tín của Nhật Bản (942 - 1017) cách xa nhau đã là trên dưới 300 năm. Trong 300 năm ấy là thời gian cần thiết để tư tưởng của ba kinh Tịnh độ thâm nhập vào xứ mặt Trời ấy. Rồi từ Ngài Nguyên Tín đến Ngài Nguyên Khơng Pháp Nhiên (1133 - Tịnh độ Tơng của Việt Nam 386

1212) cũng cách nhau trên dưới 200 năm như vậy, Ngài Pháp Nhiên mới cĩ thời gian nắm bắt được sự truyền thừa và Tơng chỉ của Tịnh độ Tơng. Chỉ trừ Ngài Thân Loan và Ngài Pháp Nhiên là Thầy trị trực tiếp truyền cho nhau về Tơng Tịnh độ nầy, ngồi ra giữa các vị Tổ với nhau, thời gian xa nhau như muơn vạn dặm. Ở đây khơng gian khơng quan trọng bằng tư tưởng. Vị nào cĩ tư tưởng khế hợp với khế cơ và khế lý của vị đi trước hay đúng với tinh thần của 3 kinh Tịnh độ, thì vị ấy đời sau sẽ được suy tơn làm Tổ. Ít cĩ vị nào khi cịn sống được vinh hạnh nầy; chỉ trừ Ngài Ca Diếp lãnh hội trực tiếp tâm thiền từ đức Phật cũng như nhiều vị Tổ Sư Thiền

Tơng khác.

Từ đĩ chúng ta cĩ một cái nhìn thơng thống hơn về Tịnh độ Việt Nam cũng vậy. Nghĩa là sau khi đã tạm thiết lập được các vị Tổ Sư Tịnh độ ban đầu rồi, thì những vị sau, chúng ta sẽ lần lượt dị tìm theo sử liệu để đề nghị và nếu cĩ nhiều vị Tơn Túc hoan hỷ, đúng theo lịch sử thì chúng ta sẽ cĩ một sự truyền thừa rõ rệt. Dẫu cho vị Tổ thứ 2 của Tịnh độ Tơng Việt Nam cách Ngài đàm Hoằng 1.000 năm hay 1.500 năm cũng khơng cĩ gì quan trọng cả. đọc lịch sử Nhật Bản nĩi về Việt Nam, họ cũng chỉ bắt đầu vào năm 938 khi Ngơ Quyền dẹp tan qûn Nam Hán và xưng Vương. Như vậy Bà Trưng, Bà Triệu (thế kỷ thứ nhất trước Tây lịch) Lý Nam đế (thế kỷ thứ 6) đi đâu hết rồi? ngồi ra cịn 18 đời Hùng Vương nữa? nếu đọc sử Trung Quốc lại cịn thê thảm hơn nữa. Họ xem đất nước Giao Châu, Lâm Ấp là những nước chư Hầu, triều cống họ thì trước sau cũng thuộc về họ thơi ! đây là mộng đế vương của Tần Thủy Hồng, của Thành Cát Tư Hãn vẫn cịn hiện diện trong đầu ĩc của những người Trung Quốc bảo thủ ngày nay.

Quý vị nào cĩ cơ hội đi Trung Quốc đến Hàng Châu tại chùa Bạch Ẩn, quý vị sẽ thấy một dãy núi họ gọi là "Thiên Trúc Tây lai phùng" cĩ nghĩa là "núi từ phía Tây đến - Thiên Trúc (Ấn độ). đâu cĩ núi nào bay được. Thế mà người Trung Quốc cịn làm cho núi bay được. đĩ là chưa kể tứ đại danh sơn của Phật Gî́o như: Phổ đà Sơn nơi thị hiện của đức Qû́n Thế Âm Bồ Tát; Cửu Hoa Sơn nơi thị hiện của đức địa Tạng Vương Bồ Tát; Nga Mi Sơn nơi thị hiện của đức đại Hạnh Phổ Hiền Bồ Tát và Ngũ đài Sơn nơi thị hiện của Ngài Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát. Nghĩa là: Bi, trí của các vị Bồ Tát đều dồn về hết Trung Quốc; trong khi đĩ tại Việt Nam, đại Hàn, Ấn độ v.v...

các vị Bồ Tát ấy ở chỗ nào?

Thế kỷ thứ 20, khi Ngài Tuyên Hĩa đến hoằng pháp tại Hoa Kỳ, Ngài cũng đã dùng tinh thần của Trung Quốc để lập nên 4 đạo tràng cho 4 vị Bồ Tát nầy tại Mỹ Quốc như sau: San Diego: Nơi thị hiện của đức Qû́n Thế Âm Bồ

Tát. Los Angeles: Nơi thị hiện của đức đại Thế Chí Bồ

Tát. San Francisco: Nơi thị hiện của đức Văn Thù Sư Lợi

Bồ Tát.

Seattle: Nơi thị hiện của đức đại Hạnh Phổ Hiền Bồ Tát. Tịnh độ Tơng của Việt Nam 388

Rồi 100 năm sau, 200 năm sau hay nhẫn đến 1.000 năm sau nữa những nơi nầy sẽ trở thành những đạo tràng linh hiển của những vị Bồ Tát nầy.

Nhìn lịch sử Việt Nam từ sau thời Lý Nam đế khởi nghĩa vào thế kỷ thứ 6 đến thế kỷ thứ 10 chúng ta rất đau lịng. Vì dân tộc vốn bị ách đơ hộ lầm than của các Thái Thú ngay cả đời đường là đời văn minh nhất của lịch sử Trung Hoa và lịch sử thế giới; nhưng tìm đâu ra được những đỗ Thuận giả làm người chèo đị để đối đáp với Lý Gî́c sứ giả của Trung Hoa về con ngỗng đang bơi lội trên sơng ấy.

Rồi tới Khuơng Việt Thái Sư đời vua Lê đại Hành.

Vào năm 981 Ngài là vị Tăng Thống đầu tiên của đại Việt nhưng cho tới giờ này chúng ta cũng khơng cịn được lưu truyền những gì thuộc về phương pháp tu hành của Ngài và ngay như cả Thiền Sư Vạn Hạnh làm Quốc sư cho triều nhà Lý cũng vậy. Dĩ nhiên nhờ bài thơ:

Thân như điện ảnh hữu hồn vơ Vạn mộc xûn dinh, thu hựu khơ Nhậm vận thịnh suy vơ bố úy

Thịnh suy như lộ thảo, đầu phơ.

Hịa Thượng Mật Thể dịch:

Thân như bĩng xế chiều tà Cỏ xûn tươi tốt, thu qua rụng rồi Sá chi suy thạnh cuộc đời Thạnh suy như hạt sương rơi đầu cành.

Nhờ đĩ chúng ta biết được quan điểm về cuộc đời, thế thái nhân tình, ngơi cao chức trọng v.v... rồi cũng chỉ là sương rơi trên đầu ngọn cỏ theo tinh thần Thiền Học mà thơi. Cịn Tịnh độ thì sao?

Dĩ nhiên cho tới các đời sau vẫn thường khơng thấy nhắc đến. Mãi cho đến cuối thế kỷ thứ 19 đầu thế kỷ thứ 20, khi mà Thiền Tơng khơng cịn thịnh hành như những thế kỷ trước ở Việt Nam nữa, thì Tịnh độ bắt đầu khởi sắc; nhưng chưa biết vị Sư nào vừa tu Thiền vừa tu Tịnh, rồi cổ xúy Tịnh độ để Tịnh độ phát huy được như ngày hơm nay. Mong rằng những nhà nghiên cứu sẽ tiếp tục làm việc ấy.

Ví dụ như Ngài Nguyên Tín ở Nhật vào thế kỷ thứ 10, 11 (942 - 1017) Ngài tu ở núi Tỉ Duệ; một mặt Ngài cổ xúy Tịnh độ Tơng; nhưng Ngài vẫn tu Thiền tại đĩ. Vì núi Tỉ Duệ là nơi tổ hợp các Tơng phái của Thiên Thai.

Sau này nhờ đĩ mà Ngài Nguyên Khơng Pháp Nhiên mới dựa vào lời nguyện thứ 18 của đức Di đà qua Ngài Nguyên Tín mà Ngài Thiện đạo đã truyền đạt. Từ đĩ Tơng Tịnh độ tại Nhật mới phát triển mạnh mẽ và rõ ràng được.

Hoặc giả Ngài Vĩnh Minh Diên Thọ Thiền Sư (904 - 975) cũng vậy. Ngài là Tổ Sư Thiền và chủ trương rằng:

"Dù cho cĩ nghìn thuyết khác nhau, rốt cuộc cũng quy về một pháp và muơn pháp quy về một tâm; các kinh như: Pháp Hoa, Bát Nhã, Tư Ích, Hoa Nghiêm, Viên Gî́c, Lăng

Nghiêm, đại Tập... cũng chỉ là nhiều tên của một pháp mà thơi. điều quan trọng là ở chỗ qû́n xét tâm và đạt được nhất tâm...". (Trích Phật Quang đại Từ điển trang 7138). Một tâm ấy là gì? đĩ là gî́c ngộ, tâm giải thốt sanh tử lûn hồi. Tịnh độ Tơng của Việt Nam 390

Trong 13 vị Tổ Thiền Tơng của Trung Hoa đã cĩ 7 vị Tổ cuối đời nghiêng về Tịnh độ và người ta cho rằng Ngài Vĩnh Minh Diên Thọ Thiền Sư đã nĩi ra những điều nầy:

- "đời mạt pháp, mười người tu Thiền chỉ chứng cĩ một người.

- Mười người tu Tịnh độ đều chứng cả mười.

- Nếu người nào vừa tu Thiền lẫn tu Tịnh độ thì chẳng khác nào chúa tể Sơn lâm cịn cĩ thêm mĩng vuốt. - đời mạt pháp mà Thiền cũng khơng tu, Tịnh độ cũng khơng tu; chết xuống chỉ cĩ cột đồng và nước sơi". đây là lời dạy rất quan trọng; nhưng mới đây, tơi cĩ đọc sách ngữ lục của cố Hịa Thượng Thích Ấn Thuận do Hạnh đoan dịch ra tiếng Việt thì được biết rằng: Ngài Ấn Thuận khơng nghĩ là những lời bên trên là của Ngài Vĩnh Minh Diên Thọ Thiền Sư chủ trương.

Thế kỷ thứ 10 là thế kỷ Thiền và Tịnh tại Trung Quốc đều phát triển mạnh và dĩ nhiên lúc ấy cũng đã bắt đầu đến gần kề thời mạt pháp rồi; nếu cĩ một Thiền Sư nào đĩ chủ trương việc trên, quả là lợi lạc cho cả Thiền và Tịnh độ.

Ví dụ như trường hợp của chúng tơi thuộc thế hệ truyền thừa thứ 41 của dịng Thiền Lâm Tế, Chúc Thánh của Ngài Minh Hải, Pháp Bảo. Thế mà cĩ được bao nhiêu

Chùa thuộc mơn phái này tại Việt Nam cũng như hải ngoại chuyên tu Thiền, mà trong hiện tại chỉ thấy tu Tịnh độ là chính; Cịn Thiền phụ thuộc mà thơi. đây là một bằng chứng cụ thể để chúng ta cĩ thể tham khảo thêm việc thay đổi từ Thiền sang Tịnh độ hay từ Tịnh độ sang Thiền để những thế hệ đi sau dễ bề hành xử hơn. Nếu những người tu theo Tịnh độ Tơng của Việt Nam chúng ta chấp nhận Ngài đàm Hoằng làm Tổ Sư khai sáng Tơng này thì chúng ta nên nghiên cứu thêm về pháp tu của Ngài.

Theo lịch sử cho biết thì Ngài hay tụng Kinh Vơ Lượng Thọ và Qû́n Vơ Lượng Thọ. Kinh Vơ Lượng Thọ cĩ hai phần Thượng và Hạ. Phần Thượng Kinh này nĩi về nội dung của 48 lời nguyện của đức Phật A Di đà khi Ngài cịn là một Pháp Tạng Tỳ Kheo đã lập nguyện dõng mãnh trước Ngài Thế Tự Tại Vương Như Lai. Trong 48 lời nguyện này quan trọng nhất là lời nguyện thứ 18, 19 và

20.

Lời nguyện này cĩ nội dung như sau: Giả sử khi thành Phật, chúng sanh mười phương hết lịng tin ưa, mong muốn sanh về cõi nước tơi, xưng danh hiệu tơi cho đến mười niệm mà chẳng được sanh, tơi khơng giữ ngơi chánh đẳng chánh gî́c, chỉ trừ những kẻ tạo tội ngũ nghịch, chê bai chánh pháp.

Lâu nay các vị đại Sư và Phật tử Trung Hoa cũng như Việt Nam đều chú trọng đến "10 niệm nhất tâm" mới được vãng sanh; nhưng đa phần đã quên đi vấn đề quan trọng về bản nguyện lực của đức Phật A Di đà. Bản nguyện đĩ là gì? đĩ là mệnh đề đầu và mệnh đề cuối của tất cả 48 lời nguyện. Nghĩa là: "Giả thử khi thành Phật... mà chẳng được sanh, tơi khơng giữ ngơi chánh đẳng chánh gî́c". đây chính là việc quyết định để hành giả được vãng sanh. Chữ giả sử cĩ nghĩa là lúc Tịnh độ Tơng của Việt Nam 392 chưa thành Phật mà cịn như vậy; nhưng bây giờ thì đức Phật A Di đà đâu cịn là Pháp Tạng Tỳ Kheo nữa; mà Ngài đã giữ ngơi chánh gî́c từ lâu rồi, từ vơ lượng kiếp kia. Cho nên việc sanh về theo lối đới nghiệp vãng sanh của các chúng sanh trong 10 phương vơ biên quốc độ là do tha lực của Ngài, do bản nguyện lực của Ngài giúp cho chúng ta về đĩ; chứ khơng phải do tự lực niệm Phật hay trong 10 niệm nhất tâm. Nĩi như Ngài Thân Loan rằng: Chỉ cần niệm Phật là được vãng sanh về Tây Phương Cực Lạc. Vì việc vãng sanh ấy khơng phải do tự mình làm mà do bổn nguyện lực của đức A Di đà đã phát nguyện ra như vậy. Tơi, một Tăng sĩ Việt Nam sinh ra giữa thế kỷ thứ 20 (1949) và đang sống vào đầu thế kỷ thứ 21 này (2011) hồn tồn đồng ý với lối lập luận của Ngài Thân Loan Nhật Bản và Ngài Thiện đạo Trung Hoa. Cĩ nghĩa là cứ niệm Phật; Ấy là nhân. Cịn Quả, tự nhiên chúng ta sẽ được tha lực của đức Phật A Di đà đưa về cảnh giới Tây Phương Cực

Lạc. Bổn nguyện lực ấy cũng giống như những loại chim nĩi Pháp, giĩ thổi, hoa sen nở, nhạc trời chúc tụng... nơi cõi Tây Phương Cực Lạc trong Kinh Tiểu bản A Di đà đã diễn tả. Tất cả đều do đức Phật A

Di đà hĩa hiện nên. Vậy thì việc dùng tha lực và bổn nguyện để đưa một chúng sanh sau khi lâm chung từ Ta Bà về Tịnh độ đối với đức Phật A Di đà đâu cĩ gì là khĩ khăn mà lâu nay chúng ta chỉ quanh quẩn ở 10 niệm nhất tâm hay khơng nhất tâm? Về quyển Hạ của Kinh Vơ Lượng Thọ đức Phật Thích Ca Mâu Ni cho biết rằng ai tu Pháp gì, giữ giới gì thì sanh về nơi chín phẩm liên hoa ở thế giới Cực Lạc. đồng thời Ngài cũng nhắc cho chúng sanh biết về đời ác năm trược; chúng sanh, đã phạm nhiều lỗi lầm, phải biết ăn năn sám hối thì khơng bị sanh vào thai cung biên địa nơi Hạ phẩm Hạ sanh. Tuy rằng niệm Phật cĩ thể Phật đến tiếp dẫn về Tây Phương được; Nhưng 500 tiểu kiếp nằm trong Hạ phẩm Hạ sanh quả là thời gian khơng phải là ngắn. Chỉ cĩ một điều duy nhất là khơng bị lûn hồi sanh tử trở lại Ta Bà mà thơi. Việc tiếp theo chúng ta thấy như lịch sử cho biết rằng: Ngài đàm Hoằng tu theo Kinh Thập Lục Qû́n tức là Kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ. Ngài qû́n 16 phép tuần tự như sau:

- Qû́n mặt trời sắp lặn - Qû́n tưởng nước như băng đá - Qû́n tưởng mặt đất - Qû́n tưởng cây báu - Qû́n tưởng nước tám cơng đức - Qû́n tưởng cõi Cực Lạc tồn là sự quý lạ

- Qû́n tưởng tịa sen báu - Qû́n tưởng hình tượng - Qû́n khắp tướng tồn sắc thân của Phật - Qû́n tưởng sắc thân chơn thật của Bồ Tát Quan Thế Âm - Qû́n tưởng sắc thân của đức đại Thế Chí Tịnh độ Tơng của Việt Nam 394

- Qû́n tưởng cùng khắp khi được sanh về thế giới Cực Lạc - Qû́n tướng Phật A Di đà cùng nhị vị Bồ Tát và chúng sanh đều cĩ thân giống nhau - Qû́n tưởng vãng sanh của những người thuộc bậc Thượng phẩm - Qû́n tưởng vãng sanh của những người thuộc bậc Trung phẩm - Qû́n tưởng vãng sanh của những người thuộc bậc Hạ phẩm.

Chữ qû́n cĩ nghĩa là xem xét, soi rọi, chiếu đến, nhất tâm, tập trung chú ý v.v… trong khi qû́n tưởng bà Vy Đề Hy đã thành tựu. Ngài Đàm Hoằng cũng thành tựu; nên sau khi Ngài Đàm Hoằng tự thiêu vào năm 455 tại núi Tiên Du Bắc Việt Nam mới được vãng sanh. Như vậy là trong Thiền luơn luơn cĩ Tịnh và trong Tịnh luơn luơn cĩ Thiền. Nếu chỉ tụng kinh niệm Phật mà khơng qû́n tưởng thì tâm ta sẽ loạn động. Do vậy 16 cách qû́n trên theo kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ là giúp cho hành giả tu theo pháp mơn vãng sanh Tịnh Độ cĩ cơ hội tập trung tư tưởng vào một nơi để việc qû́n sát được thành tựu. Kinh A Di Đà là một bản kinh cổ. Ngày nay các học giả Âu Mỹ đã tìm ra được cả bản tiếng Sanskrit và Hán Văn. Riêng bản kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ thì chỉ cịn Hán Văn chứ khơng cĩ bản chữ Phạn. Do vậy cĩ nhiều người nghi ngờ. Nhưng điều nầy khơng quan trọng. Vì cĩ lẽ sau khi bản kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ từ Ấn Độ truyền qua Trung Quốc và sau khi đã được dịch sang chữ Hán rồi thì bản gốc mất đi. Nếu cần, các học giả tiếng Sanskrit bây giờ cũng cĩ thể dịch ngược lại từ chữ Hán sang tiếng Sanskrit cũng khơng cĩ gì khĩ khăn. Vì lịch sử đã chứng minh 3 bản kinh trên là kinh gốc của những người tu theo pháp mơn Tịnh Độ và kinh nầy do chính Đức Phật Thích Ca Mâu Ni nĩi ra, chứ khơng phải chư Tổ về sau tạo ra 3 kinh nầy.

Ngay như Tịnh Độ và Tánh Khơng vẫn cĩ trong kinh A Hàm (Phật Gî́o Nguyên Thủy); chứ khơng phải là khơng cĩ. Sau nầy vào thế kỷ thứ 2 sau Tây lịch, Ngài Long Thọ mới chú thích rõ ràng hơn qua Trung Qû́n và Tánh Khơng hay Tịnh Độ; nhưng vẫn dựa vào căn bản từ ban đầu để phát triển.

Ví dụ, Phật bảo rằng: Ai hiểu được pháp duyên sanh là hiểu Phật và ai hiểu được Phật thì người ấy hiểu pháp. Vậy pháp duyên sanh là gì vậy?

Đĩ là: “Các pháp đều do nhân duyên sanh, các pháp đều do nhân duyên diệt và tự tánh của các pháp là khơng”. Theo Ngài Ấn Thuận cho biết rằng cái khơng qua nhân duyên sanh ấy là cái khơng của Trung Qû́n và Bát Nhã sau nầy; khơng phải tự nhiên mà khơng được. Cái khơng nầy ngay từ buổi ban đầu Ngài Xá Lợi Phất mới nghe qua từ Ngài A Thuyết Thị đã chứng quả dự lưu; mà chưa phải cần gặp trực tiếp với Đức Phật, để từ đĩ Ngài Xá Lợi Phất về rủ Ngài Mục Kiền Liên cùng dẫn 1.000 đệ tử của 2 Ngài đến quy y với Đức Phật. Vì lâu nay Ngài Xá

Lợi Phất vốn là thủ lãnh của nhĩm mình và đã đi cầu học khắp Đơng Tây; nhưng chưa nghe hoặc thấy một vị Đạo Sư nào nĩi được như vậy. Sau đĩ Ngài Xá Lợi Phất và Tịnh độ Tơng của Việt Nam 396

Ngài Mục Kiền Liên đến trực tiếp đảnh lễ xin xuất gia thọ pháp cùng với 1.000 vị Đệ Tử của mình với Đức Phật.

Điều căn bản ở đây là hành trì lễ bái, tụng kinh A Di Đà và niệm Phật. Ở chốn u tịch của núi rừng Tiên Du thuộc chùa Tiên Sơn ấy Ngài Đàm Hoằng tuy là người Trung Quốc; nhưng ở đĩ suốt 35 năm (từ 420-455) Ngài đã gây được ảnh hưởng lớn trong quần chúng người Việt Nam. Do vậy chắc chắn đã cĩ rất nhiều người đến tu và học pháp mơn Tịnh Độ với Ngài; nhưng vì lẽ Tịnh Độ khơng trực tiếp truyền từ Thầy qua trị như Thiền Tơng cho nên việc truyền thừa khơng trở thành một dịng kệ liên tục; nhưng hy vọng rằng từ đây về sau chúng ta cĩ nhiều phương tiện hơn để làm cho sáng tỏ vấn đề nầy. Việc niệm Phật cũng vậy. Cĩ lẽ Ngài niệm theo tiếng Trung Hoa là: Nam Mơ A MI TÀ FO. Đây là âm vận của tiếng Quảng Đơng và ngay cả tiếng Phổ Thơng ngày nay cũng vậy. Sở dĩ người Trung Hoa niệm như vậy, vì trong những chữ cái của Hán ngữ khơng cĩ vần D và khơng cĩ vần Đ như tiếng Việt Nam. Trong khi Việt Nam chúng ta niệm là:

Nam Mơ A Di Đà Phật thì Trung Quốc niệm là: Nam Mơ A MI TÀ FO. Trong khi đĩ người Nhật thì niệm rằng: Namu Amida Butsu. Chữ Butsu sau cùng cĩ nghĩa là Phật và Amida cĩ nghĩa là A Di Đà. Dầu cho cĩ niệm theo nguyên thủy tiếng Sanskrit Namo Amitabha Buddha thì cũng khơng sao cả. Vì trong chữ: Amitabha, A Di Đà, A MI TÀ, Amida v.v… tất cả nĩ cũng chỉ cĩ nghĩa là Vơ Lượng Quang. Chúng ta khơng cần phải phân tích là niệm đúng hay sai âm điệu. Vì lẽ người nước nào thì niệm theo nước ấy. Chư Phật và Chư Bồ Tát vẫn hiểu như thường.

Chúng ta nên hiểu cặn kẽ về Tịnh Độ và Tịnh Độ Tơng để cĩ một cái nhìn cụ thể hơn. “Tịnh Độ gọi đủ là Thanh Tịnh Độ, Thanh Tịnh quốc độ, Thanh Tịnh Phật sát cũng gọi là Tịnh Sát, Tịnh giới, Tịnh phương, Tịnh vực, Tịnh thế giới, Tịnh Diệu Độ, Diệu Độ, Phật sát, Phật quốc. Đối lại với Tịnh Độ là uế độ, uế quốc.

Chỉ cho cõi nước thanh tịnh, là nơi an trụ của Phật. Trái lại, những nơi mà chúng sanh cư trú cĩ các phiền não ơ uế nên gọi là uế độ, uế quốc. Tịnh Độ là gî́o thuyết nĩi trong các kinh Đại Thừa, cịn Tiểu Thừa thì lấy Niết Bàn Vơ Dư thân tro trí bặt làm lý tưởng; nên khơng cĩ thuyết nầy. Vì Phật Gî́o Đại Thừa cho rằng Niết Bàn cĩ tác dụng tích cực, chư Phật đã được Niết Bàn, mỗi vị đều ở Tịnh Độ của mình để gî́o hĩa chúng sanh, cho nên hễ nơi nào cĩ Phật an trụ thì đĩ là Tịnh Độ. Kinh A Súc Phật Quốc quyển thượng, kinh Phĩng Quang Bát Nhã quyển 19, kinh Vơ Lượng Thọ quyển thượng… đều cho rằng Tịnh Độ là thế giới thanh tịnh trang nghiêm do Chư Phật kiến lập bằng những cơng đức đã được tích lũy trong vơ lượng vĩnh kiếp khi các Ngài hành đạo Bồ Tát ở địa vị tu nhân, đã khởi thệ nguyện tịnh Phật quốc độ, thành tựu chúng sanh. Phẩm Phật quốc trong kinh Duy Ma quyển thượng thì cho rằng hễ tâm tịnh thì độ tịnh, thế giới Ta Bà tức là Tịnh Độ Thường Tịch Quang. Nếu tâm chúng sanh bất tịnh thì cõi nầy chính là cõi uế ác bất tịnh, cịn chỗ Phật thấy thanh tịnh thì trở thành vơ lượng cơng đức trang nghiêm. Tịnh Độ Linh Sơn của kinh Pháp Hoa, thế giới Liên Hoa Tạng Tịnh độ Tơng của Việt Nam 398 của kinh Hoa Nghiêm, Tịnh Độ Mật Nghiêm của kinh Đại Thừa Mật Nghiêm… đều lấy thuyết Tâm Tịnh Độ tịnh làm gốc. Cịn kinh Vơ Lượng Thọ thì nĩi rằng ngồi thế giới Ta Bà ra cịn cĩ các Tịnh Độ khác, cũng cĩ Tịnh Độ ở vị lai được thành tựu mỗi khi cĩ vị Bổ xứ Bồ Tát thành Phật; hai loại Tịnh Độ nầy đều là các cõi nước được hồn thành sau khi cĩ vị Bồ Tát Bổ xứ thành Phật qua giai đoạn tu nhân theo bản nguyện của mình, là nơi chúng sanh nguyện sanh về.

Cịn các Tịnh Độ ở các phương khác thì cĩ thế giới Cực Lạc ở phương Tây của Đức Phật A Di Đà, thế giới Diệu Hỷ ở phương Đơng của Đức Phật A Súc, thế giới Tịnh Lưu Ly ở phương Đơng của Đức Phật Dược Sư… vì các Tịnh Độ của Chư Phật nĩi trên cách thế giới Ta Bà với một phương vị nhất định nên gọi là Thập Phương

Tịnh Độ. Thế giới Cực Lạc (Phạn: Sukhavati) cũng được gọi là Diệu Lạc, An Lạc, An Dưỡng, Lạc Bang, là Tịnh Độ ở phương Tây rất được Tơng Tịnh Độ xem trọng. Tịnh Độ nầy là chỉ cho báo độ do Bồ Tát tu nhân hạnh mà cảm được quả báo; hoăc chỉ cho ứng Hĩa Độ mà Đức Phật giả hiện ra để cứu độ chúng sanh hoặc chỉ cho Tịnh Độ cĩ thật ở phương Tây cách thế giới Ta Bà hơn 10 vạn ức Phật độ; hoặc lại chỉ cho Tịnh Độ hiện ra trong tâm chúng sanh. Ngồi ra Tịnh Độ cịn cĩ biên địa, nghi thành, Thai cung giải mạn giới… là Hĩa độ dành cho những người cịn hồi nghi Phật trí được sanh đến.

Tơng Tịnh Độ cho rằng Báo độ thực tại ở phương Tây, những người sanh về cõi nầy sẽ được hưởng 10 điều lợi lạc sau đây. 1. Thánh chúng đến đĩn: Lúc lâm chung được Đức Phật A Di Đà và hai vị Bồ Tát Quan Âm, Thế Chí đến đĩn về Tịnh Độ. 2. Hoa sen vừa mới nở: Gá sinh trong hoa sen sinh về Tịnh Độ, cho nên lúc hoa sen vừa mới nở thì liền được thấy cõi Tịnh Độ rất trang nghiêm thanh tịnh. 3. Thân tướng cĩ thần thơng: Thân được 32 tướng tốt đẹp và 5 thứ thần thơng như Thiên nhãn…

4. Năm cảnh giới vi diệu: Được năm cảnh thù thắng sắc, thanh, hương, vị, xúc. 5. Vui sướng vơ lượng: Được hưởng các niềm vui vơ tận.

6. Tiếp dẫn kết duyên: Được những ân nhân kết duyên từ trước thân đến Tịnh Độ đĩn tiếp.

7. Thánh chúng cùng hội họp: Các chúng Bồ Tát đều đến nhĩm họp ở một chỗ.

8. Thấy Phật nghe pháp: Sinh về Tịnh Độ được thấy

Đức Phật và nghe Ngài nĩi pháp.

9. Tùy tâm cúng dường Phật: Tùy tâm cúng dường chư Phật ở 10 phương.

10. Tăng tiến Phật đạo: Tu hành tinh tấn, cuối cùng chứng quả thành Phật. Về vị trí Tịnh Độ, sự trang nghiêm, chủng loại dân cư… các kinh nĩi khơng giống nhau, vì khi cịn ở địa vị tu nhân, các vị Bồ Tát phát nguyện khơng đồng. Nếu đứng Tịnh độ Tơng của Việt Nam 400 trên lập trường sử học mà nhận xét sự miêu tả khác nhau giữa Tịnh Độ của Phật A Súc và Tịnh Độ của Phật A Di Đà thì cĩ thể thấy được sự biến thiên của một loại phát triển; như cõi Phật A Súc cĩ người nữ, nhân dân đều mặc y phục được lấy ra từ cây, cĩ 3 đường thềm báu đi suốt đến cõi trời Đao Lợi, cĩ thể xem đây là tư tưởng tương đối sớm. Tịnh Độ của Đức Phật A Di Đà thì khơng cĩ người nữ, đều là hĩa sanh, được thân thể hư vơ tự nhiên. Luận Nhiếp Đại Thừa quyển hạ thì cho Tịnh Độ là xứ sở vi diệu ở ngồi 3 cõi. So sánh sự hơn, kém khác nhau giữa các Tịnh Độ của chư Phật, trong các kinh đều cĩ ghi chép.

Về chủng loại Tịnh Độ, ở thời đại Ngài Vơ Trước (khoảng thế kỷ thứ IV, V) cĩ thuyết 3 thân là Tự tính thân, Thọ dụng thân và Biến hĩa thân. Thân biến hĩa của Phật thị hiện 8 tướng ở uế độ; thân thọ dụng trụ trong thế giới Liên Hoa tạng cĩ 18 thứ viên mãn thanh tịnh; tức tùy theo Báo thân, Hĩa thân của Phật mà cĩ thanh tịnh, ơ uế khác nhau. Luận Duy Thức quyển 10 cĩ thuyết tứ thân tứ độ (4 thân 4 cõi); Đại Thừa nghĩa chương quyển thứ 19 chia Tịnh Độ làm 3 loại là Sự Tịnh Độ, Tướng Tịnh Độ và Chân Tịnh Độ; Duy Ma kinh lược sớ quyển 1 thì lập 4 loại Tịnh Độ; Phàm Thánh đồng cư độ; Phương Tiện Hữu Dư độ; Thật Báo vơ chướng ngại

(Trang Nghiêm) độ và Thường Tịch Quang độ. Hoa Nghiêm kinh thám huyền ký quyển 3, y cứ vào sự bất đồng giữa Tam Thừa và Nhất Thừa mà nĩi các Tịnh Độ khác nhau”. (Trích Phật Quang Đại Từ Điển trang 6142- 6144).

(Xem thêm Phật độ, Cực Lạc Thế Giới) Như vậy Tịnh Độ thì cĩ rất nhiều cõi, mà Cực Lạc chỉ cĩ một mà thơi. Vì cõi nầy là cõi do Đức Phật A Di Đà làm gî́o chủ ở phương Tây và khi cịn là một Pháp Tạng Tỳ Kheo, Ngài đã phát ra 48 lời nguyện để trang nghiêm cõi Phật ấy. Cõi Cực Lạc cịn gọi là cõi: Phàm Thánh đồng cư độ. Vì lẽ cĩ những kẻ thai cung biên địa cũng được sanh vào đây phải chờ trong hoa sen đến 500 Tiểu Kiếp mới nghe được chư vị Bồ Tát thuyết pháp Cõi Cực Lạc là cõi hĩa sanh. Tất cả đều do sự hĩa hiện của Đức Phật A Di Đà. Vì đây là bổn nguyện lực của Ngài. Do tha lực ấy mà những chúng sanh ở thời kỳ mạt pháp nầy nương vào danh hiệu của Ngài để nhớ nghĩ, tụng niệm thì Ngài sẽ đưa về cảnh giới Cực Lạc sau khi lâm chung.

Cõi Tịnh Độ của Phật A Súc lại cĩ người nữ trong khi cõi Tịnh Độ của Đức Phật A Di Đà thì khơng. Vì lời nguyện thứ 35 của Đức Phật A Di Đà đã xác nhận như vậy.

Chư Tổ ra đời ở cõi Ta Bà nầy đa phần nối tiếp tư tưởng nầy của Đức Phật A Di Đà và nương theo pháp trì danh hay qû́n tưởng để được sanh về cõi Cực Lạc sau khi lâm chung. Vì là cõi hĩa sanh và hĩa thân; nên ở đĩ dự được 10 niềm vui thù thắng như trên vừa kể.

Cịn Phương Tiện Hữu Dư Độ thì đĩ là cõi Tịnh Độ mà chư Phật dùng phương tiện để hĩa hiện ra và cịn những điều kiện cần thiết nữa, để được sanh về cõi Tịnh

Độ chân thật. Điều nầy hay cõi nầy cũng giống như Hĩa Thành Dụ trong kinh Pháp Hoa vậy. Thường Tịch Quang độ là cõi Tịnh Độ nơi đĩ chỉ cĩ ánh sáng chiếu suốt. Các chúng sanh sanh về đây tồn Tịnh độ Tơng của Việt Nam 402 những bậc cĩ trí tuệ, thượng căn thượng trí, đã thốt ly sanh tử lûn hồi.

Thật Báo trang nghiêm hay Thật Báo vơ chướng ngại độ là cõi Tịnh Độ chân thật trang nghiêm thanh tịnh bình đẳng, khơng cĩ gì làm chướng ngại cho con đường tu hành cả.

Trên đây chỉ là cách gọi cõi giải thốt sanh tử mà thơi và cũng tùy theo từng thời gian, trường hợp và mơn phái khác nhau mà gọi về cõi giải thốt nầy. Ví dụ như Ngài Thánh Nghiêm gọi cĩ 4 cõi Tịnh Độ là: Nhân gian Tịnh Độ, Thiên quốc Tịnh Độ, Phật quốc Tịnh Độ và Tự tâm Tịnh Độ. Trong khi đĩ những vị Thiền Sư thì gọi rằng: Tịnh Độ là đây, chốn nầy v.v… nghĩa là tất cả đều tùy thuộc vào cách gọi của mỗi Tơng riêng biệt để chỉ về cõi thanh tịnh giải thốt ấy.

Từ khi Phật Gî́o được truyền vào Việt Nam vào đầu kỷ nguyên Tây lịch cho đến nay (2011) kể ra cũng đã trên dưới 2.000 năm lịch sử. Chỉ cĩ Thiền Tơng là tương đối cĩ sự truyền thừa rõ ràng; nay Tịnh Độ Tơng cũng đang bắt đầu nối kết lại; cịn những Tơng khác như Hoa Nghiêm, Pháp Hoa, Thiên Thai, Luật Tơng, Mật Tơng v.v… chưa thấy cĩ nơi nào hồn thành được sử liệu truyền thừa nầy. Mong rằng trong mai hậu những người thuộc những Tơng phái trên thực hành được việc nầy.

Trong khi Trung Quốc và Nhật Bản từ khi Phật Gî́o được truyền vào, họ đã lập thành 13 Tơng rõ rệt và mỗi Tơng đều cĩ những vị Tổ kế tiếp nhau truyền thừa cho mơn phái của mình. Đây là một bức tranh phối cảnh rất đẹp cho Phật Gî́o mỗi nước. Vì vậy sau đây chúng ta thử tìm hiểu về Tịnh Độ Tơng của Trung Hoa và Nhật Bản như thế nào.

“Tịnh Độ Tơng là Tơng Phái Phật Gî́o lấy việc vãng sanh Tịnh Độ Cực Lạc làm mục đích. Một trong 13 Tơng của Trung Quốc và một trong 13 Tơng của Nhật Bản. Tịnh Độ là chỉ cho cõi nước thanh tịnh, cõi nước trang nghiêm, tức là xứ sở được trang nghiêm bằng các cơng đức thanh tịnh. Tịnh Độ Tơng cũng gọi là Liên Tơng, vì Ngài Huệ Viễn đời Đơng Tấn kết Bạch Liên Xã (Hội sen trắng) ở Lơ Sơn, lấy ý nghĩa người sanh về Tịnh Độ phương Tây đều hĩa sinh trong hoa sen, do đĩ cõi nước Cực Lạc cũng gọi là Liên Bang (cõi nước hoa sen). Tơng nầy đặc biệt lấy việc xưng niệm Phật làm pháp tu hành, chủ yếu nhờ vào tha lực của bản nguyện Di Đà, cầu mong được sanh về Tịnh Độ Cực Lạc phương Tây, vì thế nên cịn được gọi là Niệm Phật Tơng. Tư Tưởng Tịnh Độ là y cứ vào 3 bộ kinh do Đức Phật Thích Ca giảng thuyết. Đĩ là kinh Vơ Lượng Thọ do Phật giảng nĩi ở núi Kỳ Xà Quật; kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ Phật nĩi ở thành Vương Xá và kinh A Di Đà Phật nĩi ở vườn Kỳ thọ Cấp Cơ Độc. Sau khi Đức Phật nhập diệt khoảng 900 năm, Ngài Thế Thân soạn luận vãng sanh Tịnh Độ, rồi đến các luận sư Mã Minh, Long Thọ trình bày ý nghĩa then chốt của 3 bộ kinh trên mà hoằng truyền tơng Tịnh Độ. Niên hiệu Vĩnh Bình năm đầu (508) đời Bắc Ngụy, Ngài Bồ Đề Lưu Chi đến Trung Quốc, dạy kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ cho Ngài Đàm Loan, trao truyền đầy đủ kinh luận Tịnh Độ, mở ra một thời đại mới cho sự tiến triển của pháp mơn Tịnh Độ ở Trung Quốc.

Tịnh độ Tơng của Việt Nam 404

Về việc truyền dịch kinh điển Tịnh Độ ở Trung Quốc thì đầu tiên là các Ngài Chi Câu Ca Sấm và Trúc Phật Sĩc cùng dịch kinh Bát Chu Tam Muội (năm 179); Ngài Chi Khiêm đời Tam Quốc dịch kinh Đại Bản A Di Đà 2 quyển (kinh Vơ Lượng Thọ); Ngài Trúc Pháp Hộ đời Tây Tấn dịch kinh Vơ Lượng Thanh Tịnh Bình Đẳng Gî́c 2 quyển. Ngồi ra cịn cĩ kinh Tuệ Ấn Tam Muội và kinh Vơ Lượng Mơn Ni Mật Trì do Ngài Chi Khiêm dịch; kinh Đức Quang Thái Tử, kinh Quyết Định Tổng Trì và A Di Đà Phật kệ… do Ngài Trúc Pháp Hộ dịch.

Năm Hồng Thủy thứ 3 (401) đời Diêu Tần, Ngài Cưu Ma La Thập dịch kinh A Di Đà, luận Thập Trụ Tỳ Bà Sa… nĩi qua về sự trang nghiêm Tịnh Độ Cực Lạc, là các bộ kinh luận được đọc tụng thịnh hành nhất xưa nay. Về sau tiếp tục cĩ Ngài Đàm Vơ Sấm đời Bắc Lương dịch kinh Bi Hoa 10 quyển (năm 419); Ngài Bảo Vân đời Lưu Tống dịch kinh Tân Vơ Lượng Thọ 2 quyển (năm 421);

Ngài Cương Lương Da Xá đời Lưu Tống dịch kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ 2 quyển (424). Người đời sau gọi chung là Kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ, kinh Vơ Lượng Thọ và kinh A Di Đà là Tịnh Độ tam bộ kinh. Đến đây, sự truyền dịch kinh điển đã được hồn bị. Pháp mơn Tịnh Độ ở Trung Quốc chủ yếu là Di Lặc Tịnh Độ và Di Đà Tịnh Độ. Về tín ngưỡng Tịnh Độ Di Lặc thì đầu tiên là Ngài Đạo An đời Tây Tấn; Ngài cĩ soạn luận Tịnh Độ 6 quyển, nguyện sanh Tịnh Độ Di Lặc ở cõi

Đẩu Suất; các Ngài Huyền Trang và Khang Cơ đời Đường cũng hành trì và quy y Tịnh Độ Di Lặc. Nhưng từ đĩ về sau, vì ít người tu và người hoằng dương cũng ít nên Tịnh Độ Di Lặc dần dần suy vi, nhường chỗ cho sự hưng thịnh của tín ngưỡng Di Đà và Tịnh Độ Di Đà bèn trở thành đại biểu cho Tịnh Độ của chư Phật. Người hoằng dương Tịnh Độ Di Đà mạnh nhất là Ngài Huệ Viễn đời Đơng Tấn; Ngài kết Bạch Liên Xã ở Lơ Sơn, cùng với mọi người chuyên tu tam muội Niệm Phật, theo yếu chỉ kinh Bát Chu Tam Muội để mong được vãng sanh thấy Phật. Đây là tổ chức kết đồn niệm Phật đầu tiên ở Trung Quốc và cũng là dịng chính của Tịnh Độ Trung Quốc. Thời Tuyên Vũ Đế nhà Bắc Ngụy, Ngài Bồ Đề Lưu Chi dịch Vơ Lượng Thọ Kinh Ưu Ba Đề Xá nguyện sinh kệ của Ngài Thế Thân, Ngài Đàm Loan chú giải, soạn thuật vãng sanh luận chú, lại y cứ vào luận Thập Trụ Tỳ Bà Sa của Ngài Long Thọ mà nêu rõ sự khác nhau giữa Nan hành đạo (đạo khĩ thực hành) và Dị hành đạo (đạo dễ thực hành); giữa tự lực và tha lực; cho rằng nương nhờ vào bổn nguyện tha lực là đạo phương tiện dễ thực hành trong cõi đời cĩ 5 thứ nhơ nhớp, xấu ác, bắt đầu mở ra nghĩa căn bản của việc lập gî́o Tịnh Độ, đồng thời chuyên chú trong việc trì danh niệm Phật để cầu sinh Tịnh Độ. Đến đời Đường các Ngài Đạo Xước, Thiện Đạo…

noi theo gî́o chỉ của Ngài Đàm Loan hết sức đề cao năng lực bản nguyện, lại chủ xướng tư tưởng mạt pháp để vạch ra con đường then chốt thích ứng với thời gî́o.

Ngài Đạo Xước soạn An Lạc tập, bác bỏ kiến giải sai lầm của những người khác, mở ra con đường trọng yếu cho chúng sanh trong thời mạt pháp, đồng thời căn cứ vào thuyết Dị hành đạo và Nan hành đạo của Ngài Đàm Loan mà lập gî́o phái Tịnh Độ mơn và Thánh Đạo mơn. Ngài Thiện Đạo soạn Qû́n Vơ Lượng Thọ Phật kinh sớ, nêu rõ các kiến giải sai lầm xưa nay, xác định gî́o nghĩa và gî́o tướng Tịnh Độ; đồng thời theo các Ngài Đàm Loan, Đạo Xước mà lập Chính Hạnh, Tạp Hạnh để đặt vững nền tảng cho hệ thống gî́o nghĩa độc lập của Tịnh Độ. Về Tịnh độ Tơng của Việt Nam 406 sau, Ngài Hồi Cảm soạn luận Thích Tịnh độ quần nghi; Ngài Thiếu Khang mở rộng Tơng nầy. Từ Ngài đàm Loan đến Ngài Thiếu Khang được gọi là: “Chấn đán ngũ Tổ” (5 vị Tổ Sư Tịnh độ Trung Quốc). Thời bấy giờ, các vị đại Sư ở Trường An mỗi vị cũng cĩ soạn chú sớ các kinh A Di đà, Qû́n Vơ Lượng Thọ… sự nghiên cứu kinh điển Tịnh độ đã đạt đến điểm cao.

Vào đầu năm Khai Nguyên đời đường, Ngài Tuệ Nhật từ Ấn độ trở về Trung Quốc, thấy các Thiền gia đương thời coi Tịnh độ là “Thuyết Phương Tiện” để dẫn dắt người ngu; nên đã cực lực phản đối và đề xướng sự cần thiết phải niệm Phật cầu vãng sanh. Ngài Tuệ Nhật chủ trương trì giới và niệm Phật cùng thực hành, Thiền định và Tịnh độ đều tu, Gî́o và Thiền hợp nhất, hồi hướng tất cả cơng đức tu hành nguyện cầu vãng sanh Tịnh độ. Các Ngài Thừa Viễn, Pháp Chiếu, Phi Tích… kế thừa thuyết nầy, lấy Tam Muội niệm Phật làm pháp mơn Thiền định sâu xa mầu nhiệm khơng gì hơn, cực lực bài xích sự tọa thiền để lịng trống rỗng của Thiền Tăng. Do đĩ, tơng Tịnh độ Trung Quốc ở đời đường cĩ thể chia làm 3 hệ thống, đĩ là hệ thống Ngài Huệ Viễn (phái luận lý, cĩ tánh thường thức); hệ thống Ngài Thiện đạo (phái Phật nguyện, đặt nặng tín ngưỡng) và hệ thống Ngài Từ Mẫn Tuệ Nhật (phái Diệu Hữu, khơng bỏ mơn hạnh). Bấy giờ, Thiền Tăng cĩ những vị chủ trương gần giống với phái Ngài Tuệ Nhật, như Ngài Tuyên Thập học trị Ngũ

Tổ đề xướng phái Nam Sơn niệm Phật mơn Thiền Tơng, Ngài Nam Dương Tuệ Trung đệ tử Lục Tổ đề xướng Giải Hành kiêm tu (hiểu và làm cùng tu). đến Ngài Vĩnh Minh Diên Thọ là cháu đích tơn của Ngài Pháp Nhãn đời Hậu Chu lại tận lực hoằng dương Thiền Tịnh song tu, Tăng tục đời Tống đều kế thừa di phong nầy của Ngài Diên Thọ. Tơng Thiên Thai cũng cĩ nhiều vị kỉnh tin Tịnh độ và hiểu nghĩa Tịnh độ, trong đĩ Ngài Tứ Minh Tri Lễ đời Tống là nổi tiếng nhất với bộ Qû́n kinh sớ diệu tơng sao do Ngài soạn, thuyết “Ước tâm qû́n Phật” của Ngài chính là “Thai Tịnh dung hợp luận” vốn được các nhà Thiên Thai xem trọng. Từ đời Nguyên về sau, phong cách Thiền Tịnh song tu lại càng thịnh hành hơn, các Ngài Trung Phong Minh Bản, Thiên Như Duy Tắc… đều quy tâm Tịnh độ. đến đời Minh, các vị như Sở Sơn Thiệu Kỳ, Khơng Cốc Cảnh Long, Nhất Nguyên Tơng Bản, Vân Thê Châu Hồnh, Hồnh Sơn đức Thanh, Cổ Sơn Nguyên Hiền… nối tiếp nhau đề xướng thuyết “Thiền Tịnh hợp hành”. Nhất là Ngài Vân Thê Châu Hồnh chuyên tu tam muội niệm Phật, chú giải kinh Di đà, soạn các sách hoằng dương ý chỉ Thiền Tịnh nhất trí, cảm hĩa được giới Phật Gî́o nĩi chung rất rộng rãi. Các nhà Thiên Thai cũng cĩ những vị như Cừ Am đại Hựu, U Khê Truyền đăng, Linh Phong Trí Húc đề xướng luận thuyết Tam học nhất nguyên, chủ trương tam học Thần, Gî́o, Luật đều quy về pháp mơn Tịnh độ. Bấy giờ, các vị Cư sĩ như Trang Quảng Hồn, Viên Hồnh đạo… cũng đều soạn sách để hoằng truyền Tịnh độ. đến đời Thanh, tín ngưỡng Tịnh độ phần nhiều do các Cư sĩ đề xướng. Bành Thiệu Thăng, cha con Hi Tốc, biên soạn vãng sinh truyện và chỉ tán Tây Phương. Khoảng các năm Khang Hy, Càn Long, Ngài Thật Hiền Tư Tề, kế thừa di phong của Ngài Châu Hồnh, kết liên xã ở Hàng Châu, gî́o hĩa rất rộng, tơn các Ngài đàm Loan, đạo Xước, Thiện đạo là 3 vị Tổ Sư Tịnh độ đầu tiên, được mọi người tín ngưỡng. Vào đầu đời Dân Quốc, trừ Cư sĩ Dương Nhân Sơn tận lực đề xướng, Ngài Ấn Quang cịn chủ trương pháp mơn Tịnh Tịnh độ Tơng của Việt Nam 408 độ là bản hồi xuất thế của đức Phật, ra sức làm các việc cứu giúp xã hội, tăng trụ các nơi lần lượt làm sống lại phong trào kết xã niệm Phật. Tại Nhật Bản Ngài Nguyên Khơng (1133-1212) cĩ soạn bộ Tuyển trạch bổn nguyện niệm Phật tập, trong sách nầy Ngài đã dự định tuyên ngơn khai tơng. đặc biệt tơn sùng tam kinh nhất luận (ba bộ kinh Tịnh độ và luận Tịnh độ) và gî́o thuyết của Ngài Thiện đạo thuộc Tịnh độ gî́o Trung Quốc, cho nên đề cao luận thuyết “Thiên y Thiện đạo” (Nương riêng vào Ngài Thiện đạo). Trong ba cặp đối lập: Nan hành và Dị hành; Thánh đạo và Tịnh độ; Tự lực và Tha lực thì chỉ chọn lấy Dị hành, Tịnh độ và Tha lực niệm Phật. Năm Thừa An thứ 5 (1175) Ngài Nguyên Khơng từ núi Tỷ Duệ dời đến ở Các Thủy, đề cao chuyên tu niệm Phật, chủ trương hạnh tu an tâm (lịng tin), sau đĩ khởi hành (trong 5 chánh hạnh lấy hạnh niệm Phật làm chủ yếu) rồi đến tác nghiệp (tứ tu), đồng thời nhấn mạnh tính chất quan trọng của việc xưng niệm danh hiệu Phật. Tơng phái nầy tuy phủ định cơng đức của giới luật và việc xây Chùa, Tháp, nhưng nĩi chung vẫn xem trọng giới hạnh.

Sau khi Ngài Nguyên Khơng thị tịch, đệ tử chia ra làm 5 phái: 1. Phái Trấn Tây của Ngài Biện A: Chủ trương nghĩa chư hạnh vãng sanh.

2. Phái Tây Sơn của Ngài Chứng Khơng: Chủ trương nghĩa các hạnh bản nguyện.

3. Phái chùa Trường Lạc của Ngài Long Khoan:

Chủ trương nghĩa vãng sanh hĩa sinh.

4. Phái chùa Cửu Phẩm của Ngài Trường Tây: chủ trương nghĩa các hạnh bản nguyện.

5. Phái Nhất Niệm của Ngài Hạnh Tây: chủ trương nghĩa Nhất niệm hiệp thành.

Tơng Tịnh độ lấy 3 kinh một luận (kinh A Di đà, kinh Vơ Lượng Thọ, kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ và luận Vãng Sanh) làm điển cứ trọng yếu để thành lập tơng. Về chú thích ba kinh một luận thì cĩ lược luận an lạc tịnh độ nghĩa (giải thích sơ lược kinh Vơ Lượng Thọ), Vãng sanh luận chú (chú thích luận vãng sanh) do Ngài đàm Loan soạn, An Lạc tập (căn cứ theo kinh Qû́n Vơ Lượng Thọ trình bày nghĩa cốt yếu của việc vãng sanh Tịnh độ) do Ngài đạo Xước soạn, Qû́n Vơ Lượng Thọ kinh sớ (phát huy nghĩa sâu kín của Qû́n kinh và giải thích câu văn trong kinh nầy), do Ngài Thiện đạo soạn.

Ngồi ra, Pháp sự tán, Vãng sanh lễ tán, Qû́n niệm pháp mơn bát chu tán cũng do Ngài Thiện đạo soạn, quy định hành nghi vãng sanh Tịnh độ, đều là căn cứ vào yếu điểm của tơng nầy và cũng nổi tiếng một thời.

Tơng nghĩa của Tơng nầy là lấy hành nghiệp trong tâm hành giả (người tu Tịnh độ) làm nhân bên trong, lấy nguyện lực của Phật Di đà làm duyên bên ngồi; nếu nhân trong duyên ngồi ứng hợp nhau thì sinh về cõi nước An Lạc. (Trích Phật Quang đại Từ điển trang 6153-

6156)

(xem thêm: Niệm Phật, đâu Suất Vãng Sanh, Tịnh độ) Tịnh độ Tơng của Việt Nam 410

Xem về ý nghĩa của Tịnh độ và lịch sử Tịnh độ Tơng của Trung Hoa và Nhật Bản, chúng ta người Việt Nam khơng khỏi mủi lịng. Vì lẽ họ cĩ những vị Tổ Sư Tịnh độ khai Tơng lập gî́o rõ ràng. Cịn chúng ta cĩ cả 2.000 năm làm quen, tiếp xúc tu học với pháp mơn nầy mà hầu như vắng bặt những bậc hiền nhân ấy. Cĩ lẽ đây là những lý do chính đáng chăng?

Lý do thứ nhất về ngơn ngữ văn tự. Chữ Phạn và tiếng Hán hồn tồn khác nhau. Cho nên muốn cho người Trung Quốc hiểu ý kinh, bắt buộc các vị đại Sư ban đầu đến Trung Hoa phải học tiếng Trung Quốc để dịch những kinh, luật, luận ấy ra tiếng Hoa. Ví dụ như Ngài Cưu Ma La Thập, Ngài Bồ đề Lưu Chi v.v… Sau một thời gian Phật pháp được truyền vào sâu rộng của đất Trung Hoa rồi, các đại Sư như: An Thế Cao, Pháp Hiển, Huyền Trang, Khuy Cơ v.v… tự dịch thẳng từ tiếng Phạn sang tiếng Trung Quốc. đây là những cái mốc của lịch sử lúc ban đầu.

Lý do thứ hai mà người Việt Nam dễ dàng chấp nhận trong thời gian 1.000 năm đơ hộ của người Trung Quốc (từ năm 43 trước Tây lịch đến năm 938) những kinh sách nào đã được dịch ra tiếng Trung Hoa rồi thì người Việt Nam cứ lấy đĩ làm kinh sách gối đầu để đọc tụng, hành trì và hầu như khơng cần sáng tạo nữa. Vì đã cĩ người làm sẵn rồi.

Mặc dầu tiếng Hán Việt cĩ khác tiếng Hán Nơm.

Cũng là chữ Nho; nhưng chỉ cĩ người Việt Nam đọc hiểu;

trong khi đĩ người Trung Quốc đọc khơng hiểu. Tại sao các bậc đại Sư Việt Nam chúng ta thuở ấy khơng dùng loại văn tự nầy để khai tơng lập gî́o? Ngay như Nhật Bản và đại Hàn, chữ Hán họ cịn dùng cho đến ngày hơm nay (2011); trong khi đĩ Việt Nam chúng ta đã chính thức khơng cịn dùng chữ Hán ở học đường cách nay chừng một trăm năm; nhưng so với Nhật và đại Hàn chúng ta cĩ tiến xa hơn họ hay chăng?

Ngài Hoằng Pháp, Chơn Ngơn Tơng Nhật Bản là cha đẻ của tiếng Hiragana và Katakana từ thế kỷ thứ 13 và những Kinh, Luật, Luận nào được truyền vào Nhật Bản hầu hết đã được dịch, chú giải ra tiếng Nhật để đọc cho dễ hiểu. Vì cách phát âm và văn phạm của Nhật ngữ và Hán ngữ hồn tồn khác nhau. Trường hợp đại Hàn cũng tương tự như Nhật. Trong khi đĩ Việt Nam chúng ta nếu cái gì nơi Trung Quốc sản xuất ra thì chỉ cần đem về Việt Nam tiêu thụ, chứ khơng cần phiên âm, giải thích, lập tơng gì cả thì quả là một mất mát qû́ lớn lao cho lớp người sinh sau muốn tìm ra cội nguồn của Tịnh Độ tại quê hương Đại Việt nầy.

Ngay cả trong Chùa, Viện Phật Gî́o Việt Nam cho đến ngày nay (2011) đa phần cũng cịn tụng kinh bằng âm Hán Việt, chỉ một ít kinh điển được dịch ra hẳn tiếng Việt như: Pháp Hoa, Hoa Nghiêm, Lương Hồng Sám thì được tụng hồn tồn bằng ngơn ngữ tiếng Việt từ giữa năm 1950 trở lại đây; nhưng rất tiếc đây khơng phải là những bộ kinh chính yếu của những người tu theo pháp mơn Tịnh độ.

May thay cách đây hơn 10 năm cĩ Thượng Tọa Thích Thiện Thơng sang đức thăm người em ruột đang ở Koblenz, đức quốc, sau đĩ ghé thăm Chùa Viên Gî́c tại Hannover. Thầy ấy gặp tơi 2 lần và mỗi lần gặp đều mang theo những bản thảo đã dịch và đánh máy xong và cĩ ý trao lại cho tơi để được xuất bản ở ngoại quốc. Tơi lấy đĩ làm vui và nhờ vậy mà bây giờ Ba Kinh Tịnh độ Tịnh độ Tơng của Việt Nam 412 chúng ta đã cĩ hồn tồn bằng tiếng Việt. Ba kinh nầy Thầy đã dịch ra Việt ngữ từ năm 1983 - Phật lịch 2526 tại Việt Nam và năm 2005 xuất bản lần đầu tiên tại đức để năm 2008 - Phật lịch 2552 lại tái bản một lần nữa. Văn Thầy dịch rất hay, trong sáng, dễ hiểu. Thường thường Thầy dịch theo lối 4 chữ rất dễ đọc và dễ tụng. Thầy tâm sự với tơi rằng: Trình độ văn hĩa của Thầy mới học tới lớp 9 thơi; nghĩa là chưa xong Trung Học; con nhà nghèo phải nghỉ học sớm và sau đĩ đi xuất gia; nhưng mắt kém cũng chẳng học được bao nhiêu; nên Thầy đã học Thiền với Hịa Thượng Thích Thanh Từ; nhưng sau đĩ Thầy đau phổi nặng; nhất là thời kỳ sau năm 1975 Việt Nam chúng ta chẳng cĩ đủ phương tiện để chữa trị. Thầy bảo rằng: Tơi phát tâm niệm Phật, thay vì ngồi Thiền. Thế mà bịnh lại hết. Từ đĩ Thầy tin sâu pháp mơn Tịnh độ cũng như bắt đầu dịch những kinh căn bản thuộc Tơng nầy. Cĩ như thế chúng ta ngày hơm nay mới cĩ cơ hội đọc, tụng bằng tiếng Việt.

Một điều đặc biệt nữa là Thầy tự học chữ Hán;

nhưng Hán văn Thầy rất giỏi. Trong đại Tạng Kinh 10 chữ, Thầy đọc thơng hết cả 10. Quả là một vị Thầy cĩ chí và đã đĩng gĩp cho Tịnh độ Tơng Việt Nam khơng ít trong thời buổi ban đầu ấy. Chẳng may giữa chừng của chuyến thăm lần thứ hai tại đức quốc, Thầy đã ra đi ở tuổi đời và đạo cịn qû́ trẻ; chỉ trên dưới 60, sau khi Thầy đã giảng xong 48 lời nguyện đức Di đà vào ngày 30 tháng 6 năm 2000 lúc 10 giờ 30 phút. Cố Thượng Tọa cịn để lại Chùa Viên Gî́c một số bản thảo nữa, tơi sẽ cố gắng in thành sách và đây là những tài liệu cần thiết cho những người học Phật sau nầy khi muốn nghiên cứu hồn tồn bằng chữ quốc ngữ. Nhìn vào Phật Gî́o Việt Nam Hải Ngoại chúng ta tìm được Cố Hịa Thượng Thích Thiện Thanh, Trụ trì chùa Phật Tổ tại Long Beach, California, Hoa Kỳ, cũng là người cĩ tâm Việt hĩa kinh điển để lớp sau khỏi bỡ ngỡ khi chữ Hán Việt càng ngày càng ít người biết đọc, biết viết; nhất là lớp người được sinh ra ở ngoại quốc ngày nay. Nhưng Hịa Thượng Thích Thiện Thanh cũng chủ trương dịch các kinh căn bản ra tiếng Việt chứ khơng phải riêng cho

Tơng Tịnh độ. Nhìn tồn bộ kinh sách Việt Nam đã, đương xử dụng ngày nay hầu hết được trích dịch, tham cứu, tra khảo theo tinh thần của kinh điển Trung Hoa và ngay cả người Việt Nam tu Tịnh độ cũng lấy 13 vị Tổ Tịnh độ Trung Hoa làm Tổ của mình.

Quả là điều hơi chướng. Vì 13 vị Tổ nầy khơng cĩ vị nào đến hoằng pháp gî́o hĩa tại Việt Nam cả. Do vậy chúng tơi đề nghị nên lấy Ngài đàm Hoằng ( ? – 455) làm Sơ Tổ Tịnh độ Tơng Việt Nam. Vì Ngài đã ở Giao Châu từ năm 420 đến 455, cả 35 năm như thế, Ngài là người cĩ cơng khơng nhỏ cho việc truyền thừa pháp mơn Tịnh độ cho người Việt Nam thuở ấy. Nếu chúng ta chấp nhận được Ngài Tỳ Ni đa Lưu Chi là Sơ Tổ của Thiền Tơng Việt Nam thì chúng ta cũng cĩ thể chấp nhận Ngài đàm

Hoằng là Sơ Tổ của Tịnh độ Việt Nam vậy. Vì Ngài Tỳ Ni đa Lưu Chi người Ấn độ, đến Trung Quốc và gặp Tổ thứ 3 Tăng Xáng, Ngài bảo Ngài Tỳ Ni nên xuơi Nam. Do vậy Ngài Tỳ Ni đa Lưu Chi mới trở thành Sơ Tổ Thiền Tơng tại Việt Nam. Ở đây Ngài đàm Hoằng cũng người Trung Quốc, mà cũng đã ở tại Giao Châu trong một thời gian lâu, tu theo Tịnh độ Tơng của Việt Nam 414 pháp mơn Tịnh độ. Vậy, tại sao chúng ta khơng thể dễ dàng chấp nhận cho vấn đề nầy ?

Một lộ trình sâu xa và dài thăm thẳm để tìm lại căn nguyên của 2.000 năm lịch sử nĩ khơng đơn thuần chỉ trong một vài quyển sách như thế nầy. Vậy chúng tơi mong rằng những vị nào quan tâm đến Tịnh độ Tơng Việt Nam từ lúc mới được truyền vào cho đến thế kỷ thứ 21 nầy thì xin bổ túc cho những đề nghị của chúng tơi cũng như tìm thêm sử liệu và dẫn chứng, để người đi sau dễ dàng tra cứu hơn.

Ngay cả bây giờ, nếu cĩ hỏi một người tu Tịnh độ Việt Nam nào đĩ, bất cứ ở trong hay ngồi nước, hỏi: Ai là Tổ Tịnh độ Tơng Việt Nam? thì họ sẽ khơng ngần ngại trả lời là Hịa Thượng Thiền Tâm hay Hịa Thượng Trí Tịnh. Vậy những phần sau chúng tơi để dành cho những nghiên cứu nầy về hai vị Hịa Thượng đương đại và sau khi tìm hiểu chúng ta thử đưa ra một nhận xét về việc phiên dịch, trước tác cũng như tư tưởng của các Ngài về Tịnh độ Tơng như thế nào?