Phật Thuyết Thập Thiện Nghiệp Đạo Kinh Giảng Ký

Ly sân nhuế đắc bát chủng hỷ duyệt tâm pháp (xa lìa

sân hận, thì được tám thứ tâm pháp hỷ duyệt).

Chánh văn: “Phục thứ Long Vương, nhược ly sân nhuế, tức đắc bát chủng hỷ duyệt tâm pháp. Hà đẳng vi bát? Nhất, vô tổn não tâm. Nhị, vô sân nhuế tâm. Tam, vô tranh tụng tâm. Tứ, nhu hòa chất trực tâm. Ngũ, đắc thánh giả từ tâm.

Lục, thường tác lợi ích an chúng sanh tâm. Thất, thân tướng đoan nghiêm, chúng cộng tôn kính. Bát, dĩ hòa nhẫn cố, tốc sanh phạm thế. Thị vi bát. Nhược năng hồi hướng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề giả, hậu thành Phật thời, đắc Phật vô ngại tâm, quán giả vô yểm”.

Tham, sân, si là ba loại độc phiền não, cũng chính là ba loại độc căn bản. Thân thể chúng ta không khỏe mạnh, mang nhiều bệnh tật là chính từ đây mà ra. Con người trong lục đạo sanh tử luân hồi cũng từ trong đây mà ra. Nếu trừ bỏ được tam độc phiền não, thân thể không chỉ khỏe mạnh trường thọ vô tật mà còn thoát được lục đạo luân hồi. Cho nên trong tất cả Kinh luận Đức Phật chú trọng nhấn mạnh thập thiện nghiệp đạo, đặc biệt là trong bộ Kinh này. Dù với Đại thừa, Tiểu thừa hay các tông phái, pháp môn khác thì đây đều là môn học chung cho tất cả, xa rời mười thiện thì không còn là Phật pháp nữa. Đức Phật đặc biệt dặn dò chúng ta “ngày đêm thường niệm mười thiện, tư duy mười thiện, quán sát mười thiện; không mảy may xen tạp bất thiện ”. Có như vậy mới đắc thành Bồ Tát, thoát khỏi lục đạo, chuyển phàm thành thánh.

Thế tại sao phàm phu tu hành lại gặp nhiều gian nan đến vậy? Chính là vì chưa hoàn toàn làm được mười thiện, mà dẫu được vài phần chăng nữa thì cũng xen lẫn chút ít bất thiện trong đó. Nếu mười ác nhiều hơn mười thiện, niệm Phật cũng không thể vãng sanh. Vì thế giới Tây Phương Cực Lạc là nơi “chư thượng thiện nhân câu hội nhất xứ” (nơi câu hội của người thượng thiện). Tâm chúng ta còn điều bất thiện đương nhiên không đến được đó. Vì vậy, không những có nhà Phật xem trọng mười thiện mà tất cả các tôn giáo khác đều nói đến mười thiện. Nếu mười thiện đã là pháp môn mà tất cả các tôn giáo thế gian đều cùng tu học thì chúng ta sao có thể bỏ qua được?

Chúng ta phải có cái nhìn sâu xa, không lo sợ cái chết, vì đó chỉ là việc sớm muộn, vấn đề là sau khi chết thì sẽ về đâu?

Đây mới là vấn đề quan trọng! Nhà Phật thường dạy “Vạn pháp giai không, nhân quả bất không”, nhân quả tại sao bất không vậy? Nhân quả chuyển biến là bất không. Nhân sẽ biến thành quả, quả lại biến thành nhân, nhân quả tuần hoàn miên viễn nên nó là chuyển biến bất không, tuần hoàn bất không, tương tục bất không. Đây là chân lý, là định luật của pháp thế xuất thế gian. Thế nên chúng ta tuyệt đối không tham lam hưởng thụ trước mắt mà tạo nên nguồn gốc đau khổ trong tương lai. Chúng ta có thể buông bỏ được sự hưởng thụ trước mắt ắt sẽ được an lạc muôn đời. Bàn về tiêu chuẩn của thiện hạnh, “thiện” chính là làm điều lợi xã hội, làm điều lợi cho chúng sanh. Phải làm điều lợi thế nào? Phải tự mình phải làm tấm gương cho người đời thấy . Như cách mà Đức Phật Thích Ca Mâu Ni thị hiện để chúng ta noi theo. Tuy xuất thân từ Vương tử, có địa vị cao quý nhưng Ngài từ bỏ tiền tài địa vị, từ bỏ hưởng thụ ngũ dục lục trần, sống đời nghèo khổ nhất thế gian. Việc này là để dạy chúng ta phải triệt để buông bỏ. Nên nói Đức Thế Tôn là tấm gương cho chúng ta. Đức Thế Tôn đã như vậy, chư đại Bồ Tát, Tổ Sư đại đức cũng như vậy. Chúng ta phải giác ngộ từ điểm này. Làm thế nào cứu bản thân, cứu thế nhân, cứu vãn kiếp nạn? Phải lấy thân mình làm gương, nếu ngôn hành không giống nhau thì không cứu được, không thể chuyển biến nghiệp báo.

Không những không thể chuyển nghiệp báo mà còn vướng tội nghiệp nặng. Đó là tội nghiệp gì? Tội phá hoại hình tướng Phật giáo cũng xem như phá hoại hòa hợp Tăng. Đại pháp thù thắng như vậy mà cớ sao ngày nay lại suy vong? Vì không có người y giáo phụng hành, diễn thuyết vì chúng sanh. Vì chúng sanh mà diễn thuyết chính là hoằng pháp lợi sanh, y giáo phụng hành là tự độ. Dựa theo giáo pháp nào để phụng hành? Dựa theo Thập thiện nghiệp đạo mà phụng hành vậy.

Vì sao chúng ta tu Tịnh độ mà vẫn phải xem trọng mười thiện nghiệp ? Vì trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ, Phật dạy nền tảng của tu học là “tịnh nghiệp tam phước”. Đầu tiên trong tịnh nghiệp tam phước là “Hiếu dưỡng phụ mẫu, phụng sự sư trưởng, từ tâm bất sát, tu thập thiện nghiệp”, “thập thiện nghiệp”chính là ý chỉ bộ Kinh này. Ba việc hiếu thân, tôn sư, từ tâm (tức là đối với tất cả chúng sanh có lòng yêu mến vô tư vô ngã) nhất định phải gắn liền với mười thiện nghiệp, nếu không gắn liền với mười thiện nghiệp thì ba điều này không cách nào thực hành được ba việc ấy. Thực hành mười thiện nghiệp cho đại chúng thấy, để đại chúng trong thấy, nghe, tri giác mà đạt được thể ngộ. Đại chúng giác ngộ rồi thì đại chúng sẽ hồi đầu.

Đạt được nền tảng này mới có thể tu được Tịnh độ, có được đầy đủ điều đầu tiên trong tịnh nghiệp tam phước, thì niệm phật có thể vãng sanh Phàm thánh cư độ, còn có đủ “thọ trì tam quy, cụ túc chúng giới, bất phạm uy nghi” thì vãng sanh về cõi Phương tiện hữu dư độ. Nếu có thể “Phát bồ đề tâm, thâm tín nhân quả, đọc tụng Đại thừa, khuyến tấn hành giả” thì vãng sanh về cõi Thật báo trang nghiêm độ. Nền tảng tu hành chính là chỗ này.

Kinh Vô Lượng Thọ có dạy “Tam bối vãng sanh”, trong “Tam bối vãng sanh” này có đầy đủ mười thiện pháp. Theo thời khóa tụng niệm hằng ngày (chia thành 2 buổi sáng, tối) của hội đồng tu Tịnh tông, thời khóa sáng là 48 nguyện, thời khóa tối là từ phẩm 32 đến phẩm 37, nội dung chính là “ngũ giới thập thiện”. Dụng ý của thời khóa sáng là dạy chúng ta phát tâm, phát nguyện giống như Phật A Di Đà; còn thời khóa tối là tự kiểm điểm xem xét khởi tâm động niệm của chính mình, lời nói việc làm, có tương ứng với lời giáo huấn của Phật hay không? Trong các loại phiền não, điều nghiêm trọng nhất là tham dục, mà sân hận là vì tham không được mới sân hận, tham sân si là vọng niệm, là vọng tâm, là tà tri tà kiến. Những điều này vốn dĩ tự tánh không có. Nhưng chúng sanh từ vô lượng kiếp đến nay mê lạc, đánh mất tự tánh, luân hồi trường kiếp, lây nhiễm tất xấu. Việc này hệt như hút thuốc phiện, hút nhiều rồi sẽ nghiện. Bản thân ta phải giác ngộ, phải hạ quyết tâm cai nghiện. Người hút thuốc phiện muốn cai nghiện đều không dễ dàng, vì vốn việc hút thuốc đã được sinh ra từ trong vô thủy kiếp, muốn cai bỏ đương nhiên khó khăn.

Vậy làm sao để cai trừ? Chỉ “nhất môn thâm nhập, trường thời huân tu” (tức chuyên tâm vào một pháp môn mà huân tu trường kỳ) mới có thể quay đầu là bờ. Ngày ngày chỉ đọc Kinh còn không đủ, phải nghiên cứu thảo luận, giảng giải rõ ràng, y giáo phụng hành, một ngày cũng không được bỏ qua. Thời xưa, tự viện tùng lâm mỗi ngày có 8 giờ giảng kinh, 8 giờ tu hành.

Tu hành là phản tỉnh, là suy ngẫm sửa đổi lỗi lầm. Tự viện ngày nay đã không giữ được thời khóa như vậy, đều là hình thức. Phật pháp vốn là dạy tu học, bây giờ mọi thứ chỉ là hình thức, nội dung trống rỗng, giáo dục Phật pháp bỗng biến thành tôn giáo, biến thành mê tín. Chúng ta không có năng lực phân biệt thị phi, thiện ác, đương nhiên càng không có năng lực năng lực phân biệt chân vọng, lợi hại, được mất. Sự mê muội thật là càng lún càng sâu! Tự mình còn mê muội chính là đã đem đau khổ cho đại chúng xã hội, cho nên người học Phật nhất định phải giác ngộ, bản thân giác ngộ, bản thân giải thoát, khi đó giúp người giác ngộ ,thì người cũng có thể được giải thoát.

Trước đây, Lão cư sĩ Lý Bỉnh Nam thường nói: “một vạn người niệm Phật nhưng thật sự vãng sanh chỉ có hai, ba người mà thôi’’ nguyên nhân do đâu? Do hai, ba người đó thực hành nghiêm túc. Lúc Đức Thế Tôn còn tại thế, suốt 49 năm Người chỉ tự mình giảng Kinh thuyết pháp mà thôi. Tu hành là ở tự mỗi người, tự mình nghe kinh, thông suốt đạo lý, hiểu rồi sẽ tự tu, cho nên mới có câu là “Thầy dẫn dắt vào cửa, còn tu hành phải do tự mỗi người”. Còn thời kỳ mạt pháp, căn tánh chúng sanh trì độn, phiền não nghiệp chướng nặng, không biết tu hành, giải đãi lười biếng nên Hòa Thượng Mã Tổ Đạo Nhất và Thiền Sư Bá Trượng đã đề xướng cộng tu. Cộng tu chính là nương theo đại chúng, dựa vào đại chúng. Phương pháp này sẽ giúp nhiều người được thành tựu. Tự mình tu hành mà đạt thành tựu thì là người thượng thượng căn; còn người trung hạ căn cá nhân tu hành muốn thành tựu lại rất khó, ắt phải theo đại chúng dựa vào đại chúng, mỗi ngày cùng nhau nghiên cứu thảo luận. Càng hiểu rõ đạo lý thì càng sáng suốt, càng có năng lực ứng phó với bao điều phức tạp chốn hồng trần nhiễu loạn mà giữ tâm thanh tịnh.

Tịnh tông là Đại thừa, là Đại thừa trong Đại thừa, là Nhất thừa trong Nhất thừa, là giáo pháp thù thắng không gì sánh được. Hiểu được điều này thì ý nghĩ, ngôn hành của chúng ta chắc chắn sẽ khác kẻ phàm phu, là bởi chúng ta vì đại chúng mà làm tấm gương tốt, như lời cổ nhân dạy “học vi nhân sư, hành vi thế phạm” (nghĩa là cái học xứng đáng làm thầy của người, việc làm xứng đáng gương mẫu cho đời). Còn bằng một thân một mình ở nhà nhà tu tập thì không thể làm gương tốt cho đời, cho người được. Cho nên ta thấy Bồ tát quên thân vì người, niệm niệm suy nghĩ cho đời, vì hạnh phúc của chúng sanh, vì hòa bình ổn định của thế giới là vậy . Đó như là sự cống hiến, mới thực là Bồ tát Đại thừa. Tổn hại của tham dục thì chậm rãi, ảnh hưởng thời gian dài; còn cái hại của sân hận là tức thời nhưng mãnh liệt. Như trong Ấn Quang Đại Sư Văn Sao kể, một số người phụ nữ vì vô tri mà ngay sau khi tức giận thì cho trẻ nhỏ bú sữa, kết quả đứa trẻ trúng độc mà tử vong. Từ ví dụ đó ta thấy rằng, sân hận có thể biến sữa, máu huyết thành độc tố, bởi thế người Hồi giáo khi ăn thịt bò, thịt dê nhất định phải rửa sạch phần máu bị dính vào thịt cũng là vì lí do này. Cho nên, sân hận thật đáng sợ, tổn hại nghiêm trọng thân tâmchúng ta.

Trong Phật pháp có câu rằng “nhất niệm sân tâm khởi, bách vạn chướng môn khai” (nghĩa là chỉ cần một niệm sân hận khởi dậy thì trăm vạn cửa chướng ngại đều mở) hoặc là “hỏa thiêu công đức lâm” (tức là chỉ cần một niệm sân hận khởi dậy thì cũng đủ thiêu trụi cả rừng công đức). Chữ hỏa này nghĩa là lửa, ý chỉ sự sân hận, giận dữ. Công đức tu hành tích lũy bao nhiêu năm, chỉ một cơn giận nổi lên thì mọi thứ tan thành mây khói, dễ gì mà tu công tích đức lại được! Công đức là gì? Là tâm thanh tịnh, là giới - định – huệ. Muốn biết được bản thân tích lũy bao nhiêu công đức, thì phải tính từ sau khi cơn giận nổi lên. Đoạn kinh văn tiếp sau đó là “Phục thứ Long Vương, nhược ly sân nhuế, tức đắc bát chủng hỷ duyệt tâm pháp”(Này Long vương , nếu xia lìa sân nhuế thì tâm liền được 8 pháp an vui ).Nổi cơn giận dữ, khởi dậy sân hận chắc chắn là nghiệp nhân của địa ngục. Chúng ta là người tu hành mà không vượt qua được chính mình, sân hận người khác thì những người đó có bị tổn hại không? Nếu đối phương có tu dưỡng thì một chút tổn hại cũng không có, người bị tổn hại là chính mình. Chúng ta phải suy ngẫm kỹ lời giáo huấn của Phật, bình tâm lại quan sát hành vi của bản thân và người khác. Đa số con người không thể thấy được lỗi của mình nhưng dễ thấy lỗi của người khác, như thế từ hành vi của người khác có thể tham khảo, phản tỉnh cho chính mình, lấy người khác làm tấm gương sửa ác hướng thiện. Nếu thường khởi tức giận, có tâm sân hận thì “Bát chủng hỷ duyệt tâm pháp” hoàn toàn không có được. Tám loại hỷ duyệt tâm pháp này chính là mở rộng của “thường sanh hoan hỷ tâm” mà nhà Phật thường nói. Tám loại tâm pháp hỷ duyệt này cũng là cách thức để kiểm tra xem bản thân mình có ý niệm sân hận hay không. Nếu có đầy đủ tám điều này chứng tỏ chúng ta đã lìa được tâm sân hận, bằng như chưa đạt đầy đủ, thì thật vẫn còn tâm sân hận nhưng tạm thời không khởi hiện mà thôi, gặp phải ác duyên tức thời sẽ khởi dụng ra ngay.

Điều đáng sợ nhất vào giây phút lâm chung của đời người là khởi lên sân hận, vì đời sau đầu thai ở cõi nào thì phải xem nhất niệm của con người vào giờ phút then chốt ấy. Nếu nhất niệm sau cùng là tâm sân hận thì phần nhiều đọa vào địa ngục.

Trong quyển Sức Chung Tân Lương có nói, không nên xúc chạm vào người đương lúc lâm chung, vì khi đó họ đang trong tình trạng thần thức lìa thân thể, nhà Phật ví việc này đau đớn thống khổ như thể “kéo cái mai lìa khỏi thân còn rùa lúc đang sống” nên khi chúng ta xúc chạm thì họ rất dễ khởi tâm sân hận. Điều này hết sức bất lợi với người chết. Thông thường, khi thần thức lìa thân thể thì cần từ 8 đến 12 giờ đồng hồ; cho nên trong khoảng thời gian này nhất định không được chạm vào thân xác họ, ngay cả giường họ nằm cũng không được chạm. Đấy mới thật là biết thương họ. Sau 8 giờ đầu thì có thể thăm dò thử nhưng an toàn nhất vẫn là sau 12 giờ kể từ lúc họ trút hơi thở cuối cùng. Vậy mới biết, người ta khi còn sống dù công phu niệm Phật không tệ nhưng khi vãng sanh nếu thân quyến không hiểu rõ việc này, cứ ở bên cạnh vừa khóc vừa kêu thì rất dễ khơi dẫn tình cảm của họ, lại thêm đụng chạm vào họ thì càng không hay. Đời có được mấy người lúc lâm chung may mắn gặp được bậc thiện tri thức thực lòng giúp đỡ, để họ được vãng sanh? Thông thường, gia quyến sẽ đau khổ, khư khư níu kéo người mất, nhưng nếu thực sự hiểu được đạo lý này thì sẽ đặt thân thể người mất riêng một nơi, không để họ nghe tiếng khóc của thân bằng quyến thuộc. Nên nhớ thời điểm then chốt này quan trọng hơn bất kỳ điều gì, chúng ta phải chu đáo gìn giữ, như lý như pháp mà trợ niệm thì sẽ có lợi cho người mất.Con người vào lúc lâm chung thì chánh niệm phân minh, dù thập niệm hay nhất niệm đều có thể được vãng sanh, vì vậy mà việc trợ niệm vô cùng quan trọng và cũng là công đức chân thật.

Đại Từ Bồ Tát dạy rằng: “Nếu chúng ta giúp hai người vãng sanh thì cũng bằng bản thân tinh tấn. Chúng ta có thể giúp đỡ mười người vãng sanh thì phước báo vô lượng, tương lai chắc chắn được vãng sanh. Còn như chúng ta có thể giúp đỡ một trăm người vãng sanh thì chúng ta thực thành Bồ Tát”. Cho nên có rất nhiều đoàn thể niệm phật đều có đoàn trợ niệm, đây là việc tốt đáng được đề xướng. Hơn nữa việc này cũng có lợi ích rất lớn đối với những người có công phu niệm Phật chưa được thuần thục.

Xã hội ngày nay chướng duyên rất nhiều, bên trong thì chất chứa phiền não, tập khí nặng nề, bên ngoài lại quá nhiều thứ mê hoặc, làm sao mà không đọa lạc! Chúng ta có được chút thành tựu là do việc đọc kinh, nghe pháp được huân tập hàng ngày. Dẫu sức do huân tập mà tích lũy được ngang bằng với phiền não tập khí thì vẫn chưa chắc được vãng sanh, muốn vãng sanh, sức tu huân tập phải vượt qua phiền não tập khí. Điều này có nghĩa là chúng ta phải có khả năng áp chế phiền não tập khí, bất kỳ ở đâu khi nào cũng không để phiền não tập khí khởi hiện, dù trong thuận cảnh hay nghịch cảnh, thiện duyên hay ác duyên. Đến khi căn đối với trần không còn chịu ảnh hưởng thì được vãng sanh là điều chắc chắn. Công phu này phải được duy trì thường xuyên. Có thể phớt lờ, nhìn thấu và buông bỏ trần duyên thế tục thì một đời tu học cầu vãng sanh tịnh độ mới mang gặt hái thành tựu. Còn như vẫn chịu sự tác động từ bên ngoài, nội tâm phiền não thường khởi hiện, thì chắc chắn không thể cầu vãng sanh tịnh độ, phần nhiều đọa vào tam ác đạo.

Nếu nghe những lời này mà có thể tự cảnh tỉnh thì chúng ta cũng xem như đã giác ngội rồi, còn nếu đối với cảnh giới hiện tiền này vẫn mãi mê đắm mịt mù thì vẫn mãi luân hồi lục đạo, mà kiếp sau còn khổ hơn kiếp này. Thực hành được 80% lời dạy trong mười thiện nghiệp thì xem như miễn cưỡng giữ được thân người, thực hành được 60% thì cũng không chắc được điều gì. Cho nên chúng ta phải luôn chăm chỉ nỗ lực, kiểm điểm bản thân và ra sức học tập.

Thứ nhất là “Vô tổn não tâm”(tâm không bị phiền não tổn hại).Chữ “tổn” trong câu này nghĩa là làm tổn người lợi mình, “não” nghĩa là khiến người phiền não. Như vậy, “tổn não tâm” nghĩa là mọi việc mình làm đều khiến người thấy chán ghét. Thế thì làm thế nào mới thật sự không “tổn não tâm”? Chúng ta phải trì giới, giữ pháp. Làm người đâu thể nào đến thập toàn thập mỹ nhưng chỉ cần nỗ lực hết sức đi làm, đường đường chính chính không thẹn với lòng, được vậy thì tâm chắc chắn an ổn.

Thứ hai là “Vô sân nhuế tâm”(tâm không giận dữ). Tâm tổn não, tâm sân nhuế, tâm tranh tụng hay dẫu chỉ là không hòa thuận nhẫn nhịn thì đều là sân nhuế hiện hành. Trong cuộc sống thường ngày, mỗi lúc khởi tâm động niệm miễn là đoạn được sân nhuế thì những thứ khác tự nhiên cũng không khởi sinh.

Người đời hễ gặp chuyện không như ý liền khởi sân nhuế mà không biết rằng “nhất niệm tâm sân khởi, bách vạn chướng môn khai” (tức một niệm tâm sân khởi ắt mở ra trăm vạn cửa chướng ngại). Vậy là một niệm tâm sân khởi, trí huệ liền không còn, lí trí cũng bị che mờ. Thế là hoàn toàn dựa vào cảm tình để xử sự, không những tổn hại bản thân, mà thể nào cũng hữu ý hoặc vô tình gây thù kết oán với hết thảy chúng sanh. Oán thù này nếu không thể hóa giải, đến lúc nhân duyên chín muồi, báo ứng thì hiện tiền, cứ thế oan oan tương báo, mà chắc chắn quả báo mỗi lần mỗi tàn khốc hơn.

Trong sáchn Văn Xương Đế Quân Âm Chất Văn có nhắc đến 17 đời của Đế Quân đều là bậc sĩ đại phu, mà những nhân quả nghiệp báo đương thời của ông đáng để chúng ta xem như tấm gương cảnh tỉnh. Cho nên nói “Oan gia nên giải, không nên kết” là vậy. Người học phật phải tin “nhân quả thông ba đời”, nhân sinh đâu chỉ mỗi kiếp này, nếu chỉ một đời 1 kiếp thì việc gì phải tu hành? Phải hiểu rằng nhân sinh vốn đầy đủ quá khứ, hiện tại và vị lai mà quá khứ, vị lai thì “vô thủy vô chung” (nghĩa là không đầu không cuối). Tội nghiệp tích tụ trong quá khứ không ít dưỡng thành phiền não, tập khí sâu nặng; kiếp này may gặp Phật pháp thì phải giác ngộ, sửa chữa lỗi lầm. Đời người ngắn ngủi, dẫu sống đến trăm năm chẳng qua cũng như cái khẩy móng tay, chớp mắt đã qua. Người thông minh sống trong cảnh tạm bợ nhất thời thì cầu thoát khỏi lục đạo luân hồi, mong được thành tựu vô thượng chánh đẳng chánh giác. Đây là mục tiêu của chúng ta mong cầu, đây mới thực sự là biết dừng lại, nhất định phải vạn duyên buông xả, nhất tâm hướng vô thượng bồ đề.

Tu học phật pháp muốn thành tựu không thể không buông xả pháp thế gian. Phật pháp là chánh giác, thế pháp là mê tình.

Việc chốn Phật môn nếu không giác ngộ cũng là thế pháp, ở trong thế pháp nếu có thể giác ngộ cũng chính là Phật pháp.

Như vậy, Phật pháp và thế pháp khác nhau ở chỗ giác ngộ hay mê lầm. Phật dạy rằng, đối với tất cả pháp thế xuất thế gian chúng ta nên giữ thái độ tự tại tùy duyên, hằng thuận chúng sanh, tùy hỷ công đức. Phan duyên là thế pháp, tùy duyên là Phật pháp. Hay nói cách khác, thế pháp khiến chúng ta không tự tại; Phật pháp thì giúp chúng ta tự tại, mà muốn được tự tại phải biết tùy duyên. Xa rời mười ác, dứt lìa tham sân si mạn chính là tự tại, nội tâm không phiền não thì ngoại cảnh sao có thể cám dỗ được. Ngoại cảnh có thể cám dỗ chúng ta chẳng qua là làm chúng ta phiền não, làm cho phiền não khởi hiện. Nên khi đoạn được phiền não rồi thì “vô tư vô ngã”, không tham sân si mạn, thì dẫu sự cám dỗ bên ngoài có nhiều có tinh vi hơn cũng cũng không làm chúng ta động tâm. Có vậy mới có thể tự tại. Tùy duyên chắc chắn là tự tại, đã tùy duyên thì chắc chắn không có phiền não.

Phiền não khởi sanh phần nhiều là do được mất mà ra, ví như giữ được tâm “vô tư vô ngã”, không có tham sân si mạn thì sự được mất cũng chẳng còn, lúc này đây chính là “tùy duyên”

vậy. Hữu duyên thì quảng lợi chúng sanh, còn không hữu duyên thì cũng giữ cho tâm luôn nghĩ về việc lợi ích cho chúng sanh. Chẳng qua là cách làm không giống nhau, nhưng thực thì vẫn như lời dạy của cổ nhân “hữu duyên thì làm lợi cho khắp cả chúng sanh, vô duyên thì tự hoàn thiện bản thân”. Tự hoàn thiện bản thân chính là chuẩn bị cho tương lai, gặp đúng cơ duyên sẽ vì đại chúng phụng sự, niệm niệm không quên tâm này. Tâm này chính là tâm đại bồ đề, chính là tâm độ chúng sanh.

Vậy nên khi nhân duyên chưa chín muồi, thì không cần phải tự mình nghĩ cách để tìm cơ hội, chỉ cần bản thân thật sự phát tâm vì Phật pháp, vì chúng sanh, thì Phật Bồ tát sẽ gia trì chúng ta. Cầu phật lực gia trì, không phải mỗi ngày ở trước hình tượng Phật Bồ tát cầu xin, đó là phan duyên. Chỉ cần nỗ lực hoàn thiện bản thân, niệm niệm không rời tâm nguyện phụng sự chúng sanh, ấy mới chính thật là cầu Phật Bồ tát gia trì. Từ đó cho thấy, Phật Bồ tát gia trì chắc chắn không rời “thời tiết nhân duyên”, “thời tiết nhân duyên” chưa chín muồi thì không gặp được cơ hội.

Nhân duyên chưa chín muồi không ngoài hai yếu tố, một là do đức hạnh học vấn bản thân chưa đủ để truyền pháp lợi sanh, Phật Bồ tát không cảm ứng; hai là tại nơi đó, thời điểm đó không có người thực sự phát tâm học Phật pháp. Thiếu một trong hai yếu tố này thì nhân duyên không thể chín muồi, nếu nhân duyên chưa chín muồi thì bản thân càng phải nỗ lực dụng công.

Phương pháp dụng công rất nhiều, trong nhà Phật thường nói tám vạn bốn ngàn pháp môn, trong đó điều kiện quan trọng nhất là kiên định giữ gìn bản thân không đọa lạc. Mỗi phút mỗi giây đều phải gìn giữ điều này. Mà phương pháp hiệu quả nhất là gần gũi thiện tri thức, thiện tri thức ở đâu? Ở trong Kinh điển, mỗi ngày đọc Kinh chính là gần gũi Phật Đà, mỗi ngày nghiên cứu chú giải chính là thân cận thiện hữu cổ kim. Chúng ta xem nhiều, nghe nhiều thì sẽ mở trí huệ của mình, ngày ngày tăng trưởng trí huệ thì không dễ đọa lạc. Cổ nhân thường nói “Ba ngày không đọc sách thánh hiền, mặt mũi rất khó coi”. Nếu như chúng ta ba ngày không đọc Kinh, phiền não tập khí đều khởi hiện, không còn khả năng chống cự biết bao cám dỗ ở trong xã hội, vậy thì đọa lạc rồi.

Mỗi ngày có biết bao nhiêu người đọa lạc mà bản thân họ nào biết, người khác nhìn thấu dẫu muốn giúp đỡ thì cũng phải dựa vào thời tiết nhân duyên, đây chính là “ Phật không độ người vô duyên”. Thế nào gọi là hữu duyên? Thật sự tin tưởng, hiểu được và có thể thực hành được, thật sự có năng lực phân biệt tốt xấu, thị phi, tà chánh chính là cơ duyên chín muồi; khi ấy Phật, Bồ tát tự ắt đặc biệt quan tâm họ. Còn duyên chưa chín muồi thì họ không thể tiếp nhận. Mọi thứ đều là uổng phí.

Thứ ba “Vô tranh tụng tâm” (không có tâm tranh chấp).

“Tranh” là tranh tụng, phàm có tranh tụng thì tâm sẽ sinh bất bình, dễ nghĩ đến oán hận. Thế nhưng chư Phật, Bồ tát thì lại không có tâm tranh tụng vì chư Phật, Bồ tát biết tất cả chúng sanh của hư không pháp giới đều là một thể, đều là “mười phương ba đời chư Phật cùng chung một pháp thân”. Nếu nhận biết được tất cả đại chúng đều là cùng một pháp thân thì tự sẽ lan tỏa được tâm từ bi đến muôn nơi. Tâm từ bi chính là tâm thương người, yêu mến người như chính bản thân ta. Người được điều tốt lành cũng như ta có được, người gặp chuyện nạn tai cũng như chính ta gặp. Người không khác ta, chúng sanh và Phật cùng chung một thể thì sao có thể tranh tụng được.

Cổ thánh tiên hiền dạy chúng ta rằng người với người phải nhường nhịn lẫn nhau. Vậy thì tại sao khi chư Phật, Bồ tát cùng chung sống với tất cả chúng sanh thì ý nghĩ nhường nhịn lại không thể khởi sinh? Là vì sự nhường nhịn này đã cách qua một lớp rồi chứ không phải cùng một thể mới nhường nhịn, nếu là một thể thì không thể nói là nhường nhịn được. Vì vậy, bài học càng rõ ràng, càng thấu triệt việc làm mới đạt đến viên mãn, đại tự tại. Người thế gian tranh danh, tranh tài, tranh lợi. Chư Phật, Bồ tát cho chúng ta hết thảy những thứ ấy vì người người thọ dụng thì cũng như mình được thọ dụng. Phật, Bồ tát chấp nhận đời sống vật chất ở mức thấp nhất là để dạy chúng ta sống không nên tranh giành, ngày ngày vì xã hội, vì chúng sanh tu phước, bồi phước, tạo phước. Phước báo nhận được cho mọi người cùng hưởng. Xã hội ổn định hài hòa, phồn vinh hưng thịnh mới thực là sự hưởng thụ của chư Phật, Bồ tát.

Xã hội hỗn loạn bất an, chúng sanh không hòa ái, chư Phật, Bồ tát nhìn thấy sẽ buồn phiền, lo lắng. Việc ấy giống như người lớn thấy cả nhà hòa thuận, tương thân tương ái, hợp tác, tôn trọng lẫn nhau thì trong lòng hoan hỉ, tuyệt không mong cầu sự cúng dường vật chất để thọ dụng riêng mình. Chư Phật Bồ tát hay người thật sự giác ngộ đều sẽ có tâm thái như vậy.

Lời dạy của Thánh hiền nhất định là vô tư, vô ngã cũng là thanh tịnh vô vi. Lời giáo huấn này chắc chắn có lợi lớn cho chúng ta. Đạo Gia dạy “vô vi”, nhà Phật dạy “Tam luân thể không” cũng chính là vô vi. Vô vi là không vì bản thân, vô vi nhưng không có gì không làm, không có gì không làm là lợi ích cả đại xã hội, quần chúng, cho nên không phải tiêu cực. Có người nói Phật giáo chỉ toàn tiêu cực, biết bản thân mà không lo xã hội. Đây là một nhận định không đúng. Nếu chỉ biết bản thân chẳng đoái hoài xã hội thì việc gì Đức Phật Thích Ca Mâu Ni phải giảng kinh thuyết pháp 49 năm! Ngành nghề xã hội rất nhiều nhưng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni chọn làm nghề dạy học. Người cần mẫn, chăm chỉ trong chính công việc của mình, chẳng chút biếng nhác. Như vậy có thể nói tiêu cực sao? Lời dạy của Đức Phật là chân lý, là chân tướng của nhân sanh vũ trụ, nhưng người đời lại còn lắm mê muội điên đảo, không hiểu gì về chân tướng vũ trụ. Cũng như ngày nay các nhà khoa học nói với chúng ta rằng có vô số tần số tồn tại trong không gian, nhưng chúng ta vẫn không thực sự hiểu về chúng. Phật dạy rằng đời người tồn tại có quá khứ, có vị lai, có Lục đạo, có thập pháp giới. Lục đạo chính là sáu không gian tần số không giống nhau. Thập pháp giới tức mười không gian tần số khác nhau. Đó chỉ mới là sự phân chia khái quát, còn nếu phân chia chi tiết thì sẽ còn phức tạp hơn. Hiểu được toàn bộ điều này tự ắt chúng ta sẽ hiểu được chân tướng của vũ trụ nhân sinh. Lấy thập pháp giới làm thí dụ, chúng ta chỉ biết một pháp giới, chín pháp giới còn lại thì không biết là, vì tư tưởng, cách kiến giải của chúng ta bị sai lệch. Chúng ta phải thông hiểu thấu suốt thì tư tưởng, kiến giải và hành vi mới chính xác được.

Tâm hành đúng đắn thì tương ứng với lời giáo huấn của thánh nhân, lời giáo huấn của thánh nhân tương ứng với chân tướng sự thật. Bồ tát Phổ Hiền dạy chúng ta phải hằng thuận, tùy hỷ mà hằng thuận tùy hỷ đều phải lấy pháp tánh làm chuẩn.

Đạt được hằng thuận pháp tánh, tùy hỷ pháp tánh thì mới thực là người có tư tưởng, kiến giải của Bồ tát, đời sống tự tại mỹ mãn. Đó cũng chính là “thường sanh trí huệ, không sanh phiền não” mà Phật pháp thường dạy. Còn ngược với tánh đức thì là mê hoặc, thường sanh phiền não. Vậy tương lai sẽ đi về đâu?

Đương nhiên là về tam ác đạo. Đạo lý này là tất nhiên rồi.

Người phương Tây cho rằng “tham muốn là nguồn động lực của tiến bộ xã hội” mà lời giáo huấn của thánh hiền, nội dung Kinh điển của các tôn giáo đều dạy chúng ta xa lìa tham, sân, si. Cổ vũ người “tham không biết chán” thì đó là xã hội gì? Là xã hội của tam ác đạo. Tuyệt đối không phải là xã hội của loài người hay của cõi trời. Trong Kinh Lăng Nghiêm có nói “Tà sư thuyết pháp như Hằng hà sa” (tà sư giảng pháp nhiều như cát sông Hằng). Vậy ai là tà sư? Ngược với tự tánh chính là tà sư. Ba loại độc: tham, sân, si tăng trưởng thì không thể nào được vào cõi người, cõi trời; chỉ có tam ác đạo: địa ngục, ngạ quỷ và cõi súc sanh hiện tiền. Những điều này chúng ta luôn phải tự nhắc nhở bản thân. Người ta tranh, chúng ta nhường. Phải làm được lời dạy “không tranh gì với người, không cầu gì với đời” thì dẫu chết đi rồi cũng dứt khoát không đọa tam ác đạo. Cho nên chúng ta phải có khả năng phân biệt tà chánh, thị phi, lợi hại. Thứ tư, “Nhu hòa chất trực tâm”(tâm nhu hòa, ngay thẳng).Trong Luận Đại Thừa Khởi Tín nói, thể của tâm Bồ đề là trực tâm. Tác dụng của nó là thâm tâm và đại bi tâm. Thể, dụng là một không phải hai. Trực tâm đối với bản thân mình là thâm tâm hiếu thiện, hiếu đức (gồm tâm thanh tịnh, tâm bình đẳng, tâm chánh giác), còn đối với tất cả chúng sanh thì đó là đại từ đại bi tâm. Trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật dạy rằng thể Bồ đề tâm là tâm chí thành. Chúng ta đem Luận Đại thừa Khởi Tín và Kinh Quán Vô Lượng Thọ hợp lại xem sẽ thấy một ý nghĩa rõ ràng đặc biệt. Trong Luận Khởi Tín nói trực tâm chính là “chí thành tâm” ,chân thành đến tột cùng.

Ba loại độc phiền não chỉ là hư vọng, không chân thực. Không thể lìa xa tam độc thì chắc chắn không có được tâm Bồ đề. Chúng ta phải hiểu đạo lý này. Nên mới nói tâm Bồ đề không dễ gì mà nảy nở, tâm Bồ đề vừa nảy nở chính là đắc sơ trụ Bồ tát Viên giáo ( Phát tâm trụ). Từ đó có thể thấy, tâm Bồ đề khi chưa có thì thôi, nhưng một khi đã nảy nở thì liền vượt hẳn thập pháp giới. Tiểu thừa A La Hán, Bích Chi Phật đều chưa phát tâm Bồ đề bởi vì tiêu chuẩn của tâm Bồ đề là đoạn trừ kiến tư phiền não và trần sa phiền não, phá một phẩm vô minh. Đó chính là công đức và tác dụng của tâm Bồ đề. Như vậy, chúng ta phải hiểu rằng nhất định lìa bỏ sân hận mới mong đạt được “nhu hòa chất trực tâm” và “chất trực tâm” tuy vẫn chưa là trực tâm viên mãn nhưng cũng rất gần với trực tâm rồi. Điều này chúng ta phải hiểu thật thấu đáo.

Thứ năm, “Đắc thánh giả từ tâm” (được tâm từ của bậc thánh)

“Từ tâm” không phải chỉ là tâm từ trong Lục đạo hay Thiên đạo. Như chúng ta biết sắc giới có 18 tầng trời, ngoài việc tu thượng phẩm mười thiện và bốn loại thiền định thì còn phải có đầy đủ tứ vô lượng tâm (vô lượng từ, vô lượng bi, vô lượng hỉ và vô lượng xả) mới có thể sanh đến cõi trời Sắc giới. “Thánh giả” siêu việt phàm phu nhân thiên Sắc giới và Vô sắc giới. Cho nên mức độ thấp nhất của Thánh giả từ tâm cũng là Pháp giới Tứ Thánh gồm tâm từ bi của Thanh Văn, Duyên Giác, Quyền giáo Bồ tát, ứng với tâm đại từ bi của Pháp thân Đại sĩ.

Từ lời Kinh văn dạy, chúng ta thể hội được rằng tam độc phiền não là chướng ngại nghiêm trọng nhất để đạt được thành tựu trong tu hành. Quả báo của sân nhuế là địa ngục, quả báo của tham dục là ngã quỷ, quả báo của tà kiến là súc sanh. Đây là nghiệp nhân chủ yếu của ba đường ác. Mười thiện không thể không tu, thập ác không thể không rời; có vậy mới mong đời này kiếp này viễn ly tam ác đạo, thành tựu Thánh đạo.

Người tu hành hiện chưa cách nào đoạn được mười ác, tu được mười thiện; nguyên nhân dẫu nhiều nhưng cũng không ngoài ngũ dục lục trần nơi thế gian mê hoặc, chấp trước sâu nặng không thể buông xả. Bất kể làm việc gì, dẫu chỉ chút ít điều tốt thì cũng kể công. Làm vậy không chỉ phát sinh đố kỵ mà còn kết oán, kết thù với người, lại tổn tánh đức của bản thân. Tổn tánh đức chính là chướng ngại trí tuệ đức năng của tự tánh. Đạo lý này chúng ta nếu không thấu triệt, không những công đức không thể thành tựu mà còn tạo thành chướng ngại trên đạo

Bồ đề.

Hiện tại chúng ta cứ ngỡ bản thân hiểu biết rồi nhưng đó lại chưa phải là hiểu biết thực sự. Đó chỉ có thể coi như chúng ta đã từng nghe qua rồi nhưng chưa thật tin, chứ nếu tin rồi thì đã sớm hồi đầu lại. Nói cách khác, người thật tin thì nhất định sẽ rời xa lìa tham sân si. Giờ chúng ta đọc được đến đoạn này rồi thì nên tự quay đầu xét xem bản thân mình đã thật tin chưa? Nếu đã thật tin thì dẫu không ai khuyên bảo cũng tự khắc y giáo phụng hành. Đó chính là “tự nhiên như vậy” như lời dạy trong kinh Đại thừa “pháp nhĩ như thị”.

Pháp Đại thừa và Pháp Tiểu thừa vốn dĩ không giống nhau. Pháp Đại thừa lấy trí huệ làm chỉ đạo nên từ sơ phát tâm thì đã không giống với thánh giả Tiểu thừa. Về mặt quả vị, Sơ phát tâm Bồ tát sơ tín của Viên giáo không bì được với A La Hán trong Tiểu thừa; ở đoạn hoặc bằng Tu Đà Hoàn của Tiểu thừa thì chỉ phá được tám mươi tám sử kiến hoặc của tam giới, còn một phẩm tư hoặc thì vẫn chưa thể phá, nhưng trí huệ và khả năng lĩnh ngộ của họ thì vượt hơn A La Hán. Những giáo thuyết uyên thâm mà Đức Phật giảng trong Đại thừa thì Bồ tát Sơ tín vị có thể nghe hiểu nhưng A La Hán nghe không hiểu. Ấy là do “sở tri chướng” của họ nhẹ nhưng “phiền não chướng” thì nặng, mà xét về đoạn tuyệt phiền não thì Bồ tát Sơ tín không thể so được A La Hán, nhưng nếu nói về trí huệ thì Bồ tát Sơ tín là siêu vượt hơn A La Hán. Bồ tát Thập tín vị của Viên giáo phát ra tương tợ tâm Bồ đề, dù không phải chân thật nhưng rất đáng trân quý, vì họ đang không ngừng tinh tấn. Đến Sơ trụ vị thì tâm Bồ đề này mới thật hiện tiền, còn gọi là “Tam tâm viên phát”.

“Tam tâm” này gồm trực tâm, thâm tâm và đại bi tâm. Khi tam tâm phát ra viên mãn thì sẽ đạt được tự lợi, lợi tha và thẳng đến Vô thượng đạo thế nên họ được đại từ đại bi của Thánh giả. Thứ sáu, “Thường tác lợi ích an chúng sanh tâm” (tâm thường đem lợi ích an vui cho chúng sanh). Điều thứ tư, thứ năm và thứ sáu thực chất đều nói đến tâm Bồ đề. Câu thứ tư nói đến trực tâm, câu thứ năm nói đến thâm tâm, câu sáu nói đến đại bi tâm. Thâm tâm tự thọ dụng, hiếu thiện hiếu đức. “Thường tác” tức là mọi lúc, mọi nơi, bất luận thuận cảnh hay nghịch cảnh thì trước giờ vẫn chưa gián đoạn. “Lợi ích an chúng sanh”

chính là làm việc lợi ích chúng sanh, khiến tất cả chúng sanh được bình an. Đây là chắc chắn tâm đại từ bi.

Những người giác ngộ trong đời này đã chuyển nghiệp lực thành nguyện lực tức theo cách nói của nhà Phật là “thừa nguyện tái lai”. Nếu ý niệm không thể chuyển đổi thì chắc chắn đời này bị nghiệp lực chi phối_ là cái mà người đời gọi là vận mạng và con người không thể thoát khỏi vận mạng là vậy. Cả đời tạo tác hành vi, quả báo của chúng ta đều trong vận mạng định sẵn. Nếu đọc kỹ Liễu Phàm Tứ Huấn thì có thể hiểu rõ rằng “một bữa ăn, một ngụm nước đều do tiền định”. Con người, gia đình, quốc gia cho đến thế giới đều do vận mạng định sẵn. Ai định sẵn? Nghiệp lực định. Mỗi người cũng là một biệt nghiệp do chính mình định sẵn. Vận mạng gia đình là cộng nghiệp của cả nhà định sẵn, vận mạng quốc gia là cộng nghiệp của người cùng một nước định sẵn, vận mệnh thế giới là cộng nghiệp của những người trên thế giới định sẵn. Đức Phật dạy “tất cả pháp từ tâm tưởng sanh”, tâm tưởng chính là tạo nghiệp, nghiệp nhân gặp phải duyên thì quả báo hiện tiền.

Nghiệp mà tất cả chúng ta đã tạo, ác nghiệp thì nhiều mà thiện nghiệp thì ít. Lại thêm những năm gần đây thiện niệm của con người cũng giảm đi ít nhiều huống hồ là hành thiện. Người giác ngộ nhất định phải phát tâm Bồ đề, mức thấp nhất phải đầy đủ tương tợ Bồ đề tâm, Ít nhất là có những điều được nhắc sau đây gồm: “nhu hòa chất trực tâm”, “đắc thánh giả từ tâm” và “thường tác lợi ích an lạc chúng sanh tâm”. Mỗi giờ mỗi phút phải ghi nhớ việc này, đặc biệt là “thường tác lợi ích an chúng sanh tâm”. Đó cũng chính là làm tấm gương tốt cho xã hội đại chúng, khải thị cho đại chúng, giúp đại chúng giác ngộ hồi đầu.

Cho nên nói đoạn ác là tích cực chứ không phải tiêu cực. Thứ bảy, “Thân tướng đoan nghiêm, chúng cộng tôn kính”(thân tướng đoan chánh, trang nghiêm, mọi người tôn kính). Đoan nghiêm trong “Thân tướng đoan nghiêm” nghĩa là đoan chánh, trang nghiêm. Trang nghiêm mà nhà Phật nói đến chính là đoan nghiêm tốt đẹp. Đại Kinh dạy: “Tất cả chúng sanh đều có Như Lai trí tuệ đức tướng”. “Tướng” ở đây là thân tướng đoan nghiêm, đoan chánh tốt đẹp, không phải chúng ta có thể tưởng tượng được. Đó là tự tánh tự nhiên hiển lộ ra, trên quả vị Như Lai là hiển lộ cứu cánh. Hôm nay chúng ta có thân tướng như vầy nguyên nhân chính là do tham, sân, si, kiến tư trần sa phiền não đã làm cho tướng hảo trang nghiêm viên mãn vốn có chuyển thành thô xấu thế này, đúng như Đức Phật dạy “tất cả pháp đều từ tâm tưởng sanh”.

Chân tâm vốn là thứ thuần thiện chí thiện. Nếu tâm không thành, tâm không thật thì khác nào đem chí thiện biến thành bất thiện. Nói vậy chúng ta mới hiểu được tính quan trọng của việc tìm lại chân tâm. Khác biệt của Chư Phật Như Lai và chín pháp giới của chúng sanh ở chỗ, không ngoài hồi phục lại chân tâm tự tánh, cứu cánh viên mãn.Hồi phục được chân tâm mọi thứ khác tự ắt phục hồi “nhất tức nhất thiết, nhất thiết tức nhất”

(nghĩa là “một chính là tất cả, tất cả chính là một”). Toàn bộ trí huệ, năng lực, đức tướng đều hoàn toàn hồi phục rồi. Cảnh giới này chính là chân pháp giới. Có vậy mới cảm được “chúng cộng tôn kính”. “Chúng” ở đây là đại chúng, nhưng là đại chúng nào? Là chư Phật Như Lai, chư Phật Như Lai tôn kính lẫn nhau. Chư Phật Như Lai còn tôn kính thì chúng sanh chín pháp giới lý nào không tôn kính được! Chư Phật Như Lai tôn kính là chân thành, là cứu cánh, là viên mãn. Chúng sanh giác ngộ trong chín pháp giới đều biết tôn kính, chỉ chúng sanh còn mê hoặc, không hiểu rõ chân tướng sự thật, bị phiền não phủ lấp nên tâm tôn kính không khởi sanh được. Thế nhưng người cứu cánh giác ngộ và Chư Phật Như Lai đều giống nhau, đó là đều tôn kính chúng sanh lục đạo. Chúng ta hạ tiêu chuẩn của cứu cánh giác ngộ xuống một chúc chính là Bồ tát Sơ trụ của Viên giáo “phá một phẩm vô minh, chứng một phần pháp thân”. Vậy đã là chân thật giác ngộ rồi. Giác ngộ nhất định biết tôn kính, quan tâm và giúp đỡ không điều kiện. Đó chính là hình dáng giác ngộ. Nếu còn phân biệt, chấp trước, chắc chắn chưa giác ngộ, cũng không có cái mà trong Phật pháp gọi là “chánh giác”. Vậy nên trong con đường tu học Phật pháp, tiếp nhận lời Thánh hiền, làm sao mới có thể khế nhập? Chắc chắn không phải là “ký vấn chi học” (tức là “học bằng cách ghi nhớ”) mà phải “thật làm”. “Thật làm” chính là đoạn mười ác, tu mười thiện, xả tận tâm sân si.

Chúng ta chẳng may bị nhuốm sự ô nhiễm của xã hội nhưng bị nhuốm rồi thì phải tự mình hiểu rõ rằng cái ô nhiễm này nếu không đoạn trừ thì sẽ mãi mắc vào sanh tử luân hồi, không thể thoát ra rời được. Cách duy nhất có thể giúp chúng ta đoạn trừ ô nhiễm chính là “Đọc tụng Đại thừa, vì người diễn thuyết”. Đọc tụng là sau khi nghe lời giáo huấn của Phật Bồ tát, chăm chỉ nỗ lực thực hành, làm mới lại cái tâm yêu mến chân thật viên mãn trong tự tánh đã bị khuất lấp. Vốn dĩ trong tự tánh đã có đầy đủ lòng đại từ đại bi, không cần phải học từ bên ngoài. Thế nhưng lòng đại từ đại bi ấy lại bị phiền não tạp khí ô nhiễm làm cho khuất lấp nên tánh đức không hiển lộ ra được, chỉ có tự tư tự lợi là hiện ra: lợi mình và tổn hại người. Mà tổn hại người thì chắc chắn không có lợi cho mình, chỉ có lợi người mới là lợi mình. Còn tổn mình lợi người thì mới là lợi mình thật sự.

Trong Kinh luận của cả Đại thừa và Tiểu thừa, Đức Phật nhắc nhở chúng ta từng giờ từng phút phải đoạn tham sân si, mà thực tại thì chúng ta trầm mê quá sâu nặng không cách nào giác ngộ, hồi đầu. Đó gọi là “nghiệp chướng sâu nặng”. Sâu nặng đến mức biến thành “nhất xiển đề”. “Nhất xiển đề” là tiếng Ấn Độ, ý nghĩa là thiện căn đều đoạn rồi. Chữ “đoạn” này là thí dụ, nghĩa là Phật có dạy thế nào, nhắc nhở ra sao thì thiện niệm của chúng ta cũng không khởi được. Thiện căn dẫu chưa thực “đoạn” nhưng cũng như đã “đoạn” rồi. Như vậy chúng ta hiểu rằng, tham sân si giảm được một phần thì thiện căn tăng một phần, giảm hai phần thì thiện căn tăng trưởng hai phần. Thiện căn chắc chắn là lợi cho người, còn tham sân si chắc chắn là tự lợi. Tự lợi thì rơi vào đọa lạc, đọa lạc đến tận cùng là A Tỳ địa ngục; làm lợi cho người thì được hướng lên, hướng đến đỉnh cao nhất là cứu cánh viên mãn Phật.

Chúng ta muốn cầu Phật đạo, phải thật sự hiểu được việc xả mình vì người. Còn nếu đã vì người mà ngay trong đó vẫn không thể xả mình thì chính là trong thiện nghiệp xen tạp bất thiện. Phần trên của đoạn Kinh này, Đức Phật dạy chúng ta rằng con đường thành Phật là thường niệm thiện pháp tức tâm thiện, tư duy thiện pháp tức là ý niệm thiện, quan sát thiện pháp tức hành thiện. Rời bỏ tham sân si là thiện pháp. tâm thiện, ý niệm thiện, hành vi thiện thì người này chính là Phật Bồ tát. Như lời dạy “Bất dung hào phân, bất thiện xen tạp” (tức là “không mảy may bất thiện xen tạp”) nên nếu vẫn còn xen tạp bất thiện thì chính là chúng sanh của chín pháp giới. Chúng ta thường nói đến mười pháp giới, trong mười pháp giới ấy là tu thiện xen tạp bất thiện. Nếu không mảy may bất thiện xen tạp, thì tự nhiên đã đến được Nhất chân pháp giới. Nhất chân pháp giới là quả báo chân thật còn Tứ thánh của mười pháp giới chỉ là tương tợ quả báo chân thật chứ không phải là chân thật.

Đại Sư Thiên Thai nói “Lục tức Phật”. Phàm phu trong lục đạo chỉ có “lý tức Phật”, “danh tự tức Phật”, “quán hạnh tức Phật”. Tứ thánh pháp giới thì có “tương tợ tức Phật”. Nhất chân pháp giới mới gọi là “phần chứng tức Phật”, đó là thật. Chúng ta muốn vào cõi Tứ thánh của mười pháp giới không? Không muốn. Trên thực tế chúng ta có thể làm được không? Khó lắm!

Phải đoạn tận kiến tư phiền não mới có thể sanh pháp giới Tứ thánh, tiếp đến là đoạn tận cả trần sa phiền não, sau rốt còn phải phá một phẩm vô minh mới có thể vượt khỏi Tứ thánh pháp giới. Thực tế là không dễ dàng gì. Tám vạn bốn ngàn pháp môn đều là con đường tắt này, gọi là “Thông đồ đại đạo”. Vậy mà ở thời mạt pháp ấy, dẫu có tu theo đường ấy thì vẫn không có được một người trong chúng sinh thành tựu. Điều này khẳng định rằng chúng ta không có năng lực đoạn phiền não. Vì thế, trong thời mạt pháp, chỉ có một pháp môn có thể giúp chúng ta vượt khỏi mười pháp giới, chính là niệm Phật “đới nghiệp vãng sanh”.

Tuy tu Thiền là đường tắt, là pháp môn tốt nhưng lúc trước Pháp Sư Đàm Hư cũng có nói ở thời đại này tu thiền mà thành tựu, mà siêu việt mười pháp giới thì cả đời Ngài cũng chưa thấy được một ai, không những không thấy mà đến nghe cũng chưa từng nghe qua. Mà người đắc thiền định thì tương lai cũng chỉ sanh ở cõi trời Tứ thiền chứ vẫn chưa ra khỏi luân hồi lục đạo. Vậy người như thế nào mới thoát được luân hồi lục đạo? Phải là người triệt để đại ngộ, minh tâm kiến tánh. Nói vậy chúng ta đủ hiểu việc này khó đến mức nào!

Tu học pháp môn Tịnh độ, công phu niệm Phật chỉ có thể khắc phục được phiền não chứ thực chất phiền não, tập khí vẫn còn nhưng chỉ cần lúc lâm chung không khởi dụng thì chắc chắn sẽ được vãng sanh. Bằng như không cách nào khắc phục được phiền não thì cả đời không thể thành tựu được. Vãng sanh cực lạc Tây Phương thì được “chúng cộng tôn kính”, Chư Phật Như Lai đều tôn kính chúng ta, chư Bồ tát, chư đại A La Hán đều tán thán. Cho nên, các vị đồng tu muốn một đời được thành tựu nhưng lại không thể chuyển mười ác thành mười thiện thì ngay đời này chỉ mới có thể kết duyên với với thế giới Tây Phương Cực Lạc chứ không thể đến được cõi ấy. Tôi nhắc lại lần nữa, muốn vãng sanh thế giới Tây Phương Cực Lạc cõi Phàm Thánh đồng cư thì phải thực hành được điều thứ nhất của “Tịnh nghiệp tam phước”. Điều thứ nhất đó là “Hiếu dưỡng phụ mẫu, phụng sự sư trưởng từ tâm bất sát, tu Thập thiện nghiệp”. Làm được vậy chắc chắn vãng sanh cõi Phàm Thánh Đồng Cư. Còn nếu có thể làm được điều thứ hai thì chắc chắn sanh cõi Phương Tiện Hữu Dư. Cả ba điều đều làm được thì chắc chắn sanh cõi Thật Báo Trang Nghiêm. Cho nên mức độ thấp nhất là chúng ta phải nỗ lực làm được điều thứ nhất, làm không được thì không thể thoát khỏi luân hồi.

Thứ tám, “Dĩ hòa nhẫn cố, tốc sanh phạm thế. Thị vi bát”(do hòa nhẫn sớm được sanh cõi trời phạm thiên. Đây là tám điều).“Hòa” và “Nhẫn” đều là đức tánh, là tự tánh vốn có đầy đủ của tất cả chúng sanh. Vậy mà ngày nay đức tánh ấy bị tập khí, phiền não làm chướng ngại nên không thể hiện tiền. “Hòa” nghĩa là cùng chung sống hòa thuận với tất cả chúng sanh, còn “Nhẫn” là có thể tiếp nhận tất cả cảnh giới thiện ác, thuận nghịch.

Xã hội ngày nay giao thông thuận tiện, thông tin phát triển, trái đất “thu nhỏ” như một ngôi làng mà trái đất lại có nhiều người, nhiều sinh vật đều cùng sống chung vậy, thì rõ ràng điều quan trọng nhất là phải cùng sống “hòa”, sống “nhẫn” . Nếu hai bên không thể hòa thuận, nhẫn nhường lẫn nhau chắc chắn sẽ phát sinh xung đột, chiến tranh, tiếp đó là đủ điều bất hạnh theo sau. Ý niệm, tâm của chư Phật, Bồ tát, đại Thánh đại Hiền đều vì cứu độ hết thảy chúng sanh khổ nạn, mà cách cứu độ bằng cách nhất định là ở “hòa” và “nhẫn”. Nhưng sao vẫn không thực hiện được? Vì người đời tạo nhiều mười ác, bất thiện nghiệp khiến hòa và nhẫn không được thực hành. Đây chính là nguyên nhân lý giải việc không tránh khỏi thiên tại nhân họa.

Cho nên Đức Thế Tôn từ bi vì chúng ta mà giảng về thế giới Tây Phương Cực Lạc. Hơn thế người còn dạy cho chúng ta hiểu rằng Báo Độ (tức cõi Thật Báo Trang Nghiêm Độ) của 10 phương chư Phật là bình đẳng nhưng Phàm Thánh Đồng Cư Độ và Phương Tiện Hữu Dư Độ không như nhau. Nhưng ở thế giới Tây Phương Cực Lạc, Đồng Cư Độ, Phương Tiện Độ ngang bằng với Tịch Quang Độ, Thật Báo Độ. Đây là bất khả tư nghị, là sự tán thán của chư Phật. Cho nên, không vị Phật nào không khuyên bảo chúng ta cầu sanh thế giới Tây Phương Cực Lạc. Sự thù thắng của thế giới Tây Phương Cực Lạc chính là vậy. Đối với những pháp môn khác, ví dụ tu đắc Sơ thiền thì tương lai chẳng qua là được sanh trời Sơ thiền mà thôi. Thế nhưng Sơ thiền cũng không dễ thành tựu. Thiền định của sơ thiền phải khắc phục được ngũ dục lục trần thì mới có thể sanh Sắc giới thiên. Còn ngày nay, chỉ cần còn tiếp xúc với sáu trần thì sáu căn của chúng ta vẫn còn động tâm với ngũ dục: tài, sắc, danh, thực, thùy tức chúng ta vẫn còn ở Dục giới, chưa có phần nào đạt đến Sắc giới. Cho nên nói muốn thành tựu công phu thiền định là không hề dễ dàng . Người ở cõi Trời Sắc giới không động tâm với mừng, giận, buồn, vui mà nhà Phật gọi là “tám ngọn gió thổi không lay động”. Đây là cảnh giới của Sơ thiền. Nếu định công phu chưa đạt Sơ thiền thì Phật pháp gọi là “vị đáo định” (nghĩa là chưa đạt được thiền định), còn công phu của Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền thì càng sâu hơn nhưng vẫn chưa ra khỏi Tam giới.

Người niệm Phật nếu đạt công phu Sơ thiền thì có thể niệm Phật Tam muội. Niệm Phật Tam muội thì công phu chưa sâu lắm, tức là công phu thành mảng, như thế cầu sanh thế giới Tây Phương Cực Lạc cũng chắc chắn được vãng sanh. Chúng ta dẫu chưa đạt đến công phu Sơ thiền nhưng cũng có chút gì gọi là “vị đáo định”. Lúc lâm chung thì phải xem duyên phận của chúng ta, nếu duyên thù thắng thì có thể vãng sanh, duyên không thù thắng thì khi ấy có oan gia trái chủ đến quấy rối, chướng ngại cản trở đến liền không thể vãng sanh.

Cho nên “ngoài không vướng tướng, trong không động tâm” rất quan trọng, đó thật sự là buông xả hết duyên thế gian. Việc đời chẳng còn tương quan đến ta nữa; người tốt cũng được, người xấu cũng được, việc tốt cũng được, việc xấu cũng được. Chúng ta dùng tâm bình đẳng để xử sự, đối nhân và tiếp vật mà không phân biệt, chấp trước. Chúng ta ngày ngày niệm Phật cầu sanh Tịnh độ mới mong ước muốn thành thật. Trong đời sống thường ngày, tùy duyên không phan duyên. Lòng không gì ngoài câu niệm “A Di Đà Phật” thì chắc chắn vãng sanh nơi tịnh độ. Cho nên pháp môn niệm Phật dễ thành tựu là vậy. Trong những điều kiện để vãng sanh tịnh độ, “hòa” và “nhẫn” rất quan trọng. Phải hòa thuận với tất cả chúng sanh.

Người hòa thuận với mình, mình hòa thuận với người. Người bất hòa với mình, mình vẫn cứ hòa thuận với người. Dù trong thuận cảnh hay nghịch cảnh, dù với người thiện hay người ác, hết thảy đều phải “nhẫn”, chuyện đã qua không giữ trong lòng.

Đấy mới thực sự là nhẫn. Còn như cứ khư khư mọi việc để trong lòng thì “nhẫn” khổ lụy xiết bao, không để trong lòng thì “nhẫn” rất tự tại, mọi việc tùy duyên không phan duyên. Làm điều lợi cho chúng sanh là việc tốt, nhưng việc tốt cũng phải hữu duyên, vô duyên rồi dẫu muốn cũng không làm được, lại còn sanh phiền não, sanh chuyện khổ đau! Cho nên Đức Phật trụ ở thế gian để dạy chúng ta rằng vạn sự tùy duyên không phan duyên. Phan duyên là muốn làm điều theo ý bản thân còn tùy duyên là hằng thuận chúng sanh, tùy hỷ công đức. Hiểu rõ được “hòa” và “nhẫn” tự nhiên sẽ đoạn ác tu thiện.

Chúng ta tỉ mỉ quan sát người, lấy người làm gương soi mình. Thấy người có lỗi thì ngoảnh đầu nghĩ lại tự phản tỉnh chính mình. Chúng ta thấy người bất hòa, thấy đoàn thể bất hòa, thấy quốc gia bất hòa, thấy tôn giáo bất hòa, thường đối nghịch, chiến tranh; vậy có khi nào chúng ta tự hỏi bản thân đã sống hòa thuận với mọi người chưa? Nếu không thì tại sao? Có phải chính vì ác nghiệp tập khí quá nặng. Nếu không có ác nghiệp, tâm ta là thuần thiện thì khi khởi tâm động niệm, lời nói việc làm nhất định tương ứng với mười thiện nghiệp, “hòa”, “nhẫn” tự nhiên được thực hành.

Mặc dù không gặp được pháp môn Tịnh độ, không biết cầu vãng sanh thế giới Cực Lạc, thì quả báo đời sau là sanh Phạm Thiên. Phạm Thiên là Sắc giới Thiên không phải là Dục giới Thiên, cho nên người không học Phật, quả báo của họ cũng thù thắng. Còn “Trời” (tức “Thiên”) mà các tôn giáo khác thường nhắc đến chính là Dục giới Thiên. Làm sao biết được chúng ta ở Dục giới Thiên? Đó là khi chúng ta vẫn chưa đoạn ham muốn, chưa lìa phiền não tập khí. Còn những tôn giáo bậc cao thì hiểu rõ đoạn ly ham muốn mới có thể sanh ở Phạm Thiên. Lìa sân hận có 8 loại công đức thù thắng, loại này là thù thắng nhất.

Ngày nay chúng ta thường đề xướng hòa bình. Hai chữ “hòa bình” nên giải thích thế nào đây? Chúng sanh trên toàn thế giới không phân biệt quốc gia, chủng tộc, tôn giáo cùng “chung sống hòa mục, đối đãi bình đẳng” thì hòa bình mới được thực hiện. Cho nên chúng ta phải thực hành những lời dạy của Phật Đà trong chính đời sống hằng ngày. Từ xử sự, đối nhân đến tiếp vật đều phải “tự lợi lợi tha”. Lấy nền tảng tu hành này phát nguyện cầu sanh Tịnh độ, chắc chắn có thể mãn nguyện vọng trong đời đày, thành tựu công đức thù thắng vãng sanh mà đời đời kiếp kiếp trước kia chúng ta không có được. Đây mới thực là người chân thật có trí huệ.

“Nhược năng hồi hướng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề giả, hậu thành Phật thời, đắc vô ngại tâm, quán giả vô yểm ”(Nếu có thể hồi hướng về đạo Vô thượng chánh đẳng chánh giác, thì sau khi thành Phật, sẽ được tâm vô ngại, người nhìn thấy không nhàm chán).Nghĩa là đem công đức của việc đoạn sân hận hồi hướng vô thượng Bồ đề, không cầu phước báo thế gian. Không cầu phước báo thế gian không phải không có phước báo mà phước báo sẽ càng thù thắng hơn. Phước báo hiện tiền không được để trong tâm, dứt khoát không sanh tâm hoan hỷ. Vậy khác nào không nhận phước báo! Đem công đức hồi hướng vô thượng Bồ đề, đến sau khi thành Phật thì quả báo thù thắng đúng là không thể nghĩ bàn.

Chữ “vô ngại” trong “đắc vô ngại tâm” nghĩa là không có chướng ngại, tức là “tùy tâm sở dục nhi bất du củ” (tức là có thể làm theo ý mình mà không lo vượt quá khuôn phép, quy củ)

theo cách nói của Khổng Tử. Ở trong đại tự tại, lại có thể cùng tất cả chúng sanh tương ưng, không trái ngược thế gian pháp.

Đấy chính là “Phật pháp ở thế gian, không phá hoại pháp thế gian”. Đối với thế xuất thế pháp đều không chướng ngại mới gọi là “pháp vô chướng ngại”. Đây thật sự là giải thoát, tức là trong Kinh Hoa Nghiêm thường nói. “lý sự vô ngại, sự sự vô ngại” “Quán giả vô yểm ” là quả báo thù thắng. Câu này ý nói phàm người nào tiếp xúc chúng ta, dù nghe tên hay gặp mặt thì đều có thể sinh tâm hoan hỷ. Quả báo này là quả báo của tu mười thiện nghiệp đời đời kiếp kiếp trong đời quá khứ.