Giới Thiệu Kinh Thủ Lăng Nghiêm

Phật Chỉ Tánh Bất Biến Tùy Duyên, Tùy Duyên Bất Biến Của Như Lai Tạng

thượng đạo, cứ yêu mến pháp Tiểu thừa đặng một ít đã cho là đủ.

Phật chỉ tánh bất biến tùy duyên, tùy duyên bất biến của Như Lai tạng.

Đáp lại câu ông Phú-lâu-na hỏi vì sao các món địa thủy hỏa phong, tánh trái hẳn nhau, mà đều được cùng khắp pháp giới. Phật lấy cái hư không làm ví dụ. Cái hư không, khi có mặt trời thì sáng, khi nữa đêm không trăng thì tối, khi tạnh ráo yên lặng thì trong suốt, khi bụi bay thì mù mịt. Các tướng như vậy đều hiện ra nơi hư không, nhưng hư không vẫn không phải là các tướng ấy. Xét như khi có mặt trời, cả hư không đều hóa ra sáng thì cái sáng ấy là sắc tướng của mặt trời hay là sắc tướng của hư không. Nếu như là sắc tướng của mặt trời thì toàn thể hư không đều thành ra sắc tướng của mặt trời, làm sao còn thấy được mặt trời giữa hư không ? Còn như nói là sắc tướng của hư không thì cớ chi trong nữa đêm không trăng, hư không không tự sanh ra cái sáng. Xét như vậy thì biết cái sáng ấy, không thể chỉ đích là hư không hay là mặt trời, nhưng cũng không ngoài hư không, ngoài mặt trời mà tự có.

Như Lai tạng cũng theo các duyên mà hiện ra các tướng như hư không kia, nhưng không hề vì các tướng mà có thay đổi.

Các tướng do nhơn duyên hòa hiệp mà giả dối hiện ra, do nhơn duyên chia rẽ mà giả dối mất đi, chẳng khác gì hoa đốm giữa hư không; vì mắt lòa mà phát khởi, nên không thể

chỉ đích nó là gì (như nước sông Hằng chư Thiên thấy là Lưu ly, người thấy là nước, ngạ quỉ thấy là lửa và cũng không cần hỏi vì sao địa, thủy, hỏa, phong lại tiêu diệt lẫn nhau. Lại địa, thủy, hỏa, phong tuy in tuồng khác nhau, nhưng xét ra đồng là tánh diệu chơn như của Như Lai tạng; tánh diệu chơn như đâu phải là thủy hay hỏa, vậy cũng không nên hỏi vì sao các món kia lại có thể dung hòa lẫn nhau và đồng thời cùng khắp pháp giới.

Tánh diệu chơn như của Như Lai tạng theo duyên mà hiện ra các tướng, như trong tâm mình phát minh ra cái tướng địa thủy hỏa phong, thì có địa thủy hỏa phong hiện ra, phát minh một lần thì đều hiện ra đủ hết.

Như hai người xem bóng mặt trời dưới nước, rồi người đi qua phương Đông, người đi qua Tây, thì mỗi người đều có một cái bóng mặt trời đi theo. Không ai gạn hỏi vì sao mỗi người lại có được một cái bóng đi theo, vì sao một cái mặt trời lại chiếu ra nhiều bóng; chỗ hư vọng đối đãi mà hiện ra các tướng cũng in như vậy; không nên hỏi vì sao đồng một giòng nước mà chư Thiên thấy là Lưu ly, ngạ quỉ lại thấy là lửa. Vì các nhơn duyên hư vọng đối đãi hiện ra các tướng nên một nhơn duyên thay đổi, thời các tướng thay đổi, không chút gì là thiết thực.

Song cũng vì sự nhơn duyên đối đãi ấy nên chúng sinh phát ra tâm niệm phân biệt có sắc có không, thì Như Lai tạng cũng theo đó mà hiện ra không ra sắc; rồi cũng nhơn phân biệt mà hiện ra thân, ra cảnh, ra mình, ra người ra vật đáng ưa, ra điều đáng ghét, nhơn đó mà chúng sinh phát ra vô số trần lao phiền não. Còn Phật thì lấy trí diệu chơn như

mà hiệp với Như Lai tạng thì Như Lai tạng chỉ là diệu chơn như tánh, không có thời gian, không có không gian, không có hạn lượng, không có đối đãi, trong tánh diệu chơn như ấy, một và nhiều, nhỏ và lớn đều bình đẳng; nhơn đó nên Phật có thể hiện tam thiên đại thiên thế giới trên đầu sợi lông, lại cũng có thể vào trong một vi trần mà chuyển pháp luân cho vô lượng Thánh chúng.

Mà thật ra thì Như Lai tạng viên dung vô ngại, ly tất cả các pháp tướng, dù là các pháp thế gian như tứ đại, lục căn, lục trần, lục thức, dù là các pháp xuất thế gian như Tứ đế, Thập nhị nhơn duyên, Lục độ, vạn hạnh, vô lượng công đức, vì Như Lai tạng tùy duyên mà không thay đổi.

Tánh diệu chơn như của Như Lai tạng cũng tức là hết thảy các pháp thế gian và các pháp xuất thế gian; vì Như Lai tạng không thay đổi, nhưng vẫn tùy duyên mà hiện ra các pháp.

Thật ra bản tánh của Như Lai tạng là bất khả tư nghì, chính cái ly cái tức đã nói trên mà cũng đều ly, đều tức được; chúng sinh cần phải tiêu trừ sở tri chướng mới có thể chứng nhận, chớ nếu còn bị che lấp với chướng sở tri, bị ràng buộc trong đường ngôn ngữ thì không thể nào nhận được tri kiến của chư Phật.

Chúng ta hiện sẵn có Như Lai tạng tâm, cũng như người sẵn có đờn tốt, có thể phát ra những tiếng hay; nhưng nếu không biết đờn thì cái đờn chỉ phát ra những tiếng dở, chúng ta sãn có Như Lai tạng tâm mà không biết dụng tâm một cách hoàn toàn, thì khi khởi niệm lên đã thấy đầy những trần lao phiền não; trái lại nếu chúng ta tu theo chánh đạo,

phát minh chánh tri biết Như Lai tạng tâm một cách hoàn toàn thì dở tay dở chân cũng toàn là trí huệ.

Ông Phú-lâu-na thưa : “Cái Chân tâm viên giác diệu minh của con và của Như Lai đều cùng khắp đầy đủ, không hai không khác; nhưng con lúc xưa bị các vọng tưởng vô thỉ, lâu đời ở trong luân hồi, hiện nay tuy nghe đặng Thanh văn thừa nhưng chưa rốt ráo; còn đức Thế Tôn thì hết thảy các vọng tưởng đều diệt trọn, duy cái diệu dụng của tánh chơn thường, con dám hỏi đức Như Lai, hết thảy chúng sinh vì nhơn gì mà có vọng, tự che tánh diệu minh của mình và phải chịu chìm đắm như vậy ?”

Phật bảo Phú-lâu-na : “Ông tuy đã trừ đặng lòng nghi, song những điều lầm chưa dứt hết. Nay Ta chỉ lấy các việc hiện tiền của thế gian mà hỏi ông đây; ông không nghe ở trong thành Thất-la-phiệt có tên Diễn-nhã-đạt-đa buổi mai sớm lấy gương soi mặt, bỗng nhiên ưa cái đầu trong gương vì thấy có con mắt, có thấy lông mày hẳn hoi, giận trách cái đầu mình sao không thấy mặt và cho là loài ly mỵ yêu quái rồi không cớ gì phát điên bỏ chạy. Ý ông nghĩ sao ? Vì nguyên nhân gì mà người ấy không cớ chi lại phát điên bỏ chạy ?”

Ông Phú-lâu-na thưa : “Vì cái tâm người ấy điên chớ không có cớ chi khác.”

Phật dạy : “Tánh diệu giác sáng suốt viên mãn bản lai vẫn là diệu minh cùng khắp, mà đã gọi là vọng thì làm sao còn có nhơn ! Nếu thật có nhơn thì lẽ nào còn gọi là vọng !

Do chỉ tự nơi các vọng tưởng xoay vần làm cái nhơn cho nhau, theo cái mê mà chứa mãi cái mê trong những kiếp số như vi trần, đến nỗi cái mê trong những kiếp số như vi trần, tuy Phật đã phát minh ra mà cũng không biết tự xét trở lại. Cái mê như vậy là nhơn mê mà tự có, hễ biết cái mê vốn không có nhơn, thì cái vọng cũng không còn nương vào đâu, thật không có cái gì đáng gọi là sanh, huống nữa có cái gì đáng gọi là diệt; các bậc đã chứng đặng Bồ-đề cũng như người đã thức dậy mà nói lại những việc trong chiêm bao, nơi tâm tuy vẫn rõ ràng nhưng không thể còn nhơn duyên gì mà lấy được những vật trong chiêm bao, huống chi cái mê vốn không có nhơn, vốn không thật có.

Cũng như tên Diễn-nhã-đạt-đa trong thành kia, đâu có nhơn duyên gì mà tự sợ cái đầu mình mà bỏ chạy; nếu bỗng nhiên hết điên thì cái đầu vẫn có sẵn, không phải tự ngoài đưa tới, dù cho chưa hết điên thì cũng nào có mất đầu đi đâu. Này Phú-lâu-na, tánh của cái vọng như vậy, nhơn đâu mà gọi là tồn tại được.

Ông chỉ đừng theo tập quán mê lầm mà phân biệt ba món tương tục về thế gian, nghiệp quả và chúng sinh; ba cái duyên (phân biệt) đã đoạn hết, ba cái nhơn (đẳng lưu nhơn của ba món tương tục) cũng không sanh, thời cái tánh điên của tên Diễn-nhã-đạt-đa trong tâm ông tự hết, hết tức là tâm tính trong sạch sáng suốt Bồ-đề, bản lai cùng khắp pháp giới, chẳng phải tự người mà đặng, nào cần gì phải nhọc nhằn tu chứng.

Ví như có người cột một hạt châu như ý trong đó của mình mà không tự biết, cùng khổ rách rưới nơi phương xa,

Phật Dạy Hết Mê Tức Là Bồ-đề

ruổi chạy xin ăn; tuy thật nghèo cùng, nhưng hạt châu vẫn không hề mất. Bỗng có bậc trí giả chỉ hạt châu cho thì muốn gì được nấy, thành bậc đại phú, chừng đó mới biết hạt thần châu kia không từ ngoài mà đặng.

Phật dạy hết mê tức là Bồ-đề

Ông Phú-lâu-na nghe nói chúng sinh đều có Như Lai tạng tâm như Phật, thì không rõ chúng sinh tại sao lại mê vọng, đến nỗi che lấp chơn tánh và phải bị luân hồi mãi mãi.

Nhiều người mới học Phật pháp cũng nghi như vậy, vì nếu bản tánh là mê thì không thể giác ngộ, mà nếu bản tánh là ngộ thì lẽ gì lại hóa ra mê. Đáp lại câu hỏi ấy, Phật lấy một người điên trong thành Thất-la-phiệt để làm ví dụ. Người điên ấy tên là Diễn-nhã-đạt-đa; một buổi mai kia Diễn-nhã-đạt-đa lấy gương soi mặt, thấy cái đầu trong gương mặt mày hẳn hoi, bỗng phát điên nghĩ cái đầu anh bị ma quỷ lấy mất; vì không thể thấy được, rồi sợ hãi bỏ chạy. Diễn-nhã-đạt-đa phát điên sợ hãi, nhưng xét ra cho kỹ thật chẳng có nhân duyên gì đủ làm cho anh nghĩ một cách điên cuồng như vậy. Soi gương thì ai lại chẳng soi, thấy bóng cái đầu trong gương thì ai lại không thấy, mặt mày của mình thì có ai thấy được, mà đã mấy ai điên như Diễn-nhã-đạt-đa.

Cũng như người dại thấy bóng mặt trăng dưới nước, tưởng thật dưới nước có mặt trăng, lặn lội tìm mãi không được lấy làm tức tối; mà nào có nhơn duyên gì sanh ra cái

lầm như vậy đâu ! Nhưng đã là điên thì tất phải có kết quả của cái điên, lầm lại càng lầm, đến nổi có người chỉ vẻ cũng không biết tỉnh ngộ.

Nếu thật biết điên vì lầm mà nghĩ càn nghĩ quấy, thì quyết định hết điên hết lầm. Đến khi hết điên hết lầm, xét lại những việc điên lầm trước kia thật không còn nghĩa lý gì cả.

Cái mê của chúng sinh cũng vậy; bản tánh diệu giác vốn không có thật ngã thật pháp, chúng sinh lầm nhận thật ngã thật chấp rồi theo chỗ lầm nhận ấy mà gây nghiệp chịu quả, ngoài cái lầm ra thật chẳng có nguyên nhân gì. nhưng chúng sinh dù mê lầm mà bản tánh diệu giác vẫn không hề thêm bớt. Diễn-nhã-đạt-đa hết điên, thì cái đầu vẫn nguyên hiện không hề thêm bớt, chúng sinh hết lầm thì bản tánh Bồ-đề tự hiện.

Cũng như một người trong áo có một hột châu Như ý mà không biết, nghèo khổ lưu lạc xin ăn phương xa, tuy nghèo khổ thật nhưng vẫn sẵn có hột châu vô giá. Đến khi có bậc tri thức chỉ hột châu cho biết thì liền trở thành một nhà phú hộ; chúng sinh cũng vậy; chúng sinh sẵn có Như Lai tạng tâm, đến khi nhờ Phật chỉ bảo, không theo những điều phân biệt giả dối, hết sự mê lầm, và nhận được cái Như Lai tạng tâm sẵn đủ diệu dụng rộng lớn, thì mới biết Như Lai tạng tâm vốn đã có sẵn, duy cần phải chứng nhận mà thôi.

Khi bấy giờ ông A-nan ở trong Đại chúng đảnh lễ dưới chân Phật rồi đứng dậy bạch Phật : “Đức Thế Tôn nói những nghiệp sát, đạo, dâm nếu ba cái duyên này

đoạn rồi thì ba cái nhơn không sanh, mà Diễn-nhã-đạt-đa trong tâm

cũng hết tánh điên, hết điên tức là Bồ-đề tâm, không phải tự người mà đặng. Đó thật rõ ràng minh bạch là nhơn duyên rồi; chính con đây cũng do nhơn duyên mà tâm đặng khai ngộ. Bạch đức Thế Tôn, chẳng những bọn hữu học Thanh văn tuổi trẻ chúng con như vậy, cho đến hiện trong hội này, ông Mục-kiền-liên, ông Xá-lợi-phất, ông Tu-bồ-đề cũng nhờ nghe ông lão Phạm Chí giảng nhơn duyên của Phật mà phát tâm khai ngộ, thành đặng đạo quả. Nay Phật dạy tâm Bồ-đề không nhơn duyên thì cái thuyết tự nhiên của bọn ngoại đạo như Câu-xá-ly ở thành Vương-xá là đệ nhất nghĩa hay sao ? Xin nhờ đức Đại bi chỉ dạy chỗ mê lầm cho chúng con. Phật dạy : A- nan, tức như Diễn Nhã Đạt Đa trong thành, nếu diệt trừ đặng nhơn duyên tánh điên, thì tánh không điên tự nhiên hiện ra; lý nhơn duyên tự nhiên chỉ như vậy thôi.

Này A-nan, như đầu của Diễn-nhã-đạt-đa vốn là tự nhiên, thì khi nào lại không tự nhiên. Vậy vì nhơn duyên gì phải sợ hãi bỏ chạy. Lại cái đầu tự nhiên vì nhơn duyên mà điên, sao lại không tự nhiên vì nhơn duyên mà mất ? Cái đầu vốn không mất, chỉ nghĩ điên mà sợ chạy, chớ nào có thay đổi gì mà phải nhờ đến nhơn duyên. Lại nếu tự nhiên vốn có tánh điên thì lúc chưa điên, cái điên núp ẩn chỗ nào ? Còn nếu tự nhiên vốn có tánh không điên, thì cái đầu vẫn không việc gì, cớ sao phát điên sợ chạy ?

Nhưng nếu nhận được cái đầu sẵn có, biết vì điên và sợ chạy thì nhơn duyên và tự nhiên đều là hý luận (lời nói chơi) cả. Vậy nên Ta nói : đoạn ba cái duyên rồi tức là Bồ-đề tâm.

Song nói tâm Bồ-đề sanh, tâm sanh diệt diệt, thì cũng chỉ là sanh diệt; phải làm sao cho sanh diệt đều hết thì mới gọi là vô công dụng đạo. Lại như nói có tự nhiên thì tức là nói tâm tự nhiên sanh, tâm sanh diệt diệt, đó cũng chỉ là sanh diệt, dù gọi cái không sanh diệt là tự nhiên, thì cũng như trong thế gian khi các tướng xen lộn, hòa hiệp thành một thể thì gọi là hiệp, còn cái không phải là hòa hiệp thì gọi là bản nhiên đó thôi. Nói bản nhiên mà phi cái tướng bản nhiên, nói hòa hiệp mà phi cái tướng hòa hiệp, hòa hiệp và bản nhiên đều bỏ, bỏ và không bỏ đều phi, câu ấy mới là pháp không hý luận.

Bồ-đề Niết-bàn còn xa xôi lắm, nếu ông không siêng năng tu chứng nhiều kiếp thì dù có ghi nhớ diệu lý thanh tịnh trong 12 bộ kinh của thập phương Như Lai như số cát sông Hằng, cũng chỉ thêm hý luận mà thôi. Ông tuy nói rõ ràng quyết định những lý nhơn duyên, tự nhiên làm cho nhơn gian khen Ông là đa văn đệ nhất, nhưng với cái huân tập đa văn nhiều kiếp kia, ông không tránh khỏi nạn Ma-đăng-già và phải đợi Phật đảnh thần chú của Ta làm cho nàng Ma-đăng-già lịm tắt lửa dâm, chứng A-na-hàm, thành bậc tu hành tinh tấn trong Phật pháp, cạn khô sông ái rồi Ông mới được giải thoát.

Này A-nan, vậy nên Ông tuy nhiều kiếp ghi nhớ những Pháp bí mật diệu nghiêm của Như Lai, cũng không bằng tu vô lậu nghiệp cách xa hai cái khổ ưa ghét của thế gian trong một ngày !

Như Ma-đăng-già, xưa là người dâm nữ, do sức thần chú diệt hết ái dục, tu hành trong Phật pháp, nay gọi là

Phật Lại Phá Cái Nghĩa Nhơn Duyên Tự Nhiên Và Trách Ông A-nan Chỉ Học Văn Tự Không Biết Thực Hành.

tánh Tỳ-kheo-ni với mẹ La-hầu-la là Da-du-đà-la, đồng ngộ biết do cái nhơn thương yêu gây ra khổ não nhiều đời, nên nhất niệm huân tu các pháp vô lậu thiện, đến nay kẻ được xuất triền (khỏi sự ràng buộc) người được thọ ký (thọ ký về sau thành Phật) rồi; mà sao ông lại mình tự dối mình, còn mắc trong vòng nghe thấy !

Phật lại phá cái nghĩa nhơn duyên tự nhiên và trách ông A-nan chỉ học văn tự không biết thực hành.

Ông A-nan nghe Phật phá nghĩa nhơn duyên, lại nghe Phật dạy hễ đoạn trừ được ba duyên thì ba cái nhơn không sanh và mê lầm tự hết, nên nghi có điều mâu thuẫn. Ông lại xét chẳng những hạng trẻ tuổi như Ông nhờ nhơn duyên khai thị của Phật mà đặng khai ngộ, cho đến các vị đại đức trong chúng cũng đều vì rõ lý nhơn duyên mà đặng khai ngộ cả; vậy lý nhơn duyên rất có ích cho người tu hành. Huống chi không nhơn duyên tức là tự nhiên; nếu Phật bác nhơn duyên thì những thuyết tự nhiên của các ngoại đạo trở thành chánh pháp; điều đó rất khó nhận nên ông A-nan xin Phật giải quyết chỉ dạy lại cho rõ.

Phật đáp : A-nan, như Diễn-nhã-đạt-đa trong thành, nếu diệt trừ đặng nhơn duyên tánh điên, thì tánh không điên tự nhiên hiện ra; lý nhơn duyên, tự nhiên chỉ như vậy thôi. Lời tuy vắn tắt nhưng ý nghĩa rất sâu xa, toàn thể những thuyết nhơn duyên, tự nhiên thế gian cũng chỉ như vậy thôi. Nhơn duyên và tự nhiên đối đãi với nhau mà thành, có nhơn duyên thì không tự nhiên, có tự nhiên thì không nhơn duyên,

nên nhơn duyên tánh điên diệt trừ thì tánh không điên tự nhiên hiện ra; nhơn duyên tánh không điên diệt trừ, tánh điên tự nhiên hiện ra, chẳng có gì là thật thể.

Về sau, Phật lấy cái đầu của Diễn-nhã-đạt-đa làm ví dụ mà chỉ cho biết rằng, nhơn duyên, tự nhiên đều là những danh tướng giả dối do vọng tưởng phát ra. Đối với thể tánh bất sanh bất diệt, vọng tưởng nhận có sanh diệt; nhơn nhận có sanh nên nhận có nhơn duyên hòa hiệp mà sanh, nhơn nhận ra có diệt nên nhận có nhơn duyên chia rẽ mà diệt. Đã nhận các cái sanh diệt làm nhơn duyên, thì lại nhận cái không sanh diệt là tự nhiên. Vì chúng sinh nhận lầm cái không sanh diệt đối đãi là chơn thật nên lẩn quẩn loanh quanh trong vòng sanh diệt không thể ra khỏi. Nếu thật nhận biết bản thể bất sanh bất diệt, bản lai như vậy, không hề thêm bớt, thì chính nơi nhơn duyên hòa hiệp tức là bất sanh, chính chỗ nhơn duyên chia rẽ tức là bất diệt; thế mới ra ngoài được các danh tướng đối đãi và nhận biết nhơn duyên tự nhiên chỉ là giả danh mà thôi. song nói như vậy còn là phương tiện, thật ra thì cái bất sanh diệt ra ngoài danh tướng, ra ngoài ngôn thuyết, không phải lấy lời nói mà nói được, không phải lấy trí nghĩ mà nghĩ được. Vậy nên cần phải y như chánh pháp siêng năng tu hành nhiều kiếp, mới có thể chứng nhận, chớ dù học cho mấy mà không hành thì cũng chỉ ở trong vòng danh tướng mà thôi.

Bước tu hành đầu tiên cốt phải cách xa các sự ưa ghét; tâm đối với sự sự vật vật không sanh lòng ưa, không sanh

lòng ghét, tức là tâm được thanh tịnh; tâm được chánh định, tức là Tam-ma-đề. Chớ nếu không quán sát tu tập đoạn trừ các sự mê lầm thì dù học nhiều biết rộng cũng như người nói ăn mà không ăn, không thể nào no bụng.

Nhưng chúng ta lại cũng nên biết đoạn này là Phật dạy cho ông A-nan, một bậc hiểu rõ Phật pháp. Đến như những người chưa biết Phật pháp là gì, nếu cứ tu mà không học thì lại không khác gì người không biết đường mà cứ đi càn, tránh sao cho khỏi lầm lạc. Vậy chúng ta cần phải học cho rõ chánh pháp, rõ rồi thì phải gắng công tu tập theo chánh pháp, chớ không nên lấy cái học làm đủ, thì mới khỏi phụ công đức chỉ dạy của Phật.

Ông A-nan cùng với Đại chúng nghe Phật chỉ dạy, tiêu hết nghi lầm, ngộ được thực tướng (tướng chơn thật), thân và ý đều nhẹ nhàng an lành, đặng cái pháp chưa từng có; rồi lại thương khóc đảnh lễ sát chân, quỳ dài chấp tay mà bạch Phật rằng : “Đức Thanh Tịnh Bảo vương (Phật) có lòng đại bi vô thượng, đã khéo khai ngộ cho tâm con và khéo dùng các nhơn duyên như trên, phương tiện dắt dìu các kẻ mờ tối chìm đắm lần khỏi biển khổ. Bạch Thế Tôn, tuy nay con vâng nghe pháp âm như vậy, và biết cái Như Lai tạng diệu giác minh tâm (chơn tâm) khắp cả thế giới mười phương, trùm chứa các thanh tịnh bảo nghiêm diệu giác vương sát của Như Lai (Phật sát) trong quốc độ mười phương; Như Lai lại trách con đa văn vô dụng và không quyết tu tập; con nay in như người đương trôi nổi, thoạt

nhờ Thiên vương cho cái nhà tốt, tuy đặng nhà lớn, nhưng cốt yếu phải do cửa mà vào; xin nguyện đức Như Lai đại bi bất xả (không rời không ngớt) chỉ bày cho kẻ mờ tối trong chúng hội này, biết rời bỏ Tiểu thừa và rốt ráo nhận đặng sơ phát tâm, về Vô dư Niết-bàn của Như Lai, để cho những kẻ hữu học biết cách thâu dẹp lòng phan duyên lâu đời, đặng phép Tổng trì và chứng nhận tri kiến của Phật.” Nói lời ấy rồi năm vóc gieo xuống đất, cùng cả chúng hội đều một lòng trông đợi từ sự chỉ dạy của Phật.

Khi ấy, đức Thế Tôn thương xót những hàng Thanh văn Duyên giác chưa được tự tại đối với tâm Bồ-đề và hiện ở trong hội, lại vì những chúng sinh phát tâm Bồ-đề trong đời mạt pháp, sau khi Phật diệt độ, chỉ bày đường tu hành nhiệm mầu của Vô thượng thừa, chỉ dạy cho A-nan và Đại chúng rằng : “Các Ông quyết định phát tâm Bồ-đề, đối với phép Tam-ma-đề (Chánh định đẳng trì) nhiệm mầu của Phật Như Lai, không hề sanh lòng mỏi mệt, thì trước hết nên rõ hai nghĩa quyết định trong lúc mới phát tâm.

Thế nào là hai nghĩa quyết định trong khi sơ phát tâm ? Này A-nan, nghĩa thứ nhất là nếu các ông muốn rời bỏ phép Thanh văn, tu Bồ-tát thừa, để được tri kiến của Phật, thì cần phải xét kỹ chỗ phát tâm nơi nhơn địa và chỗ giác ngộ nơi quả địa là đồng hay là khác ?

Này A-an, nếu trong nhơn địa lấy tâm sanh diệt làm cái bản nhơn tu hành để cầu cái quả bất sanh bất diệt của Phật thừa thì không lẽ nào được. Do cái nghĩa ấy, Ông nên xét rõ cái pháp có thể làm ra trong khi thế gian đều lần phải thay đổi diệt mất. Này A-nan, Ông xét các pháp có thể làm ra

ra trong thế gian, có cái gì là không tan nát, mà không bao giờ nghe hư không tan nát. Vì sao ? Hư không không phải cái bị làm ra, nên thủy chung không hề tan mất vậy.

Vậy trong thân Ông, tướng cứng là địa đại, thấm ướt là thủy đại, chạm nóng là hỏa đại, lay động là phong đại; do bốn cái ấy ràng buộc nên chia cái trạm viên diệu giác minh tâm (chơn tâm) của Ông làm thấy, làm nghe, làm biết, làm xét, từ đầu đến cuối tạo thành năm lớp hổn trược (đục vẩn).

Thế nào là trược ? Này A-nan, ví như nước trong, bản nhiên trong sạch; lại như những bụi, đất, tro, cát kia, bản chất ngăn ngại; hai thứ ấy, bản lai không thể hiệp nhau; có người thế gian lấy đất bụi kia quăng trong nước sạch, thì đất mất tánh ngăn ngại, nước mất trong sạch, tướng trạng đục vẩn nên gọi là trược. Năm lớp trược của Ông cũng giống như vậy.

Này A-nan, Ông thấy hư không khắp thế giới mười phương, cái không và cái thấy không thể rời nhau; nhưng tuy có không mà không thật thể, tuy có thấy mà không thật biết, hai cái ấy xen lộn giả dối thành lập cái lớp thứ nhất gọi là kiếp trược.

Thân ông hiện ôm tứ đại lầm là tự thể, thấy nghe hay biết bị ũng trệ (hạn chế) thành có ngăn ngại; địa thủy hỏa phong thì xoay lại thành có hay biết; hai bên xen lộn giả dối thành lập cái lớp thứ hai gọi là kiến trược.

Lại trong tâm Ông, nhớ biết học tập phát ra cái tri kiến dung nạp phát hiện sáu trần; sự ấy rời trần ra thì

không tướng, rời giác ra thì không tánh, giao xen giả dối thành lập cái lớp thứ ba gọi là phiền não trược.

Lại như trong tâm Ông, cả ngày sanh diệt không thôi, tri kiến thường muốn lưu mãi nơi thế gian, nghiệp báo xoay vần lại thường đổi dời trong các cõi; hai cái giao xen giả dối thành cái lớp thứ tư gọi là chúng sinh trược.

Lại cái thấy, cái nghe của Ông vốn không tánh riêng khác, vì các trần chia cách nên không có chi mà sanh rakhác nhau. Trong tánh vẫn biết nhau, trong dụng thì trái nhau, cái dị toàn không chuẩn đích, giao xen lẫn nhau, giả dối thành lập cái thứ năm gọi là mạn trược.

Này A-nan, Ông muốn khiến cái thấy nghe hay biết kia hiệp với đức thường, đức lạc, đức ngã, đức tịnh của Như Lai, thì trước hết phải lựa bỏ cái cội gốc sống chết, nương theo cái bất sanh diệt mà thành lập tánh viên trạm. Ông lấy cái viên trạm xoay các sanh diệt hư vọng trở về trong tánh nguyên gốc, cho đặng tánh bất sanh diệt của nguyên giác, để làm cái tâm nơi nhơn địa, thì về sau mới viên thành được chỗ tu chứng nơi quả địa.

Cũng như lóng nước đục, đựng nơi một đồ yên lặng, lặng mãi không lay động, đất cát tự chìm xuống, nước trong tự hiện ra, thì gọi là bắt đầu đoạn trừ được khách trần phiền não; gạn bùn cho hết, còn thuần nước trong, thì gọi là đoạn hẳn cội gốc vô minh. Cái minh đã tinh thuần thì hết thảy các vật đều biến hiện không sanh phiền não và đều hiệp với diệu đức thanh tịnh của Niết-bàn.

Phật Khai Thị Hai Nghĩa Quyết Định Trong Đường Tu Đại Thừa

Phật khai thị hai nghĩa quyết định trong đường tu Đại thừa.

Ngài A-nan nghe Phật chỉ dạy, được ngộ tướng chơn thật của các pháp, ngộ được chơn tâm cùng khắp mười phương ba đời; nhưng tuy nơi lý thì đã giải ngộ rõ ràng, mà nơi sự thì không biết do đâu mà thật chứng; chẳng khác gì một người được người cho một cái nhà sơn, nhưng không biết cửa đâu mà vào. Vì vậy nhơn Phật khuyên bảo tu tập, ngài A-nan mới xin Phật khai thị phương pháp tu hành để dẹp trừ lòng phan duyên và chứng được tri kiến của Phật.

Trước khi thiết thực chỉ đường tu của Đại thừa, Phật nêu ra hai nghĩa quyết định, hai nghĩa ấy nếu thiếu một thì không thể chứng được tri kiến của Phật.

Nghĩa thứ nhất là cần phải xét kỹ chỗ phát tâm trong lúc tu nhơn và chỗ giác ngộ trong lúc chứng quả là đồng nhau hay khác nhau. Nếu như lấy cái sanh diệt làm cái nhơn tu hành thì quyết định không thể đặng cái quả bất sanh bất diệt.

Do lý nhơn quả, người tu hành cần phải xét tất cả các pháp giữa thế gian; cái gì đã có sanh tức là có diệt, đã có làm ra thì phải hư nát, duy có cái không sanh, không bị làm ra là không diệt, không hư nát mà thôi.

Chúng sinh trong lúc mê lầm, nhận tứ đại làm thân của mình (vật chất ngăn ngại là địa đại, hòa hiệp thấm ướt là thủy đại, sức nóng biến hóa là hỏa đại, sức mạnh lay động là phong đại) rồi nương theo thân phát sanh ra cảm giác, chia các chơn tâm thanh tịnh ra cái thấy, cái nghe, cái biết,

cái xúc, che lấp chơn tánh thành ra năm lớp đục vẩn gọi là ngũ trược. Cũng như nước trong với đất bùn, thể tánh khác nhau, nên lấy đất bùn bỏ vào nước trong sạch, hòa ra thứ nước đục vẩn; chơn tâm thanh tịnh vốn không có phân biệt như tứ đại; đem chơn tâm mà buộc vào thân tứ đại thì nào khác chi lấy đất bùn mà quăng vào nước trong, nhơn đó thành ra năm lớp mê lầm gọi là ngũ trược.

1. Kiếp trược : Như khi chúng ta không phân biệt hình tướng sự vật thì chỉ thấy hư không; nhưng cũng đã chia ra hai phần : một phần tâm là thấy, một phần cảnh là hư không; đó là cái lớp mê lầm thứ nhất gọi là kiếp trược.

2. Kiến trược : Đến khi chúng ta đã nhận cái thân tứ đại này làm thân của mình, thì do sự đối đãi của thân này tạo thành cái vũ trụ có hình chất; cảnh đối với thân, thân đối với cảnh, sanh ra các cảm xúc; tuy chưa phân biệt sự này vật khác, nhưng nơi các vật có hình chất đã nhận cái thân là năng giác và cái cảnh là sở giác; đó là cái lớp mê lầm thứ hai gọi là kiến trược.

3. Phiền não trược : Thân đối với cảnh, cảnh đối với thân, thành ra các cảm xúc : ý thức lại nương theo các cảm xúc còn nhớ lại trong lúc quá khứ hiện phân biệt trong lúc hiện tại, trù định trước trong thời vị lai, tạo thành ra tánh cách ấy mà tạo cái tướng, mà đặt cái tên cho sự sự vật vật. Có tên có tướng rồi, ý thức nương theo đó chia ra những vật đáng ưa, những vật đáng ghét, phát ra những lòng tham, sân, si, mạn, làm cho tâm tánh mờ tối khổ sở; đó là cái lớp mê lầm thứ ba gọi là phiền não trược.

4. Chúng sinh trược : Nhơn trót nhận cái thân là mình, trót nhận có cảnh vật đáng ưa, đáng ghét, nên dính chặt với thân thể, đắm chấp theo hoàn cảnh. Tuy tâm niệm sanh rồi diệt, diệt rồi sanh, mãi mãi không dừng, nhưng mỗi niệm mỗi niệm đều ghi nhớ chuyện cũ, tiếp tục theo con đường mê lầm từ trước, trông mong sống mãi đặng giữ gìn cái hay biết ấy đời đời kiếp kiếp. Song thân thể có sanh thì có diệt, nghiệp báo có nhân thì có quả; cái thân đã có sống có chết, cái hay biết phân biệt cũng khó nỗi bảo toàn, nhơn đó thân này chết thì theo nghiệp thọ sanh đặng sống với thân khác, cái hay biết phân biệt này hết thời phát khởi cái hay biết phân biệt theo thân khác, luân hồi mãi mãi trong ba cõi : đó là cái lớp mê lầm thứ tư gọi là chúng sinh trược.

5. Mạng trược : Đã trót làm chúng sinh thì sống với thân nào là dính với thân ấy, thấy với mắt, nghe với lỗ tai, tuy bề trong vẫn đồng một tánh biết, nhưng bề ngoài bộ phận nào có chuyên trách bộ phận nấy, không thể đổi dời làm cho cái hay biết vô lượng vô biên của chơn tâm bị nghiệp báo hạn chế : đó là cái lớp mê lầm thứ năm gọi là mạng trược.

Ngày nay chúng ta đã biết các mê lầm làm cho chúng ta bị luân hồi khổ sở nhiều đời nhiều kiếp; vậy trước hết chúng ta cần phải bỏ hết các mê lầm ấy đi, và chỉ nương theo tánh bất sanh diệt của chơn tâm chúng ta mà tu trì thì mới nhận được cái tâm tánh viên mãn thanh tịnh của chúng ta; nhận được tánh ấy rồi, chúng ta nương theo tánh ấy mà dung hiệp tất cả các tâm niệm sanh diệt về nơi giác

tánh để chứng được cái bản tánh, bất sanh bất diệt. Lấy cái bản tánh bất sanh bất diệt làm cái nơi nhơn địa thì về sau mới có thể tu chứng đến cái quả viên mãn thường trú của chư Phật. Chúng ta tu hành như vậy chẳng khác gì người lóng nước đục, lấy nước đựng vào trong ly, để yên một chỗ, để yên mãi không hề lay động, thì bùn đất tự chìm xuống, nước trong tự hiện ra; khi đó tức đã bắt đầu dẹp được khách trần phiền não; Đến khi gạn bùn bỏ hết, chỉ toàn nước trong, thì đã đoạn hết cái gốc vô minh; đã đoạn hết vô minh thì dù biến hiện điều gì cũng không thể sanh ra phiền não và đều hiệp với đức tánh nhiệm mầu thanh tịnh của chư Phật; cũng như nước đã gạn bùn rồi thì dù lay động đến đâu cũng không thể hóa thành nước đục.

“Cái nghĩa thứ hai là các Ông chắc muốn phát Bồ-đề tâm đối với Bồ-tát thừa, sanh lòng rất mạnh mẽ quyết định bỏ hết các tướng hữu vi, thì nên xét kỹ cội gốc phiền não,xét chính nơi phát nghiệp (vọng động mà phát ra nghiệp dụng là phát nghiệp vô minh), nhuận sanh (đắm chấp ưa ghét, là nước tưới cây vô minh đâm chồi mọc nhánh nên gọi là nhuận sanh vô minh), từ vô thủy đến nay là ai làm ai chịu.

Này A-nan, Ông tu đạo Bồ-đề, nếu không xét rõ cội gốc phiền não thì không thể biết chỗ nào là chỗ điên đảo của các căn trần luống dối; cái chỗ còn không biết thì làm sao hàng phục được những điên đảo mà đến địa vị Như Lai.

Này A-nan, Ông xem những người mở gút trong thế gian, nếu không thấy gút ở chỗ nào thì làm sao biết mở;

nhưng ông chưa nghe hư không bị ông làm hư nát, vì cớ sao? Vì hư không không hình tướng, không cột, không mở. Thì nay hiện tiền sáu căn nhãn, nhỉ, tỉ, thiệt, thân, ý của Ông làm mối cho giặc, tự cướp gia bảo của Ông, do nơi đó mà từ vô thủy sanh các ràng buộc nơi chúng sinh thế giới, làm cho không thể vượt khỏi khí thế gian (thế gian có vật này vật khác).

Này A-nan, thế nào gọi là chúng sinh, thế giới ? Thế là thiên lưu (tiếp tục đổi dời) giới là phương vị (địa vị phương hướng), nay Ông nên biết phương Đông, phương Tây, phương Nam, phương Bắc, Đông Nam, Tây Nam, Đông Bắc, Tây Bắc, phương trên, phương dưới và giới; quá khứ, vị lai, hiện tại là thế; phương vị thì có mười số, thiên lưu thì có ba; hết thảy chúng sinh dệt các vọng mà thành (vọng thân, vọng cảnh), nơi sự dời đổi trong thân thể và giới can thiệp cùng nhau. Mà cái tánh của cái giới ấy tuy là mười phương, song những địa vị nhất định có thể chỉ rõ, thì trong thế gian chỉ nhận phương Đông, phương Tây, phương Nam, phương Bắc; phía trên, phía dưới thì không có vị, phía giữa thì không chỗ nhất định. Số bốn đã rõ rồi, giao thiệp cùng với tam thế, ba lần bốn, bốn lần ba, xoay vần được số mười hai : lưu biến ba lần, một thành trăm, mười thành ngàn, tóm quát đầu đuôi, trong mỗi mỗi căn có thể được đến một ngàn hai trăm công đức.

Này A-nan, trong ấy Ông lại xét định chỗ hơn chỗ kém. Như con mắt xem thấy, phía sau tối, phía trước sáng; phía trước toàn sáng, phía sau toàn tối; ngó xiên hai bên, ba phần chỉ thấy được hai phần; tóm xét chỗ làm công đức

không trọn; trong ba phần công đức đã nói trên kia, một phần thật không công đức; vậy nên biết nhãn căn chỉ có tám trăm công đức. Như lỗ tai nghe khắp mười phương không sót; động thì in tuồng gần xa, tịnh thì không có ngằn mé, nên biết nhĩ căn đầy đủ một ngàn hai trăm công đức.

Như lỗ mũi ngửi hương, suốt cả khi thở ra khi thở vào; khi thở ra thở vào thì có, mà khi hai cái hơi thở đương giao tiếp thì không; nghiệm nơi tỉ căn, ba phần

thiếu một, vậy nên biết tỉ căn chỉ có tám trăm công đức.

Như cái lưỡi phô bày suốt cả các trí thế gian và xuất thế gian; lời nói có chừng hạn, nhưng lý không cùng tột; vậy nên biết thiệt căn đầy đủ một ngàn hai trăm công đức.

Như cái thân biết các cảm xúc thuận nghịch, khi hiệp lại thì biết, khi rời ra thì có một, khi hiệp lại thì hai phần; nghiệm nơi thân căn, ba phần thiếu một, vậy nên biết thân căn có tám trăm công đức.

Như cái ý thậm thâm dung nạp hết thảy các pháp thế gian trong mười phương ba đời, cả Thánh cả phàm, không pháp gì không bao dung cùng tột ngằn mé; vậy nên biết ý căn đầy đủ một ngàn hai trăm công đức.

Này A-nan, Ông nay muốn ngược dòng sanh tử, xoay về cho một cội gốc lưu chuyển, đến chỗ bất sanh diệt, thì nên nghiệm trong sáu căn hiện đương thọ dụng ấy, cái gì là hiệp, cái gì là ly, cái gì là sâu, cái gì là cạn, cái gì là viên thông (viên mãn thông suốt) cái gì là không viên mãn.

Nếu Ông có thể ngộ được cái căn viên thông nơi ấy, trở ngược cái dòng nghiệp dệt vọng từ vô thủy kia, đặng theo

tánh viên thông, thì hiệu quả tu hành đối với cái căn không viên thông xấp bội nhau, như một kiếp đối với một ngày.

Ta nay đã chỉ đủ số lượng công đức của sáu căn như vậy, Ông nên tùy ý lựa chọn đành rành; nên do căn nào ngộ được tánh viên thông, Ta sẽ chỉ vẽ rõ ràng để cho Ông tu hành tinh tấn.

Các đức Như Lai mười phương, nơi thập bát giới, tu giới nào cũng đều viên mãn Vô thượng Bồ-đề, trong ấy không có gì là hơn là kém; chỉ vì căn cơ Ông thấp thôi, chưa có thể viên mãn trí huệ tự tại trong ấy được, nên Ta chỉ bảo Ông phải theo một căn môn mà giác ngộ cho triệt để; giác ngộ nơi một căn môn không còn vọng tưởng, thì sáu căn khác kia đồng một thời đều được thanh tịnh.

Phật dạy nghĩa quyết định thứ nhất, đã chỉ rõ thập phương chư Phật chứng quả Bồ-đề, đều lấy cái không sanh diệt làm cái nhơn tu hành, thì về sau mới được quả thường trú; còn chúng sinh vì lấy cái sanh diệt làm nhơn nên phải luân hồi tam giới. Xưa nay lắm người không biết chỗ ấy, chỉ ở nơi vọng tâm sanh diệt mà tu trì, không biết rèn luyện tâm tánh hằng ngày, không biết đổi thói quen mê lầm sanh diệt thành thói quen giác ngộ không sanh diệt thật không khác gì người trong chiêm bao nói chuyện chiêm bao, khó bề chứng đặng thánh quả. Vậy trừ các bậc tái lai mới nghe một câu kệ đã giác ngộ hoàn toàn, những người tu hành đều cần hằng ngày quyết nhận cái không sanh diệt làm tâm tánh của mình, cho đến khi thật chứng

tánh không sanh diệt ấy để làm chỗ tu nhơn, thì về sau mới chắc được kết quả thường trú.

Còn nghĩa quyết định thứ hai là cần phải xét rõ cội gốc mê lầm mà lựa bỏ cho hết, để cho tâm tánh viên mãn sáng suốt.

Cũng như ở giữa đời, người nào bị trói hai chân, muốn mở trói phải do nơi gút mà mở; nếu không biết cái gút ở chỗ nào, dù hết sức kéo qua kéo lại cũng không thể mở được. Chúng ta hiện bị phiền não ràng buộc, thì cần phải xét tìm đầu dây mối nhợ cho rõ ràng, chính nơi cái gút mà mở mới khỏi ràng buộc. Đầu dây mối nhợ của các phiền não chính là vô minh; chúng ta nên xét từ nơi phát nghiệp vô minh cho đến nhuận sanh vô minh, hẳn thật ai làm ai chịu.

Phát nghiệp vô minh là vọng động phân biệt; nhuận sanh vô minh là ưa ghét cố chấp. Chúng ta nên xét kỹ nơi sáu căn trần đối diện cùng nhau, thế nào là vọng động phân biệt, thế nào là ưa ghét cố chấp, đặng mở cái gút ấy ra, thì mới có thể lần đến địa vị không cột không mở và chứng được tâm tánh bản lai thanh tịnh.

Hiện nay, vì sáu căn của chúng ta tiếp xúc với sáu trần sanh ra các sự phân biệt, các điều ràng buộc, làm cho chúng ta phải luân hồi nhiều đời nhiều kiếp; chúng ta cần nên xét rõ công năng hiện tiền của sáu căn chúng ta ra thế nào; rồi chính nơi một căn, quyết trái ngược lại cáigiòng mê lầm sanh diệt, cho đến chỗ không sanh diệt để làm cái nhơn tu tập. Muốn cho đệ tử lựa chọn một căn mà tu trì, Phật dạy cho biết : nhãn căn có 800 công đức, nhĩ căn có

1200 công đức, tỷ căn có 800 công đức, thiệt căn có 1200 công đức, thân căn có 800 công đức, ý căn có 1200 công đức.

Về thiệt căn, Phật không lấy tánh biết vị mà lấy sự phô bày ý kiến bằng lời nói, là muốn riêng chỉ cái dụng rộng lớn của thiệt căn, vì tánh biết vị chỉ được độ 800

công đức mà thôi.

Nhưng tuy chỗ thụ dụng hiện thời có khác, mà bản tánh của sáu căn thật không khác; người tu hành diệt trừ được các tướng mê lầm rồi, thì căn nào cũng viên thông, không có hơn kém. Nếu trừ được các tướng mê lầm, nhận được cái căn tánh viên thông và theo tánh viên thông mà tu hành, thì đường tu chứng rất mau có hiệu quả.

Trong sáu căn chỉ cần tu nơi một căn; trừ được cội gốc mê lầm nơi một căn thì sáu căn đều được thanh tịnh cả.

Ông A-nan bạch Phật rằng : “Thưa Thế Tôn, làm sao ngược dòng mê lầm, chứng rõ nơi một căn, lại có thể làm cho sáu căn đồng thời đều đặng thanh tịnh ?”

Phật bảo A-nan : “Ông nay đã đặng quả Tu-đà-hoàn, đã diệt trừ được kiến sở đoạn hoặc (các sự mê lầm được diệt trừ trong lúc kiến đạo) của chúng sinh thế gian trong ba cõi, nhưng Ông còn chưa biết các tập khí hư vọng vô thỉ, chứa nhóm phát khởi trong các căn; các tập khí kia cốt phải nhờ tu đạo mới đoạn được, huống chi các tướng sanh trú dị diệt, phân ra bằng chừng ấy số mục ở trong đó.

Nay Ông hãy xét hiện sáu căn đó là một hay là sáu. Này A-nan, nếu như nói là một thì lỗ tai tại sao không thấy, con mắt sao không nghe, đầu sao không đi, chân sao không nói. Còn nếu sáu căn ấy quyết định là sáu, vậy như trong Hội này, khi Ta chỉ dạy các pháp môn nhiệm mầu cho Ông, thì trong sáu căn của ông, cái gì đến lãnh thọ ?”

Ông A-nan đáp : “Con dùng lỗ tai mà nghe.”

Phật dạy : “Lỗ tai Ông tự nghe, có dính dấp gì đến thân, đến miệng của ông, mà cái miệng lại hỏi nghĩa và cái thân thì đứng dậy cung kính vâng lời ? Vậy Ông nên biết rằng : Chẳng phải là một mà sau thành ra sáu, cũng không phải là sáu mà sáu thành ra một, hay vốn là sáu. Này A-nan, Ông nên biết cái căn ấy không phải một, không phải sáu, chỉ vì sự đắm chấp trái ngược từ vô thủy nên nơi tánh viên trạm (cùng khắp yên lặng) có những nghĩa một, nghĩa sáu sanh ra. Ông nay được quả Tu-đà-hoàn, tuy đã tiêu đặng cái sáu rồi, mà còn chưa quên cái một.

Tánh viên trạm cũng như thái hư không tham hiệp với các khí mảnh, do hình khí mảnh khác nhau mà gọi là hư không khác nhau; bỏ khí mảnh mà xem hư không; thì nơi hư không là một, chớ cái thái hư không kia làm sao vì Ông mà thành đồng hay không đồng, huống nữa là gọi rằng một hay không phải một !

Sáu căn hay biết hiện Ông đương thọ dụng cũng in như vậy; do hai thứ, như sáng và tối, phát hiện ra nhau trong tánh diệu viên, làm dính tánh trạm (tánh đứng lặng) phát ra cái thấy; tánh thấy đối chiếu với sắc, kết cái sắc thành

thành ra căn; gốc của căn thì cho là thanh tịnh tứ đại (giống tứ đại vô hình) nhơn gọi dáng của nhãn căn như trái bồ đào; sáu trần của phù căn (căn thịt) dong ruỗi chạy theo sắc.

Do hai thứ như động và tịnh, phát khởi ra nhau trong tánh diệu viên, làm dính dáng trạm phát ra cái nghe; tánh nghe đối chiếu với tiếng, cuốn cái tiếng thành ra căn; gốc của căn thì cho là thanh tịnh tứ đại, nhơn gọi dáng của nhĩ căn như lá mới cuốn; bốn trần của phù căn dong ruỗi chạy theo tiếng.

Do hai thứ thông và tắt, phát khởi ra nhau trong tánh diệu viên, làm dính tánh trạm, phát ra cái ngửi; tánh ngửi đối chiếu với hương, lãnh nạp cái hương thành ra căn; gốc của căn thì cho là thanh tịnh tứ đại, nhơn gọi dáng tỷ căn như hai móng tay chỉ xuống; bốn trần của phù căn dong ruỗi chạy theo hương.

Do hai thứ như điềm (không vị) và biến (có vị) tham hiệp cùng nhau trong tánh diệu viên, làm dính tánh trạm, phát ra cái nếm, tánh nếm đối chiếu với vị; thưởng cái vị thành ra căn; gốc của căn thì cho là thanh tịnh tứ đại, nhơn gọi dáng của thiệt căn như mặt trăng mới khuyết; bốn trần của thiệt căn dong ruỗi chạy theo vị.

Nhơn hai thứ ly và hiệp, can thiệp cùng nhau trong tánh diệu viên, làm dính tánh Trạm, phát ra cái biết xúc; tánh biết ấy đối chiếu với xúc, nắm cái xúc thành ra căn; gốc của căn thì cho là thanh tịnh tứ đại, nhơn gọi dáng của thân căn như dáng trống lưng; bốn trần của phù căn dong ruỗi chạy theo xúc.

Do hai thứ như sanh và diệt, tiếp tục với nhau trong tánh diệu viên, làm dính tánh Trạm, phát ra cái biết; tánh biết đối chiếu với pháp, ôm cái pháp thành ra căn; gốc của căn thì cho là thanh tịnh tứ đại, nhơn gọi ý tứ như thấy trong phòng tối; bốn trần của phù căn dong ruỗi chạy theo pháp.

Này A-nan, sáu căn như vậy, do tánh giác minh (tánh minh của bản giác) kia có phát minh ra minh giác (lấy cái minh làm giác ngộ là minh giác) làm mất tánh tịnh liễu (tánh giác minh), dính tánh Trạm mà phát ra cái biết; vậy nên ông hiện nay rời cái tối rời cái sáng thì không có tánh thấy; rời cái động rời cái tịnh thì không có tánh nghe; không có thông, không có tắc (nghẹt) thì tánh ngửi không sanh; không có điềm (không vị) không có biến (có vị) thì tánh nếm không phát ra; không có ly (rời ra) không có hiệp thì tánh biết xúc vốn không; không có diệt không có sanh, thì tánh hay biết không biết là đâu nữa.

Ông chỉ không thuận theo 12 tướng hữu vi : động, tịnh, hiệp, ly, điềm, biến, thông, tắt, sanh, diệt, sáng, tối như kia; do đó rút một căn ra cho khỏi dính và trở vào trong; trở về tánh bản chân phát ra tánh sáng suốt bản lai; tánh sáng suốt đã phát minh thì năm chỗ dính khác kia đều được viên thoát (hết dính); không do tiền trần mà khởi ra hay biết; thì cái sáng suốt không theo với căn, chỉ gá nơi căn mà sáng suốt phát hiện; do đó sáu căn xoay đổi dùng thế nào cho nhau được.

Này A-nan, Ông há không biết hiện trong Hội này, ông A-na-luật-đà mù mắt mà thấy, rồng Bạt-nan-đà không tai mà nghe, thần nữ Căng-già không mũi mà biết hương, ông

Phật Chỉ Sáu Căn Đều Giả Dối Không Có Tự Tánh, Hễ Phát Minh Chơn Tánh Thì Được Viên Thoát

ông Kiều-phạm-bát-đề lấy lưỡi dị loại mà nếm vị, thần Thuấn-nhã-đa không thân mà biết xúc; thân này vì ở trong hào quang Như Lai nên đối chiếu tâm hiện ra thân; chớ đã là chất gió thì đâu có thân thể; các hàng đắc tịch (chứng đặng tịch diệt) Thanh văn, vào Diệt định như Maha Ca-diếp trong Hội này, đã diệt ý căn lâu rồi, thì đến cái tỏ rõ hay biết không phải nhơn nơi tâm niệm.

Này A-nan, nếu như hiện nay các căn của Ông được rút ra khỏi dính một cách viên mãn, thì cái trong suốt bề trong phát ra ánh sáng làm cho các thứ phù trần cùng các tướng biến hóa trong khí thế gian tiêu tan như nước sôi làm tan giá, và trong đương niệm liền hóa thành vô lượng trí giác.

Này A-nan, như người thế gian nhóm cái thấy nơi mắt, nếu bảo nhắm mắt gấp thì tướng tối hiện ra trước, sáu căn mù mịt, đầu chân y nhau; người kia lấy tay rờ quanh ngoài thân thể thì, tuy là không thấy, nhưng một phen nhận được đầu được chân rồi, thì sự hay biết cũng đồng nhau. Vì cái thấy Ông nhân nơi sáng, nên tối thành ra không thấy, chớ đã không cần sáng mà tự phát ra, thì các cái tối không thể làm mờ đặng; căn và trần đã tiêu rồi thì làm sao tánh giác minh lại không thành viên diệu (diệu dụng đầy đủ, theo duyên hiện các căn trần mà bị căn trần hạn chế).

Phật chỉ sáu căn đều giả dối không có tự tánh, hễ phát minh chơn tánh thì được viên thoát.

Ngài A-nan nghe Phật dạy : Hễ giải thoát nơi một căn, tất cả các căn đều thanh tịnh, thì chưa hiểu rõ ràng, vì Ông

còn chấp thật có các căn, nên nghi một và sáu khác nhau, có hết sáu mới thành một, hết một mới thành sáu. Thành sáu tức là sanh tử, thành một tức là Niết-bàn, song đã có Niếtbàn thì không thể không có sanh tử; nhơn đó pháp chấp chưa trừ và không chứng được thường trú chơn tâm.

Phật dạy cho ông A Nan biết rằng, ông tuy đặng Tu-đà-hoàn, đã diệt được tất cả kiến hoặc trong tam giới (hoặc là điều lầm, chia ra làm 10 kiết sử là tham, sân, si, mạn, nghi, thân kiến, biên kiến, kiến thủ, giới thủ, tà kiến. Các kiết sử lại chia ra hai thứ là phân biệt và cu sanh. Phân biệt tức là kiến hoặc, đối chiếu với Tứ đế và tam giới thành 88 kiến hoặc. Các kiến hoặc ấy đến khi kiến đạo chứng quả Tu-đà-hoàn thì đoạn hết) nhưng Ông còn chưa biết các tập khí hư vọng tích tụ từ vô thỉ; các tập khí ấy là tư hoặc (các kiết sử cu sanh), đến khi tu đạo viên mãn, chứng quả A-lahán mới diệt hết được. Thế thì quyết định Ông không thể nhận những sự sanh, trú, dị, diệt, những sự chia chẻ số mục trong nơi sáu căn hiện tiền là một hay là sáu. Nói rằng một thì con mắt sao không nghe, lỗ tai sao không thấy; mà nói là sáu thì vì sao khi tôi nghe pháp, miệng lại biết hỏi nghĩa, thân lại biết cung kính lãnh thọ. Thế thì biết sáu căn đều là giả dối, không phải do nơi một mà thành sáu, cũng không phải do nơi sáu mà thành một; và cái căn tánh thật ra ngoài các số mục, không phải một, cũng không phải sáu; chỉ vì vọng tưởng vô thỉ phân biệt chấp

trước, nên nơi nhất tâm lại chia ra những một những sáu. Chính ngài A-nan đã được quả Tu-đà-hoàn, thoát ly thân kiến, không còn thấy gì đáng gọi là sáu căn, nhưng vẫn chưa quen cái một là Niết-bàn.

Chơn tâm chúng ta vốn không chia rẽ, không tự tánh, gá nơi căn phát khởi trí giác; thật chẳng khác gì hư không rỗng suốt, tùy theo hình dáng các khí mãnh, mà hiện ra hư không tròn trong đồ tròn, hư không vuông trong đồ vuông; có người bỏ các đồ, nhìn hư không rồi cho hư không là một, kỳ thật hư không có lúc nào sai khác gì đâu, mà gọi là một hay không phải là một.

Sáu căn chúng ta cũng ví như những hình tướng hư không trong các khí mãnh; trong khí mảnh tròn thì in tuồng có hư không tròn, trong khí mãnh vuông thì in tuồng có hư không vuông, thật ra thì hư không vẫn không có tròn vuông, không có hình tướng. Trong bản tánh diệu viên chúng ta, cái sáng và cái tối đối hiện cùng nhau làm cho bản tánh trạm minh dính vào những tướng sáng tối mà phát hiện ra cái thấy. Cái thấy đối với cái bị thấy mà phát hiện, rồi cuộn lại một nơi mà thành căn; nhơn đó người đời gọi cái gốc của căn là thanh tịnh tứ đại (giống tứ đại thanh tịnh không thể thấy được, như điển lực, nhiệt lực v.v…) và lấy cái tròn tròn như trái nho làm cái nhãn căn; đến nổi con mắt thịt kia cũng đeo đuổi theo sắc. Các căn khác cũng như nhãn căn và đều do không ngộ bản tánh, phân biệt sai quấy có năng giác, sở giác, năng tri, sở tri, mà có trần, có căn, làm cho những giống tứ đại vô tình cũng hóa thành có hay biết. Xét ra bản tánh cùng khắp mười phương, vốn không năng sở; nhận riêng cái biết làm bản tánh thì đối đãi lại thành có cái không biết; không biết là sở, biết là năng, năng sở đối nhau, giả dối phân biệt nên mới có căn trần sai khác. Nhưng căn không thể rời trần, năng không

thể rời sở; ngoài cái bị thấy thì không còn gì đáng gọi là cái bị thấy; nhơn đó nên đến khi bỏ các phân biệt, dung hiệp năng sở, chứng rõ đồng thể nơi một căn, ra

ngoài các vọng tưởng, thì tất cả các căn đều được giải thoát. Chừng ấy duy tâm tự biết tâm, ngoài tâm không có pháp, ngoài pháp không có tâm, trần cảnh đâu phải ngoại vật, sáng suốt chẳng thuộc nơi căn, thì mắt có thể nghe, tai có thể ngửi, cả sáu căn đều dùng thế cho nhau được. Vì vậy nên ông A-na-luật-đà tuy đui hai con mắt mà vẫn thấy, ngài Ma-ha Ca-diếp tuy diệt ý căn mà vẫn hay biết.

Chúng sinh do căn trần mà phân biệt, nên không căn trần thì mịt mờ; chớ đã chứng được cái sáng suốt ra ngoài căn trần rồi, thì quyết định đời đời không còn điều gì làm mờ được nữa.

Ông A-nan bạch Phật rằng : “Bạch Thế Tôn, như lời Phật dạy : muốn cầu quả thường trú thì giác tâm nhơn địa cốt phải cân xứng với danh mục nơi quả vị. Bạch Thế Tôn, như trong quả vị, nào Bồ-đề, Niết-bàn, Chơn như, Phật tánh, Yêm-ma-la thức, Không Như Lai tạng, Đại viên cảnh trí, tên bảy thứ ấy tuy khác nhau, nhưng đều thể tánh cứng chắc, thanh tịnh viên mãn, như Kim cang vương, thường trú không nát. Vậy nếu các cái thấy nghe ấy rời các trần sáng, tối, động, tịnh, thông, tắc, hẳn không tự thể. Cũng như tâm rời các tiền trần, vốn không thật có; thì làm sao lại đem những cái rốt ráo sanh diệt kia làm Nhơn tu hành mà cầu được bảy quả thường trú của Như Lai. Bạch Thế Tôn, nếu rời sáng, tối, cái thấy rốt ráo là không; nếu không tiền

trần, tự tánh tâm niệm chẳng phải có; tới lui xoay vần, xét tìm cặn kẻ, vốn không có ngã tâm (tâm ta) và ngã tâm sở (sở hữu của tâm ta) thì đem cái gì mà lập thành Nhơn đặng cầu Quả vô thượng giác ?

Trước đức Như Lai có nói : Cái trạm tịnh (tánh biết yên lặng) là viên thường, nhưng đã trái với lẽ thường thì rốt cuộc chỉ thành hý luận, làm sao nhận được lời nói của Như Lai là chơn thật ? Xin Phật mở lòng đại từ khai ngộ chỗ mờ chấp của con.”

Phật dạy : “A-nan, Ông học về mặt đa văn, chưa hết các lậu, trong tâm chỉ biết suông cái Nhơn điên đảo, mà cái điên đảo thật hiện trước đó, vẫn chưa biết đặng, e tâm ông thành thật còn chưa tín phục. Nay Ta thử đem các sự trần tục mà trừ cái nghi của ông.” Khi bấy giờ, đức Như Lai bảo ông La-hầu-la đánh một tiếng chuông và hỏi ông A-nan rằng : “Ông nay có nghe chăng ?” Ông A-nan và Đại chúng đều nói : “Chúng con nghe !” Chuông hết ngân vang Phật lại hỏi rằng : “Nay Ông còn nghe chăng?” Ông A-nan và Đại chúng đều nói : “Chẳng còn nghe.” Khi ấy ông La-hầu-la lại đánh một tiếng chuông nữa, Phật lại hỏi rằng : “Nay Ông nghe chăng ?” Ông A-nan và Đại chúng đều nói là nghe. Phật hỏi : “A-nan, thế nào ông gọi là có nghe, còn thế nào là không nghe ?” Ông A Nan và Đại chúng đều bạch Phật rằng : “Chuông nếu đánh lên thì chúng con được nghe tiếng, đánh lâu tiếng hết, tăm vang đều không thì gọi là không nghe.”

Như Lai lại bảo ông La-hầu-la đánh chuông rồi hỏi ông A Nan rằng : “Theo Ông nay có tiếng chuông ngân

vang hay không ?” Ông A-nan và Đại chúng đều nói : “Có tiếng !” Giây phút tiếng chuông hết, Phật lại hỏi rằng : “Theo Ông, nay có còn tiếng không ?” A-nan và Đại chúng đều nói : “Không có tiến !” Phật hỏi ông A - nan : “Thế nào Ông gọi là có tiếng, còn thế nào gọi là không tiếng ?” Ông A-nan và Đại chúng đều bạch Phật rằng : “Chuông nếu được đánh lên thì gọi là có tiếng, đánh lâu tiếng hết, tăm vang đều không thì gọi là không tiếng.” Phật bảo ông A-nan và Đại chúng rằng : “Hôm nay, sao các ông lại càn dở lẫn lộn, trước sau trái nhau?” Đại chúng và ông A-nan cùng một lúc hỏi Phật : “Làm sao hôm nay Phật dạy chúng tôi là càn dở lẫn lộn?” Phật nói : “Ta hỏi có nghe thì các ông đáp là có nghe, Ta hỏi có tiếng thì các ông đáp là có tiếng; chỉ cái nghe và cái tiếng mà trả lời không nhất định, thế thì làm sao lại không gọi là càn dở lẫn lộn ? Nếu thật không nghe thì tánh nghe đã diệt như cây khô, đến tiếng chuông thứ hai, làm sao Ông còn biết được. Biết có, biết không, là tự thanh trần hoặc không, hoặc có, đâu phải tánh nghe kia vì Ông mà thành có, thành không ! Nếu cái biết nghe thật hẳn là không, thì còn cái gì biết là không nữa ?

Này A-nan, vậy cái tiếng ở trong tánh nghe tự có sanh diệt; chẳng phải vì Ông nghe cái tiếng sanh, cái tiếng diệt mà làm cho tánh nghe của Ông thành có thành không. Ông còn lẫn lộn, lầm cái tiếng với cái nghe, lạ gì chẳng bị mê mờ, lấy cái thường làm cái đoạn; rốt cuộc lại Ông không nên nói : rời các trần động, tịnh, đóng, mở, bịt, thông, làm cho cái nghe không có tánh ?