Giới Thiệu Kinh Thủ Lăng Nghiêm

Phật Dạy Cho Biết Nhơn Quả Đều Thường, Đúng Với Nghĩa Quyết Định Thứ Nhất

Nếu người ngủ mê đương nằm trên giường gối; trong nhà có người trong lúc người kia ngủ, giã một cối gạo. Người ấy trong chiêm bao nghe tiếng giã gạo, lầm thành vật khác, hoặc cho là đánh trống, hoặc cho là đánh chuông, song trong lúc chiêm bao cũng lấy làm lạ vì nghe tiếng chuông vang như tiếng cây, tiếng đá. Khi chợt tỉnh dậy liền nghe tiếng chày, thì tự mình lại bảo người nhà : Tôi trong lúc chiêm bao, lầm tiếng chày này là tiếng chuông.

Này A-nan, người trong chiêm bao ấy đâu còn nhớ đến chuyện lặng, động, mở, đóng, thông, bịt; hình người ấy tuy ngủ mà tánh nghe không mờ; vậy dù hình Ông tiêu tan, mạng Ông dời đổi, mà lẽ đâu tánh ấy lại vì Ông mà tiêu diệt được. Bởi các chúng sinh từ vô thỉ đến nay, theo mãi Sắc, Thanh, niệm niệm lưu chuyển, chưa từng khai ngộ bản tánh thanh tịnh diệu thường. Do không theo tánh thường và dong ruỗi theo sanh diệt nên đời đời phải xoay vần trong vòng tạp nhiễm (lẫn lộn say mê). Nếu bỏ cái sanh diệt, giữ cái chơn thường; khi cái sáng suốt chơn thường đã hiện tiền, thì những tâm niệm căn, trần, thức, đồng thời đều tiêu mất. Tướng vọng tưởng là trần, tình phân biệt là cấu (nhớp nhúa) hai cái ấy đã cách xa rồi thì pháp nhãn của Ông liền được trong suốt, làm sao lại không thành được trí giác vô thượng.”

Phật dạy cho biết nhơn quả đều thường, đúng với nghĩa quyết định thứ nhất.

Ngài A-nan sau khi nghe Phật dạy hai nghĩa quyết định và sự miên trạm nơi sáu căn, thì nghĩ rằng không thể

từ nơi sáu căn mà được quả thường trú của Như Lai. Nơi quả vị Như Lai, dù lấy chỗ giác ngộ mà gọi là Bồ-đề, lấy chỗ vắng lặng mà gọi là Niết-bàn, lấy chỗ tuyệt đối mà gọi là Chơn như, lấy chỗ thường trú mà gọi là Phật tánh, lẫy chỗ thanh tịnh mà gọi là Yêm-ma-la thức “vô cấu thức”, lấy chỗ vô sở đắc mà gọi là Không. Đối với Như Lai tạng, lấy chỗ tịch chiếu mà gọi là Đại viên cảnh trí, danh từ tuy khác mà thể tánh vẫn thanh tịnh viên mãn, chắc chắn thường trú. Còn sáu căn thì đối với các trần mà hiện, có trần là có, không trần là không. Vậy theo nghĩa quyết định thứ nhất không kể đem sáu căn làm cái nhơn tu hành mà được cái quả thường trú. Huống chỉ xét nghiệm chín chắn, không có gì đáng gọi là ngã, là ngã tâm, là ngã sở, thì biết lấy gì làm cái Nhơn thường trú mà tu trì. Tuy trong các đoạn trước, Phật đã dạy rằng căn tánh là thường trú, nhưng đã trái với hiện trạng thì cũng là hý luận thôi. Nhơn đó ngài A-nan xin Phật chỉ dạy cách nhận rõ tánh thường trú của sáu căn.

Phật thấy ngài A-nan tuy học rộng nghe nhiều, biết các điều điên đảo, nhưng chưa nhận được cái điên đảo nơi thực hiện; nên Phật lại đem các sự trần tục mà chỉ vẽ.

Phật lại bảo ông La-hầu-la đánh một tiếng chuông rồi hỏi ngài A-nan có nghe không thì ngài A-nan và Đại chúng đều nói có nghe. Tiếng chuông hết, lại hỏi thì ngài A-nan và Đại chúng đều nói : Không. Phật bảo đánh chuông một lần nữa, hỏi lại rõ ràng, rồi bảo ngài A-nan cắt nghĩa thế nào là có nghe, là không nghe, thì ngài A-nan và Đại chúng

đều bạch rằng : Chuông được đánh lên thì có nghe tiếng, lúc hết ngân vang thì không nghe.

Phật lại bảo La-hầu-la đánh chuông, hỏi ngài A-nan “Có tiếng chuông” ngài A-nan và Đại chúng đều đáp : Có tiếng. Tiếng chuông hết, Phật lại hỏi thì ngài ông A-nan và Đại chúng đều đáp : “Không tiếng”. La-hầu-la đánh chuông một lần thứ hai Phật cũng hỏi rõ ràng, rồi bảo ngài A-nan cắt nghĩa thế nào là có tiếng tiếng thế nào là không tiếng. ngài A-nan và trong Đại chúng đều thưa “Chuông được đánh lên thì có tiếng, đánh lâu hết kêu thì không tiếng”. Phật nhơn đó chỉ rõ cái điên đảo hiện tiền của chúng sinh, nhận cái tiếng chuông làm cái nghe, nhận các trần làm căn tánh. Như trong Đại chúng vì tiếng chuông hết ngân vang mà không nghe, chớ nếu thật không nghe thì đem cái gì mà nghe được tiếng chuông thứ hai. Thật ra tiếng khi sanh khi diệt, khi có khi không, mà tánh nghe vẫn thường trú, không vì các tiếng mà hóa ra có, không, sanh, diệt. Thế thì biết bản tánh của sáu căn là thường, chỉ vì chúng sinh mê lầm, nhận trần làm căn, nhận vật làm mình, nên in tuồng là sanh diệt mà thôi.

Chẳng những vậy, chính khi ngủ, không hề nhớ đến các điều phân biệt, mà tánh nghe vẫn nguyên hiện.

Cội nguồn từ vô thỉ, tâm chúng sinh theo sắc thanh mà lưu chuyển nên không ngộ được bản tánh viên thường, cứ mãi mãi theo cái sanh diệt mà không theo tánh thường, nên mới xoay vần mãi trong vòng nhiễm ô chấp trước. Nếu ngược lại thói cũ, rời các tiền trần, bỏ các sanh diệt, giữ cái chơn thường yên lặng sáng suốt, thì cái vọng tưởng

Quyển V

tạo thành trần cảnh, cái phân biệt tạo thành nhiễm ô đều tiêu trừ, và cái tâm trong suốt thường trú liền hiện thành cái nhơn địa để tu hành cho đến quả thường trú.

(Quyển V)

Ngài A-nan bạch Phật rằng : “Thưa Thế Tôn, Như Lai tuy nói nghĩa quyết định thứ hai, song con xem những người mở gút trong thế gian, nếu không biết đầu nút ở đâu, thời chắc không thể nào mở được. Thưa Thế Tôn, con và hàng hữu học Thanh văn trong Hội này cũng in như vậy. Từ vô thỉ đến nay đều sanh diệt với các vô minh, nên nay tuy đặng thiện căn nghe nhiều Phật pháp thế này; tuy tiếng là xuất gia nhưng cũng như người rét cách ngày. Xin nguyện đức Đại từ thương xót kẻ chìm đắm chỉ nơi thân tâm hiện nay, thế nào là nút, do đâu mà mở, và khiến cho các chúng sinh khổ nạn tương lai được khỏi luân hồi, không sa vào ba cõi.” Ngài A-nan nói lời ấy rồi, cùng cả Đại chúng, năm vóc gieo xuống đất, khóc lóc thành khẩn, đợi lời khai thị vô thượng của đức Như Lai.

Khi bấy giờ đức Thế Tôn thương xót ngài A-nan và các hàng hữu học trong Hội, lại cũng vì hết thảy chúng sinh trong đời vị lai, tạo cái Nhơn xuất thế, làm cái đạo nhãn tương lai; Phật lấy tay sáng suốt như vàng Diêm phù đàn rờ đảnh đầu của ngài A-nan. Liền khi ấy, trong các cõi Phật mười phương, sáu thứ đều rung động; trong các cõi ấy, các đức Như Lai, số như vi trần, mỗi mỗi đều có hào quang báu từ nơi đảnh phát ra. Các hào quang ấy đồng

thời từ thế giới kia đến rừng Ky-đà, rọi nơi đảnh của Như Lai. Tất cả Đại chúng đều được cái chưa từng có. Khi ấy ngài A-nan và cả Đại chúng đều nghe các đức Như Lai thập phương số như vi trần, khác miệng đồng lời bảo ngài A-nan rằng : Hay thay A-nan ! Ông muốn biết cái câu sanh vô minh là cái gút khiến ông phải luân hồi sanh tử, thì chính là sáu căn của ông chớ không có vật gì khác. Ông lại muốn biết cái Vô thượng Bồ-đề khiến cho Ông mau chứng an vui, giải thoát, vắng lặng diệu thường thì cũng chỉ là sáu căn của Ông, chớ không có vật gì khác.

Ngài A-nan tuy nghe pháp âm như vậy, tâm còn chưa rõ, cúi đầu bạch Phật : “Làm sao lại khiến con luân hồi sống chết hay an vui diệu thường cũng đều là sáu căn chớ không vật gì khác ?”

Phật bảo ngài A-nan : “Căn và trần đồng một nguồn, cột và mở không phải hai, tánh phân biệt là luống dối, như hoa đốm giữa hư không.

Này A-nan, do trần mà phát ra cái biết của căn (kiến), nhơn căn mà có ra cái tướng của trần; cái tướng và cái kiến đều không có tánh, đồng như cây lau gác lại với nhau. Vậy nên Ông nay chính nơi tri kiến mà lập ra tướng tri kiến, tức là gốc vô minh, chính nơi tri kiến mà không có tướng tri kiến, tức là chơn tính vô lậu của Niếtbàn, làm sao trong ấy lại còn đựng được vật gì khác.

Khi bấy giờ, đức Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa này mà nói bài kệ rằng :

“Nơi chơn tánh, hữu vi là không,

Vì duyên sanh nên in như huyễn;

Vô vi thì không sanh không diệt,

Chẳng thật như hoa đốm hư không.

Nói vọng để chỉ rõ cái chơn,

Vọng chơn ấy cả hai đồng vọng.

Còn không phải chơn với phi chơn,

Làm sao có năng kiến sở kiến.

Thức ở giữa không có thức tánh,

Vậy in như hình lau gác nhau,

Cột và mở đồng một sở nhơn,

Thánh và phàm không có hai đường.

Ông hãy xét tánh hình lau gác,

Đâu phải là có hay là không.

Mê mờ đó tức là vô minh,

Phát minh ra liền được giải thoát.

Mở gút phải nhơn theo thứ lớp,

Mở cả sáu thì một cũng quên.

Nơi căn lựa chọn tánh viên thông,

Nhập lưu thì thành bậc Chánh giác.

Thức Đà-na vi tế khó nhận,

Giòng tập khí thành giòng nước dốc.

E mê là chơn hay phi chơn,

Nên Ta thường chẳng khai diễn đến.

Tự tâm trở chấp lấy tự tâm,

Tánh phi huyễn mới thành pháp huyễn,

Không chấp trước thì không phi huyễn;

Phi huyễn mà còn không sanh thay,

Pháp huyễn làm sao an lập đặng !

Ấy gọi Như huyễn Tam-ma-đề,

Phật Dạy Triền Phược Và Giải Thoát Không Hai

Bảo giác chắc như Kim cang vương,

Không nhiễm tịnh như Diệu liên hoa,

Gảy móng tay vượt hàng Vô học.

Cái pháp không thể so sánh ấy,

Là đường vào Niết-bàn duy nhất,

Của các đức Thế Tôn mười phương”.

Phật dạy triền phược và giải thoát không hai

Ngài A-nan tuy nhờ Phật dạy, biết hiện sẵn có tánh chơn thường nơi sáu căn, nhưng tự xét phàm muốn dứt trừ cội gốc phiền não chứng tánh viên thường, trước cần phải phân biệt nguồn gốc triền phược một cách rõ ràng, rồi mới mong gỡ ra các điều triền phược và được giải thoát. Cũng như một người bị trói, muốn mở trói thì trước hết phải biết đường gút ở chỗ nào; nếu không biết đầu gút, dằng bậy kéo càng thì chỉ thêm nhọc nhằn mà rốt cuộc không thể mở trói. Hiện ngài A-nan và Đại chúng cũng vậy; tuy nhận hiểu tâm tánh, nhưng thói quen mê lầm nhiều đời nhiều kiếp vẫn đồng sanh đồng diệt với tâm niệm, nên dẫu giải ngộ Phật pháp mà vừa giác đã mê, chưa được giải thoát; như người đau rét cách ngày, dù không đau luôn nhưng thật chưa lúc nào lành mạnh hẳn.

Nhơn đó ngài A-nan và Đại chúng xin Phật từ bi khai thị cho biết nguồn gốc triền phược của thân tâm hiện ở nơi nào ? Và do đâu trừ hết triền phược và được giải thoát.

Phật vì thương xót Đại chúng và tất cả chúng sinh trong đời vị lai, muốn chỉ rõ chỗ bí yếu trong đường tu

hành Phật pháp, nên lấy tay rờ đầu ngài A-nan, phát hiện thắng lực làm rung động cả vũ trụ và làm cho Đại chúng thấy thập phương chư Phật đồng phóng hào quang, từ các thế giới đến rừng Kỳ-đà, rọi đảnh đức Phật Thích Ca, tỏ rằng các đức Phật đồng một chánh đạo, đồng một đại Phật đảnh Thủ Lăng Nghiêm tam muội, không hai không khác. Đại chúng lại nghe thập phương chư Phật đồng dạy một lời rằng : “A-nan, muốn biết cu sanh vô minh làm cho Ông bị ràng buộc trong đường luân hồi sanh tử thì nó chỉ là sáu căn của Ông chớ không phải vật gì khác; Ông lại muốn biết cái Vô thượng Bồ-đề làm cho Ông an vui diệu thường thanh tịnh thường trú như chư Phậ, thì nó cũng chỉ là sáu căn của Ông, chớ không phải vật gì khác”.

Thập phương chư Phật dạy như vậy, cốt để ông A Nan nhận biết cội gốc mê lầm hiện tại, đừng loanh quanh lẩn quẩn tìm đầu dây mối nhợ nơi khác. Chư Phật dạy chính sáu căn hiện tiền là cu sanh vô minh, và cũng chính vì nó là cu sanh vô minh nên nó cũng tức là Vô thượng Bồ-đề. Như giá tức là nước, nước tức là giá, không có sai khác.

Cội nguồn từ vô thỉ, chúng sinh theo dòng sanh diệt, bỏ tánh viên thường, đắm chấp sanh ra phiền não mê lầm, nên không phải căn cũng gọi là căn, không phải trần cũng gọi là trần, không phải thức cũng gọi là thức, mà không nhận toàn thể các pháp đồng là Như Lai tạng tánh. Nếu chính nơi căn trần thức ấy, chúng sinh nhận rõ các pháp đều duyên nhau mà phát khởi, không có sai khác, thì toàn thể đều tức là tánh diệu chơn như của Như Lai tạng. Hễ chính chỗ mê mà hết mê tức là ngộ, không cần tìm đâu xa nữa.

Do đó nên pháp nào cũng là cu sanh vô minh, pháp nào cũng là Vô thượng Bồ-đề; miễn nơi một pháp, nhận được cái mê lầm mà bỏ di, đó tức là giác; mà đã giác thì toàn thể các pháp, dù căn, dù trần, dù thức, đều là Như Lai tạng tánh, không sai không khác.

Song đối với ngài A-nan là bậc Đa văn, đối với chúng sinh ở cõi Ta bà, đem tánh nghe mà lãnh thọ Phật pháp, thập phương như Phật tùy duyên hóa độ mà chỉ pháp duy căn; thật ra duy căn, duy trần, duy thức, đều tức là Như Lai tạng tánh.

Ngài A-nan chưa rõ lý duy căn, nhờ Phật từ bi khai thị thì Phật dạy rằng : Sáu căn sáu trần đồng một nguồn Như Lai tạng tánh, tùy duyên biến hiện; chúng sinh không biết là đồng một Như Lai tạng tánh, vọng chấp căn là năng tri, trần là sở tri, sanh ra phân biệt chấp trước thì gọi là ràng buộc; các đức Như Lai rõ được căn trần đồng một Như Lai tạng tánh, không chấp căn là năng, trần là sở, chính nơi phân biệt là sự giải thoát; nhưng dù giải thoát, dù ràng buộc cũng không ngoài Như Lai tạng tánh, nên cũng không hai không khác.

Xét cho kỹ thì căn và trần đối đãi với nhau mà thành; ngoài căn có gì đáng gọi là trần, ngoài trần có gì đáng gọi là căn, căn và trần đều không tự tánh, đều như huyễn như hóa, không phải thật có, chỉ do Như Lai tạng bất biến tùy duyên mà phát khởi. Căn và trần đã không thành năng thành sở thì cái thức nương theo căn trần mà phát hiện, quyết không phải thật có và cũng chỉ là Như Lai tạng tánh.

Song Như Lai tạng tánh bất biến tùy duyên hiện ra căn trần thức, vẫn không có gì đáng chia rẽ phân biệt; vậy cái thức phân biệt vốn là hư vọng như hoa đốm giữa hư không. Biết căn và trần đối đãi thành lập như hình lau gác nhau, như huyễn như hóa thì nhận được cái thức Phân biệt là hư vọng và toàn thể các pháp đều tức là sự tùy duyên biểu hiện của Như Lai tạng tánh.

Vậy nếu chính nơi tri kiến tùy duyên biến hiện ấy, lập ra có năng minh, sở minh tức là cội gốc vô minh; còn nếu nơi tri kiến ấy mà không có phân biệt, không có năng hay sở, thì tức là thanh tịnh Niết-bàn; vô minh cũng nơi nấy, Niết-bàn cũng nơi ấy, triền phược cũng nơi ấy, giải thoát cũng nơi ấy, đâu phải có điều gì khác”.

Về sau đức Thế Tôn đọc một bài kệ để nói lại nghĩa ấy cho rõ. Bài kệ này tóm tắt diệu lý của toàn bộ kinh Thủ Lăng Nghiêm nên cũng có thể gọi là câu chú Thủ Lăng Nghiêm của Hiển giáo.

Bốn câu kệ đầu :

“Nơi chơn tánh, hữu vi là không,

Vì duyên sanh nên in như huyễn,

Vô vi vì không sanh không diệt,

Chẳng thật như hoa đốm hư không.”

cốt chỉ rõ rằng chơn tánh của các pháp hữu vi và vô vi là không thật có.

1. Pháp hữu vi tức là pháp do duyên giả hợp mà thành, không có thật thể, vì pháp đó là duyên sanh nên in như các đồ huyễn.

2. Pháp vô vi cũng chẳng thật, vì nó không sanh không diệt như hoa đốm giữa hư không.

Pháp hữu vi gồm cả các pháp thế gian, pháp vô vi gồm cả các pháp xuất thế gian, thì đủ rõ các pháp đều không tự tánh.

Hai câu kệ sau :

“Nói vọng để chỉ rõ cái chơn.

Vọng chơn ấy, cả hai đồng vọng.”

cốt để chỉ rõ chơn tánh mà Phật đã dạy đó là chơn tánh tuyệt đối, chứ đối với vọng mà nói là chơn thì cái chơn ấy cũng là pháp đối đãi; mà đã là pháp đối đãi thì chẳng những vọng là vọng, mà cái chơn ấy cũng là vọng.

Còn bốn câu sau nữa :

“Còn không phải chơn với phi chơn

Làm sao có năng kiến sở kiến,

Thức ở giữa không có thật tánh

Vậy in như hình lau gác nhau.”

cốt chỉ rõ diệu chơn như tánh là tuyệt đối, còn không phải là chơn hay phi chơn, sao còn có được cái căn năng kiến và cái trần sở kiến; nội căn ngoại trần đã không, thì cái thức chặng giữa cũng không, tất cả đều không thật tánh; như hình lau gác nhau, tuy in tuồng có hình trạng, nhưng một cây lau lay động đã thay đổi hình khác, không có gì là chắc thật.

Sáu câu kệ sau :

“Cột và mở đồng một sở nhơn,

Thánh và phàm không có hai đường,

Ông hãy xét tánh hình lau gác,

Đâu phải là có hay là không

Mê mờ đó tức là vô minh,

Phát minh ra liền được giải thoát.”

cốt chỉ rõ là căn, trần, thức đã không tự tánh, thì dù ràng buộc hay giải thoát cũng đồng nhơn nơi ấy, và dù Thánh hay phàm cũng không phải hai đường. Thử xét lại căn tánh của hình lau gác nhau : nói rằng không thì không đúng, mà nói rằng có thì lấy gì làm thật có; không phải có, không phải không, tức là lý Trung đạo. Mê mờ cái lý ấy, chấp là có, chấp là không thì bị ràng buộc, thì gọi là vô minh; phát minh cái lý ấy, ra ngoài các sự có không, tức là giải thoát. Vô minh là phàm, giải thoát là Thánh; nhưng phàm dẫu mê, chơn tánh cũng không bớt; Thánh dẫu ngộ, chơn tánh cũng không thêm; chơn tánh vẫn y nguyên, không hề sai khác.

Trong bốn câu sau :

“Mở gút phải nhơn theo thứ lớp,

Mở cả sáu thì một cũng quên,

Nơi căn lựa chơn tánh viên thông,

Nhập lưu thì thành bậc Chánh giác.”

Phật chỉ dạy tuy chơn tánh không hề sai khác mà đã có cột tức phải tu hành phương tiện mà mở; về lý tuy có thể ngộ liền, về sự thì phải tuần tự mà bước tới; cứ theo lớp mà mở lần, từ lớp thô phù cho đến lớp vi tế; mở được cả sáu là hết vọng, quên luôn cái một là không chơn; chính nơi sáu căn

nhận cho được tánh viên thông, tức là vào được giòng pháp tánh mà thành bậc Chánh giác.

Về bốn câu sau nữa :

“Thức Đà-na vi tế khó nhận,

Giòng tập khí thành giòng nước dốc

E mê là chơn hay phi chơn

Nên ta thường chẳng khai diễn đến.”

Phật chỉ rõ đệ Bát A-đà-na thức, huân tập về các vọng tưởng đã lâu đời, cầu phải nương theo chánh pháp luôn luôn khởi các chánh niệm để đối trị các tập khí hư vọng, mới chắc được giải thoát; nên tuy về lý có thể ngộ liền mà về sự phải lần lần tu tập mới được. đệ Bát thức chấp trì tất cả chủng tử, biến hiện tất cả các pháp, viên dung cùng khắp, không phải ngã mà tức là tâm, không phân biệt mà thật có biết, nên Phật ít khi khai diễn đến, vì e chúng sinh mê là vọng ngã mà bỏ hẳn đi tìm nơi khác. A-đà-na-thức cũng như dòng nước, tất cả các pháp cũng như sóng, chơn tánh cũng như tánh nước; nói là chơn thì chính nó là cội gốc sanh tử, chính nó hiện đương sôi nổi các sóng hư vọng, nhưng nói là phi chơn thì ngoài giòng nước ra tìm sao cho đặng tánh nước.

Năm câu sau :

“Tự tâm lại chấp lấy tự tâm

Tánh phi huyễn mới thành pháp huyễn

Không chấp trước thì không phi huyễn

Phi huyễn mà còn không sanh thay

Pháp huyễn làm sao an lập được.”

cốt chỉ rõ tuy đương mê cần phải tu tập, nhưng thật ra chơn tánh dĩ nhiên, chỉ vì tự tâm trở lại duyên lấy tự tâm mà cho là ngoại cảnh, nên bản tánh phi huyễn mới thành các sự vật huyễn hóa. Nên người tu hành rõ biết hết thảy các pháp đều không tự tánh, đều là Như Lai tạng tánh không sanh chấp trước; cái tướng phi huyễn còn không sanh, huống nữa còn lập được những pháp huyễn hóa !

Trong bảy câu kệ sau :

“Ấy gọi như huyễn Tam-ma-đề

Bảo giác chắc như Kim Cang vương,

Không nhiễm tịnh như Diệu liên hoa

Gảy móng tay vượt hàng Vô học.

Cái pháp không gì so sánh ấy,

Là đường vào Niết-bàn duy nhất,

Của các đức Thế Tôn mười phương.”

Phật chỉ danh hiệu và diệu dụng của pháp Thủ Lăng Nghiêm Tam muội. Pháp ấy gọi ấy là Như huyễn tamma-đề; lấy tánh như huyễn mà gồm tóm tất cả các pháp hữu vi và vô vi, an trú nơi Trung đạo, nên gọi là như huyễn Tam-ma-đề. Pháp ấy tức là Diệu Trí Bát-nhã, cũng cứng chắc như Kim Cang vương, đụng cái hữu thì cái hữu tận, đụng cái không thì cái không mất, nên gọi là Kim Cang vương Bửu giác. Lại pháp ấy không an trú hữu vi, không an trú vô vi, không có nhiễm tịnh, như hoa sen sanh dưới bùn mà không dính bùn, nên gọi là Diệu Liên Hoa. Tu theo pháp ấy không đọa sanh tử, không lạc Nhị thừa nên gảy móng tay đã vượt biết Phật tánh trên các bậc Vô học A-la-hán. Pháp ấy là cái pháp tuyệt đối,

không thể so sánh và không có gì so sánh, là con đường độc nhất vào cửa Niết-bàn của thập phương chư Phật; ngoài cái pháp Trung đạo ấy ra, quyết định không thể thành được quả Phật.

Bấy giờ Tôn giả A-nan và cả Đại chúng nghe lời từ bi dạy bảo của Phật, kệ tụng, xen lộn, đạo lý trong suốt, nên tâm trí khai ngộ, đồng tán thán là pháp chưa từng có.

Tôn giả A-nan chắp tay đảnh lễ bạch Phật : con nay nghe được pháp chơn thật, vô giá Đại Bi, tánh tịnh diệu thường của Phật, song tâm còn chưa rõ thứ lớp mở gút, trong khi mở cả sáu mà quên cái một, xin Phật từ bi thương xót trong đại hội này và những kẻ tương lai, bố thí cho pháp âm để rửa sạch chỗ cấu nhiễm trầm trọng của chúng con.

Liền khi ấy, đức Như Lai, nơi Sư tử tọa, sửa áo Niếtbàn tăng, kéo áo Tăng-già-lê, vịn ghế Thất Bảo, đưa tay nơi ghế, lấy cái khăn bông của cõi trời Kiếp-ba-la cúng cho Ngài, rồi ở trước Đại chúng cột thành một gút đưa cho Ngài A-nan xem và bảo rằng : “Cái này gọi là gì ?” Ngài A-nan và Đại chúng đều đáp : “Cái ấy tên là cái gút.” Khi ấy đức Như Lai cột thêm cái khăn bông kép ấy thành một gút nữa rồi lại hỏi ngài A-nan: “Cái này gọi là gì ?” Ngài A-nan và Đại chúng lại bạch Phật rằng : “Cái ấy tên là cái gút.” Phật tuần tự cột cái khăn bông như vậy, tóm thành sáu gút; mỗi khi cột thành một gút đều đưa cái gút này gọi là gì ? thì ngài A-nan và Đại chúng đều thứ lớp

đáp lại câu hỏi của Phật như trước rằng : Cái ấy tên là cái gút.

Phật bảo ngài A-nan: “Trong lúc Ta bắt đầu cột khăn thì các Ông gọi là cái gút; cái khăn bông kép này trước thật chỉ một cái; cớ sao lần thứ hai, lần thứ ba, các Ông cũng gọi là cái gút ?”

- Thưa Thế Tôn, cái khăn thêu dệt bông kép quí báu này tuy vốn một thể, nhưng theo ý con suy nghĩ, hễ đức Như Lai cột một lần thì được gọi là một gút, nếu cột một trăm lần thì tóm lại phải gọi là trăm gút; huống chi cái khăn này chỉ có sáu gút, không lên đến bảy, không dừng nơi năm, làm sao đức Như Lai chỉ cho lần cột ban đầu là gút, còn lần thứ hai, lần thứ ba lại không gọi là gút ?

Phật bảo ngài A-nan : “Cái khăn bông báu này, ông biết khăn này vốn chỉ một cái mà khi tôi cột sáu lần thì gọi là có sáu gút. Ông hãy xem xét cho kỹ; bản thể cái khăn là đồng, nhơn các gút mà thành có khác. Ý Ông nghĩ thế nào ? Khi cái gút ban đầu mới cột thành thì gọi là cái thứ sáu, nay tôi muốn đem cái tên gút thứ sáu làm thành gút thứ nhất có đặng không ?”

- Thưa Thế Tôn không phải vậy; nếu còn sáu gút thì cái tên thứ sáu rốt cuộc không phải là thứ nhất; dù cho con hết sức biện bạch suốt đời cũng không thể làm cho sáu gút đổi tên đặng.

Phật dạy : “Như vậy là phải. Sáu gút chẳng đồng, song xét lại bổn nhơn vẫn một cái khăn tạo ra, mà muốn khiến nó xáo lộn, rốt cuộc không thể thành đặng. Sáu căn của

Phật Cột Khăn Để Chỉ Sự Triền Phược Và Cách Giải Thoát

Ông cũng in như vậy, trong chỗ rốt ráo đồng nhau, sanh ra rốt ráo khác nhau.”

Phật bảo ngài A-nan : “Nay Ông chắc đã muốn sáu gút ấy không thành lập và ưa cầu thành lại một, thời làm thế nào cho đặng ? Ngài A-nan bạch : các gút ấy nếu còn thì thị phi sôi nổi, trong đó tự sanh ra gút này không phải gút kia, gút kia không phải gút này. Nếu ngày nay đức Như Lai mở trừ hết, nếu không sanh gút thì không có bỉ thử, còn không gọi là một, làm sao thành được sáu ?”

Phật dạy : “Cái pháp mở sáu quên một cũng in như vậy; do từ vô thỉ, tâm tánh Ông điên loạn, tri kiến vọng phát ra, phát mãi hư vọng không thôi, làm cho tri kiến rối động phát ra trần tướng; cũng như tròng con mắt mỏi mệt thì có hoa đốm lăng xăng, không nhơn gì loạn phát ra giữa hư không trong suốt yên lặng. Vậy hết thảy pháp trong thế gian, nào núi sông đất liền, nào sanh tử Niết-bàn đều là những tướng hoa đốm điên đảo trong tánh cuồng lao.”

Phật cột khăn để chỉ sự triền phược và cách giải thoát.(1)

Tôn giả A-nan nghe lời Phật dạy, đã nhận biết tâm tánh vốn thường thanh tịnh, chỉ vì tự tâm trở lại chấp tự tâm, nên mới phát sanh các quan niệm sai lầm thành ra các pháp như huyễn; chớ nếu không có chấp một chút gì là

———

(1) Từ trang 421 đến trang 481 là do HT.Thiện Siêu dịch và in năm 1949.

thật có, dù là chơn hay phi chơn, thì liền được nhập với pháp tánh và thành bậc Chánh giác. Vậy Tôn giả A-nan đã nhận rõ yếu điểm của đường tu đạo Phật, trong ấy cũng không có gì đáng gọi là tu, cũng không có gì đáng gọi là chứng. Nhưng về lý tuy ngộ liền mà về sự thì phải tuần tự bước tới; mà cách tuần tự bước tới để giải thoát các điều triền phược, nghĩa là mở cả sáu mà quên cái một, ông còn chưa rõ nên xin Phật từ bi dạy vẽ. Phật liền lấy một cái khăn cột thành một gút, rồi đưa hỏi ngài A-nan thì ngài Anan và cả Đại chúng đều bạch Phật : “Đó là cái gút”. Phật cột luôn sáu lần như vậy, mỗi lần hỏi thì trong đại chúng đều đáp rằng : “Đó là cái gút”. Phật hỏi : “Cái khăn này vốn chỉ có một, thì lẽ đáng lúc nào cũng một, sao mỗi lần tôi cột khăn, các ngươi đều gọi là một gút”. Ngài A-nan bạch rằng : “Khăn vốn có một; nhưng một lần cột thì gọi là một gút, nay Như Lai cột sáu lần thì phải thành sáu gút.”

Nhơn đó Phật dạy A-nan xét nghiệm nơi cái khăn ấy, bản thể là đồng mà vì cột sáu lần nên thành ra sáu gút khác nhau; khác nhau đến nổi không thể chỉ cái gút thứ nhất là cái gút thứ sáu; cũng như một. Như Lai tạng tánh không hai không khác, lầm sanh ra hai đầu : kiến phần và tướng phần; nhơn hai đầu kiến phần và tướng phần ràng buộc nhau mà sanh ra sáu căn. Xét rõ nguyên do sáu gút chỉ do hai đầu cột lại thì rõ nguyên do sáu căn chỉ do kiến phần tướng phần dính nhau; nhưng đã dính thì mỗi chỗ mỗi khác, không thể nhận được đồng thể; cũng như đã cột thì mỗi gút mỗi khác, không thể nói cái gút này là gút kia đặng. Vậy tùy nơi cái khăn, nói Như Lai tạng tánh quyết định là đồng; mà nói sáu gút, nói sáu căn, rõ ràng

là khác. Cái khác tuy khác, nhưng đứng về phương diện cái đồng để nhìn thì lúc nào nó cũng là đồng; cái đồng tuy đồng nhưng đứng trên phương diện khác để nhìn thì nó thành nhiều cái khác. Thế mới biết căn trần hiện ra không phải là không nguyên nhơn, nhưng đến khi nhận biết nguyên nhơn ấy chỉ là vô minh, căn trần ấy đều là giả dối, thì dẩu ngàn khác vạn khác cũng vẫn là đồng, đồng cho đến nổi không còn gì đáng gọi là đồng; vì không còn gì đáng gọi là đồng, cho nên cũng không còn gì đáng gọi là khác.

Trong thế gian, nào núi sông, nào thân cảnh, nào luân hồi, nào Niết-bàn đều là những quan niệm sai lầm do căn, trần đối đãi mà giả dối hiện ra; các quan niệm ấy đều là những gút nơi cái khăn Như Lai tạng tánh. Cũng như người đui con mắt thì thấy hoa đốm lăng xăng giữa hư không; tâm chúng sinh vì bị vô minh nên thấy các pháp tướng; đã thấy các pháp tướng thì phát sinh ra thấy có cái này cái kia, có người có mình, có chơn có vọng; như cái khăn đã cột gút, thì gút này không phải gút khác. Vậy nên cần phải mở hết các gút, mở hết rồi thì đầu đuôi vẫn một cái khăn, có gì đáng gọi bỉ thử; nơi cái khăn ấy chưa hề có gì đáng gọi là sáu, nên cũng chưa hề có gì đáng gọi là một.

Ngài A-nan bạch Phật rằng : “Thói cuồng lao ví như cái gút ấy, làm sao mới mở trừ được ?” Đức Như Lai lấy tay cầm khăn có gút, kéo xiên một bên tả rồi hỏi ông A-Nan rằng : “Gút như thế này có thể mở được chăng ?”

- Thưa Thế Tôn, không được.

Đức Phật lại kéo xiên một bên hữu rồi hỏi ông A Nan rằng : “Gút như thế này có thể mở được chăng ?”

- Thưa Thế Tôn, không được.

Phật bảo Tôn giả A-nan : “Nay Ta lấy tay kéo mối bên tả, rồi kéo mối bên hữu mà rốt cuộc không mở được, vậy Ông dùng phương tiện thế nào mà mở cho được ?”

A-nan bạch Phật rằng : “Thưa Thế Tôn, phải mở nơi trung tâm cái gút ấy thì nó được tháo ra ngay.”

Phật bảo Tôn giả A-nan : “Như vậy là đúng. Nếu muốn tháo cái gút thì phải mở nơi trung tâm.”

“Này A-nan, Ta nói Phật pháp do nhơn duyên mà sanh, không phải theo như các tướng hòa hiệp thô phù của thế gian. Như Lai phát minh các pháp thế gian và xuất thế gian, đều biết rõ nguồn gốc nhơn duyên từ đâu mà phát ra, cho đến giọt mưa ở ngoài hằng sa thế giới cũng biết số mục, hiện tiền các thứ cây tùng thẳng, cây cước cong, chim hạc trắng, chim quạ đen đều rõ nguyên do cả. Này A-nan, vậy Ông cứ tùy tâm lựa chọn nơi sáu căn; nếu trừ được cái gút nơi căn ấy rồi thì trần tướng tự tiêu diệt; mà các cái vọng tiêu mất thì chả phải chơn còn gì.

Này A-nan, Ta nay lại hỏi Ông, cái khăn Kiếp-ba-la nay hiện có sáu gút, nếu đồng thời mở ra, có thể đồng thời trừ hết đặng chăng ?”

“Bạch Thế Tôn, không được. Các gút ấy trước đã do thứ lớp mà cột thì nay cũng do thứ lớp mà mở; sáu gút tuy

đồng một thể nhưng khi cột không đồng một thời, thì trong lúc mở, làm thế nào đồng một thời mà trừ hết được !”

Phật dạy : “Cách trừ mở nơi sáu căn cũng in như vậy. Căn ấy bắt đầu mới mở ra thì được nhơn không; khi tánh không viên mãn sáng suốt thì thành giải thoát pháp chấp. Pháp chấp đã giải thoát rồi thì cái u không (cả nhơn và pháp đều không) cũng chẳng sanh, ấy gọi là vị Bồ-tát do Tam-ma-đề mà nhập vô sanh nhẫn.”

Tôn giả A-nan sau khi nhờ Phật phương tiện chỉ bày liền nhận biết Như Lai tạng tánh vốn là nhất thể, không phải một cũng không phải sáu, chỉ vì lầm chấp tự tâm rồi phân thành năng sở; năng là kiến phần, sở là tướng phần, ràng buộc cùng nhau mà sanh ra có sáu căn; những căn ấy là những gút nơi Như Lai tạng tánh, cho đến nào sanh tử, nào luân hồi, nào Niết-bàn, nào Bồ-đề; những tướng phân biệt đối đãi trong thế gian cũng đều là các cái gút do vô minh ràng buộc, căn trần giả dối đối đãi hiện ra. Vậy nên hiện nay sáu căn tuy khác mà rốt ráo không hai; tuy rốt ráo không hai song chúng ta còn mê thì chưa làm sao nhận được một, huống gì được gọi là mở cả sáu mà quên luôn cái một.

Dù ngài A-nan đã nhận sáu căn mê lầm đối với Như Lai tạng, cũng như sáu gút đối với cái khăn, nếu sáu căn giải thoát đặng rồi thì trước sau không khác. Bây giờ nơi Như Lai tạng không có gì đáng gọi là sáu, nên cũng không do đâu mà gọi là một. Về phần lý giải tuy là như vậy, song

về phần sự tu thì cần hiểu phương tiện và phải gia công; hiểu phương tiện tu là hiểu cách giải thoát các căn, cũng như người muốn hết gút, phải biết cách mở, cho nên ngài A-nan lại cầu Phật dạy cho cách thứ mở trừ. Đức Như Lai liền lấy cái khăn đã cột thành sáu gút trước kia, nắm một mối khăn kéo xiên về bên hữu rồi lại nắm một khăn kéo xiên về bên tả, đưa hỏi ngài A-nan thế này mở được không ?

Cả hai lần ngài A-nan đều đáp không thể mở được. Nhân đó Phật mới chỉ cho ngài A-nan biết muốn mở trừ cái gút cần phải mở chính nơi trung tâm của nó.

Hiện tiền căn tánh vốn thường hiển liễu minh tri không phân biệt, không ghét thương, không hạn cuộc; nhưng chỉ vì vô thỉ các tập khí hư vọng, đồng sanh đồng diệt làm ngăn che trở ngại, phân ra làm sáu thứ, đối hiện với nhau giả dối hiện ra sáu thức. Nếu chưa trải qua một phen phát minh căn tánh thì làm sao chứng được bản tâm phi nhất phi dị tự tại giải thoát.

Trước đây Phật chỉ cách mở trừ các gút nơi cái khăn là cốt nương đó để dạy cách trừ diệt các kiết căn nơi Như Lai tạng.

1. Phải tháo mở từ chính nơi trung tâm của kiết căn. Do kiến tướng dính nhau mà có sáu căn phát hiện; đã có sáu căn hiện thì căn này không phải căn kia, căn kia không phải căn này, đối đãi với nhau mà thành có bỉ thử phân biệt. Nhưng xét ra cho kỹ, thì căn nào cũng đều không thật có, tùy duyên mà hiện có, tùy duyên mà hiện không, tự tánh vốn là vô tánh, vốn là tánh Diệu Chân Như của Như Lai tạng; mặc dù vào sanh ra tử, hoặc Thánh hoặc phàm, căn

tánh ấy vẫn không thêm không bớt. Mê lầm nó là nguyên do cột thành gút, phát minh đặng nó ấy là mở gút do trung tâm. Như nay nơi sáu căn ấy, tùy theo hạn lượng thích hợp với căn nào, hãy lựa lấy một căn mà hạ thủ công phu, không hạn cuộc nơi tướng phần, chẳng chấp nói kiến phần; chỉ suy tìm cho ra Như Lai tạng tánh, thì mặc dù kiến phần, tướng phần đối nhau; mà cai gút đã tiêu trừ, thì các trần tướng không làm sao ô nhiễm. Cái mê cọng nhiễm ô đã tiêu mất rồi thì chơn tánh liền đặng tỏ rõ.

2. Khi mở phải có tuần tự . Khăn vốn là một, do cột sáu lần mà thành ra sáu gút. Cột thành gút thứ nhất rồi lần lượt cột thành gút thứ sáu; sáu gút tuy cột đồng thể, song khi cột có trước có sau, nên khi mở không thể đồng thời mà mở hết liền được. Sáu căn khi giải trừ cũng như thế; nghĩa là sáu căn nhơn mê không liễu đạt đạo lý vô sanh, trở chấp, các pháp thật có, phân thành năng sở, rồi chấp riêng một phần thật pháp để làm tự ngã; thế là khi mê chấp thì từ sâu ra cạn, từ tế đến thô. Vậy nên lúc giải trừ phải lần lượt từ cạn vào sâu, từ thô đến tế. Khi đã chọn căn để tu hành, xả bỏ các duyên trần : sắc, hương, vị, xúc cùng kiến văn tri giác, mà xoay về nơi căn tánh; căn tánh đã không hai, nên một căn hễ được không mê thì tất cả sáu căn đều được trọn mở. Vậy thì còn do đâu mà chấp ngã. Nên trước hết chứng đặng nhơn không. Tuy vọng đã hết mà chơn chưa quên, còn thấy có cái chơn chưa quên, còn thấy có cái chơn không phải là vọng, thành thử còn bị pháp chấp ràng buộc. Cái tánh không chưa đặng viên mãn sáng suốt, vì mới không một phần nhơn chấp, hết phiền

não hoặc. Lần lần diệt trừ quan niệm sai lầm chơn không phải là vọng ấy, thì cái tánh không đặng viên mãn, giải thoát hết thảy pháp chấp, dứt trần sa hoặc. Chẳng những không thấy có cái hư vọng tiêu trừ, cũng không cái chơn nào đối lại.

Nhơn và pháp đã đều không rồi, thì cái đều không (cu không) ấy cũng không thật có, phá trừ hoặc kiết vô minh,

chứng tánh chơn không và an trú vô sanh pháp nhẫn.

Ngài A-nan và cả Đại chúng nhờ Phật khai thị mà huệ giác đặng viên mãn dung thông, không còn điều chi nghi hoặc, đồng thời chắp tay đảnh lễ chân Phật mà bạch Phật rằng : “Chúng con ngày nay thân tâm đều được sáng suốt không còn nghi ngại; song tuy ngộ biết cái nghĩa một và sáu đều không còn, mà còn chưa đạt thấu cái nghĩa căn viên thông thù thắng ra thế nào ? Bạch đức Thế Tôn, chúng con bị phiêu linh lâu đời, bơ vơ nhiều kiếp, đâu ngờ ngày nay lại được dự vào làm anh em với Phật; thế cũng như đứa con mất sữa bỗng gặp đặng Từ mẫu ! Nếu lại nhân cơ hội gặp này, đặng thành Đại quả, thì những lời vi mật được nghe trước kia lại đồng chỗ bổn ngộ, cùng với lúc chưa nghe không có sai khác. Trông mong Phật rủ lòng Đại bi, ban dạy cho con lời bí mật trang nghiêm, thành tựu lời chỉ dạy cuối cùng của Như Lai.” Nói lời ấy xong, năm vóc gieo sát đất lễ Phật, rồi lui về an trụ nơi cơ cảm sâu nhiên, mong chờ lời trao dạy của Phật. Lúc bấy giờ đức Thế Tôn khắp bảo các Bồ-tát và A-la-hán đã hết các lậu,

hiện ở trong chúng : “Các Ông là những vị Bồ-tát và A-la-hán đều đã được thành bậc Vô học ở trong pháp của Ta, Ta nay hỏi các Ông lúc ban sơ phát tâm trong mười tám giới, ai đã do món nào mà chứng ngộ viên thông và do phương tiện gì mà vào Tam-ma-địa ?”

Ông Kiều-trần-na trong hàng năm Tỳ-kheo, liền từ chỗ ngồi đứng dậy mà bạch Phật rằng : “Con ở nơi Lộc Uyển về Kê Viên, xem thấy đức Như Lai khi mới thành đạo; nhân đó nghe âm thanh của Phật thuyết pháp mà tỏ ngộ lý Tứ đế, Phật hỏi các Tỳ-kheo, thì con trước hết được gọi là “Hiểu”, Như Lai ấn chứng cho con tên A-nhã-đa, con do nơi âm thanh vi diệu viên mãn mà thành bậc A-lahán. Nay Phật hỏi phép viên thông, thì như chỗ sở chứng của con, âm thanh là hơn cả.”

Ông Ưu-ba-ni-sa-đà, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật mà bạch Phật rằng : “Con cũng xem thấy Phật lúc mới thành đạo, nhơn quán tướng bất tịnh, sanh tâm rất nhàm chán xa lìa; trừ tướng bất tịnh đến tướng xương trắng, vi trần, rồi tan về hư không, sắc không không hai, ngộ thật tánh các sắc, thành vô học đạo. Đức Như Lai ấn chứng cho con tên Ni-sa-đà, sắc phù trần tiêu hết, sắc diệu tánh châu mật viên dung. Con từ sắc tướng kia mà thành bậc A-la-hán. Nay Phật hỏi viên thông thì như chỗ sở chứng của con, quán sắc làm nhơn là hơn cả.”

Bấy giờ ngài Hương Nghiêm Đồng Tử, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật rồi bạch rằng : “Con nghe đức Như Lai dạy con chín chắn quán các tướng hữu vi. Con liền từ tạ Phật lui về nhà thanh trai yên tịnh, trông thấy

các Tỳ-kheo đốt hương trầm thủy, mùi hương lặng lẽ bay vào trong mũi; con quán sát mùi hương đó : chẳng phải là gỗ, chẳng phải hư không, chẳng phải khói, chẳng phải lửa, đi không chỗ tới, đến không chỗ bắt đầu, do đó vọng ý tiêu diệt phát minh tánh vô lậu. Đức Như Lai ấn chứng cho con hiệu là Hương Nghiêm, hơi hương phù trần thoạt diệt, hơi hương diệu tánh được mật viên. Con do nơi hương trần kia mà thành bậc A-la-hán.

Nay Phật hỏi viên thông, thì như chỗ sở chứng của con, Hương Nghiêm là hơn cả.”

Hai vị Pháp vương tử Dược Vương, Dược Thượng cùng năm trăm Phạm thiên trong hội, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật mà bạch rằng : “Con từ vô thỉ kiếp làm vị lương y trong đời, miệng con từng nếm các vị cỏ, cây, vàng, đá của thế giới Ta-bà này, số đến mười vạn 8 ngàn thứ; như vậy thảy đều biết thấu vị của nó, đắng, chua, mặn, lạt, ngọt, cay, các vị hòa hiệp, cu sanh biến dị, cho đến nào là lạnh, là nóng, có độc, không độc, đều biết khắp cả. Sau lại nhân thừa sự đức Như Lai mà hiểu rõ vị tánh chẳng phải không, chẳng phải có, chẳng phải tức thân tâm, chẳng phải ly thân tâm, phân biệt vị trần mà đặng khai ngộ, được Phật ấn chứng anh em tôi hiệu là Dược Vương Bồ-tát, Dược Thượng Bồ-tát. Nay làm Pháp Vương Tử ở trong hội này là nhơn vị mà đặng giác ngộ lên hàng Bồ-tát. Nay Phật hỏi viên thông, thì như chỗ sở chứng của con, quán vị làm nhơn là hơn cả.

Phật Gạn Hỏi Chỗ Chứng Ngộ Để Lựa Chọn Căn Viên Thông Thù Thắng

Phật gạn hỏi chỗ chứng ngộ để lựa chọn căn

viên thông thù thắng.

Viên dung thông nhập Như Lai tạng diệu chân như tánh của các pháp nên gọi là viên thông. Vì vậy nên viên thông là bất cứ do một pháp nào trong các pháp căn, trần, thức mà thông đạt Tạng tánh thì cũng đều viên chứng chân như của tất cả pháp.

Trong các đoạn trước Phật chỉ rõ cho chúng ta thấy sanh tử luân hồi do nơi sáu căn, mà được an vui diệu thường cũng do nơi sáu căn; sáu căn là vọng, song cũng

không thể ngoài sáu căn mà tìm có cái chơn. Vì rằng trong khi chúng ta đang mê, đem sáu căn này mà thấy, nghe, cảm xúc, đến khi chúng ta giác ngộ cũng chỉ đem sáu căn tiếp xúc với các trần tướng. Vậy mà khi mê thì gọi các căn là ràng buộc (kiết) đến khi ngộ thì gọi là viên thoát. Vì sao ? Bởi vì khi mê, cái kiết nguyên mê chưa mở trừ vậy.

Vì sao mà thành ra kiết, và làm sao để mở kiết, thì trước Phật đã dùng phương tiện cột khăn mở khăn để chỉ dạy rõ ràng. Đồng một tánh Như Lai tạng mà vì nguyên do mê lầm hiện ra sáu căn ràng buộc; nếu nói rằng vọng thì căn nào cũng vọng, mà nói rằng bỏ vọng về chơn thì căn nào cũng chơn, chơn đến nơi một căn tức là tất cả các căn, các căn tức là một căn, không còn bị bó buộc trong phạm vi mắt chỉ thấy sắc, tai chỉ nghe tiếng, mũi chỉ ngửi hương v.v… mà trái lại, sáu căn đắp đổi thọ dụng viên dung, bởi đã thật chơn thì không còn bỉ thử ngăn ngại. Vậy nên tu nhãn căn không phải là liệt, tu nhĩ căn không phải là thắng v.v… cho đến bất luận tu một căn nào hay một món đại

nào cũng như nhau cả, không gì hơn hay gì kém, miễn làm sao thấu rõ thật tánh của một pháp mà được viên ngộ viên thoát. Ngài A-nan tuy đã thâm ngộ cái ý nghĩa viên ngộ viên tu ấy, nhưng hiện tiền chưa rõ sáu căn, món nào thù thắng có thể hợp với căn tánh của mình và chúng sinh ở Ta-bà này hơn cả, nên cầu Phật chỉ dạy. Phật liền gạn hỏi trong Đại chúng, các vị Đại Bồ-tát lậu tận A-la-hán đã chứng quả vô học để xem mỗi người, khi ban sơ phát tâm đã tu theo phương tiện gì mà đặng ngộ đạo ? Một điều mà chúng ta nên chú ý, Phật gạn hỏi chỗ ngộ đạo của các bậc Thánh, Hiền, Tăng đây không phải để so sánh chỗ hơn kém mà cốt nghiệm để rõ lời Phật đã dạy trước, để chỉ rõ lối tu viên đốn của Đại thừa khác lối tu tiệm thứ của nhị thừa và để cho Ngài A-nan nhân đó, tự lựa cái căn viên thông thích hợp mà tu hành; nếu có tu hành thì pháp môn nào cũng thành giải thoát cả. Không chỉ riêng ngài A-nan, nếu chúng ta sau khi nghe hiểu, cũng lựa lấy một pháp để suy nghiệm tu hành thì chắc mau đặng ngộ nhập viên thông tam muội.

Phật hỏi xong, kế đó 25 vị Thánh lần lượt tỏ bày chỗ sở ngộ của mình :

Thanh trần viên thông

Ngài Kiều-trần-như cùng 5 vịTỳ-kheo (5 ông này lúc trước theo tu khổ hạnh với Phật và được Phật hóa độ trước tiên khi Ngài mới thành đạo) nhân âm thanh của Phật thuyết mà ngộ lý Tứ đế, chứng Viên thông; nên đối với pháp thích hợp làm cho Ông chứng ngộ thì thanh trần là hơn cả. Thứ nhất nhờ âm thanh của Phật giảng về Tứ đế

mà ngộ được lý Tứ đế (Khổ, Tập, Diệt, Đạo). Thứ hai Ông quán sát rõ thấu thật tướng của âm thanh mà ngộ đạo. Thật tướng của âm thành là vô tướng, không đọa về nhơn duyên, tự nhiên, hòa hiệp, phi hòa hiệp như trước Phật đã chỉ dạy : nó thường vắng lặng cùng khắp mười phương, theo nghiệp cảm, theo tâm lượng của chúng sinh mà phát hiện; nên khi chúng ta không đem tâm phân biệt, mà khi ấy tiếng cũng chẳng phải không, chẳng phải các chúng sinh khác cũng tuyệt không nghe thấy như ta. Xưa nay chúng ta chỉ phân biệt theo giả ảnh của thanh trần sanh diệt đối đãi với ta, nên bị thống khổ theo khi có tiếng hay khi không có tiếng, chứ chưa hề lắng lòng định trí rời vọng trần để quán thật tánh của những tiếng động tịnh là từ đâu, nên cũng chưa hề liễu nhập tánh âm thanh vốn là tánh diệu chơn như của Như Lai tạng. Thật tướng của âm thanh đã như vậy thì thật tướng trí do âm thanh thuyết minh cũng vậy.

Sắc trần viên thông

Ngài Ưu-ba-ni Sa-đà (Trung Hoa dịch là trần tánh, nhơn chỗ ngộ mà đặt tên), nhân quán sắc tướng mà chứng quả. Hàng Nhị thừa thì quán bất tịnh để sanh tâm nhàm chán, diệt tham dục, cầu chứng Niết-bàn. Trái lại, hàng Bồ-tát quán bất tịnh để nhận rõ nhân duyên thống khổ, chỗ đảo chấp bất tịnh kế tịnh của chúng sinh mà hóa độ, phá trừ tâm tham đắm sắc thân ngũ dục. Ông Ưu-ba-ni Sa-đà tu theo phép quán đó, tịnh tâm nhiếp ý, quán sát thân phần của chúng sinh chỉ toàn là một vật nhơ nhớp thối tha, cả từ đầu đến chân, từ trong ra ngoài, và rõ ràng nhất khi

thân ấy đã thành một tử thi phình trướng, bầm xanh, bại hoại, máu mủ chảy ra, gân thịt ứa vữa, cầm thú rúc ăn, xương gân ly tán, chỉ còn nắm xương khô lần lữa tiêu ra tro bụi, biến vào hư không. Cái sắc thân đã tan về hư không, đâu có phân biệt chia rẽ sai khác; chỉ vì đem tâm phân biệt, tương đối với sắc mà gọi là không, tương đối với không mà gọi là sắc; vậy nên, sắc hoặc là không đều không tự tánh cả.

Hương trần viên thông

Ngài Hương Nghiêm đồng tử (nhân chỗ ngộ mà đặt tên) nhân quán sát cái tướng hữu vi là hương trần mà chứng được viên thông. Thường thường chúng ta chỉ tưởng mùi hương là một thứ sẳn có của gốcrầm v.v… hễ có gỗ trầm là có hương; nhưng xét kỷ thì mùi hương ấy đâu phải chỉ do gỗ trầm mà có được; còn do không khí, do lửa đốt và do tỷ căn của ta tiếp xúc, tỹ thứ giác xúc, ý thức phân biệt nữa, nếu ngoài công năng của hai thứ năng tri, sở tri trên ra, thì không thành múi hương được. Vậy thật ra tánh chân thật hương trần không phải là năng tri sở tri, cũng không phải ly năng tri sở tri, nó có ra chỉ tùy theo nghiệp của mỗi chúng sinh mà phát hiện.

Vị trần viên thông

Vị trần là các vị cay chua đắng ngọt; vị hòa hợp như các món ăn do nhiều thức hợp lại; vị cu sanh như ớt sẳn cay, bồ hòn sẳn đắng; vị biến dị là do thay đổi mà ra, như mật ong để lâu hóa chua, rượu để lâu thì lạt … Ngài Dược Vương Dược Thượng, Bồ-tát do phân biệt quán sát bổn

nhân của vị trần mà chứng đạo. Quán sát nguyên nhân của vị như thế nào ? Nếu nói vị do hư không thì sao nếm hư không không biết ngọt, đắng; nói rằng thật có thì vị vốn vô hình; nói rằng vị tức là thân tâm, thành ra nó có tánh biết; còn nói vị ly thân tâm thì cái gì phân biệt mà biết vị. Hai vị Bồ-tát quán sát như vậy ngộ nhập cái tánh phi tức phi ly, phi không phi hữu của vị trần, nên vọng ý tiêu tan mà giác tánh được tỏ bày vậy.

Ngài Bạt-đà-bà-la với 16 người bạn Bồ-tát sơ phát tâm, liền từ chỗ ngồi đứng dậy đảnh lễ chân Phật rồi bạch rằng : “Kiếp trước, lúc đức Phật Oai Âm Vương ra đời, chúng con nhân đặng gặp Phật nghe pháp và xuất gia, trong ngày Chúng tăng tắm gội, con theo thứ tự vào nhà tắm, thì thoạt nhiên ngộ biết thủy trần vốn không, rửa bụi trần hay không rửa bụi trần, tâm giác thường vắng lặng, không có tướng gì … tập cũ ấy nhớ mãi cho đến ngày nay, theo Phật xuất gia được thành bậc vô học. Đức Oai Âm Vương kia gọi con tên là Bạt-đà-bà-la, nhân diệu xúc tỏ bày sáng suốt, thành vị Phật tử trú. Nay Phật hỏi viên thông, thì như chỗ sở chứng của con, quán xúc làm nhơn là hơn cả.”

Ngài Đại Ca-diếp và Tỳ-kheo-ni Tử Kim Quang liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật rồi bạch Phật rằng : “Con nhớ kiếp trước, trong thế giới này có đức

Phật ra đời hiệu Nhật Nguyệt Đăng, con được gần gũi thân cận nghe pháp tu học, sau khi Phật diệt độ thì cúng dường xá lợi, đốt đèn nối ánh sáng, lại dùng vàng tử kim sáng chói mà thếp

hình tượng của Phật. Từ đó đến nay, đời đời thân con thường được đầy đặn sáng như đống vàng tử kim, còn Tỳ-kheo-ni Tử Kim Quang này chính là quyến thuộc của con, từng đã phát tâm cùng con một lúc. Con xem thấy thế gian sáu trần biến hoại, nên chỉ đem tâm không tịch tu hành, thành diệt tận định. Thân tâm tự tại hay vượt qua trăm ngàn kiếp, dường như khảy móng tay. Con do quán sát pháp không tịch mà thành bậc A-lahán; đức Thế Tôn cho con là người tu hành đầu đà bậc nhất. Diệu pháp mở sáng, các lậu tiêu trừ, nay Phật hỏi viên thông, thì như chỗ sở chứng của con, quán Pháp trần làm nhơn là hơn cả.”

Tôn giả A-na-luật-đà liền từ chỗ ngồi đứng dậy đảnh lễ chân Phật mà bạch Phật rằng : “Con khi mới xuất gia thường ưa ngủ nghỉ nên bị Như Lai quở trách là loại súc sanh. Nghe lời Phật quở, con khóc lóc tự trách suốt bảy ngày không ngủ, hư cả hai mắt. Đức Thế Tôn dạy cho con phép Tam-muội nhạo kiến chiếu minh kim cang. Con không do con mắt mà vẫn xem thấy mười phương, tính chơn rỗng suốt như xem hoa quả giữa bàn tay. Như Lai ấn chứng cho con thành bậc A-la-hán. Nay Phật hỏi viên thông, thì như chỗ sở chứng của con, xoay cái thấy trở về tánh nguyên, ấy là thứ nhất.”

Tôn giả Châu-lợi-bàn-đặc-ca, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật rồi bạch rằng : “Con vì thiếu sự tụng trì nên tánh tình ngu độn; khi mới đầu gặp Phật, nghe pháp xuất gia, chỉ ức trì một câu kệ của Như Lai mà trong trăm ngày không thuộc. Hễ nhớ trước thì quên sau, nhớ sau thì quên trước; Phật thương con ngu muội, dạy phép an cư,

điều hòa hơi thở ra vào; con liền quán hơi thở đến vi tế cùng tột, thấy các hạnh sanh, trú, dị, diệt từng mỗi sát-na mà tâm được rỗng rang tự tại không chút ngăn ngại; hết các món lậu thành A-la-hán, ở dưới tọa của Phật, được ấn chứng thành vô học đạo. Nay Phật hỏi viên thông, thì như chỗ sở chứng của con, xoay hơi thở trở về tánh không, ấy là thứ nhất.

Ông Kiều-phạm-bat-đề, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật rồi bạch Phật rằng : Con bị khẩu nghiệp nặng nề; trong kiếp quá khứ đã chê bai vị Sa-môn nên đời đời mắc bịnh, miệng thường nhai như trâu; đức Như Lai dạy cho pháp môn Nhất vị thanh tịnh tâm địa; con nhân đó mà tâm được tịch diệt vào Tam-ma-địa, quán sát cái tánh biết vị không phải thân, cũng không phải vật; liền trong niệm ấy vượt bỏ các lậu thế gian, bề trong giải thoát thân tâm, bề ngoài không dính mắc thế giới, xa lìa ba cõi như chim ra khỏi lồng, tiêu hết các món cấu trần, nên con được con mắt pháp thanh tịnh, thành A-la-hán; Đức Như Lai ấn chứng thành vô học đạo. Nay Phật hỏi viên thông, thì như chỗ sở chứng của con, xoay về quán sát tánh biết vị, ấy là thứ nhất.

Xúc trần viên thông

Ngài Bạt-đà-bà-la (Trung Hoa dịch là Thiên-thủ hay Hiền-hộ) nhân quán xúc trần mà ngộ nhập Viên thông. Xúc là đụng chạm, tiếp xúc. Cảnh bị biết của thân căn, hay nói cách khác là sắc cảnh ứng hợp thân căn phát sinh

nhân biết có lạnh, nóng, trơn, nhám v.v… đều gọi là xúc trần cả. Như vậy, xúc trần được phát hiện là bởi có thân căn với sắc cảnh, thiếu một không thành, xúc trần hư dối. Vả lại, như khi đối trước một lò lửa, nếu kẻ rét thì có cảm xúc ấm, còn kẻ sốt thì lại có cảm giác nóng thêm. Vậy thì biết chỉ tùy chúng sinh mà thành lạnh hay nóng không có thật thể nhất định. Đối với nước cũng vậy, khi chúng ta dùng nước tắm gội thân thể, nước chảy trên mình mà phát sanh cảm giác thế này thế khác gọi là xúc trần. Nhưng xét nghiệm kỹ thì ta gọi là tắm rửa, ấy là rửa thân thể hay rửa bụi trần ? Nếu nói là rửa thân thể thì như không bụi trần lấy gì để rửa; nếu nói là rửa bụi trần, thì như nước chảy trên đất cũng gọi là tắm rửa đặng sao ? Thế thì nước, bụi trần, thân thể vốn thật an nhiên nước không phải hay rửa (năng) mà bụi trần và thân thể không phải bị rửa (sở), cho nên xúc trần chỉ là tướng giả dối đối đãi theo vọng nghiệp chúng sinh không xúc mà hiện xúc, nên xúc trần đều là như huyễn, phi hữu phi vô. Ngộ được như vậy mà tu hành, tức thành đặng bậc Vô học.

Pháp trần viên thông

Ngài Đại Ca-diếp nhân quán Pháp trần mà ngộ nhập Viên thông. Pháp trần là tất cả ấn tượng của tiền trần : sắc, thanh, hương, vị, xúc, lưu lại trong tâm ý mà làm cảnh sở duyên cho ý thức. Tất cả cảnh giới thế gian tóm lại không ngoài sáu trần : sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp ấy. Những pháp đó luôn luôn biến chuyển, hoặc âm thầm kín đáo, hoặc rõ rệt phô bày, chứ không niệm nào yên lặng dừng nghĩ. Vừa vị lai đã thành hiện tại vừa hiện tại đã

thành quá khứ; như vậy hãy chỉ vào đâu mà cho là có Pháp thật. Chỉ vào vị lai ư ? hay chỉ vào quá khứ, hiện tại ư ? thật không thể chỉ vào đâu được. Pháp trần đã không thật, pháp trần là chơn không, thì các món thọ tưởng, hư vọng phiền não nương pháp trần sanh ra cũng liền tiêu diệt, phá trừ ý thức, chứng Diệt tận định. Khi ấy thân tâm tự tại, đối với không gian cũng như đối với thời gian; không rời chỗ ngồi mà ở khắp mười phương, vượt trăm ngàn kiếp mà đường trong giây phút khảy móng tay, thoát ngoài vòng chướng ngại của những sự lâu, mau, xa, gần, hạn cuộc.

Nhãn căn viên thông

Ngài A-na-luật-đà nhân tu về nhãn căn, xả bỏ sắc trần, xoay cái thấy (hư vọng) trở về kiến tính (chơn tính) mà thành bậc Vô học.

Kiến tánh thường diệu thường minh, nương nơi con mắt mà phát ra cái dụng thấy sắc gọi là nhãn căn; kiến tánh vốn đã diệu minh, cho nên kiến dụng chẳng lúc nào không minh không diệt. Chúng sinh nhiều kiếp mê lầm không tự nhận biết, trở lại chấp rằng cái thấy chỉ do con mắt và có sắc trần; hễ có sắc trần thì gọi rằng có thấy; còn không sắc trần thì gọi rằng không thấy : mở mắt là thấy, nhắm là không. Đã đem tánh thấy viên dung cùng khắp mà khuôn khổ một nơi, nên bị cách ngại, thấy không ngoài hai sống mũi, thấy không thấu đặng hai đời. Dù khi nhắm mắt, khi ngủ mê không thấy đã đành, mà khi mở mắt cũng chẳng thấy được sự thật của muôn pháp. Trong một đoạn trước, Phật gạn hỏi Tôn giả A-nan về cái thấy là tâm hay

con mắt ? Và Ngài đã bảo : Tâm thấy chớ không phải mắt thấy. Đây, Phật chỉ cái kiến tánh này cho đến chỉ văn tánh, khứu tánh v.v… cho chúng sinh rõ. Thế nên biết rằng có mắt không tâm, không thành có thấy; có tâm không mắt cũng thấy khắp mười phương, ấy gọi là nhạo kiến chiếu minh. Kiến tánh bản minh đó xưa nay không hề lay chuyển, ấy gọi là Kim cang Tam muội.

Tỉ căn viên thông

Ngài Châu-lợi Bàn-đặc-ca (là hai anh em. Trung Hoa dịch là Đại lộ biên và Tiểu lộ biên. Đây cốt chỉ ông em) nhân tuy tỷ căn mà chứng nhập viên thông.

Kiếp xưa của Ngài là một vị Đại Pháp sư vì tâm xan lẫn Phật pháp, không muốn nói cho ai nghe nên bị quả báo ngu mê, thiếu tánh nghe nhiều hiểu rộng. Nhân đó Phật mới dạy phương pháp nhiếp tâm là điều hòa hơi thở ra vào, đếm từ một đến trăm, từ trăm lui một; sau khi tâm định tĩnh xét cùng tột đến tướng vi tế của hơi thở, thảy đều sanh, trú, dị, diệt từng mỗi sát na. Tâm chỉ chú vào hơi thở, ngoài hơi thở không riêng có sự vật gì, cũng không có tướng hơi thở nữa bởi vì hơi thở đã từng sát na chuyển biến, hơi thở không có thật tánh; vậy do tánh yên lặng mà quán cảnh thanh tịnh; do quán cảnh thanh tịnh mà được rỗng rang sáng suốt.

Thiệt căn viên thông

Ngài Kiều-phạm-bát-đề (Trung Hoa dịch là Ngưu từ) nhân tu thiệt căn mà chứng nhập viên thông. Trong một kiếp quá khứ, Ông từng buông lời chê bai vị lão tăng, nên

nhiều đời mắc lấy cái tật : miệng thường nhai suông như trâu. Phật thuyết pháp lúc nào cũng tùy căn cơ, tùy tập quán chúng sinh cả; nên Ngài đã tùy tập quán của Ông mà dạy cho các pháp môn nhất vị thanh tịnh tam địa; nghĩa là quán cái tánh biết vị phát hiện nơi thiệt căn, vốn thường thanh tịnh, không phải đối đãi giả dối, không thay đổi theo mặn, đắng, ngọt, cay nên gọi là nhất vị. Đã vậy, thì cái tánh biết vị ấy không phải là thiệt căn và không phải là vị trần : vì chẳng phải trần nên chẳng phải vô tri, mà chẳng phải căn nên không giả dối; vì vậy các món dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu trong thế gian không thể ô nhiễm buộc ràng; tuy ở trong ba cõi mà vốn xa lìa ba cõi như chim ra khỏi lồng, thông dung tự tại, thấy biết rộng xa. Ấy gọi là pháp nhãn thanh tịnh, thành A-la-hán, không còn thọ sanh trong vòng luân hồi sanh tử.

Ngài Tất-lăng-già-bà-ta liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đầu lạy chân Phật rồi bạch Phật rằng : “Lúc con mới phát tâm theo Phật nhập đạo, thường nghe đức Như Lai dạy những điều thống khổ trong thế gian; con đi khất thực trong thành để tâm tư niệm pháp môn đó, bất giác giữa đường đạp nhằm gai độc, bị thương chân, sự đau nhức khắp cùng thân thể. Con liền nghĩ rằng : Có tánh biết mới biết sự đau nhức đó. Tánh biết ấy chính là giác tâm thanh tịnh, tuy cái biết đau mà không phải bị đau. Con lại suy nghĩ : nếu như vậy thì một thân lẽ nào có hai tánh biết ? Nhiếp niệm chưa bao lâu, thân tâm bỗng nhiên không tịch; trong 21 ngày thì các lậu tập tiêu hết, thành quả A-la-hán, được

Phật ấn ký chứng bậc Vô học. Nay Phật hỏi viên thông, thì như chỗ sở chứng của con, là xả bỏ thân chấp, thuần một giác tánh, ấy là thứ nhất.”

Ngài Tu-bồ-đề liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đầu lạy chân Phật mà bạch rằng : “Nhiều kiếp lại đây, tâm con rỗng rang không ngại, nhớ lại kiếp thọ sanh nhiều như số cát sông Hằng, lúc còn ở trong thai liền biết muôn pháp không tịch; như thế cho đến thấy cả mười phương toàn không, và giáo hóa khiến cho chúng sinh chứng đặng không tánh. Nhờ đức Như Lai phát minh tánh chơn không của bản giác, tánh không viên mãn sáng suốt, chứng A-la-hán, kíp vào biển giác không tịch sáng suốt tôn quý của Như Lai, đồng tánh tri kiến với Phật, nên được ấn chứng thành bậc vô học. Con do tánh không mà giải thoát, không ai sánh bằng. Nay Phật hỏi viên thông, thì như chỗ sở chứng của con, là đem các tướng qui vào phi tướng, mà năng phi sở phi cũng diệt, xoay tánh biết nơi ý căn về không vô, ấy là thứ nhất.”

Ngài Xá-lợi-phất liền từ chỗ ngồi đứng dậy đảnh lễ chân Phật mà bạch Phật rằng : “Con nhiều kiếp lại đây, tâm thấy rất thanh tịnh, như vậy trong nhiều đời thọ sinh như cát sông Hằng, mà đối với các pháp biến hóa của thế gian, xuất thế gian, hễ một phen thấy, liền thông suốt không bị ngăn ngại. Một hôm nhân ở giữa đường gặp đặng hai anh em ông Ca-diếp-ba cùng đi với nhau, tuyên nói kệ, nhân duyên mà ngộ biết tự tâm vốn không ngằn mé. Theo Phật đi xuất gia, tánh thấy biết viên mãn sáng suốt, được sức vô úy, thành A-la-hán làm trưởng tử của Phật, từ

miệng Phật mà có, do pháp Phật mà hóa sinh. Nay Phật hỏi viên thông, thì như chỗ sở chứng của con, là do tâm thấy phát sáng, sáng cùng tột các pháp sở tri, sở kiến, ấy là thứ nhất.

Ngài Phổ Hiền Bồ-tát liền từ chỗ ngồi đứng dậy đảnh lễ chân Phật mà bạch rằng : “Con đã từng làm vị Pháp vương tử với hằng sa đức Như Lai. Mười phương các đức Như Lai mỗi khi dạy hàng đệ tử có căn cơ Bồ-tát, tu hạnh Phổ Hiền thảy đều lấy tên con mà đặt tên. Bạch Thế Tôn ! Con dùng tâm mà nghe và phân biệt mọi niệm lự tư kiến của chúng sinh; nếu ở phương nào khác, ngoài hằng sa cõi nước, có một chúng sinh phát tâm tu hạnh Phổ Hiền, thì con liền trong khi ấy, cỡi voi trắng sáu ngà, phân hóa trăm ngàn thân đến khắp các nơi ấy; dù cho chúng sinh đó nghiệp chướng sâu dày không thể thấy con thì con nhân trong khi tối tăm lấy tay rờ đầu, gia hộ an ủi khiến đặng thành công đức. Nay Phật hỏi viên thông, như bổn nhân chứng ngộ của con là phát minh tánh nghe, phân biệt tự tại, ấy là thứ nhất.”

Thân căn viên thông

Ngài Tất-lăng-già-bà-ta (dịch là dư tập) nhân tu thân căn mà ngộ nhập Viên thông. Giác tâm thanh tịnh vốn thường bất biến hàm dung không có năng sở, không có trong ngoài, không bị khổ vui làm lay động; chúng sinh nhân mê, khởi ra vọng tưởng phân biệt, chấp có ngoại cảnh có nội thân, buộc tánh biết nơi thân căn làm nơi y chỉ

mà lãnh nạp các cảnh thuận nghịch giữa thế gian. Vì vậy nên không tránh khỏi các món khổ. Ông Tất-lăng-già-bà-ta theo lời Phật, quán khổ đế giữa thế gian trong khi đi khất thực, bất giác chân đạp nhầm gai độc, đau buốt toàn thân, mà càng chứng rõ khổ đế một cách thống thiết. Nhân đau nhức mà phát suy nghĩ : tự mình biết mình đang đau; vậy đã có cái đau lại có cái biết đau; đau là cái biết hư vọng nơi thân căn, tùy nhân duyên ngoại cảnh mà phát hiện có năng có sở; chứ “biết đau” chính là giác tâm thanh tịnh ra ngoài có không, dù đau với không đau cũng không thể làm tăng giảm. Ngặt vì trong lúc tâm ngã pháp chưa tiêu, nên tướng năng sở vẫn còn hiện tiền, cần phải nhiếp niệm vậy sau mới không cả thân tâm đoạn trừ năng sở, không thấy có cái tướng hay đau, không thấy cái tướng bị đau, chỉ thuần một Giác tâm thanh tịnh. Lúc ấy, chẳng những giác tức là giác, mà mê cũng tức là giác; tánh giác hoàn toàn viên mãn không còn bị điều chi ô nhiễm.

Ý căn viên thông

Ngài Tu-bồ-đề (Trung Hoa dịch là Không sinh) nhân tiêu trừ ý căn mà chứng nhập viên thông. Ý căn là tánh hay hiểu biết tất cả pháp trần, hễ có pháp trần thì có ý căn, mà ý căn tiêu trừ thì pháp trần không tịch. Pháp pháp đều không tịch cả, dù sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn tất cả đều không; ở trong thân tâm chánh báo không ở ngoài thế giới y báo cũng không, nên tâm đặng tự tại không bị 5 uẩn ngăn che, không bị cái hôn mê cách ám; khi ở trong thai cũng như khi ra khỏi thai, chỉ là tùy tưởng thọ sinh mà vẫn không bị sắc thân chướng cách. Tuy vậy,

mặc dù ngộ được không lý, nhưng chưa ngộ tánh chân như của Như Lai tạng, là tức nơi không mà tùy duyên hiện hữu, tức nơi diệu hữu mà vốn không, cái không ấy mới thật là tánh chân không của đệ nhất nghĩa, của nhất chân pháp giới; vậy nên nhất thời đốn ngộ tánh chân không, ấy tức đồng một tánh thấy biết cùng khắp như chư Phật, không có sai khác.

Nhãn căn viên thông

Ngài Xá-lợi-phất (Trung Hoa dịch là Thu từ) do tu nhãn thức mà chứng nhập viên thông. Do Nhãn thức thanh tịnh nên tất cả pháp tướng của thế gian đều thấy thông suốt cả; nhận thấy thông suốt các pháp biến hóa ấy nên đến khi nghe thấy bài kệ nhân duyên, liền ngộ đặng thật tướng Trung đạo, ngộ Tạng tâm cùng khắp pháp giới, không phải lớn nhỏ, không có ngằn mé trong ngoài. Bài kệ nhân duyên theo Đại thừa nghĩa là : “Các pháp nhân duyên sanh, tôi nói nó là không, gọi nó là giả danh, cũng gọi trung đạo nghĩa” (nhân duyên sở sanh pháp, ngã thuyết tức thị không, diệc danh thị giả danh, diệc danh trung đạo nghĩa). Các pháp do nhân duyên hòa hợp sanh không có thật tánh tức là không; tuy không nhưng đã tùy vọng nghiệp cơ cảm của chúng sinh chẳng phải không có giả tướng phát hiện; ngoài giả không thể có không, ngoài không không thể có giả, không và giả không hai cái ấy tức là thực tướng Trung đạo của các pháp. Đã ngộ lý Trung đạo tức là ngộ được Tạng tâm tùy thuộc bất biến, bất biến tùy duyên, không phải giả không mà thật không, nhưng không chỗ nào không có, không pháp nào không do Tạng

tâm; tùy duyên bất biến hiện, mà thấy biết cùng tận tất cả pháp không chút ngăn che sợ hãi.

Nhĩ thức viên thông

Ngài Phổ Hiền Bồ-tát (hạnh độ sanh cùng pháp giới là phổ, gần địa vị cực thánh là hiền) nhân tu Nhĩ thức mà chứng nhập viên thông. Phổ Hiền có ba vị khác nhau :

1. Vị tiền Phổ Hiền tức là hai vị Tư lương và Gia hạnh.

2. Đương vị Phổ Hiền tức là sơ địa cho đến Đẳng giác, Diệu giác.

3. Vị hậu Phổ Hiền, tức là khi chứng Phật quả rồi, nhưng không đắm trước cái vui nơi cảnh Niết-bàn, chỉ vì nguyện đại bi luôn luôn trở lại độ sanh tế vật. Như Ngài Văn Thù, Quán Âm, Phổ Hiền v.v… Vậy biết Ngài Phổ Hiền là vị đại Bồ-tát đã thành Phật mà trở lại độ sanh. Chính trong nhân địa, Ngài đã phát 40 lời đại nguyện : từ lễ kỉnh chư Phật cho đến phổ giai hồi hướng. Ngài đã phát minh tánh nghe chân thật của bản tâm thanh tịnh, không còn tùy tùng theo cái nghe hư vọng của nhĩ căn và nhĩ thức, nên không bị điều chi cách ngại; nên hễ có mỗi một chúng sinh nào cách xa hằng sa thế giới mà phát tâm tu hạnh Phổ Hiền, thì Ngài liền quán biết rõ ràng, phân vô số thân, cưỡi voi trắng sáu ngà (biểu tượng hóa độ sáu độ của Bồ-tát) đến tận nơi mà tìm cách an ủi khuyên lơn, tán thán, gia hộ, khiến chúng sinh ấy mau thành tựu như Ngài. Các vị muốn tu Bồ-tát thừa, sau khi thấy rõ Chơn tâm, phát minh căn bản trí, đều phải khởi sai biệt trí, tùy nghi phương tiện mà giáo hóa độ sanh mới thành tựu viên mãn Phật

quả; nếu thiếu hạnh Phổ Hiền tế độ quần sanh thì hạnh giác tha bị thiếu, nên Phật dạy các Bồ-tát tu hạnh lợi tha đều nên tu theo hạnh đức Phổ Hiền và cũng lấy tên ấy mà làm tên của mình.

Ngài Tôn-đà-la-nan-đà liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật mà bạch rằng : “Con lúc đầu xuất gia theo Phật nhập Đạo, tuy đối với giới luật (giới) giữ gìn đầy đủ, mà đối với phép Tam-ma-địa (định) thì tâm thường loạn động, nên chưa thành vô lậu. Đức Thế Tôn dạy con cùng ông Câu-thi-la quán tướng trắng trên chót sóng mũi. Lúc đầu quán kỹ, trải qua 21 ngày thấy hơi trong mũi ra vào như khói, thân tâm thế giới trong ngoài rỗng suốt, khắp đều trong sạch như ngọc lưu ly. Rồi dần dần tướng khói tiêu tan mà hơi thở lại biến thành các sắc trắng, tâm đặng khai ngộ; các lậu tiêu trừ, hơi thở ra vào hóa thành ánh quang minh soi cùng mười phương thế giới chứng quả A-la-hán. Đức Thế Tôn thọ ký cho con, tương lai chứng đặng Bồ-đề. Nay Phật hỏi về viên thông, con do

tiêu trừ hơi thở, hơi thở tiêu nên tâm phát sáng; sáng càng viên mãn, các lậu trừ, ấy là thứ nhất.”

Ngài Phú-lâu-na-di Da-la-ni tử, liền từ chỗ ngồi đứng dậy đầu lạy chân Phật rồi bạch rằng : “Con từ nhiều kiếp lại đây, biện tài vô ngại, tuyên nói các pháp khổ, không đạt cùng thật tướng; như vậy cho đến tất cả pháp môn bí mật của hằng sa Như Lai, con đều đem giảng bày rất rõ ràng vi diệu ra giữa đại chúng không chút sợ sệt. Đức Thế Tôn biết con có tài hùng biện, nên dùng âm thanh tuyên

nói pháp luân dạy con đem ra truyền bá. Con ở trước Phật dùng tiếng thuyết pháp như sư tử rống, để giúp Phật chuyển pháp luân, đặng thành A-la-hán. Đức Thế Tôn ấn chứng cho con là người thuyết pháp không ai bằng. Nay Phật hỏi về viên thông, con do pháp âm, hàng phục lũ ma oán, tiêu diệt các lậu, ấy là thứ nhất.”

Ngài Ưu-ba-ly liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Phật rồi bạch rằng : “Con thân tùy với Phật, thấy Ngài vượt thành xuất gia, chính con quán thấy đức Như Lai sáu năm tu khổ hạnh, hàng phục loại ma, uốn dẹp ngoại đạo, giải thoát các tham dục thế gian; lại được thừa lãnh giáo giới của Phật chế; như thế cho đến 3.000 oai nghi, 80.000 hạnh vi tế, nào tánh nghiệp nào giá nghiệp, con đều giữ gìn thanh tịnh, thân tâm vắng lặng, thành bậc A-la-hán. Con là giềng mối trong chúng đệ tử của Như Lai; Phật ấn chứng tâm con, giữ giới tu thân, chúng suy tôn làm thượng thủ. Nay Phật hỏi viên thông thì con trước do chấp giữ thân, thân đặng tự tại; sau lại do chấp giữ tâm, tâm đặng thông suốt. Vậy sau tất cả thân tâm thảy đều thông lợi, ấy là thứ nhất.”

Ngài Đại Mục-kiền-liên, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Phật rồi bạch rằng : “Lúc trước con đi khất thực, giữa đường gặp ba anh em ông Ca-diếp-ba, là Ông Ưu-lâu-tần-loa, ông Già-gia và ông Na-đề tuyên nói nghĩa nhơn duyên sâu xa của Như Lai; con liền phát tâm, thấu suốt rộng lớn, đức Như Lai cho mặc y ca-sa, râu tóc tự rụng hết. Con dạo đi cùng mười phương, không bị ngăn ngại, phát minh thần thông, suy con là hơn cả, thành A-la-hán. Đâu

chỉ một mình Thế Tôn, mà mười phương Như Lai cũng đều khen thần lực con, tròn sáng thanh tịnh, tự tại không e sợ. Nay Phật hỏi viên thông, con xoay ý thức về tánh viên trạm, tâm quang mở bày, ví như lắng dòng nước đục, lâu ngày thành trong suốt, ấy là thứ nhất.”

Ngài Ô-sô-sắc-ma ở trước Như Lai chắp tay cúi đầu đảnh lễ chân Phật mà bạch rằng : “Con thường nhớ lại nhiều kiếp xa xôi về trước, tánh nhiều tham dục. Có đức Phật ra đời hiệu là Không vương. Ngài dạy : Người nhiều dâm tánh, là thành đống lửa hẩy hừng; lại dạy con quán khắp 100 hài 4 vóc, các khí lạnh, nóng mà tinh thần bề trong được ngưng tịnh, hóa tâm đa dâm thành ra lửa trí tuệ. Từ đó chư Phật đều gọi con là Hỏa Đầu. Con do sức hào quang tam muội mà thành A-la-hán, tâm phát nguyện lớn; hễ chư Phật thành Đạo thì con làm người Lực sĩ hầu cận, uốn dẹp lũ ma oán. Nay Phật hỏi về viên thông, con do quán sát cái xúc nóng nơi thân tâm, rỗng suốt không ngại, các lậu tiêu trừ, phát sanh lửa Trí huệ lớn báu, lên bậc Vô thượng giác, ấy là thứ nhất.

Tỉ thức viên thông

Ngài Tôn-đà-la-nan-đà nhân tu về tỉ thức mà ngộ nhập viên thông trên đường tu hành chơn chánh đến kết quả Vô thượng Bồ-đề là phải đủ ba điều kiện cần yếu :

Giới luật, Thiền định và Trí huệ. Giới để ngăn ngừa tội lỗi ; Định để đón dẹp vọng tưởng tán loạn; Huệ để phá vô minh thấu rõ thật lý. Bởi vậy, mặc dù giữ gìn giới luật

hoàn toàn mà tâm thiếu thiền quán, bị tán loạn, thì bao nhiêu lậu hoặc vô minh vẫn còn tương tục ngăn che Thánh quả vô lậu. Thiền quán thì cốt tại buộc tâm vào một chỗ hay một pháp môn để quán sát. Như Phật dạy ông Tôn-đà-la-na-đà và Câu-thi-la chuyên tâm quán tướng trắng đầu chót sống mũi, hễ quán tâm lần sâu xa, thì cảnh sở quán lần thanh tịnh, đến khi hóa ra ánh sáng là đều do quán tâm sâu cạn cũng viên minh, thì thân tâm sáng suốt, tâm năng quán cũng viên minh, thì thân tâm thế giới khắp 10 phương thảy đều trong suốt như chất lưu ly, không nhơ bợn, không ngăn cách, ấy là dứt nhân sanh tử, được Phật thọ ký chứng Bồ-đề quả.

Thiệt thức viên thông

Ngài Phú-lâu-na-di-đa-la-ni-tử, nhân tu thiệt thức mà ngộ nhập viên thông. Thiệt thức có công năng biết vị và thuyết pháp. Phật vì chúng sinh khỏi vòng điên đảo, chấp mọi sự mọi vật là thường, lạc, ngã, tịnh, nên truyền dạy pháp Vô thường, Khổ, Vô ngã, Bất tịnh. Nhân đó mà hàng Nhị thừa giải thoát phân đoạn sanh tử chứng Vô dư y Niếtbàn và đem giáo hóa dẫn đạo chúng sinh. Thật ra, trong khi Phật dạy lý vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh, mà mật ý cốt chỉ cho chúng sinh đương nơi bốn điều ấy nhận thấu thật tướng bình đẳng Thường, Lạc, Ngã, Tịnh của tất cả các pháp. Vì thật tướng ấy mới là pháp môn bí mật của hằng sa đức Như Lai, là chỗ muốn chỉ của âm thanh chuyển luân của Phật tuyên nói. Nếu ngộ đặng pháp môn ấy như ông Phú-lâu-na thì biện luận thuyết pháp không ai sánh bằng, mặc dù nói pháp khổ, không mà không ly thật

tướng; tuy không ly thật tướng mà tự tại tuyên nói khổ không, để điều nhiếp chúng sinh, hàng phục ma ngoại.

Thân thức viên thông

Ngài Ưu-ba-ly nhân tu thân thức mà ngộ nhập viên thông. Ông là một người hầu cận của Phật trong khi Ngài còn làm Thái tử, nên thấy rõ hành động của Phật khi xuất gia, khi tu khổ hạnh cho đến khi hàng tà ma thành đạo quả và thiết chế giới luật; lại là vị đệ tử trì luật thứ nhất, lãnh thọ giới luật, thanh tịnh tu trì. Nào những điều thể tánh vốn ác như sát, đạo, dâm, vọng gọi là tánh nghiệp những điều thể tánh không phải ác nhưng vì hay mở đường tội lỗi như rượu v.v… mà Phật chế ngăn gọi là giá nghiệp; cho đến 3000 oai nghi (250 giới đều có 4 cử động là đi, đứng, ngồi, nằm 250 x 4 = 1.000 : 1.000 đối với 3 tụ giới thành ra 3.000). 84.000 tế hạnh (3.000 oai nghi đem phối với bảy chi : sát, đạo, dâm, lưỡng thiệt vọng ngôn, ác khẩu, ỷ ngữ thành 21.000; lại phối với 4 phần phiền não là đa tham, đa sân, đa si, tham si đẳng phần, thành ra 84.000) thảy đều giữ gìn không giới nào khuyết phạm, thân thường ở trong giới, toàn thân tức là giới, khi giới đã đặng thanh tịnh thì thân ấy là thân tịch diệt mà tâm ấy là tâm chơn thường diệu giác, mặc dù ở trong thế gian uế ác mà không bao giờ ô nhiễm như diệu liên hoa vậy.

Ý thức viên thông

Ngài Đại Mục-kiền-liên nhân tu ý thức mà ngộ nhập viên thông. Sau khi nghe ba anh em ngài Ca-diếp-ba nói lý nhân duyên của Phật, liền ngộ đặng nhân duyên thâm

nghĩa, không phải như nghĩa thông thường, nói các pháp có ra là do nhiều duyên họp lại; hơn nữa các pháp do nhân duyên sanh tức là không thật có, tức là như huyễn, tức là Trung đạo thật tướng; chính nơi các pháp đối đãi sanh diệt mà nhận ra thật tướng tuyệt đối không sanh diệt. Vậy nên dù gần hay xa, dù lớn hay nhỏ cũng không còn chút gì ngăn ngại, xứng ý thật tướng, phát hiện thần thông để độ chúng sinh và phụng thờ chư Phật. Vì được như vậy, nên Ngài Mục-kiền-liên mới gọi là bậc thần thông bậc nhất.

Hỏa đại viên thông

Ngài Ô-sô-sắc-ma nhân tu Hỏa đại mà ngộ nhập viên thông. Chỉ vì còn vọng tưởng nên còn tánh tham đắm; do tánh tham dâm mới kiết thành lửa nghiệp hẩy hừng đốt cháy thân tâm, lu mờ ánh sáng trí huệ. Nhưng vọng tưởng chỉ là tâm, tham dâm chỉ là tâm, mà trí huệ cũng chỉ là tâm; nếu tâm vọng tưởng tham dâm ngừng tiêu, thì lửa trí huệ phát hiện. Ông Ô-sô-sắc-ma vốn người nhiều dâm dục; sau khi nghe đức Phật Không Vương dạy cho biết người đa dâm biến thành đống lửa dữ, mới chuyên tâm quán sát toàn thân tứ đại vốn không chủ tể; 100 hài 4 vóc, khi lạnh, khi nóng v.v… đều thuộc về tứ đại; tâm đa dâm vốn không tự tánh, tất cả đều do vọng tưởng mà ra; bởi tạng tâm tùy duyên biến hiện ngộ được tất cả vô tánh tức thành định lực hỏa quang tam muội; đốt cháy hết thảy thế gian, và oán ma sanh tử .

Bấy giờ ngài Trì Địa Bồ-tát liền từ chỗ ngồi đứng dậy đảnh lễ Phật rồi bạch rằng : “Con nhớ kiếp xưa đời đức Phổ Quang Như Lai xuất hiện giữa đời. Con làm thầy Tỳ-kheo thường đi đến các nẻo đường, bến đò, ruộng đất hiểm trở, hoặc không được bằng phẳng, phòng hại xe ngựa; thì con đắp ngay ngắn, hoặc làm cầu cống, hoặc gánh cát đất, siêng năng khó nhọc như vậy, trải qua vô lượng vị Phật ra đời. Hoặc có chúng sinh ở chỗ chợ búa, cần người chuyển vật, con trước hơn ai cả, vì họ, chuyền đi đến nơi tận chỗ, để đồ vật xuống liền đi ngay, chứ không nhận lấy tiền thuê. Trong khoảng đức Phật Tỳ-xá- phù ra đời, ở thế gian, phần nhiều bị đói thiếu, con làm người chuyên chở không kể gần xa, chỉ lấy thuê một tiền; nếu có trâu mắc phải bùn lầy thì con đem sức lực vì chúng đẩy xe, cứu vớt sự khổ não. Vị quốc vương thuở ấy, mời Phật thiết trai cúng dường; bấy giờ con sửa sang đất đai bằng phẳng, chờ Phật đi qua. Đức Tỳ-xa Như Lai khi đi ngang qua, xoa đầu con và bảo : “Hãy bình tâm địa thì thế giới đại địa tất cả đều bình.” Tâm con liền đặng mở mang, thấy rõ vi trần tạo thành ra thế giới bình đẳng không khác; tự tánh của vi trần không chạm lẫn nhau cho đến đao binh cũng chẳng hề đụng chạm; trong các pháp tự tánh, ngộ được vô sanh nhẫn, thành bậc A-la-hán. Xoay tâm Tiểu thừa này vào trong vị Bồ-tát, nghe các Như Lai nói chỗ tri kiến Phật như diệu liên hoa; con đặng chứng tỏ đầu tiên mà làm vị thượng thủ. Nay Phật hỏi viên thông, con do chỗ đế quán hai thứ vi trần của căn thân và thế giới bình đẳng như nhau, vốn từ Như Lai tạng hư vọng phát sanh trần cấu, trần tiêu rồi, trí viên mãn, thành Bồ-đề, ấy là thứ nhất.”

Bấy giờ ngài Nguyệt Quang đồng tử liền từ chỗ đứng dậy, đảnh lễ Phật rồi bạch rằng : “Con nhớ hằng hà sa số về trước, có đức Phật ra đời hiệu là Thủy Thiên, dạy các vị Bồ-tát tu phép quán nước, chứng nhập chánh định. Quán nước ở trong thân, tánh nó không cướp đoạt nhau. Đầu tiên quán từ nước miếng cuối cùng đến mồ hôi, tinh huyết, đại tiện, tiểu tiện, xoay vần trong thân mà vẫn đồng một tánh nước. Quán thấy nước ở trong thân cùng nước biển hương thủy nơi cõi Phù Tràng vương ngoài thế giới, bình đẳng không sai khác. Lúc ấy con mới thành phép quán nước thì chỉ trông thấy nước mà chưa được không thân (nghĩa còn chấp có thân này). Đang lúc làm Tỳ-kheo yên lặng tu thiền ở trong nhà, thì có người đệ tử từ nơi cửa sổ ngó vào nhà, chỉ thấy nước trong đầy khắp cả nhà, không thấy gì khác nữa, nó trẻ dại không biết liền lấy một viên ngói quăng vào trong nước, quấy nước lên tiếng, ngó quanh quẩn rồi bỏ đi; sau khi con xuất định, liền cảm nghe đau bụng, dường như Ngài Xá-lợi-phất gặp phải nạn quỉ vi hại. Con tự suy nghĩ : Nay con đã được quả A-lahán, khỏi bịnh duyên lâu ngày, vì sao nay bổng phát sanh đau bụng, chừng bị thối thất chăng ! Bấy giờ đứa nhỏ thẳng đến trước con, nói lại việc như trên; con liền bảo : “Hễ ngươi trông thấy nước lại, thì nên liền mở cửa vào trong nước, lượm quăng viên ngói đi”. Đứa nhỏ vâng lời, lúc sau con nhập định, nó trở lại thấy nước và viên ngói rõ ràng, liền mở cửa lượm ra, đến khi con xuất định, thân thể lại y như cũ. Gặp vô lượng Phật, như vậy đến đời đức Sơn hải Tự Tại Thông Vương Như Lai được vong thân, thân cùng nước biển hương thủy khắp mười phương hợp một tánh chơn không, không hai không

khác. Ngày nay đối trước Như Lai được danh hiệu đồng chơn, dự hội Bồ-tát. Nay Phật hỏi viên thông con do thủy tánh, một vị lưu thông, chứng được phép vô sanh nhẫn, viên mãn đạo Bồ-đề, ấy là thứ nhất.”

Ngài Lưu-ly-quang Pháp-vương-tử, liền từ chỗ ngồi dứng dậy, đảnh lễ Phật rồi bạch rằng : “Con còn nhớ trải qua hằng sa số kiếp trước, có đức Phật ra đời hiệu Vô-lượng-thanh, khai thị tánh Bổn giác diệu minh cho các hàng Bồ-tát, quán thế giới này và các thân chúng sinh, đều bởi sức gió nhân duyên hư vọng chuyển biến ra. Con lúc bấy giờ quán cõi nước đứng yên, quán thời gian qua lại, quán thân phần đi đứng, quán tâm niệm động lay, tất cả các thứ động không hai, như nhau không sai khác.

Con hiểu biết rằng tánh của các món động ấy, đến thì không có chỗ ban đầu, đi không nơi cùng tột; chúng sinh điên đảo số như vi trần trong mười phương đều đồng một tánh hư vọng cả. Như vậy cho đến những loại chúng sinh ở trong một tam thiên đại thiên thế giới chẳng khác nào trong một cái đồ chứa hàng trăm mòng muỗi vo ve loạn lạc, ở trong phân tấc nổi sanh cuồng náo, gặp Phật chưa mấy mà chứng được phép vô sanh nhẫn; bấy giờ tâm địa mở mang, trông thấy phương Đông cõi Phật bất động, làm con đấng Pháp vương (Phật) kính thờ mười phương Phật, thân tâm phát sáng, rỗng suốt không ngăn ngại. Nay Phật hỏi viên thông, con do quán sát phong lực giả dối không chỗ nương, ngộ tâm Bồ-đề chứng nhập tam-ma-địa, hiệp với mười phương Phật truyền một diệu giác tâm ấy là thứ nhất.”

Địa đại viên thông

Ngài Trì Địa Bồ-tát nhân nơi địa đại mà chứng ngộ viên thông. Phàm những vị phát tâm hướng cầu Bồ-đề mà tu Bồ-tát hạnh, thường xem việc lợi tha làm trọng, lợi kỷ làm khinh; lắm khi vì xả kỷ để mà lợi nhân cũng không tiếc. Nhưng phương tiện thực hành Bồ-tát hạnh sai khác nhau, có vị dùng lời nói dịu dàng thuyết pháp để lợi ích chúng sinh, có vị đem tiền tài của cải bố thí để lợi ích chúng sinh, v.v… còn như ngài Trì Địa thì thường đem thân lực mạnh mẽ mà giúp ích nhiếp hóa chúng sinh; từ kiếp đức Phật Phổ Quang xuất thế, mãi về sau vô lượng kiếp thường đi qua các nẻo đường, bến đò, và bất cứ nơi nào hiểm trở lầy lội chướng ngại người đi đều ra công tự gánh đất cát sửa sang bằng phẳng xây dựng cầu cống, hoặc gánh gồng mang chở vật hạng giúp người về tận nơi chỗ mà không lấy tiền thuê, cho đến đẩy dùm xe trâu bùn lầy tự đi không nổi v.v… Sau nhân gặp đức Tì-xa Như Lai dạy một câu rằng : “Nên bình tâm địa thì đại địa thế giới tất cả đều bình” mà tâm liền khai ngộ, chứng quả vô sanh. Câu ấy nghĩa là tất cả đại địa vi trần từ trong thân đến ngoài thế giới đều là giả dối, không có tự tánh, chỉ do nhất tâm biến hiện. Chúng sinh vì mê không ngộ cảnh sở hiện ấy toàn là duy tâm vốn không trong ngoài, không năng sở, không cao thấp, mà lại phân chia có trong ngoài, năng sở, cao thấp nên mới thấy tướng bất bình; nếu gạt bỏ hết các vọng tưởng đảo điên, mà bình được tâm địa nơi mình, thì đại địa ở giữa thế giới tự nhiên bằng phẳng; xem thấy các vi trần họp thành nơi thân, vi trần hợp thành ngoại giới vốn

đồng một tâm, tâm đồng một tánh, bình đẳng như như, không ngăn ngại nhau; thì dù dao cắt vào thân thể như rạch giữa hư không; vi trần không diệt cũng như băng tiêu tức thành nước, chỉ bằng diệt chứ nước không bị mất. Pháp tánh vốn tự viên dung, chẳng có gì thêm bớt, sanh, diệt. Nếu ngộ pháp tánh ấy tức là nhập chỗ tri kiến của Phật.

Thủy đại viên thông

Ngài Nguyệt-quang đồng-tử nhân quán thủy đại mà ngộ nhập viên thông. Thủy đại là chỉ tất cả nước trong biển cả, nước lưu hành trong thân v.v… tuy thấy in tuồng có trong có ngoài mà vốn dung thông. Quán thủy đại dung thông cùng khắp cả thế giới không chỗ nào không phải nước, toàn một tướng nước mà thôi thì tâm phân biệt tiêu diệt, chân trí vô phân biệt hiện ra. Nhưng đây ngài Nguyệt Quang lúc đầu vì chưa chứng được chơn tự tánh; tánh thủy tức là chơn không, tánh thân tức là chơn không, tất cả đều chơn, tất cả đều không; nên ông thấy còn có thân, còn đem tâm nhập định, dụng tâm quán nước, chứ chưa phải tâm tức là định, định tức là tâm, tâm tức là nước, nước tức là tâm. Vậy nên khi nhập định quán nước, có tướng nước hiện tiền, đứa đồng tử thấy nước quăng ngói vào trong, đến khi xuất định tướng nước không còn, lại nghe bụng đau; về sau gặp đời Đại đức Sơn-hải Tự Tại Thông Vương xuất hiện được vong thân; thân đã vong, pháp cũng diệt, thì cùng với mười phương đồng một tánh thủy chơn không, không hai không khác, chẳng nhập định xuất định mà tự nhiên chứng được vô sanh pháp nhẫn.

Phong đại viên thông

Ngài Lưu-ly-quang Pháp vương do phong đại mà ngộ nhập viên thông. Tánh bổn giác diệu minh thường không diêu động, nhân nơi nhân duyên mà có sự chuyển lay gọi là đại phong hay phong lực. Ngài Lưu-ly-quang thường quán tất cả thân tâm thế giới đều nhơn phong lực chuyển biến, nào sự thành lập phương cõi sự qua lại của thời gian; sự động chỉ nơi thân, sự động niệm nơi tâm, thảy đều không tự tánh, đều do sức gió hư vọng phát sanh, không thật có đến đi, hay có sanh diệt. Chúng sinh không nhận biết chỉ do một tánh hư vọng như thế nên cuộc chấp nơi thân phần bé nhỏ, thân lại ràng buộc vào thế giới; rồi tự chịu lấy sự sanh tử luân hồi rất là đảo điên oan uổng; không khác nào trăm ngàn con muổi mòng vo ve ở trong đồ hẹp bé gang tấc, tự kêu la inh ỏi diêu động lăng xăng; mà thật ra gió hư vọng không chỗ nương, chỉ nương Bồ-đề bổn giác. Như sóng nổi từ nước, hễ gió hư vọng tiêu, tức Bồ-đề hiển lộ, thông suốt không ngại. Mười phương chư Phật đều lấy đó làm tâm; hết thảy chúng sinh cũng lấy đó làm tâm, chỉ một diệu tâm vô nhị ấy; nhưng mà chứng nhập được thì phải diệt hết mê lầm.

Bấy giờ ngài Hư-không Tạng Bồ-tát liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật rồi bạch rằng : “Con với đức Như Lai cùng ở thời đức Phật Định Quang (Nhiên Đăng Phật) chứng được vô biên thân. Lúc ấy tay cầm 4 viên bảo châu lớn, chiếu sáng mười phương cõi Phật, số như vi trần,

đều hóa thành hư không. Lại nơi tự tâm hiện ra cái gương tròn lớn, từ gương phóng ra 10 thứ ánh sáng vi diệu quí báu; trong ánh sáng lưu xuất 10 phương các cõi nước khắp hư không, rồi trở lại vào trong gương và lần vào thân con. Thân đồng như hư không, chẳng còn sợ ngăn ngại, nên có thể khéo léo hiện thân vào các quốc độ số như vi trần, rộng làm Phật sự, được công đức tùy thuận rộng lớn.

Đạt được thần lực như thế ấy là con chín chắn quán sát tứ đại không chỗ nương, sanh diệt theo vọng tưởng; hư không không hai và cõi Phật vốn đồng, phát minh tới chỗ đồng, chứng đặng phép vô sanh nhẫn. Nay Phật hỏi viên thông, con do quán sát hư không không ngằn, ngộ nhập Tam-ma-địa, diệu lực viên mãn sáng suốt, ấy là thứ nhất.”

Bấy giờ ngài Di-lặc Bồ-tát, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật rồi bạch rằng : “Con nhớ trải qua vi trần số kiếp về trước, có đức Phật ra đời hiệu là Nhậtnguyệt-đăng-minh. Từ đức Phật ấy, con được xuất gia nhưng tâm còn nặng về thế danh, ưa giao du các giòng quyền quí. Lúc ấy đức Thế Tôn dạy con tu tập phép định duy tâm thức mà ngộ nhập Tam-ma-địa. Nhiều kiếp lại đây, do sức tam muội ấy, con kính thờ hằng sa số Phật và tâm ham chuộng thế gian kia nay đã hết không còn. Đến kiếp đức Phật Nhiên Đăng ra đời, con mới được chứng phép vô thượng diệu viên thức tâm tam muội, thấy khắp hư không, các cõi nước dù uế, tịnh, có, không, thảy đều do tâm thức con biến hóa hiện ra. Bạch Thế Tôn ! Bởi con liễu chứng duy tâm thức tánh như vậy; từ thức tánh xuất hiện vô lượng Như Lai, nên nay đặng Phật thọ ký sẽ bổ xứ làm Phật. Nay

Phật hỏi viên thông, con do chín chắn quán sát 10 phương đều là duy thức, thức tâm viên mãn sáng suốt, chứng nhập tánh viên thành thật, xa lìa tánh y tha và

biến kế chấp, ngộ vô sanh nhẫn, ấy là thứ nhất.”

Đại Thế Chi pháp vương tử cùng các Bồ-tát đồng hàng năm mươi hai vị, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật, bạch rằng : “Con nhớ hằng sa số kiếp về trước, có đức Phật ra đời hiệu Vô Lượng Quang. Nội trong một kiếp ấy, mười hai đấng Như Lai kế nhau ra đời. Vị Phật sau hết hiệu là Siêu Nhật Nguyệt Quang. Ngài dạy con tu phép Niệm Phật Tam-muội. Ví như có người, nếu một đàng chuyên nhớ, một đàng chuyên quên, thì hai người ấy hoặc gặp nhau cũng như chẳng gặp, dù thấy nhau cũng như không thấy; nếu cả hai người đều nhớ nhau, hai mối nhớ càng ăn sâu thì dù từ đời này cho đến trải qua đời khác, cũng luôn luôn như bóng theo hình, không bao giờ trái xa.

Mười phương các đức Như Lai thương nhớ chúng sinh như mẹ nhớ con, nếu con trốn tránh, tuy mẹ nhớ cũng chẳng ích gì; nếu con nhớ mẹ như mẹ nhớ con, thời mẹ con đời đời không xa tránh nhau. Nếu chúng sinh đem tâm nhớ Phật, niệm Phật thì hiện tại hay tương lai chắc chắn thấy Phật, cách Phật không xa; chẳng cần tu hành phương tiện nào khác mà tự nhiên tâm được khai ngộ. Cũng như người ướp hương mà thân có hơi hương; như thế gọi là dùng hương quang để trang nghiêm vậy. Chỗ bổn nhơn tu hành của con là do tâm niệm Phật mà ngộ nhập vô sanh nhẫn; nay ở cõi này, để nhiếp hóa mọi người niệm Phật vãng sanh Tịnh độ. Nay Phật hỏi viên thông, con vốn không lựa chọn, chuyên

thân nhiếp cả sáu căn, khiến cho Tịnh niệm nối luôn, được vào Tam-ma-địa, ấy là thứ nhất.”

Không đại viên thông

Ngài Hư Không Tạng Bồ-tát nhân tu không đại mà chứng nhập viên thông.

Đế quán 4 món đại là giả dối, như huyễn, đều do vọng tưởng của chúng sinh phát hiện; mà vọng tưởng không có thật tánh, y nơi nhất tâm; khi đã ngộ lý duy tâm triệt để thì cả 4 đại sắc không bổn lai bình đẳng như hư không. Như bài kệ nói : “Hư không chẳng phải cao thấp cũng không thể có; các pháp cũng như vậy, tánh vốn không cao thấp. Bồ-tát Hư Không Tạng, đặng kho tàng hư không đầy đủ cho hữu tình, thức ấy không cùng tận”. Đem thức tâm hư không vô tận ấy mà ấn nhập tất cả pháp thì pháp nào cũng vô tận; toàn tâm là sắc, vậy nên tất cả pháp đều duy tâm sở hiện, không có thân sơ; toàn sắc là tâm, vậy nên tất cả pháp là sở hiện duy tâm không có trong ngoài.

Trong bài này, ngọc châu là tiêu biểu sắc pháp, gương sáng là tiêu biểu tâm pháp. Toàn sắc là tâm, không phân chia chủ bạn, nên có thể soi chiếu mười phương vi trần Phật sát hóa thành hư không. Toàn tâm là sắc, không phải xa rời nơi bổn tế, nên có thể phóng quang hiện mười phương cõi đều vào trong gương, trong thân không chút chi ngăn ngại; chính nơi thân mà hiện độ, nơi độ mà hiện thân, để hoằng pháp độ sanh, tiếp nối Phật chủng mà không bao

giờ trái với tánh bình đẳng thanh tịnh của pháp thân, nên gọi là đức tùy rộng lớn.

Thức đại viên thông

Ngài Di-lặc Bồ-tát nhân tu duy thức mà ngộ nhập viên thông. Ngộ tất cả vạn pháp đều do nơi thức biến hiện thì cảnh nào cũng là tánh cảnh, cũng là Tánh viên

thành thật. Không ngộ tất cả vạn pháp do nơi thức biến hiện thì thấy như in tuồng sanh ra mà không thật sanh, in tuồng diệt mà không thật diệt; nếu chấp thật có sanh diệt, thì thành pháp y tha. Các pháp do y tha (nhân duyên) sanh khởi mà không nhận là y tha, lại so đo sai lầm, chấp có ngã, ngã sở, cho nên thường bị danh tướng thế gian ràng buộc. Tâm còn ham chuộng thế danh; vì còn cho thế gian là thật. Trái lại, sau khi ngài Di-lặc tu tập phép duy tâm, duy thức, quán sát tất cả danh là giả, tất cả tưởng là giả, không vì duyên gì còn làm sanh trưởng tâm ham mê danh vị được nữa. Lần lần chứng được vô thượng diệu viên thức tâm tam muội (chơn duy thức tánh); chẳng những không thấy thật có tướng vạn pháp, mà cũng không còn thấy thật có tướng duy thức; vì mười phương Như Lai quốc độ, sắc, không v.v… đều không món nào ra ngoài thức tánh ấy mà tự có. Các pháp đã là thực tánh, thì pháp pháp đều là tự tánh viên mãn, thành tựu chơn thật, nơi tánh viên thành, sinh vốn vô sinh. Cho nên xa lìa y tha như huyễn; nơi tánh viên thành không thật có ngã và ngã sở, cho nên xa lìa biến kế sai lầm, chứng pháp vô sanh nhẫn.

Kiến đại viên thông

Kiến đại cũng tức là căn đại; trước thức đại thuộc về thức, ở đây kiến đại thuộc về căn. Ngài Đại Thế chí Pháp vương tử nhân tu kiến đại mà ngộ nhập viên thông.

Không như các viên thông trước chỉ lựa chọn từng căn để hạ thủ công phu, mà trái lại ở đây, Ngài Đại Thế Chí nhân phép niệm Phật Tam-muội, nhiếp phục cả sáu căn, qui cả sáu căn đều thâu về nơi nhất niệm niệm Phật, không để tán loạn dong ruỗi theo ngoại duyên. Tịnh niệm thường nối luôn, không xen một niệm gì khác, thì quyết nhiên chứng đặng Niệm Phật tam muội, thường thương xót niệm tưởng chúng sinh, như nhớ con dại; nếu chúng sinh chuyên tâm nhớ Phật, niệm Phật như con biết nhớ mẹ như mẹ nhớ con, thì hiện tiền hoặc tương lai, quyết định gặp Phật, thấy Phật; vì nhân nào quả nấy, mảy mún không sai. Trái lại, Phật tuy nhớ chúng sinh, mà chúng sinh cứ trốn tránh không biết nhớ biết; cũng như hai người : một bên chuyên nhơ, còn một bên chuyên quên, thì gặp cũng như không gặp, thấy cũng như không thấy, chẳng ích gì.

Vả chăng, tâm mê ngộ của chúng sinh cũng như mẹ và con vậy. Tâm ngộ như mẹ, tâm mê như con. Ngộ luôn luôn có trong mê, ví như mẹ thường nhớ con; mê thì không biết tự nhận, niệm niệm chuyển dời, trái tánh giác, hợp trần lai, ví như con trốn tránh không nhớ nghĩ đến mẹ, bởi vậy mà uổng chịu luân hồi sanh tử ! Nếu biết phản quang mà đem tâm niệm Phật giác ngộ nơi tự tâm, thì mỗi phút mỗi phút, mê hóa thành giác, năng sở đều chứng nhập tánh pháp giới